Tag Archives: Հովիկ Չարխչյան

Գտնվել են 1921թ-ին Չարենցի կողմից գրված մինչ օրս անհայտ բանաստեղծություններ․ մեկնաբանում է Հովիկ Չարխչյանը

22 Հկտ

«Անհամբերությունս զսպել չկարողացա և շտապում եմ ուրախությունս ձեզ հետ կիսել: Գտնվել են Չարենցի մինչ օրս անհայտ մի քանի բանաստեղծություններ: Շուտով դրանք կհրապարակեմ հանդեսներից մեկում»։ Երեկ երեկոյան իր ֆեյսբուքյան էջում հենց այսպիսի գրառմամբ հանդես եկավ գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը և փոթորկեց «չարենցասերների» հոգիները։

— Պարոն Չարխչյան։ Չարենցի ֆենոմենը իր բնույթով, արդիականությամբ եզակին է հայ գրականության մեջ։ Ի՞նչ եք կարծում, ո՞րն է այն խորքային պատճառը, որ Եղիշե Չարենցի պոետիկան մինչև մեր օրերը մնում է ակտուալ։ Բազմաթիվ ժամանակակից գրողներ փորձում են գրել Չարենցի ոճով, տարեկան կտրվածքով բազմաթիվ գիտական աշխատանքներ են լույս ընծայվում, ինչպես նաև Չարենցի միտքը ներթափանցել է արվեստի այլ բնագավառներ, մասնավորապես երաժշտությունը։

— Չարենցի բացառիկության հմայքը նաև այդ անբացատրելիությունն է, քանի որ, ի տարբերություն շատերի, նրա պոետիկան տրոհելի կամ բաղդատելի չէ, շարունակում է մնալ իբրև կուռ համաձուլվածք և չի պահանջում համեմատության եզրեր: Արդիականության իմաստով նրա գրականությունը ճիգեր չի գործադրում դառնալու նորագույն հնչեղությունների կրողը, քանի որ իր խորքում արդեն իսկ ունի բոլոր հնչերանգները ամենատարբեր դիապազոնների համար: Սինֆոնիկ կերտվածք է, կենսական նյութի համակցություն է, որտեղ ամեն ոք կարող է գտնել այն, ինչ իրեն անհրաժեշտ է, եթե միայն փնտրի: Այդ պատճառով էլ նրա գիրը երկարակյաց է, ինչպես որ մնայուն է այն տունը, որն ամուր հիմքերի վրա է կառուցված:

— Մի փոքր պատմեք այդ գտնված բանաստեղծությունների մասին, ինչպե՞ս է պատահել, որ մոտ մեկ դար այն մնացել է ստվերում։ Եվ խնդրում եմ, նշեք, թե ինչ թեմաներով են։

— Իրականում Չարենցի անտիպ և անհայտ ստեղծագործությունների ծավալը շատ ավելի մեծ է: Եթե միայն նշենք այն գործերը, որոնց մասին հիշատակումներ կան, ապա դրանք հայտնաբերելու դեպքում կարելի է մի ամբողջական ու ստվար հատոր ունենալ: Նաև դա է պատճառը, որ որոնումները երբեք չեն ընդհատվում և երբեմն նույնիսկ հայտնի է լինում այն դաշտը, որտեղ հնարավոր է դրանք գտնել: Այս մի քանի բանաստեղծությունները, որոնց մասին նշել եմ, գրվել են 1921 թվականին, բովանդակային առումով սիրային, անձնական բնույթի են:

— Մի փոքր շեղվենք թեմայից։ Ի՞նչ կարծիքի եք հայ ժամանակակից գրականության վերաբերյալ, ի՞նչ միտումներ ու մարտահրավերներ կան։

— Ժամանակակից գրական միջավայրի գլխավոր թերացումն այն է, որ նա դեռևս որևէ հստակ ազդակ չի տալիս իր որդեգրած կամ դավանած արժեհամակարգի մասին` մնալով կաշկանդված ինչպես արտաքին հոսանքների, այնպես էլ ներքին զսպիչների ակցանի մեջ: Մենք կարող ենք հիշատակել հաջողված գործեր, շնորհալի հեղինակների անուններ, բայց դրանք ընդամենը առանձին դրսևորումներ են, որոնք որակական իմաստով շրջադարձային փոփոխության չեն հանգեցրել: Ցավոք, ես ինքս այս պահին հրապարակի վրա չեմ տեսնում այնպիսի մեկին կամ գրողների խմբի, որոնք ունակ են հայ գրականությունը մղել մեծ թռիչքի: Եվ քանի դեռ չկա թռիչքը, կարելի է գոնե հոգ տանել այն մասին, որ վաղվա սավառնումների համար կարգի բերվի թռիչքուղին և որոշակիացվի դրա ուղեծիրը:

— Ի՞նչ նոր ծրագրեր ունեք: Մոտ ապագայում հայ ընթերցասերները կարո՞ղ են կարդալ նոր գիրք։

— Այո, նոր գրքեր կան, հուսամ, որ առաջիկայում դրանք լույս կտեսնեն: Խոսքն այս պահին ինչպես գեղարվեստական ստեղծագործության, այնպես էլ կենսապատում ուսումնասիրության մասին է:

— Եթե հնարավոր է, կարո՞ղ եք հրապարակել Չարենցի գտնված բանաստեղծություններից մի երկտող։

— Հազիվ թե այդ երկտողը մոտավոր պատկերացում տա ամբողջ ստեղծագործության մասին: Սակայն մերժած չլինելու համար մեջբերեմ այս հատվածը.
Թող իմ սիրտը օրորեն
Անցած օրերը էն թեն,
Մրրիկներում էս սրի,
Օրերում էս սրադեմ:

Հարցազրույցը՝ Հովհաննես Եսայանի

http://asekose.am

D59C8EE2-9BD1-4A29-BFA6-C885296C3150_cx49_cy19_cw50_w1023_r1_s

Advertisements

ՄԵԶ ՏԱՐ ԵՐԵՎԱՆ

14 Հկտ

— Մեզ տար Երևան:
Այսինքն մեզ տար ամենալավ տեղը, որտեղ հայրն իր զավակներին կարող է տանել: Այսինքն տար այնտեղ, որտեղ իրական պիտի դառնան ամենագունեղ ցանկությունները: Տար այնտեղ, որտեղ ամեն ինչ զարմանալի է, համեղ, նոր, սիրելի, հարազատ: Տար այնտեղ, որտեղից վերադառնալիս նրա կարոտն ենք բերում:
Եվ հայրս մեզ գյուղից տանում էր Երևան:
Ինչքան տարիներ են անցել: 30 տարի է` արդեն ես եմ ապրում Երևանում: Հայրս այլևս չկա:
Բայց հիմա էլ` ամեն օր ինքս ինձ տանում եմ Երևան, հորս, իմ, իմ որդիների, իմ թոռնիկի Երևանը:

Հովիկ Չարխչյանf56b0e6ef5bf2e_56b0e6ef5bf57.thumb

ՄՆԱՔ ԲԱՐՈՎ

11 Հկտ

Մարդը տնից գնացել էր, չկար: Տարիքն առած, արդեն ձեռնափայտին ընկերացած մարդ էր: Չէին էլ նկատել, թե ինչպես էր դուրս եկել: Ու հիմա ամբողջ գյուղով փնտրում էին:
Երրորդ օրը վերադարձավ: «Ու՞ր էիր, այ մարդ»,- ոչ այն է զայրացած, ոչ այն է ստրները տեղն ընկած հարցնում էին: Ոչ մեկին ոչ մի բան չասաց: Հետո իմացան: Գնացել էր իր որդիներին ու դուստրերին այցելելու: Բոլորն էլ գյուղից հեռու էին ապրում` որը քաղաքում, որը ուրիշ մի գյուղում: Հերթով տեսել էր, համոզվել էր, որ ամեն բան լավ է, բաժակ բաժակի էր խփել հետները, ասել էր` «Բարով մնաք» ու դուրս էր եկել:
Հիմա հոգնած, բաց գոհունակ դեմքով տուն դարձավ, բոլորին ժպտաց, ասաց` մի քիչ պառկեմ, հանգստանամ: Պառկեց ու այդպես էլ հոգին ավանդեց:
Արարատի Ուրծաձոր գյուղից էր:

Հովիկ Չարխչյան

1312827925_25

ԿԻՍԱԲԱՑ ԴՌՆԵՐ

9 Հկտ

Վատ բան է կիսաբաց դուռը: Վերապահ, անհաստատ, երկիմաստ: Անկեղծություն չկա կիսաբաց դռան մեջ, և երբեք չես գուշակի, թե մի թեթև քամուց որ կողմ է շրխկալու իր ամբողջ հուսահատությամբ: Նա, ով հիմա նայում է դռներին, պիտի այդպես էլ չիմանա` հեռացո՞ղն իր ետևից կիսաբաց թողեց, թե՞ վերադարձողի սպասումով չփակեցին: Բայց շեմքին ոչ ոք չկա, որովհետև կիսաբաց դռների առաջ կանգնածները միշտ պիտի վարանեն, ինչպես կիսաբաց սրտերի դեմ-հանդիման կարկամում են ցանկությունները, ինչպես կիսաբաց աչքերի շաղված պատկերները հավատ չեն ներշնչում, ինչպես կիսաբաց շուրթերի տակ բառերը շշուկներ են դառնում:
Եվ ուրեմն վեր կաց ու կամ փակիր դուռդ ավարտուն վստահությամբ, կամ բացիր լայնորեն, ինչպես գիրկն է բացվում տեղ հասած երազանքի առաջ:

opening-doors-summer15-banner

ԽԱՎԱՐԸ

9 Հկտ

Մի անգամ ընկերներով գնացել էինք Վայոց Ձոր, և մեզ առաջարկեցին մտնել տեղի հանրահայտ քարանձավներից մեկը: Անպատրաստ էինք, ոչինչ չկար հետներս, բայց ցանկությունը մեծ էր և անմիջապես համաձայնեցինք: Նեղ խոռոչից ներս անցանք, սկսեցինք կքված, երբեմն էլ ծնկած առաջ սահել, հետո ընդերքը ճյուղավորվեց, մենք ավելի սեղմվեցինք քարերի կոկորդում, և այնուհետև եղավ այն, ինչ պիտի լիներ` վրա հասավ անթափանց խավարը:
Ոչինչ երբևէ ինձ չի ճնշել այնպես, ինչպես բացարձակ մութը: Այդ թանձրության մեջ կորցնում ես ոչ միայն տարածության ընկալումը, այլև ինքդ քեզ զգալու կողմնորոշումը: Արդեն չգիտես` որտեղ է սկսվում և ավարտվում մարմինդ, որտեղ է իրական աշխարհի նյութի և զգացականի յուրացման սահմանը: Ոչնչացման կատարյալ գործիք է, որ ստորակարգում է ամբողջ էությունդ, խցանում է ըմբոստացման բոլոր ելքերը, կաթվածահար է անում միտքդ ու տագնապներիդ մեջ ներծծում է ցնորական մի վհատություն:
Այսպիսի բան է խավարը քարանձավում ու քարանձավից դուրս: Եվ այսպիսին է լիակատար խավարը մեր հոգիների:

Հովիկ Չարխչյան

SONY DSC

ՓԱՀԼԵՎԱՆՆ ՈՒ ՅԱԼԱՆՉԻՆ

5 Հկտ

Այն օրերին, երբ իմ տարիքը երեխա էր, մեր գյուղ էին գալիս լարախաղացները: Փահլևան էինք ասում: Տնկում էին ձողերը, կապում էին ճոպանը, և ամբողջ գյուղը հավաքվում էր թամաշայի: Լարախաղացի հետ գալիս էր նաև իր ծաղրածուն` յալանչին: Սա աղմկում էր, անհամ կատակներ էր անում, վազվզում էր շուրջբոլորը, փող էր հավաքում, քանի դեռ վերևում` ճոպանի վրա մարդը բարդ հնարքներ էր ցուցադրում` ցատկելով ու ճոճվելով, կանգնելով գլխիվայր կամ ոտնածայրերին:
Ամեն ինչ ուրախ ու զվարճալի էր, բացի մի բանից: Որքան էլ հմուտ լիներ լարախաղացը, մարդկանց ուշք ու միտքը աղմկարար յալանչու կողմն էր: Մյուս օրն էլ գյուղացիներն իրար պատմում էին հենց նրա արարքները, այլ ոչ թե վերևում վազողի:
Ու հիմա ես մտածում եմ, որ այսքան տարիներ անց էլի ոչինչ չի փոխվել: Յալանչիները դարձյալ մարդկանց մտքերի ու հայացքների կողոպտիչն են մնացել, որ սնվեն նրանց վաստակով, ովքեր քայլում են փորձության բարակ լարերի վրայով: Եվ միայն մի բան կա, որ մխիթարական է. յալանչիները միշտ մնալու են ներքևում:

Հովիկ Չարխչյան

42399_b

ԱՆՎԵՐԱԴԱՐՁ

4 Հկտ

Ոչինչ հետ չի գալիս: Ամեն բան անցնում է անվերադարձ: Այն, ինչ երբեմն գալիս է, սոսկ կեղևն է, ոչ թե ոգին: Երեկվա համար ծնվածը վաղվա մեջ տեղ չունի: Դրա համար էլ երբ դու տեսնես նրան, իմացիր, դա այլևս նա չէ, ում տեսել ես երեկ, այլ նա է, ում տեսնում ես հիմա` երեկվա հայացքով: Մի մեղադրիր ձյուներին իրենց հալոցքի համար: Մի մեղադրիր ստվերներին, որ տեղաշարժվեցին: Մի մեղադրիր խոտերին, որ դեղնեցին: Եվ մի մեղադրիր մարդուն, որն իր նմանությամբ է, բայց նույնաբովանդակ չէ:

Հովիկ Չարխչյան

132717596_9_G6iofWgp8

ԱՆՀԱՇՏ ՀԻՎԱՆԴԸ

4 Հկտ

Այս բժշկին ես գիտեմ: Անունը Ժամանակ է: Դեղահաբեր չի տալիս, ներարկումներ չի անում, վիրակապ չի դնում: Թողնում է, որ հաշտվես ցավիդ հետ, համակերպվես նրա գոյությանը: Հոգատար հայացքով նայում է, թե ինչպես է տառապանքդ տարրալուծվում օրերիդ մեջ, մխիթարանքի խոսքեր է գտնում կորուստներդ արժեզրկելու համար, հույս է ներշնչում ուրիշների դժբախտության օրինակով, բայց երբեք մոտ չի գալիս, որովհետև Ժամանակի հետ հպումը սարսուռ է բերում, իսկ դու մարմինդ պիտի տաք պահես:
Եվ մի օր, երբ հոգիդ ավանդես, քո հոգատար բժիշկը կնայի անշնչացած մարմնիդ ու կասի.
— Նա հիվանդ չէր: Նա պարզապես անհաշտ էր Ժամանակի հետ:

Հովիկ Չարխչյան

IMG_35191

ԴՐԱՆԻՑ ՉԿԱ

1 Հկտ

Ով մեր գյուղից Երևան է գալիս, մայրս հետը միրգ է ուղարկում: Հետո զանգ է տալիս, թե` գնա վերցրու: Գործս թողած տաքսի եմ նստում, փողոցներն ընկած ման եմ գալիս մրգաբեր համագյուղացուս, հետո զայրացած, անհավես տուն եմ հասնում, իսկ երեկոյան զանգ եմ տալիս մորս, որ համոզեմ.
— Այ մամ,-ասում եմ,- ախր էդ նույն մրգից մեր տնից հինգ քայլի վրա վաճառում են: Տաքսիներին տված փողով մի ամբողջ արկղ կառնեմ, ինչի՞ ես դու ուղարկում:
Մայրս ուշադիր լսում է իմ երկար, հուզական ելույթը ու հետո ասում է.
— Դրանից ձեզ մոտ չկա:
Եվ երկու օր անց նորից է ուղարկում…

Հովիկ Չարխչյան1481498901

ՈՒՂԵՓԱԿՈՑԻՑ ԱՅՆ ԿՈՂՄ

29 Սպտ

Կյաժ Խչոն իր բեռնատարով գնացել, բախվել էր գնացքին: Երբ Խչոյին հիվանդանոցից տուն բերեցին, տղերքը գնացին նրան տեսնելու:
— Այ անհաջող ճանապարհատրանսպորտային պատահար, բա հսկա գնացքը չտեսա՞ր,- հարցրել էին նրան: Ու Խչոն ցավերի միջից դժգոհ ձայնով ասել էր.
— Ինչի՞ պիտի տեսնեմ: Ճանապարհն իմն էր:
Հետո Կյաժ Խչոն մեռավ: Ոչ վթարից, ուրիշ պատճառով: Բայց մինչև վերջ էլ մնաց իր համոզմունքին, որ ուղեփակոցից այն կողմ դարձյալ իր ճանապարհն է: Եվ քանի դեռ գնացքները չգիտեն այդ շատ տարածված մոլորության մասին, մեր կյանքում վթարների պակաս չի լինի:

Հովիկ Չարխչյան

xw_1091457

ՄԻ ԿԱՆԳՆԻՐ ԱՆՁՐԵՎԻ ՏԱԿ

29 Սպտ

Մի կանգնիր աշնան գիշերվա անձրևի տակ: Իզուր է: Նրանք, ովքեր քեզնից առաջ կանգնում էին, հետո տուն էին տանում թրջված հագուստներ, մի թեթև հարբուխ և ինքնախաբկանքն այն բանի, թե մարմնի չարչարանքը հատուցման գին ունի: Չէ, մի կանգնիր անձրևի տակ, սպասված գնի կեսն անգամ քեզ չեն տալու ոչ ամպը, ոչ մութը, ոչ էլ նա, ում համար գիշերն ընտրեցիր:
Մեր հիասթափությունների համար միշտ էլ մեղավորը մենք ենք լինելու, քանի որ ակնկալեցինք ավելին, քան պիտի տրվեր: Մեր կորուստներից ցավ ապրեցինք, քանի որ նախընտրեցինք լինել կողոպտված, երբ կարող էինք պարզապես հրաժարվել: Մեր նվաստացումների կսկիծը վերջին վերքերի մեջ լցվեց, երբ առաջինները ապաքինեցինք մոռացումով:
Դե ուրեմն մի կանգնիր անձրևի տակ, որովհետև եղածն ընդամենը անձրև է. կգա, կթացացնի, հետո կչորանա, կանցնի-կմոռացվի: Հավատա, հարբուխդ ավելի երկար կհիշես, քան այդ վարար տեղատարափը, ինչպես որ մտապահվելու են ճանապարհները, բայց ոչ քայլերը: Իսկ նա, ով իրապես քոնն է, աշնան գիշերներին իր հետ անձրևանոց կբերի:

Հովիկ Չարխչյան

foto-zontiki-05

Հովիկ Չարխչյան. «Մեր բարոյական արժեհամակարգն այսօր արժեհամակարգի բացակայությունն է»

23 Սպտ

Գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը Sputnik Արմենիայի եթերում խոսում է Երևանի ավագանու նիստում տեղի ունեցած վերջին միջադեպի մասին։
«Ավագանու նիստում տեղի ունեցածն ակնառու ցույց տվեց, թե որտեղից ուր ենք հասել»,- ասում է Հովիկ Չարխչյանը։

Զրույցի ընթացքում նա խոսում է նաև մտավորական և ազատություն երևույթների, ինչպես նաև Երևանի փողոցների վերանվանման մասին։

Հիշեցնենք, որ Երևանի ավագանու Հանրապետական խմբակցության անդամ Արմեն Սահակյանն անհարգալից էր խոսել «Ելք» խմբակցության անդամ Անահիտ Բախշյանի մասին։ Ալեն Սիմոնյանն էլ իրեն «չէր կորցրել» ու գործընկերոջը հիշեցրել է նրա մականունը։

Զրույցի ամբողջական տարբերակը կարող եք ունկնդրել նաև Sputnik Արմենիա ռադիոկայանի եթերում (FM106)։

Զրույցը վարում է Աննա Վարդանյանը։

https://armeniasputnik.am/video/20170921/8735855/armenia-hovik-charxchyan-avagani.html8719692

Մենք չենք դրսևորվում որպես ինքնիշխան երկիր

23 Սպտ

Ռուսաստանը Հայաստանի նկատմամբ շարունակում է այն քաղաքականությունը, որը որդեգրել է վերջին 200-300 տարիների ընթացքում: Որևէ փոփոխություն չկա, ընդամենը ձևերն ու մեթոդներն են մի փոքր քաղաքակրթվել: Tert.am-ի հետ զրույցում նման կարծիք հայտնեց գրող, հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանը։

«Եվ այն, որ Ռուսաստանը Հայաստանին ցանկանում է տեսնել իր թևերի տակ, այնքան ակնառու է, որ դրա մասին վիճելն անիմաստ է: Այլ խնդիր է մեր իշխանությունների պահվածքը տվյալ դեպքում»,-ասաց նա՝ անդրադառնալով հարցին, թե տեղի՞ն են արդյոք հայ հասարակության շրջանում հնչող դժգոհությունները՝ կապված Հայաստանում ռուսերենի հայեցակարգի, հայաստանյան փողոցների անվանակոչման հարցում ռուսաստանցիների ակտիվ միջամտության («դեմ» կարծիքներով), Նժդեհի արձանի տեղադրման հարցում ՌԴ ԱԳՆ ներկայացուցչի մակարդակով բացասական արձագանքի հետ:
Հայտնի է, որ Սանկտ Պետերբուրգի Տավրիկյան պալատում անկացվելու է Իսրայել Օրուն նվիրված միջոցառումներ: Չի բացառվում, որ հայ հասարակության մեջ այս առնչությամբ հարցականներ կծագեն՝ ինչու հատկապես Իսրայել Օրին՝ ժամանակի ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարների ձևավորման առումով ռուսական կողմնորոշման հայտնի ջատագովը: Չմոռանանք, որ վերը նշված հանգամանքների պատճառով է, որ բազմաթիվ քաղաքական գործիչներ, վերլուծաբաններ պնդում են, թե անկախության 25 տարիներին Հայաստանն աստիճանաբար կորցնում է ինքնիշախության գործիքներն ու խորհրդանիշները, իսկ ավելի արմատական տրամադրություն ունեցողներն անգամ ապագաղութացման կոչեր են արվում:
Չարխչյանն ընդգծեց՝ այլ հարց է, որ Հայաստանը չի կարող իրեն դրսևորել իբրև ինքնիշխան, անկախ երկիր, որն ինքն է իր քաղաքական կողմնորոշումները կազմում՝ առանց արտաքին գործոնների ազդեցությունը կամ հնարավոր ելքերը հաշվի առնելու. «Կամ նաև հաշվի առնելով, բայց չվախենալով, ինչպես այսօր վախվորած գործում են մեր իշխանությունները»:
Ի վերջո, տրամաբանական հարց է առաջանում՝ ինչու են ռուսները բոլոր հայ մեծերից առանձնացնում ժամանակի ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարների ձևավորման առումով ռուսական կողմնորոշման հայտնի ջատագով Իսրայել Օրուն:
Հովիկ Չարխչյանը, ում կարծիքով՝ հասարակության դիրքրորոշումը միանգամայն տեղին է, միևնույն ժամանակ, գտնում է, որ իրականում շատ մեծ սխալ է Իսրայել Օրուն անվանել ռուսական կողմորշմամբ մարդ:
«Իսրայել Օրին ընդամենը ելքեր էր փնտրում իր ժողովրդի փրկության համար, և ճանապարհներից մեկն էլ դեպի Ռուսաստանն էր: Այդ հանգամանքը իբրև պարսավանք այդ մարդու կենսագրությանը կցելը սխալ է, և եթե հետևեք այդ դարերի պատմությանը, կտեսնեք, որ նա ոչ առաջին էր, ոչ էլ վերջինը: Տասնյակ հայ քաղաքական գործիչներ այդ տարիներին դեպի Հյուսիս էին գնում՝ փորձելով Ռուսաստանյան կայսրությունից օգուտներ քաղել, Հայաստանի համար ուժեղ պաշտպան գտնել: Եվ նույն հաջողությամբ նաև Եվրոպա էին գնում»,- իր առարկությունները ներկայացրեց մտավորականը:
Նրա ամփոփմամբ՝ այլ հարց է, որ մենք չենք կարող մեզ դրսևորել իբր ինքնիշխան անկախ երկիր, որը ինքն է իր քաղաքական կողմորոշումները կազմում՝ առանց արտաքին գործոնների ազդեցությունը կամ հնարավոր ելքերը հաշվի առնելու: «Կամ նաև հաշվի առնելով, բայց չվախենալով, ինչպես այսօր վախվորած գործում են մեր իշխանությունները»:
Անդրադառնալով հայաստանյան դպրոցներում ռուսաց լեզվի դասավանդման հայեցակարգին՝ հրապարակախոսն ասաց, թե սա ոչ թե ռուսերենի հայեցակարգ է, այլ «ստրկամտության հայեցակարգ»:
«Ռուսերենը Հայաստանում պետք է ունենա նույն կարգավիճակը, ինչ ունեն Հայաստանում բոլոր օտար լեզուները: Սրանք խնդիրներ են, որ կուտակվում ու կուտակվում են, և մեկ էլ տեսնում ենք, որ իսկապես մղվում ենք երկրորդ պլան մեր արժեքային համակարգով»,-ասաց նա և օրինակ բերեց Հովհաննես Այվազովսկու 200-ամյակի տոնակատարությունը՝ նշելով, որ այն գրեթե վերածվել էր ռուս նկարչի 200-ամյակի, և Հայաստանը չկարողացավ նույնիսկ այս հոբելյանը հնարավորինս հայկականացնել:
«Իսկ լեզվի թեման սկսվեց նրանից, որ Ռուսաստանից եկած գործիչները սկսեցին մեր տաքսիստներից իրենց լեզվի իմացությունը պահանջել,-նշեց Հովիկ Չարխչյանը,-սա է վիճակը ու սա պետք է ինչ-որ ձևով արմատախիլ անել»։
Նա այս առումով առայժմ տեսնում է միմիայն հասարակության հակազդեցությունը և ոչ որևէ քաղաքական ուժի կամ հոսանքի:

Անուշ Դաշտենց
Tert.am

14962587_1176971072395812_5260210727936451674_n

 

ԿՅԱՆՔԻ ՓՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

15 Սպտ

Սովորաբար բժիշկների կամ փրկարարների մասին սիրում են ասել. «Այս մարդիկ կյանքեր են փրկում»: Եվ դա իրոք այդպես է:
Իսկ ի՞նչ են անում մյուսները: Նա, ով հող է մշակում, կյանքեր չի՞ փրկում: Նա ով տներ է կառուցում, կյանքեր չի՞ փրկում: Նա, ով սերունդ է կրթում ու դաստիարակում, կյանքեր չի՞ փրկում…
Յուրաքանչյուր արված լավ գործի մեջ կյանքի փրկություն կա:

Հ. Չարխչյան1495066171.9046.958005361

ՀԻԱՑՄՈՒՆՔԻ ՕՂԱԿԸ

15 Սպտ

Կրկեսում ինձ ամենաշատը հիացնում էր երկու փակ օղակներն իրար միացնող ձեռնածուն: Մարդիկ պատերի միջով են անցնում, աչքիդ առաջ գնացքներ են անհետացնում, նայում, զարմանում ես, բայց ես հիացմունքս միշտ պահում էի օղակներով ձեռնածուի համար: Բանիմացներն ասում էին. «Ախր դա դատարկ հնարք է, ով ասես` կարող է անել», միայն թե իրենց ճշմարտությունն իմ հափշտակության ափերին չէր մոտենում, իրենց իմացությունն իմ անգիտության հետ հաշտություն չէր գտնում:
Երկու փակ օղակների կապը, երկու ամփոփ, պարփակ շրջանների միակցումը, մի թեթև հպումով անդրդվելին տրոհելու և մեկուսին ագուցելու շնորհը ես թողնում էի բոլորից առանձին`շարունակելով հավատ ընծայել այն ընտրությանս, որ հրաշագործը նա չէ, ով զարմանք է պատճառում, այլ նա, ով հիացնում է:

Հովիկ ՉարխչյանChinese-font-b-Linking-b-font-font-b-Rings-b-font-4-font-b-Rings-b

ԽՈՐԹՈՒԹՅԱՆ ԳՈՏԻՆ

11 Սպտ

Տարածությունը խորթացնում է մարդկանց և շատ ճիշտ է անում: Որովհետև եթե դու հեռվում ես, դու արդեն հեռվից ես, հեռվինն ես ու հեռացածն ես: Որովհետև ոչ թե այդպես ստացվեց, այլ մեզնից մեկը ցանկացավ, որ այդպես ստացվի: Հատկապես ցանկացավ, որովհետև քամու բերանը չէիր ընկել, ջուրը չէր քշել-տարել, առևագնված կամ հալածված չէիր, այլ պարզապես հեռացել-հեռացվել ես:
Տարածությունը պիտի տարորոշի հեռավորին մերձավորից, որովհետև եթե գնացողի ու մնացողի բաժինը հավասար է, դրա արդարը ո՞րն է:

Հովիկ Չարխչյան

VJ5hMNTwma4

ԿՅԱՆՔԻ ՀԱՄԵՐԸ

31 Օգս

Դուք հնձան տեսե՞լ եք: Ես տեսել եմ, իմ պապական տան նկուղում: Հայրս ու հորեղբայրս ընտրանի խաղողը բերում, լցնում էին այնտեղ, բոբկացած մտնում էին մեջը ու սկսում էին տրորել հազարավոր ողկույզները, իսկ մենք` փոքրերս, հավաքվում էինք ծորակի մոտ և նայում էինք, թե ինչպես էր պղտոր, փրփրուն հյութը գուռից հոսում դույլերի մեջ:
Երեխա էինք, միամիտ բաներ էինք մտածում: Օրինակ, մտածում էինք այն մասին, որ հավանաբար ամեն լավ բան ոչ միայն պիտի ջերմանա արևից, խմի հողի կենսաբեր հյութերը, աճի խնամող ու հոգատար ձեռքերի տակ, այլև մի քիչ էլ ոտնատակ պիտի գնա, պիտի տրորվի, ճզմվի, որ առնի կյանքի քաղցրությունից անբաժան կյանքի դառնության համը ու դառնա լիարժեք, ախորժելի: Եվ հենց դրա համար էին մեր հայրերը այգուց խաղողը հնձան տանում:

Հովիկ Չարխչյան

f55c5c60eba418_55c5c60eba7e1.thumb

Այսօր մեր շուրջը շատ մարդիկ կան, որոնց հայանպաստ գործունությունը լուրջ կասկածի տեղիք է տալիս, ինչո՞ւ «Ելքը» նրանց մասին չի խոսում. Հ. Չարխչյան

31 Օգս

Երևանի ավագանու «Ելք» խմբակցության՝ փողոցների անվանափոխության հետ կապված ծրագիրը, թեև զուտ նախաձեռնություն է, միևնույն է, «Ելք»-ը՝ որպես քաղաքական միավոր, պետք է ձևավորեր ընդհանուր դիրքորոշում, որն ընդունելի կլիներ ճնշող մեծամասնության համար. Tert.am-ի հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը: Նա նշեց՝ առաջ քաշված խնդիրն իսկապես առկա է, սակայն սխալ է, որ ընդհանուր ձևավորված մոտեցում չկա, թե ինչ մարդկանց անունով կարելի է կոչել փողոցը, դպրոցը և այլն: «Խնդիրը համակարգային է, օրինակ՝ Պանթեոնի պարագան: Քանի որ մոտեցում չկա, թե այդտեղ ով պետք է թաղվի, ով ոչ, թաղելուց հետո քննարկումներ են լինում, և այլն: Մենք տվյալ դեպքում գործ ունենք տեղանունների, աշխարհագրական վայրերի անունների փոփոխության հետ, իսկ այս տեսանկյունից խնդիրը մի փոքր այլ երանգ է ստանում: Այս պահին Երևանում բազմաթիվ տեղանուններ կան՝ սկսած թաղամասերի անուններից, վերջացրած փողոցներով, որոնց հետ կապված եթե վերլուծություն անենք, ապա շատ առարկությունների կհանդիպենք: Վերջին 30 տարվա ընթացքում ոչ միայն Երևանում, այլև ամբողջ հանրապետությունում բնակավայրերի անուններ փոխվեցին, նոր փողոցների անուններ ավելացվեցին, սակայն որևէ մեկը հիմնական սկզբունքի չի ենթարկվում, քանի որ այս հարցում մենք չունենք ընդհանուր մոտեցում»,- ասաց Չարխչյանը։ Չարխչյանը նկատեց, որ այսօր մայրաքաղաքում կարել է հանդիպել բազմաթիվ կիսանդրիների, հուշատախտակների, որոնց վրա գրված մարդկանց անունները, կենսագրությունը կասկածի լուրջ տեղիք են տալիս: Նրա խոսքով՝ շատ անգամ կասկածով ես նայում, թե այդ մարդն ի՞նչ ծառայություններ է մատուցել հայրենիքին, որ արժանացել է այդ պատվին: «Ծանոթ լինելով որոշ մարդկանց կյանքին ու գործունեությանը՝ հասկանում ես, որ որևէ բան չկա նրանց նման պատվի արժանացնելու համար: Զարմանալի է, թե ինչու «Ելք»-ն այս խնդրին չանդրադարձավ ու հայացք նետեց 100 տարվա վաղեմության պատմությանը: Բացի սա, մի օրինակ էլ բերեմ, որը մեզ համար ցավոտ թեմա է: Այսօր փողոցներ կան, որ առաջարկում են անվանակոչել զինվորի կամ ազատամարտիկի անունով: Պատկերացնո՞ւմ եք, թե անցած 100-200 տարվա մեջ որքան զինվոր է զոհվել իր հայրենիք համար, ցավոք, դեպքերն էլ շարունակական են լինում, արդյո՞ք այսքան մարդկանց անուններով փողոցներ անվանակոչենք: Ես դեմ չեմ մեր հերոսներին հիշելու, հարգելու, սակայն հստակ մոտեցում պետք է ձևավորվի»,- նշեց նա: Գրականագետը նկատեց, որ փողոցների անվանափոխության հետ կապված նախաձեռնությունը բոլշևիզմի դեմ գրոհ դիտարկվեց: Հովիկ Չարխչյանը նկատեց, որ եթե հանկարծ խորհրդային անունների դեմ պայքարենք, կոմունիստների նկատմամբ «հալածանք» իրականացնենք, ծուղակի մեջ կընկնենք, որից դուրս գալը դժվար կլինի: Վերջինս գտնում է, որ չի կարելի մոռանալ, որ կոմունիստական ժամանակաշրջանի մարդիկ օտարներ չէին՝ մեր ծնողներն էին: Նրա համար զարմանալի է նաև փողոցների անվանափոխման հիմքում դրված՝ «հայանպաստ» և «ոչ հայանպաստ գործունեություն» ձևակերպումը: «Եթե հանկարծ խորհրդային անունների դեմ մի բան անենք, ուրեմն պետք է սկսենք Վահան Տերյանից, Եղիշե Չարենցից: Հայանպաստ և ոչ հայանպաստ գործունեություն ասելով՝ մենք ընկնում ենք մեծ մոլորությունների մեջ, քանի որ այսօր մեր շուրջը շատ մարդիկ կան, որոնց հայանպաստ գործունեությունը լուրջ կասկածի տեղիք է տալիս: Այդ մարդկանց մասին գրում են, բարձրաձայնում են, բայց այդ մարդիկ մեդալներ, կոչումներ ու շքանշաններ են ստանում: Այդ հայանպաստի և ոչ հայանպաստի որոշողներն ինչո՞ւ այդ ժամանակ ձայն չեն բարձրացնում, հարցականի տակ դնում այդ մարդու հայանպաստ գործունեությունը»,- ընդգծեց Հովիկ Չարխչյանը: Վերջինս նկատեց, որ բոլշևիկները, երբ իշխանության եկան, Պետրոս Առաջինի արձանը չքանդեցին, թեպետ քաղաքական տեսանկյունից հակառակ մոտեցումներ ունեին: Հովիկ Չարխչյանի դիտարկմամբ՝ փողոցների անունները սրբագրելով պատմություն չես փոխի: «Մենք ուզում ենք Հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ դառնալ՝ առանց հասկանալու, թե ի՞նչ, ո՞ւմ ենք փոխում, ում ենք ջարդում: Ֆրանսիայում այսօր կան ինչպես Լյուդովիկոս թագավորի, այնպես էլ Նապոլոնի արձանները, որոնք ախոյաններ էին: Հիմա սա է մեր պատմությունը, մեր պատմությունից այլ տեղ չեն փախչի՝ փողոցի անուն փոխելով պատմություն չես սրբագրի: Այսօր հանրապետությունում այնպիսի անձանց անուններ կան, որոնք թշնամական են եղել մեր նկատմամբ, որոշ տեղանուններ կան, որոնք մնացել են դեռևս այն ժամանակներից, երբ հայերը պարսկական տիրապետության տակ էին»,-եզրափակեց Հովիկ Չարխչյանը:

Աղբյուր ՝ tert.amd5b0d5b8d5bed5abd5af_d5b9d5a1d680d5add5b9d5b5d5a1d5b6_hovik_charkhchyan1.thumb

ԳՅՈՒՂԻ ՏՂԱՆ

28 Օգս

Գյուղն առանց առուների գյուղ չէ: Գյուղի երեխան պիտի ոտքերը թրջի այդ առուների ջրերի մեջ, պիտի քսվի առվեզերքին աճած դաղձի ու եղինջի տերևներին, պիտի ցեխոտվի ու մաքրվի, պիտի քրտնի ու մրսի, պիտի սայթաքի ու վեր կենա, որ դառնա գյուղի տղա: Գյուղի տղան պիտի մկրտվի ջրով, արևով, փոշով ու ցավով լցված ազնվության ավազանի մեջ:
Գյուղի տղայի ձեռքերի մեջ բահից, մանգաղից, որձաքարից պիտի առաջին կոշտուկները դուրս գան, ճամփի շեկ ավազների ու հողերի վրա ոտնատակը պիտի խանձվի, պիտի կռիվ անի ու հաշտվի, քթից եկող արյունը պիտի սրբի թևքով: Գյուղի տղան պիտի իմանա սիրո միայն մի ձևը` լուռ սերը, պիտի մեծանա ավագ եղբոր շորերի մեջ, պիտի ցանկանա ու չունենա, պիտի հարցնի, նոր վերցնի, պիտի հիշի ու չափսոսա:
Հետո իր կյանքում շատ ուրիշ բաներ կտեսնի, կդառնա կամ լավը, կամ վատը, բայց մի բան նրան երբեք չի լքի: Էն առվի քչքչոցը:

Հովիկ Չարխչյանwrinkly

ՎՐԵԺԻ ՄԱՍԻՆ

29 Հնս

Վրեժխնդրությունը մարդկության մեծագույն ձեռքբերումներից է: Դրա իրական նշանակությունը երբեմն արժեզրկում են կեղծ բարեպաշտությամբ և արժեզրկում են հատկապես նրանք, ովքեր կամ թույլ են ոգով, կամ դեռ չեն բախվել ծանր հանգամանքների հետ:
Վրեժը ծայրահեղություն չէ, այլ արդարության հաստատման այլընտրանք, հավասարակշտություն պահպանելու ջանք, երբ փակ են հատուցման տանող բոլոր դռները: Վրեժը չարիքի փոխհատուցումն է, ինչպես որ բարիքն է փոխհատուցվում երախտիքով:
Եվ ուրեմն երբ դու քար ես նետում, պիտի իմանաս, որ քո գլխին մի ամբողջ լեռ կփլուզվի: Երբ հարվածում ես մեկին, պիտի կռահես, որ ինչ-որ տեղ արդեն մատներ են ծալվում` բռունցքվելու համար: Երբ ցավ ես արարում, պիտի սպասես, որ այն կանցնի քո տան մոտով:

Հովիկ Չարխչյան1280x800.net_3594

%d bloggers like this: