Tag Archives: Հովիկ Չարխչյան

ՄԵՆ

22 Մրտ

Դու մենակ ես: Դու մեն-մենակ ես ու դու ոչինչ չունես: Այն ամենը, ինչ կա, քոնը չէ: Դրանք քոնը չեն, այլ տրվել են քեզ: Եվ քոնը չեն մտքերդ, և հույզերդ քոնը չեն, և տեսանելի ու աներևույթ աշխարհները քոնը լինել չեն կարող, որովհետև ի սկզբանե դրանք չկային, հետո ունեցար, իսկ եթե մի բան իր հատուցման գինն ունի, ուրեմն դա փոխառել ես մեկ այլ բանի դիմաց: Ունեցել ես ի տրիտուր: Վերցրել ես վերադարձման պայմանով:
Ընչազուրկ կյանքիդ երջանկության մեջ դու պիտի բարեբախտ լինես, երբ կուտակվեն շնչավորված իղձերդ, ապրեն միաբան իրենց մենության հետ քո մենության կողքին, սիրվեն ու սիրեն այն ջերմությամբ, որով ջերմանում է ծուխը, բայց չի մնում կրակի մեջ: Եվ մեկուսի գոյությանդ շեղջերի ամեն հատիկ քեզնից զոհաբերում կուզի, ամեն մի հունդ կպահանջի ծլարձակման կորով, ամեն հատիճ կապավինի քո առատաձեռն նվաղումին: Մինչև վերջին ջիղը, մինչև վերջին շունչը, մինչև վերջին ժամը: Եվ երբ ամեն-ամեն ինչ կավարտվի, քեզ կարող է մնալ ընդամենը մեկ բան` հիշատակը:

Հովիկ Չարխչյան

13

Advertisements

ԱՌԱՋԻՆ ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

7 Մրտ

Ձմեռային մի հեռավոր գիշեր եղբորս հետ խափանված մեքենայով մնացել էինք ամայի մայրուղու վրա: Թանձր մթի մեջ ոչ մի շունչ չկար: Թրատող ցուրտը ցավեցնում էր մարմինը, բայց կպչուն մետաղի հպումից փայտացած մատներով մենք դեռ փորձում էինք կարգի գցել շարժիչը: Հետո շարժվելը դարձավ անհնար, մենք փակվեցինք մեքենայում ու կուչ եկանք նստատեղերի վրա: Ոչինչ չէր մնում, քան սպասելը: Ու եղբայրս ասաց.
— Արի փորձենք քնել:
Փակ աչքերով, ատամներն իրար սեղմած, անզգա ձեռքերը թևքերի մեջ պահ տված մենք նստել էինք լուռ և մի պտղունց ջերմությունից առավել երազում էինք խելահեղ ցավը քնի մեջ խեղդելու մասին…
Երևի բավականին ժամանակ էր անցել, երբ նախ արգելակող բեռնատարի ձայնը լսեցինք, հետո սառած ապակուց այն կողմ տեսանք վերարկուի մեջ փաթաթված վարորդին:
— Ինչո՞վ կարող եմ օգնել,- ձայն տվեց նա` ծեծելով փակ պատուհանը:
Ու մենք ցավի միջից ժպտալով ասացինք.
— Եթե կարող ես` օգնիր, որ մի քիչ քնենք:

Հովիկ Չարխչյան

2005_winter_road_dipped_beam-640x426

ԳԱՐՆԱՆԱՄՈՒՏ

5 Մրտ

Վազգենն էր, Կյաժ Արմենն ու ես:
Արմենի «Նիվան» ճանկռոտում էր լեռնային ճանապարհի քարն ու տիղմը: Գիշերվա վարար անձրևից հետո բլուրներն ի վեր գալարվող խճուղին դարձել էր սայթաքուն, ամեն կողմից հոսող առվակները քշում էին հող ու ավազ: Հերթական վերելքի ժամանակ մեքենայի անիվները խրվեցին թանձր ցեխի մեջ ու անշարժացան:
— Ետ չդառնա՞նք:
— Չէ:
Իջանք մեքենայից, սկսեցինք հրել: Մի քանի մետր առաջ անցանք: Հետո նորից: Հետո նորից ու նորից…
Ռազմաճակատ չէինք գնում: Օգնության չէինք շտապում: Մոլորված չէինք: Ընդամենը գնում էինք ձնծաղիկ հավաքելու, որ նվիրեինք աղջիկներին…
Իրիկնամուտին ետ դարձանք` ցեխոտ, քաղցած ու ծաղկաշատ: Գարնան առաջին օրն էր:

Հովիկ Չարխչյան

slug-40611

«Երբ դանակը հասնում է ոսկորին, գտնվում են մարդիկ, որոնք շտկում են իրավիճակը». Հովիկ Չարխչյան

5 Մրտ

«Մեդիալաբի» զրուցակիցն է գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը։

— Պարո՛ն Չարխչյան, տրամաբանական կլիներ, որ մեր զրույցն սկսենք գիրք նվիրելու օրից, Ձեր հեղինակած գրքից, առհասարակ, գիր-գրականությունից, մշակույթից: Բայց այն, ինչ կասեմ, հարց չէ, սովորական տեղեկություն չէ, բանավեճի թեմա չէ. Երևանի «Սուրբ Աստվածամայր» բժշկական կենտրոնի տնօրեն Նիկոլայ Դալլաքյանը լրատվամիջոցներից մեկի հետ զրույցում պատմել է քաղցից հյուծվող, քաղցից մահացող երեխաների մասին: Ես հասկանում եմ, որ Դուք սոցապ նախարարություն չեք, բայց ի՞նչ պիտի լինի հետո: Ի վերջո, ինչ-որ բան պիտի՞ անել:
— Անկասկած, ինչ-որ բան պիտի անել: Եվ այն, ինչ պիտի արվի, վաղ թե ուշ լինելու է` չեմ կասկածում: Երբ դանակը հասնում է ոսկորին, գտնվում են մարդիկ, որոնք շտկում են իրավիճակը: Մեր պատմության մեջ, ցավոք, այդպիսի իրավիճակներ բազմակի են եղել ու հաճախակի, երբ հասարակությունը չի պատկերացրել, թե ո՛ր կողմի վրա պիտի նետվի` ֆիզիկական գոյության խնդի՞ր պիտի լուծի, թե՞ հոգևոր առաջընթացի մասին մտածի: Ժամանակներ կան, երբ «Ի՞նչ եք գրում հիմա» հարցը տեղին չէ, որովհետև ի՞նչ գրելու մասին է խոսքը, երբ մի կյանք փրկելն ավելի կարևոր է, քան մի կտոր գիրքը: Եթե կա մեկ երեխա, որն այսօր կիսաքաղց է, ապա մեղավոր ենք բոլորս. պետք է եղել խոսել` լռել ենք, պետք է եղել արագ գործել` դանդաղել ենք, պետք է եղել ապտակել մեկին` քաղաքավարություն ենք խաղացել: Քանի դեռ կա քաղցած երեխա, այլ անելիք չպիտի լինի, քան այդ երեխայի խնդիրը լուծելն է:
— Վերջերս մեկ խնդիր, կարծես, լուծվեց, երբ «Երկիր ծիրանի» կուսակցության անդամները ավագանու նիստում ստիպեցին իշխող կուսակցության ավագանու անդամներին ու քաղաքապետին շնչել այն գարշահոտը, որն Աստծո ամեն օր շնչում են Նուբարաշենի բնակիչները: Հենց գարշահոտն առան, խնդրի լուծման քայլեր ձեռնարկվեցին: Մինչ այդ բազում դիմումներ են գրվել, բազում անդրադարձնել են եղել, բայց մինչև գարշահոտը քթները չընկավ, մինչև սկանդալ ու բռնության տեսարաններ չեղան, տեղաշարժ չեղավ: Քաղցից մահացող երեխաների պարագայում ի՞նչ պետք է անել` նկարները հրապարակենք, այդ երեխաներին տանենք նրանց առանձնասենյակներ, փող հավաքենք, որբանոցներ հիմնենք… Ի վերջո, 1915 թիվը չէ:
— Այն մտայնությունը, որ այսօր 1915 թիվը չէ, մեր տունը քանդում է: Այսօր 1915 թիվն է: Գուցեև ավելի վատ թիվ է: Ընդամենը մենք մեզ երևակայում ենք, թե ապրում ենք 21-րդ դարում, և այդպիսի խնդիրներ չպիտի լինեն: Նույն կերպ 1915-ին մարդիկ մտածում էին, թե իրենք 20-րդ դարում են, և չեն կարող մասսայական կոտորածներ լինել, քաղաքակիրթ աշխարհը թույլ չի տա, որ Ցեղասպանություն լինի: Պետք չէ նայել օրացույցին, թե ժամանակի որ կտրվածքում ենք ապրում: Պետք է դիմել թույլատրելի և նույնիսկ անթույլատրելի քայլերի: «Մենք այս հարցը կլուծենք օրենքի շրջանակներում,Սահմանադրությանը համապատասխան»` սա իմ ամենաչսիրած արտահայտություններից է: Ի՞նչ օրենք, ի՞նչ Սահմանադրություն: Եթե մի տարածքում քաղցից երեխաներ են մահանում, ուրեմն այդտեղ օրենքն ու Սահմանադրությունը պարտվել են: Դուք ճիշտ նկատեցիք` հենց գարշահոտությունն առան, քայլեր ձեռնարկվեցին: Խնդիր լուծվեց, և արդեն կարևոր չէ, թե ինչպես: Նպատակը միշտ չէ, որ արդարացնում է միջոցները: Բայց ամբողջ հարցն այն է, որ ուրիշ միջոց չեն թողել:
— Գիտեի՞ք, որ Տարոն Մարգարյանն ամենաշատ ձայները ստացել է Նուբարաշենում:
Դե, ուրեմն, թող նուբարաշենցիները մտածեն:
— Բայց կմտածե՞ն:
— Եթե նոր գարշահոտություններ են ուզում, կարող են և չմտածել: 100 տարով ետ գնանք: 1918 թվականին` հայ-վրացական պատերազմի ժամանակ, երբ վրացիները հայկական գյուղեր էին գրավել, հայկական զորքը, որ գնացել էր ազատագրելու հայկական բնակավայրերը, գյուղացիներից օգնություն էր խնդրում թշնամուն գյուղերից հանելու համար: Ժամանակակիցը պատմում է, որ հերթական գյուղն ազատագրելուց հետո գյուղացիները հրաժարվում էին պայքարել հարևան գյուղի համար: Համարում էին, որ մյուս գյուղերի ճակատագիրն իրենց չի վերաբերում: Ցավոք, այդ մտայնությունը նաև այսօր է պահպանվել: Եվ եթե նուբարաշենցին համարում է, թե իր խնդիրը լուծվեց, չարաչար սխալվում է:
— Իսկ այն, որ նուբարաշենցին, մայրաքաղաքի մյուս վարչական շրջանների բնակիչները, գարշահոտության միջով անցնելով, քաղաքային տրանսպորտի մեջ ճզմվելով, գնացել և ընտրել են գործող քաղաքապետին, այստեղ Ձեր` որպես գրողի անելիքի պակասը, թերացումը չե՞ք տեսնում:
— Բացարձակ չեմ տեսնում: Գրողի, առհասարակ, մտավորականի դերն ու գործառույթն ուռճացվում է: Ավելին է պահանջվում, քան նրանք ընդունակ են անելու: Մտավորականի զենքը խոսքն է: Բայց մտավորականն էլ հասնում է մի կետի, երբ հասկանում է, որ խոսքն այլևս ավարտվել է: Խոսքի գործիքն էլ չի աշխատում: Ու այդ նույն մտավորականը գնում միանում է որևէ ցուցարարի, ընդվզող խմբի: Ուրիշ ի՞նչ կարող է անել: Այդ մտավորականն էլ ունի այն նույն կենցաղային, քաղաքական ու հոգևոր խնդիրները, ինչ մյուսները:
Պահանջել մտավորականից քաղաքական ակտ` տեղին չէ: Մտավորականը կարող է կանգնել ընդվզող քաղաքացու կողքին, վանկարկել այն, ինչ մյուսները, կարող է իր հերթին կոմպրոմիսի չգնալ իշխանության որևէ գործարքի հետ` որպես սովորական քաղաքացի` այն նույն հնարավորություններով ու խնդիրներով, ինչ մյուսներն ունեն:
Դուք քաղցած երեխաների, այդ փաստը բարձրաձայնելու, իշխանություններին փաստի առաջ կանգնեցնելու մասին եք ասում: Ցանկացած մեկը, որ մարդկային հույզեր ունի, որ ընտանիքից է դուրս եկել, գիտի` ինչ է երեխան, ինչ է երեխայի լացը, ինչ է քաղցից թուլացած երեխայի անգամ լացելու անզորությունը, նրան այդ ամենը բացատրել պետք չէ: Կարծում եք` իշխանությունը չգիտի՞, որ երկրում քաղցից երեխաներ են մահանում: Եվ ի՞նչ կարող եմ անել ես, բացի այն, որ համացանցում կարդալով որևէ երեխայի այս կամ այն պետքի մասին, ինչը տալու հնարավորությունն ունեմ, վերցնեմ ու սուսուփուս հասցնեմ այդ երեխային:
Պետք է հստակեցնենք, թե ով է մտավորականը և ինչ կարելի է նրանից ակնկալել: Ինքս մի բանաձև գիտեմ`եթե ամեն մարդ իր տեղում իր գործը լավ է անում` վերջ, երկիրը փրկված է: Ուրիշ ոչինչ պետք չի անել նորմալ երկիր ունենալու համար: Հնարավոր չէ հայրենասիրություն, մարդկայնություն, ազնվություն սերմանել. մարդու մեջ դրանք կա՛մ կան, կա՛մ` ոչ:
— Իսկ հնարավո՞ր է սեր սերմանել գրքի, ընթերցանության հանդեպ: Փետրվարի 19-ը` Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրը, որպես գիրք նվիրելու օր նշելու որոշումը նկատի ունեմ:
— Սեր` չէ, բայց հետաքրքրություն` հնարավոր է: Դա ես չեմ ասում, վիճակագրությունն է ասում: Նախ` հետաքրքրությունը պիտի լինի, որ հետո արթնանա սերը: Իհարկե, ցուցամոլ հետաքրքրություն էլ կա, բայց ոչինչ, թող դա էլ լինի: Այդտեղ վտանգ չկա:
— Գիրք նվիրելու օրվան ընդառաջ` «Անտարես» հրատարակչության նախաձեռնած ակցիայի շրջանակներում բավական տարածվեց Ձեր գիրքը` «Սուլամիթա. Սևակի մեծ սերը» հատորները: Իհարկե, միշտ հետաքրքիր է կարդալ ուրիշի նամակները, մանավանդ, սիրային բովանդակությամբ: Դուք ինչպե՞ս գտաք այդ նամակները:
Իրականում, դա այնքան էլ դժվար չէր: Երբ ես արդեն ունեի այդ նամակները, հասկացա, որ ինձնից առաջ ոչ ոք չէր էլ որոնել: Ընդամենը չէին որոնել: Եթե որոնեին, գուցե ավելին գտնեին, քան ինձ հաջողեց: Վստահ եմ, որ այդպես է: Արդեն 14 տարի է անցել այդ գրքի առաջին հրատարակությունից: Գիրքը կարողացել է իր համար ճանապարհ հարթել: Թող գնա այնտեղ, ուր պիտի հասնի:
— Սուլամիթան ո՞ղջ է:
— Այո՛:
— Նա ստացե՞լ է այդ գրքից:
— Ստացել է:
— Եվ ի՞նչ է ասել:
— Այնպես չէ, որ միանշանակ գոհ էր: Նամակ գրեց ինձ, որտեղ գրքի մասին հետևյալն էր ասում` «Այնտեղ լավն ավելի շատ է, քան վատը»: Իր ձևակերպումն այս էր: Եվ դա բնական է, որովհետև դա իր կյանքն է, իսկ ես ընդամենը պատմողն եմ: Ինչպես էլ պատմեմ, իր համար կիսատ մի բան մնալու է: Եթե Դուք իմ կյանքը փորձեք պատմել` անգամ լավագույն նկատառումներով ու նպատակներով, հաստատ, ինձ գոհացնել հնարավոր չէ: Բաներ կան, որ շատ անձնական են, շատ քոնն են, ու որևէ մեկը չի կարող դա գաղտնազերծել կամ ներկայացնել այնպես, ինչպես դու ես զգացել, դու ես ապրել:
Հարցազրույցը` Մարինա Բաղդագյուլյանի
MediaLab.am

3cc2aff7-7768-1000x708-100-scale

 

ԱՄԵՆՔԻՆՆ ԱՆՎՆԱՍ

4 Մրտ

Գարնան վերջին կանաչ տերևների միջից մայիսյան բալի հյութալի կարմրության ծիկրակումի գայթակղությանը ոչ ոք դիմանալ չէր կարող: Ու մենք` գյուղի տղաներով, գիշերները գնում էինք բալի գողության: Գրպան ու ծոց լցնում էինք քաղցրությամբ ու ծառերից ցած էինք իջնում անուղղելի ավազակների հանդուգն հրճվանքով:
Բալի համար մեզ ոչ ոք չէր պատժում: Պատժում էին, եթե պոկելիս ճյուղ էինք կոտրում կամ վնասում: Մենք գող չէինք: Մենք բալ սիրող երեխա էինք: Բալն ամենքինն էր, բայց ճյուղն ամենքինն էր անվնաս:

Հովիկ Չարխչյան

vishnya-shokoladnica-690x250

ԻՄ ԵՐԵՎԱՆԸ

3 Մրտ

Հիշելով անցած Երևանը:

ԹԱՑ ՔԱՐԻ ՀԱՎԱՏԸ

3 Փտր

Տարեց մարդ է Արարատը: Անհանգիստ մարդ է: Ամեն անգամ մի բան գտնում է զարմացնելու համար: Հիմա էլ մի հին գիրք է բերել: Տիտղոսաթերթին գրված է. «Սատու Սանտար Սինկհ, իմ կյանքն ու վկայությունները»: Տպագրվել է 1926 թվականին Մարսելում, տեղի հայ ավետարանականների կողմից: Կրոնական բովանդակությամբ այդ գրքում խոսվում է քրիստոնեություն դավանած մի հնդիկ մեծահարուստի մասին, որ եղել է նաև Հայաստանում: «Խոր Վիրապում է եղել, ոգիները օգնել են բուժել կոտրված ոտքը,- պատմում է Արարատը, հետո հավելում է. «Այստեղ մի հետաքրքիր տող կա: Հայերի հավատքի մասին ասվում է, որ այն նման է ջրի մեջ ընկած քարի. դրսից թաց է, բայց եթե քարը կոտրես՝ ներսում չոր է»:

Հովիկ Չարխչյան

800px-Gregory_theIlluminator_Cell_Khor_Virap2

ԻՄ ԵՐԳԸ ԲՈՒՐՈՒՄ Է

3 Փտր

Երգեր կան, որոնք երբեք չես սիրելու: Գուցե և լավ երգեր, բայց դրանք քոնը չեն: Կհնչեն-կանցնեն ու ոչինչ չի մնա՝ ոչ թրթիռ, ոչ մեղեդու պատառիկ: Կլինի ձայնը ու հետո լռությունը: Ուրիշ ոչինչ: Կան երգեր էլ, որոնք արթնություն են բերում: Զվարթ ու տխուր, հարազատ ու քնքուշ: Կարևոր չէ: Նստած ես դու ինչ-որ տեղ կամ սպասում ես ինչ-որ մեկին և հանկարծ լսում ես երգը: Վազվզող աչքերդ կանգ են առնում, շունչդ պահում ես, որ երգը չխրտնի: Թաքուն նայում ես այնտեղ, որտեղից նա եկավ, հայացքդ սրում ես ու հանկարծ աշխարհը դառնում է ուրիշ, երգի պես թեթև, անմարմին: Դու էլ առաջվանը չես: Դու այնպիսին ես, ինչպես երգն է ուզում, որ լինես:
Բայց հազար-հազար հին ու նոր երգերի մեջ լինում է մեկը՝ քո երգը: Դու գտնում ես նրան հետո, երբ արդեն կրծքիդ տակ ջերմությունն է ապրում հիշողության տեսքով, երբ օրը անուն ունի, երբ ամեն անգամ քաղցր է վերապրումն ու սփոփանք է նրա մեջ թաթախվելը: Այնժամ դու հիշում ես երգը: Նա եղել էր այնտեղ, քո երազի պահին, նա երգել էր քո տաք գիշերների մեջ, նա բառեր էր տվել քո հույզերին՝ մնալով երգ:
Եվ կանցնի ժամանակը ու մի օր, բոլորովին պատահաբար ինչ-որ մեկը քեզ կհարցնի.
— Դու նկատե՞լ ես, որ այդ երգն իր բույրն ունի…
Ու դու կասես՝ ունի: Կասես՝ գիտեմ, որովհետև դա հենց այդպես է: Իմ երգը բուրում է…

Հովիկ Չարխչյան

تقسیمات-صوتی-صدای-انسان-600x330

ՍԽԱԼՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

6 Հնվ

Երբ Եղիշե Չարենցը գրեց իր «Երկիր Նայիրի» վեպը, «Մուրճ» հանդեսն այդ առիթով մի գրախոսական տպագրեց, որտեղ ասվում էր. «Երկիր Նայիրին» մի վիպանման պոեմ է, որը կարելի է գրել տրամվայի մեջ կամ «Կաֆե Նայիրիում» նարդի խաղալիս: Անչափ ձգձգվում է, կրթություններով լի, թեև գրված է Ա. Բելու ու Գոգոլի նմանությամբ ու նրանց անմիջական ազդեցության տակ, բայց… դժբախտաբար, նրանց երգիծանքն ու խորաթափանցությունը, նրանց գունագեղությունն ու թափը չունի»…
Ամերիկացի հանրահայտ երգիչ Էլվիս Փրեսլիին լսելուց հետո երաժշտական քննադատ Ջեկ Հոուլդը 1956 թվականին գրեց. «Պարոն Փրեսլիի մոտ բացակայում է երգեցողության ընդունակության որևէ տարբերություն: Նրա մասնագիտացումը` ռիթմիկ երգեցողությունը նա կատարում է անհասկանալի ոռնոցի օգնությամբ: Նրա վոկալը, եթե դա կարելի է այդպես անվանել, կազմված է կարծրատիպային տարբերակներից: Նրան լսելը աներևակայելի ձանձրույթ է»…
Հետախոսի գյուտից առաջ «Բոստոն Փոստ» թերթը մի խմբագրական հոդված հրապարակեց, որտեղ ասվում էր. «Լավ տեղեկացված մարդիկ հասկանում են, որ ձայնը հնարավոր չէ հաղորդել լարերի միջոցով, իսկ այնտեղ, որտեղ նման բան հնարավոր է, դա չի կարող ունենալ ոչ մի գործնական նշանակություն»…
Եվ այսպես շարունակ… Որովհետև մարդիկ կարծիք հայտնելու իրավունք ունեն, իսկ սխալ կարծիքի համար չեն պատժում: Այլ բան է, որ նրանցից գրեթե ոչ ոք հետագայում ոչ կհիշի, ոչ էլ կխոստովանի, որ ինքը սխալվում էր:

Հովիկ Չարխչյան

a7c7e20ef55b9c6f68541bcec8a4cfb6_M

ԲԵԿՈՐԱՅԻՆ

31 Դկտ

Փշրվող խաղալիքը… Անպայման պիտի սահեր մատներիս միջից հատկապես այն պահին, երբ առավելագույնս զգույշ էի: Հատակին նրա բախվելը, բեկորների փայլը, իմ սրտի զարկը ու միտքը, որ արդեն փշրված է, մեղավորության երեխայական մի տխրություն էին ծնում` շաղախված այն խորին համոզմունքի հետ, թե դա ամենագեղեցիկն էր բոլոր խաղալիքներից:
Սա կրկնվում էր գրեթե ամեն տարի, թեև մորս մշտական խոսքը` «Չարը խափանվեց», մի չնչին մխիթարություն էր տալիս ու անտեսանելի ափով փակում էր զարդարվող տոնածառի այն հատվածը, որտեղ պիտի կախվեր փշրվածը: Եվ այդ ժամանակներից ի վեր բեկորներն ինձ համար դարձան հետապնդող մտասևեռում: Ցանկած բեկորի մեջ ես ճգնում էի տեսնել ամբողջը և այդ ամբողջը կորցնելու ցավը:
… Օրերս, երբ կրկին եղևնի էինք զարդարում, տղաս ասաց, որ իր գնած նոր խաղալիները չեն փշրվում, եթե նույնիսկ ուժգին հարվածեմ հատակին: Ես հավանաբար ժպտացի տարօրինակ մի ժպիտով, որ պիտի նշանակեր հետևյալը. «Հրաշալի է, որ ձեր խաղալիքները չեն բեկորվում: Ափսոս միայն, որ ես դրանց մեջ չեմ գտնելու իմ տոնածառի փշաքաղ երկյուղածությունը»: Բայց հետո մտածեցի` դա այնքան էլ վատ չէ: Ի վերջո, պետք է որ տարբեր լինենք: Եվ, անկեղծ ասեմ, ինձ հետզհետե սկսեց դուր գալ նոր խաղալիքի վստահ, անբաժան փայլը:

Հովիկ Չարխչյան6a4d1a082cf4ad111a4d9848cc1f7483

ՎԵՐՋԻՆ ՆՎԵՐԸ

30 Դկտ

Իմ բարձի տակ վերջին անգամ ե՞րբ Ամանորի նվեր դրեցին: Չեմ հիշում: Ի՞նչ դրեցին: Չեմ հիշում: Որովհետև մարդը չի կարող հիշել այն օրը, երբ ավարտվում է մանկությունը: Որովհետև մանկությունը չի կարող ավարտվել ինչ-որ մի օր` նվերի կամ հիշողության չգոյության պատճառով: Որովհետև եթե կա մի բան, ինչն ավելի երկարակյաց է, քան մեր հուշը, էլի ու նորից մանկությունն է: Հիմա էլ նա քնած է իմ ներսում: Քնած է ճիշտ այն օրվա խորունկ քնով, երբ մայրս թաքուն վերջին նվերը դրեց գլխիս տակ: Քնած է ճիշտ նույն սպասումով, որ ձմռան առավոտի հետ ձեռքերի մեջ երազանք կունենա: Քնած է իմ մանկությունը` ամեն վայրկյան արթնանալու պատրաստ, որ հորս ժպիտի մեջ տեսնի այդ երազի անցած ճամփան…
Չեմ հիշում վերջին նվերը, բայց եթե երբևէ որևէ մեկն ինձ հարցնի, թե հեքիաթային այն գիշերը ի՞նչ կար իմ գլխատակին, ես առանց կասկածի ու վարանումի կասեմ. «Մի աշխարհ երջանկություն ու սեր կար, որ մարդուն կարող են նվիրել միայն իր ծնողները»:

Հովիկ Չարխչյան

interesniepodarkinadenzashitnikaotechest_0A0AFF21

ԱՆՄԵՂԻ ՄԵՂՔԸ

22 Դկտ

Ավտոբուս նստած մարդը քնել էր: Հավանաբար գիշերային հերթափոխից էր գալիս կամ հոգնեցուցիչ օր էր ունեցել: Մարդիկ իջնում ու բարձրանում էին, իսկ նա անխռով ննջում էր: Ոչ ոք չէր փորձում արթնացնել մարդուն: Գուցե արդեն անցել էր իր կանգառը, գուցե պետք էր զգուշացնել: Միայն թե ուղևորները նայում էին նրան, հետո զգույշ շրջանում էին և իջնում իրենց կանգառներում` թողնելով նրան խախաղ քնի մեջ:
Երևի ճշմարիտ է, որ ամեն բան իր հատուցման գինը պիտի ունենա: Ու նույնիսկ մարդու անմեղ քունը պիտի պատժվի կանգառի կորստով:

Հովիկ Չարխչյանkodutu-uhistransport-65900854

ԱՓՍՈՍ

24 Նյմ

Գիշերվա փողոցում մենակ մնացած մարդը հենց այնպես միայնակ չդարձավ: Նրան լքեցին: Նախ ցերեկը լքեց, հետո` համբերությունը, հետո` սպասման իմաստը և ապա բոլոր նրանք, ովքեր գնացին վերադարձի խոստումով: Գիշերում մնացած մարդը պիտի չիմանար, որ ապահով լույսի հրապույրն ավելին է, քան մոլորված մարդու նվիրումը: Եվ մարդն այնտեղ էր, որովհետև նա մենակ էր շատերի մեջ, երբ շատերը մեկուսի էին միասին:
— Ափսոս,- ասաց գիշերվա միջի միայնակ մարդը, երբ արդեն հեռանում էր: Ու ոչ ոք չկար, որ իմանար, թե ինչն էր ափսոս: Ափսոս էր, որ այլևս չունե՞ր, թե՞ ափսոս էր, որ այլևս չկար: Իսկ դրանք տարբեր բաներ են:

Հովիկ Չարխչյան

1444

ԱԳՌԱՎԻ ՆԱԽԱՆՁԸ

19 Նյմ

— Տեսե՞լ ես, թե ագռավն ինչպես է ընկույզը փշրում,- հարցնում է ծանոթս:- Գետնից կտուցով վերցնում է, բարձրացնում է վերև ու բաց է թողնում: Եվ դա կրկնում է այնքան ժամանակ, մինչև ընկույզը կոտրվում է:
— Իսկ դու տեսե՞լ ես, թե ինչպես են փշրում մարդու սիրտը,- ասում է մյուս ծանոթս:- Ագռավները կնախանձեին: Ոչ կտցում են, ոչ վերևից ներքև են նետում, ոչ հարվածում են: Ընդամենը հուսախաբ են անում և վերջ:

Հովիկ ՉարխչյանTorgachkin=A77=2-DSC05545

ԲՈԼՈՐԻՍ ԵՐԵԽԱՆ

17 Նյմ

1988-ի երկրաշարժից մի դեպք պատմեմ:
Աղետից հավանաբար մի շաբաթ էլ չէր անցել: Մի օր կեսօրին մայրս տուն եկավ 5-6 տարեկան անծանոթ աղջնակի ձեռքը բռնած: Ներս բերեց, նստեցրեց վառարանի մոտ, հետո մեզ հետ առանձնացավ ու ասաց. «Ծնողները զոհվել են: Այսօրվանից նա մեր տանն է ապրելու: Ձեզ համար քույրիկ կլինի»: Այնպես միանգամից ասաց ու այնպես հանգիստ հաշտվեցինք այդ մտքի հետ, կարծես վաղուց գիտեինք դրա մասին և ընդամենը սպասում էինք, որ տուն գար:
Արագ-արագ քաղցրավենիքներ, մրգեր դրեցինք սեղանին, խաղալիքներ գտանք, մտածում էինք, թե որտեղից կարելի էր մանկական տաք հագուստներ բերել: Այդպես զբաղեցնում ու մերվում էինք նրա ներկայության հետ:
Մի քանի ժամ էլ չէր անցել, երբ հանկարծ տան դռները աղմուկով ետ գնացին, ներս ընկամ մի հաղթանդամ կին, նետվեց դեպի երեխան, գիրկն առավ, հետո զայրույթով ու դժգոհությամբ նայեց մեր կողմը և դուրս գնաց: Երեխայի մորաքույրն էր: Նրա վերջին հայացքը մեզ ասում էր. «Էս երեխան անտեր չէ, որ ձեր տուն եք բերել»:
Նրանք գնացին: Մենք անշարժացած կանգնել էինք: Ու դա եզակի անգամ էր, որ կոպտությանը պատասխանում էինք ժպիտով:

Հովիկ Չարխչյանmaxresdefault (15)

ԱՆՊԱՏՃԱՌ ՀՈՒՇԸ

16 Նյմ

Հիշելն ու չմոռանալը տարբեր բաներ են: Հիշելն ինքնաբերաբար է, չմոռանալու մեջ ճիգ կա:
Հիշողության իրավունքը լինելն է: Մնացածը քո ընտրությունն է: Մեկին կհիշես, մյուսին կմոռանաս, երրորդին կպահես մտքիդ մեջ, չորրորդի մասին քեզ կհուշեն: Եվ դրանցից ամեն մեկն իր պատճառը կունենա, որովհետև հիշողությունն ամեն բանի համաձայն է, բացի անպատճառ լինելուց:
Ու եթե մի օր հանկարծ բացորոշես, որ քո բոլոր հուշերն ու հիշատակները ասեղված են միևնույն թելով, իմացիր, որ դա քո դերձանն է: Քո հիշողության մեջ դու պահպանում ես քեզ կամ կորցնում ես քեզ: Եթե այնտեղ կան ուրիշները, ապա կան միայն նրա համար, որ քեզ հետ են եղել: Նրանց բացառելիս դու նախ ինքդ քեզ ես հերքելու:

Հովիկ Չարխչյանmemory

ՀԱՎԵԼԱԴԻՐ ԻՄԱՑԱԿԱՆԸ

10 Նյմ

Գիտնականներն ասում են, թե մահից հետո մարդը գրեթե մեկ ժամ գիտակցում է, որ ինքը մահացել է և հասկանում է, թե ինչ է կատարվում իր շուրջը: Ես չգիտեմ` դա այդպե՞ս է, թե՞ ոչ: Հաստատելու համար ապացույցներ չունեմ, հերքելու համար հիմքեր նույնպես չկան: Բայց վստահաբար կարող եմ պնդել, որ չկա ավելի ծանր բան, քան հետմահու կյանքի այդ մեկ ժամը:
Աստծո ամենամեծ պատիժն է` իմանալ ավելին, քան տրված է իմանալ: Եվ իմանալ, որ այդ հավելադիր իմացականը քո մահն է:

malchik-bolezn-zhizn-smert

ԱՍՏՎԱԾ ԻՆՁ ԼՍԵՑ

4 Նյմ

Իմ հարազատներից մեկն էր կորել: Գնացել էր գործի ու հետո տուն չէր վերադարձել: Երկու օր շարունակ փնտրում էինք: Չկար ու չկար: Ոստիկանները եկան, միացան որոնումներին: Երրորդ օրն էր, դարձյալ ոչ մի լուր: Հույսը նվազում էր, բոլորս էլ արդեն հասկանում էինք, որ ցավալի ինչ-որ բան է պատահել, բայց գտնել պետք էր, իմանալ պետք էր, և տանջալի ցերեկներին հաջորդում էին անքուն գիշերային փնտրտումները:
Մյուս օրը որոշեցինք շարժվել այլ ուղղությամբ, նայել գյուղամերձ այգիների տարածքները, բոլոր ծառերի ու թփերի տակ: 10-15 հոգի էինք: Երկար շղթա կազմեցինք ու սկսեցինք առաջ քայլել: Աշուն էր, այգիների խոտը խոնավ էր ու սմքած, խաշամի կույտերը հեռվից տերևածածկ մարմիններ էին հիշեցնում, շարժվող ամեն ստվեր հոգեվարքի շնչառություն ուներ և մեր ցրված ոտնաձայները պաղ քամու սվսվոցին էին նման:
Քայլում էինք լուռ, դանդաղ, առանց իրար նայելու և այդ տարտամ երթի մեջ ես խնդրում էի Աստծուն, որ եթե մարմինը գտնվի, գտնողը ես չլինեմ: Չէ, դա վախ չէր, ոչ էլ ցավը հեռու վանելու բնազդային մղում: Ինձ թվում էր, որ եթե առաջինը տեսնեմ, ես կլինեմ դժբախտություն բերողը, կսկիծի սերմեր նետողը, վերջին հույսի դահիճը:
Եվ Աստված ինձ լսեց…
Հաջորդ օրը նրա մարմինը գտան ջրանցքում: Այդպես էլ չիմացանք, թե ինչ էր պատահել:

Հովիկ Չարխչյան

autumn garden 1

ԱՆՑԱՎՈՐ

2 Նյմ

— Անցած լինի:
Քո շփոթված պատասխանից հետո քեզ ասում եմ. «Անցած լինի»: Այսինքն` մոռացիր դրա մասին, այսինքն` թողնենք թիկունքում, քանի որ այլևս կարևոր չէ այն, ինչը քիչ առաջ կարևոր էր: Կարևորն անկարևորի վերածելու այս թեթևության մեջ է մեր հաշտությունը, այս զոհաբերման ծեսի մեջ է քեզ մերձ պահելու ակնկալիքը, ինչ-որ բան անպայման կորստի մատնելու մեջ է ինչ-որ բան ունենալու պայմանը: Ու ես քեզ ասում եմ. «Անցած լինի»:
Եվ այսպես անցած եղավ այն, ինչ կարևոր էր, որ մնար այն, ինչը ցանկանում էինք:

Հ. Չ.1347287911_1347205258-398

 

ՀՈՂԵՂԵՆ

1 Նյմ

Հողն այն տեղն է, որտեղ կանգնում են երկու ոտքերի վրա: Մենք գոնե այդպես հասկացանք, երբ առաջին քայլերն արեցինք: Հետո, երբ մայրս ինձ ու եղբորս բակ էր ուղարկում, շեմքին չհասած միշտ հիշեցնում էր.
— Հողերի հետ հանկարծ չխաղաք:
Ու դա հավանաբար առաջին դասն էր այն մասին, որ հողի հետ խաղ չեն անում:
Դպրոցում էր, որ մեզ սովորեցրին հողի բաղադրությունը: Գրատախտակի առաջ կանգնած արտասանում էինք երեկ սերտած դասը և ամեն բառի հետ պինդ, հուսալի հողը մեր աչքի առաջ մի քմահաճ թեթևությամբ փխրվում, մասնատվում, տրոհվում էր նշանների ու տարրերի: Եվ քանի որ մենք արդեն գիտեինք, որ մեր հողից բացի կա նաև ուրիշի հողը, ու քանի որ մեր հողը հարազատ էր, իսկ օտարինը` ոչ այնքան, կռահեցինք նաև, որ հողերի բաղադրության մեջ անկասկած պիտի լինի մի բան, ինչը տարբերակիչ է և դրանով է պայմանավորվում սեփական հողի քաղցրությունը:
Ու միայն հետո, շատ հետո, երբ առաջին անգամ տխրության միջից լսեցինք «հող էիր, հող դարձար» բառերը, այդ պահից ի վեր հողը կորցրեց իր նախնական համադրիչ կազմը, հողահալած մի գիտակցում մեզ ծանուցեց, որ հողի բաղադրություն չկա, կա մարդու բաղադրություն, որովհետև եթե հողը մենք ենք, հողածինն ու հողեղենը մենք ենք և մենք ենք հողին պահ տվողն ու տրվողը, ուրեմն այնտեղ ամեն բան մեզնով է: Եվ հողի սերն էլ մեր սերն է` բոլորիս ու յուրաքանչյուրիս, անցավորաց ու ապրողաց ինքնասեր պաշտումը:

Հովիկ Չարխչյան

zemlya

%d bloggers like this: