Պահոց | Նոյեմբերի, 2013

ՍԵՐԳԵՅ ԴՈՎԼԱԹՈՎ

30 Նյմ

Ընդհանրապես ես կարծում եմ, որ աղքատությունն ու հարստությունը բնատուր որակներ են: Ճիշտ այնպես, ինչպես, օրինակ, մազերի գույնը կամ երաժշտական լսողությունը: Մեկը ծնվում է աղքատ, մյուսը` հարուստ: Եվ փողն այստեղ փաստացիորեն ոչ մի կապ չունի: Կարելի է աղքատ լինել փողով և լինել արքայազն` առանց կոպեկի:

Ցավոք, մեր կյանքը գրվում է առանց սևագրության: Այն չի կարելի խմբագրել, ընդգծել առանձին տողեր: Վրիպակների ուղղումն անհնար է լինելու:dovlatserg

Advertisements

ՔԼԱՅՎ ՍԹԵՅՓԼՍ ԼՅՈՒԻՍ

30 Նյմ

Ըստ իս, արթնության և երազի միակ տարբերությունն այն է, որ առաջինը տեսնում են բոլորը, իսկ երկրորդը` ընդամենը մեկ մարդ: Բայց այն, ինչ տեսնում են բոլորը, կարող է չպարունակել նույնիսկ մեկ գրամ ճշմարտություն, իսկ այն, որ տրված է տեսնելու միայն մեկին, երբեմն բխում է հենց առանցքային ճշմարտությունից: Այն, ինչ դու տեսնում ու լսում ես, որոշակի աստիճանով կախված է նրանից, թե ինչպիսին ես դու:luis

ՋՈՆ ԲՈՅՆԹՈՆ ՓՐԻՍԹԼԻ

29 Նյմ

Տեսականորեն մենք ինքներս ենք ընտրում կենսակերպը, որ վարում ենք: Սակայն գործնականում պարզվում է, որ ավելի ու ավելի խորն ենք թաթախվում այն կյանքի մեջ, որը մեզ դուր չի գալիս: Դա հիշեցնում է մի հսկայական, գորշ լվացքատուն, որտեղ բոլորիս ստիպում են սպիտակեղենը հանձնել, և ամեն անգամ մենք դրանք ետ ենք ստանում առավել գունաթափ, խունացած, մինչև որ գույները վերջնականապես չեն անհետանում…

Մարդկանց մեծամասնությունը չի ստանում այն, ինչ ցանկանում է: Եվ դա այն պատճառով, որ իրենք էլ չգիտեն, թե ինչ են ուզում: Ինչպե՞ս իրականացնել ցանկությունը, եթե այն չկա…jb_priestley_1642806c

 

Անցյալ և արխիվ

29 Նյմ

ՄՈՐԻՍ ԴՐՅՈՒՈՆ

28 Նյմ

Երախտապարտ եմ, Տեր, որ դու ինձնից չխլեցիր ատելության զգացումը: Միայն ատելության ուժի շնորհիվ է, որ ես դեռ գոյատևում եմ այս երկրի վրա: Փոխադարձ ատելությունը երկու մարդու կապում է նույնքան ամուր թելերով, որքան բաժանված սիրո դեպքում: Եվ երբ երկրի երեսից անհետանում է թշնամին, որի դեմ երկար տարիներ դավեր ես նյութել, քո սրտում մնում է դատարկությունը, ճիշտ այնպես, եթե ասենք այնտեղից հեռանար մեծագույն կիրքը:

Ընդունված է կարծել, որ ուժեղ ոգու տեր են հատկապես նրանք, ովքեր կարողանում են խոստովանել իրենց սխալը: Սակայն գուցե թե ավելի ուժեղ է նա, ով երբեք այդ բանը չի խոստովանում…maurice_druon

ԱՎԳՈՒՍՏՈ ԿՈՒՐԻ

27 Նյմ

Ես երբեք զավակներիս չեմ պատմել իմ արցունքների մասին, որպեսզի նրանք սովորեն արտասվել: Ես երբեք նրանց չեմ պատմել իմ տագնապների մասին, որպեսզի իրենք հանդիպեն վախի հետ: Ես երբեք չեմ պատմել իմ սխալների մասին, որպեսզի նրանք սովորեն հաղթահարել դրանք: Անհաջողությունները կյանքի մենաշնորհն են, իսկ դրանց հաղթահարումը խելացիների մենաշնորհն է: Ոչ թե տառապանքն է մեզ վերափոխում, ինչպես կարծել ենք հարյուրավոր տարիներ, այլ գիտակցումն այդ տառապնքների, որոնք մեզ օգուտ են տալիս կյանքը ընթացքում…augusto1

ԺԱՆ-ԼՈՒԻ ԿՈՒՐՏԻՍ

26 Նյմ

Երբ սիրում ես, անտանելի է զգալ, որ սիրելիդ քեզ համարում է ոչ բավարար գրավիչ կամ էլի դրա նման ինչ-որ մի բան: Որ դու ոչ սոցիալապես, ոչ ֆինանսական առումով քո բարձրության վրա չես: Որ սիրելիդ համարյա արհամարհում է քեզ: Չկա դրանից ավելի դառնագին բան, ոչինչ այդքան ճնշվածություն չի պատճառում, ոչինչ այդպես չի խորտակում… Եվ քեզ համակում է վախը, քանզի հասկանում ես, որ սերն առանց հարգանքի անմտություն է:

Սերը մի զգացում է, որը ոչնչի պահանջ չունի, բացի սիրո առարկայից, մի զգացում, որ սնվում է ինքն իրենով, իր անպարփակ էությունից… AVT_Curtis-J-l_2469

ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ԱՐԱՔՍԻ ԱՓԵՐԻՆ

25 Նյմ

Տարածված կարծիք կա, որ Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի տարիներին Հայաստանը թեև տասնյակ հազրավոր զոհեր տվեց և իր ուսերին կրեց այդ արհավիրքի ողջ ծանրությունն ու ողբերգությունը, սակայն ռազմական ակտիվ գործողությունների թատերաբեմ չդարձավ: Ցավոք, սա ընդամենը ենթադրություն է: Պատմական վավերագրերն ու ականատեսների վկայությունները թույլ են տալիս պնդելու, որ մեր հանրապետությունը ևս ռազմաճակատային գոտի էր այս բառի բուն իմաստով և իրադրության բոլոր դրսևորումներով: Ասվածը հիմնավորելու համար բավարար է շարադրել սոսկ մի քանի դրվագներ պատերազմի առաջին ամիսներից:970257_237701019713610_299335025_n

Ինչպես պատմում է ծառայությունը Հայաստանում անցկացրած ռուս հրետանավոր Գրիգորի Կարպովը, պատերազմի մասին առաջին տեղեկությունները ստացել էին զինվորականները: Նույն օրն իսկ սահմանապահ գնդերը դիրքեր գրավեցին Արաքսի առափնյա հատվածներում: Գործողությունն իրականացվում էր գիշերով: Հրետանայյին դիվիզոններից մեկը` չկողմնորոշվելով տեղանքում, սխալմամբ անցել էր սահմանը և դիրքավորվել Թուրքիայի տարածքում: Առավոտյան թուրքերը բացահայտեցին դա, սակայն բանը առճակատման չհասավ: Կողմերը դեռևս ձեռնպահ էին մնում ակտիվ գործողություններից: Ավելի ուշ դիվիզիոնի հրամանատարին ռազմադաշտային դատարանը դատապարտեց մահվան: Նրան գնդակահարեցին ողջ անձնակազմի աչքի առաջ:408-rd divizian, 1942 meknymic araj

Սակայն բոլորի համար էլ հստակ էր, որ օգտվելով Խորհրդային Միության համար անբարենպաստ իրավիճակից, Թուրքիան ծրագրում էր զավթել Անդրկովկասը: Հապշտապ կարգով թուրքերը սահմանի երկայնքով ռազմական պատրաստություններ էին տեսնում` կառուցվում էին օդանավակայաններ, ճանապարհներ, կապուղիներ, ինժեներական ամրություններ: Արաքս գետի ափերին կենտրոնացվեցին 18 դիվիզիաներ: Թուրքական ինքնաթիռները սկսեցին պարբերաբար հետախուզական թռիչքներ կատարել Հայաստանի տարածքում: Երևանում ստիպված էին սահմանել պարետային ժամ, լուսաքողարկում, բարձր պատրաստության վիճակի բերվեցին հակաօդային պաշտպանության ուժերը: Քաղաքում սահմանվեց սննդի բաշխման քարտային համակարգ: Իսկ երբ Հայաստան հասան Ուկրաինայից էվակուացվածների առաջին մեծ խմբերը, կյանքն ավելի դժվարացավ:

Ողջ ամռան ընթացքում հայ-թուրքական սահմանին արձանագրվեցին մի քանի ռազմական բախումներ: Պաշտոնական հաղորդագրություններում նշվում է նաև, որ թուրքական կողմը 8 անգամ հրակոծության է ենթարկել հայկական սահմանապահ ուղեկալները: Մեկ տարվա ընթացքում սահմանի այդ հատվածում հաջողվեց որսալ 47 թուրք գործակալների:1942

Արտաքին սպառնալիքից բացի ակտիվացել էր նաև ներքին թշնամին: Տիրում էր համընդհանուր լարվածություն: Շշուկներ էին տարածվում, թե թուրքերի հետ պատերազմն անխուսափելի է: Այդ մշտական տագնապն ու անորոշությունն ավելի էր ճնշում մարդկանց, խուճապային տրամադրությունների պատճառ դառնում: Նույն օրերին հատուկ ծառայությունները հանրապետության տարբեր շրջաններում բացահայտեցին դասալքության աղմկահարույց դեպքեր: Մեղավորվերի հետ դաժան հաշվեհարդար տեսան:

1941 թ. նոյեմբերին Ախտայի (Հրազդանի) շրջանում բացահայտվեց մուսաֆաթական ընդհատակյա մի կազմակերպություն, որի պարագլուխն էր Ազիզ Բադալօղլին: Խմբի թուրք անդամները լուրեր էին տարածում, թե եկել խորհրդային իշխանության վախճանը, և ամեն կերպ փորձում էին ձախողել Ախտայում իրականացվող պաշտպանական միջոցառումները: Կազմակերպության 13 ակտիվիստների դատապարտեցին պատերազմական ժամանակների օրենքներով:paterazm

Նույն տարվա դեկտեմբերին Ալավերդու և Ստեփանավանի շրջաններում ձերբակալվեցին 16 դասալիքներ, որոնք գործում էին ավագ Գիկոլյանի գլխավորությամբ: Վերջիններս 138-րդ հրաձգային դիվիզիայի զինվորներ էին: Իմանալով, որ իրենց ուղարկելու են ճակատ, նրանք էշելոնից փախուստի էին դիմել` իրենց հետ վերցնելով զենք և զինամթերք: Օրեր շարունակ խումբը ավազակային հարձակումներ էր կատարում Լոռու գյուղերի և կոլտնտեսությունների վրա: Իսկ ընդհանուր առմամբ, 1941-ին Հայաստանում բացահայտվեցին ու վնասազերծվեցին ևս 3 ավազակային խմբեր` իրենց 37 անդամներով:

Ոչ պակաս բարդ էր իրավիճակը նաև հայ-իրանական սահմանին: Խորհրդային հատուկ ծառայությունները տեղեկություններ ունեին, որ Գերմանիան պատրաստվում էր այդ երկրում հեղաշրջում իրականացնել և այն օգտագործել հարավից հարվածելու համար: Հասկանալով, թե նման շրջադարձն ինչպիսի աղետալի հետևանքներով էր հղի, արդեն 1941-ի օգոստոսին ձևավորվեց Անդրկովկասյան ճակատը: Մինչ այդ իրականացվել էր տեղի բնակչության մոբիլիզացիա, այնպես որ շարք մտած զինվորական ստորաբաժանումները կազմված էին գերազանցաապես հայերից: Քիչ չէին նաև քրդերն ու ադրբեջանցիները: Նորակոչիկներն արագացված կարգով մարտական պատրաստություն էին անցնում և ուղարկվում զորամասեր:0_8130f_538a29f6_L

Օգոստոսի 25-ին, լուսաբացից առաջ` ժամը 3.30-ին ԽՍՀՄ արտգործնախարար Մոլոտովն իր մոտ հրավիրեց Իրանի դեսպանին և նրան հանձնեց կառավարության նոտան` միաժամանակ տեղեկացնելով, որ Կարմիր բանակը մուտք է գործում Իրանի տարածք: Մինչ դիվանագետները փոխադարձ մեղադրանքներ էին հնչեցնում ու բացատրություններ պահանջում, ռազմական օպերացիան արդեն սկսվել էր: Ժամը 2-ին 65 զինված խմբեր անցել էին Արաքսը: Ընդամենը 2 ժամվա ընթացքում ոչնչացվեցին իրանական 121 սահմանային կետեր: Այդ ընթացքում իրանական 5 ինքնաթիռներ ռումբեր նետեցին Մեղրիի կամուրջի շուրջը, սակայն կամուրջը վնասել չհաջողվեց:

Այստեղ հարկ է պատմել գործողություններից մի դրվագ, որը լիովին բնորոշում է այն օրերին իշխող մարտական ոգին և նպատակին հասնելու ծայրահեղ միջոցները: Խոսքը Մեղրիի զորամասի 12 մարտիկների հերոսական արարքի մասին է:

Իրան ներխուժելու օպերացիան իրականացվում էր մթության քողի տակ, խիստ գաղտնիության պայմաններում: Հրամանատարության մշակած պլանի համաձայն, միայն այդպես էր հնարավոր հանկարծակիի բերել իրանական ուժերին և առանց մեծ կորուստների հաջողության հասնել: Այդ իսկ պատճառով հրահանգվել էր պահպանել մեռելային լռություն, որևէ կերպ չմատնել զորքերի առաջխաղացումը: Մեղրիի սահմանային գումարտակի մարտիկներին առաջադրանք էր տրվել նավակներով հատել Արաքսը և ափ իջնելուն պես վնասազերծել հակառակորդին: Եվ ահա այն պահին, երբ նավակներն արդեն լողում էին դեպի իրանական ափ, դրանցից մեկը ընկավ ուժգին ջրապտույտի մեջ ու շրջվեց: 12 զինվորներ խեղդվեցին, սակայն նրանցից և ոչ մեկը նույնիսկ չփորձեց օգնություն կանչել: Այդ լուռ հերոսությունը ցնցել էր բոլորին:

Զոհված մարտիկները հետմահու պարգևատրվեցին իրենց չլսված արիության համար, իսկ Մեղրիի զորամասում նրանց հիշատակին հուշարձան կանգնեցվեց:

Օգոստոսի 25-ի առավոտյան ժամը 7-ին մարտական առաջադրանքը կատարված էր: Դեպի Իրանի խորքը տանող ճանապարհները բաց էին բանակային խոշոր կազմավորումների համար:

Բայց սրանք ընդամենը պատերազմի առաջին ամիսներն էին: Մինչև 1945-ի մայիսը դեռ փորձությունների երկար ճանապարհ կար և օրերի անվերջանալի մի շղթա` լի մաքառումներով, կորուստներով ու քաջությամբ:

 

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆՌազմաճակատ մեկնելուց առաջ-1941 թ. Երևան

ՊԱԲԼՈ ՊԻԿԱՍՈ

25 Նյմ

ԵՍ ՏԱԼԻՍ ԵՄ ԽԼՈՒՄ…

 Ես տալիս եմ խլում շրջում սպանում ներում այրում և վառվում-շոյում եմ դիպչելով շուրթերով- համբուրում նայում-զարկում եմ բոլոր զանգերը քանի դեռ դրանք չեն արնածորում- վախեցնում եմ աղավնիներին և ստիպում եմ նրանց թռչել աղավնատան շուրջն այնքան ժամանակ քանի դեռ հոգնածությունից ուժասպառ չեն շրմփացել գետնին ու սատկել- Ես բոլոր պատուհաններն ու դռները կխցանեմ հողով ու քո մազերով կխեղդեմ բոլոր երգող թռչուններին, և կպոկեմ բոլոր ծաղիկները- ձեռքերիս վրա կօրորեմ գառանն ու կտամ որ կուրծքս խժռի ես կլվանամ նրան իմ ուրախությունների և տխրությունների օրորոցայինով- ցորենի ու կորեկի արտերը փորագրանկար կդարձնեմ որ դիտեմ թե ոնց են դրանք մեռնում դեմքերն արևին հառած- ես կփաթաթեմ գետերը թերթերի մեջ ու պատուհանից դուրս կշպրտեմ այն առվակի մեջ որը մի անգամ ապաշավելով բայց պահելով իր բոլոր անուրջները գոհ փախչում է որպեսզի ապականոցում իր համար բույն հյուսի- ես անտառի երաժշտությունը ջարդուփշուր կանեմ ծովի ալիքների քերծերի վրա- ես կկծեմ առյուծի այտը- ու կստիպեմ գայլին քնքշանքից հեծկլտալ ջրի դիմանկարի առաջ կանգնած որ ձեռքը կախել է տաշտակի մեջ…photo-mark-shaw-pablo-picasso-with-french-model-bettina-graziani-in-his-cannes-villa-la-californie-1955

ՍՏԱՆԻՍԼԱՎ ԼԵՄ

24 Նյմ

Մարդն, ի հեճյուկս առերևույթի, իր առջև նպատակներ չի դնում: Դրանք նրան պարտադրում է ժամանակը, որում ծնվել է: Մարդը կարող է ծառայել կամ ըմբոստանալ դրանց դեմ, սակայն ծառայումի կամ ընդվզումի առարկան տրված է դրսից: Որպեսզի նա ձեռք բերի նպատակի որոնման լիակատար ազատություն, պիտի մնա միայնակ, բայց դա հնարավոր չէ, քանի որ մարդը, ով չի դաստիարակվել մադկանց միջավայրում, չի կարող մարդ դառնալ:

Ես կարծում եմ, որ եթե կյանքում ինչ-որ բան է կատարվել, ապա հարկ չկա դրան վերադառնալ: Հարկ չկա, եթե նույնիսկ մեծ է ցանկությունը, քանի որ նման վերադարձը հանդիսանում է նահանջ, հանդիսանում է անվստահություն աշխարհին, ըստ էության` փախուստ իրականությունից, որովհետև իրականության մեջ վերադարձ դեպի անցյալ միշտ էլ անկարելի է:116_100132173

ՍԵՆ-ԺՈՆ ՊԵՐՍ

24 Նյմ

Մենք ասացինք` ժամն այս առավել պերճ է, քան այն մեկը, երբ մեր մայրերը հղիացան գեղեցկագույն աղջիկներով: Մարդն այս երեկո կատարյալ է, ընտիր: Եվ երկնային լվացումը լվացնում է մեզ, ասես մաքրում քսուկից… Սեր, այդ դու ես, չկա դույզն-ինչ խաբկանք:

Ով չի սիրել ցերեկը, կսիրի այս երեկո: Եվ ով ծնվի այս երեկո, կդարձնենք մեզ հար համախոհ: Կանայք կանչում են իրիկնապահին: Դռներն են բացվում ծովի վրա: Եվ հսկա դահլիճները միայնակ տենդոտում են ջահերի մեջ մայրամուտի…SJP

ԷՄԻԼ ՍԻՈՐԱՆ

22 Նյմ

Ես միայն մի միտք եմ խորությամբ ընկալել` այն, որ մարդու արած ամեն ինչն ի վերջո իր դեմ է դուրս գալիս: Այդ միտքը նոր չէ, բայց ես այնպիսի համոզմունքով եմ ապրել դա, այնպիսի ջանադրությամբ, որպիսիք չեն ճանաչել ոչ մի մոլեռանդություն, ոչ մի զառանցանք: Ցանկացած մարտիրոսության կգնայի ու կդիմանայի ցանկացած խայտառակության հանուն այդ մտքի, որը չէի փոխի ոչ մի ճշմարտության, ուրիշ ոչ մի հայտնության հետ:95888f7d02def6e9e74066217350ce72

ԳԵՈՐԳ ԼԻԽՏԵՆԲԵՐԳ

22 Նյմ

Ոչ մի բանի մասին այնպիսի անտարբերությամբ չեն դատում, ինչպես մարդու բնավորության: Իսկ չէ՞ որ ոչ մի տեղ այնքան շրջահայացություն չի պահանջվում, որքան այստեղ: Ոչ մի գործում ամբողջը ավելի պակաս չեն գնահատում, որքան այստեղ: Բայց չէ՞ որ հատկապես դրա մեջ է բնավորության էությունը: Ես միշտ նկատել եմ, որ այսպես կոչված վատ մարդիկ շահում են, երբ նրանց ավելի լավ ես ճանաչում, իսկ լավերը կորցնում են:Lichtneberg01

ՋՈՆ ԹՈԼՔԻՆ

21 Նյմ

Մենք չենք ընտրում ժամանակը: Մենք ընդամենը կարող ենք որոշել` ինչպես ապրել ժամանակը, որն ընտրել է մեզ: Մեր կյանքի յուրաքանչյուր պահի մեջ նշանակություն ունի միայն այն, թե ինչպիսին ենք մենք և ինչ ենք անում, և ոչ  այն, թե ինչպիսին ենք որոշել լինել և ինչ ենք պատրաստվում անել…

Հասունանալ` չի նշանակում կորցնել անմեղությունն ու զարմանալու ունակությունը, այլ նշանակում է գնալ նախանշված ուղով: Ճամփորդության իմաստն, իհարկե, այն չէ, որ գնաս ու հույսդ չկորցնես, այլ այն, որ հասնես նպատակիդ:J-R-R-Tolkien-lord-of-the-rings-3072484-1024-768

ԿԱՐԼՈՍ ՌՈՒԻՍ ՍԱՖՈՆ

20 Նյմ

Երբ մարդը ստանում է այն, ինչ ցանկանում էր ամենից շատ, սովորաբար կրկնում է նույն պատմությունը, որ կատարվում է ծաղիկների հետ. ծաղկեփունջը ձեռն առնելիս դուք չգիտեք, թե որտեղ այն տեղադրեք…

Ճակատագիրը սովորաբար թաքնվում է անկյունում: Ինչպես գրպանահատը, պոռնիկը կամ վիճակախաղի տոմսեր վաճառողը. Սրանք նրա երեք ամենամարդկային կերպափոխություններն են: Իսկ ահա այն, ինչը երբեք նա չի անում` ինքնակամ տուն չի գալիս: Պետք է գնալ նրա ետևից:ruiz_zafon_shadow_wind

ՌԻՉԱՐԴ ՅԵԹՍ

20 Նյմ

Անհուսալի դատարկություն: Դատարկության մասին չափից շատ մարդիկ են դատողություններ անում: Երբ ես աշխատում էի ծովափին, բոլորը հենց միայն դրա մասին էին խոսում: Օր ու գիշեր զրույցները դատարկության մասին էին: Սակայն ոչ ոք ոչ մի անգամ չասաց «անհուսալի», դա մենք չէինք համարձակվում: Հավանաբար որոշակի քաջութուն է անհրաժեշտ, որպեսզի տեսնես դատարկությունը, բայց անհամեմատ ավելի մեծ արիություն է պետք, որպեսզի գիտակցես նրա անհուսալիությունը: Ու երբ հասկանաս, ուրիշ ոչինչ չի մնում, քան փախչել այստեղից: Եթե կա հնարավորություն:

Սա ի՞նչ կյանք է: Թող որևէ մեկը, աստծո սիրուն, բացատրի, թե որն է էությունը, իմաստը և նպատակը նման գոյության…

«Փոփոխությունների ճանապարհը» գրքիցrichard-yates_1

ԹԵՆԵՍԻ ՈՒԻԼՅԱՄՍ

19 Նյմ

Եթե ինչ-որ մի բան կրծոտում է քո հիշողությունը և պատառոտում է երևակայությունդ, լռությունը չի օգնի: Չի կարելի փակել այրվող տան դուռը բանալիով` այն հույսով, թե կմոռանաս հրդեհի մասին: Ինքն իրեն հրդեհի չի մարվի: Եթե ինչ-որ բանի մասին երկար ժամանակ լռում ես, այն աճում, աճում է լռության մեջ, ինչպես ուռուցքը…

Երբեք ոչ մեկին տրված չէ ոչինչ իմանալ: Մենք բոլորս դատապարտված ենք ցմահ միայնակ ազատազրկման սեփական մաշկի մեջ: Հավատացնում եմ ձեզ, դա է ճշմարիտը, և մենք պետք է նայենք դրա աչքերի մեջ: Մեզնից յուրաքանչյուրը պիտի կրի իր ցմահ ժամկետը այդ մենախցում: Ցմահ:

«Օրփեոսը իջնում է դժոխք» գրքիցpicture-tennessee-williams

ՔՇԻ ԹՈՒՐՔԻԱ…

19 Նյմ

— Ահաբեկիչները երբևէ փորձե՞լ են առևանգել հայկական օդանավեր:

Անպայման կգտնվեն մարդիկ, ովքեր նման հարցին կարձագանքեն միանշանակորեն` ոչ: Սակայն առավել տեղեկացվածները ոչ միայն հաստատակամ պատասխան կտան, այլև կթվարկեն մեկ տասնյակի հասնող համանման դեպքեր, երբ Երևանից մեկնող կամ Երևան ժամանող ինքնաթիռները զավթել են առանձին անհատներ կամ հանցավոր խմբեր: Մենք այսօր կպատմենք այդ դեպքերից միայն երկուսի մասին` առանձնացնելով նրանք, որոնք կատարվել են տեղական չվերթերի ժամանակ:

Դրանցից առաջինը պատահեց 1961 թվականի սեպտեմբերի 10-ին: Աշնանային խաղաղ օր էր: Երևան-Եղեգնաձոր չվերթի Յակ-12 ինքնաթիռը վաղ առավոտյան օդ բարձրացավ: Ինքնաթիռում ընդամենը երեք ուղևորներ էին: Անհրաժեշտ բարձրությունը հավաքելուց հետո Յակ-12-ը, որն արդեն սավառնում էր պետական սահմանի երկայնքով, շրջադարձ կատարեց և պատրաստվում էր ուղղություն վերցնել դեպքի մեկնումի վայրը, երբ հանկարծ երեք երիտասարդները միանգամից  ներխուժեցին օդաչուի խցիկ և սպառնալից ձայնով հրահանգեցին. «Չթեքվես: Քշիր Թուրքիա»: Նկատելով, որ օդաչու Էդիկ Բախշինյանը չի պատրաստվում հնազանդվել իրենց պահանջին, առևանգիչներից երկուսը բռնեցին նրա ձեռքերն ու թիկունքից դանակի մի քանի հարվածներ հասցրեցին: Երրորդ երիտասարդը անջատեց ռադիոկապը և գրավեց վիրավոր օդաչուի տեղը:1965

Ովքե՞ր էին նրանք: «Նորելուկ» օդաչուն 26-ամյա Հենրիխ Սեկոյանն էր, ով ԴՕՍԱԱՖ-ում օդաչուական դասընթացներ էր անցել ու վստահ էր, թե կկարողանա կառավարել մեքենան: Նրա հանցակիցներն էին Երևանի համալսարանի առաջին կուրսի ուսանող, 18 տարին նոր բոլորած Սերժ Թումանյանը և 27-ամյա բանվոր Գարեգին Մովսիսյանը: Հազիվ թե այդ երեքը պատրաստվում էին խորհրդային երկիրը լքել գաղափարական համոզմունքներից դրդված: Ավելի շուտ նրանց հրապուրել էր Արևմուտքի հեքիաթը, հանուն որի պատրաստ էին դիմել այդ ծայրահեղ քայլին և դեպի երազանք գնալու համար ընտրել Թուրքիայի տարածքով անցնող ճանապարհը:

Ընդամենը 5 րոպե պահանջվեց համոզվելու համար, որ Սեկոյանի մոտ ոչինչ չէր ստացվում: Օդանավը չէր ուղղվում և ընթանում էր դեպի ներքև: Այդ ժամանակ առևանգիչները ղեկի մոտ վերադարձրեցին արյունաքամվող Բախշինյանին, դանակը պահեցին կոկորդին և սպառնացին սպանել, եթե նա ինչ-որ բան անի իրենց ցանկությանը հակառակ: Մեքենան շտկվեց և բարձրացավ վեր: Տեսնելով, որ իրավիճակն արդեն վերահսկվում է, օդանավի նոր տերերը հանգիստ շունչ քաշեցին: Բայց հենց այդ հանգստությունն էլ ճակատագրական դարձավ արկածախնդիրների համար: Օգտվելով վերջիններիս զգոնության նվազումից, Էդիկ Բախշինյանը հանկարծ ղեկը կտրուկ աջ թեքեց, իսկ հետո կտրուկ ներքև սլացավ: Ցնցումից ահաբեկիչներն այս ու այն կողմ ընկան: Դա էլ հենց անհրաժեշտ էր: Հաշված վայրկյաններում օդաչուն ինքնաթիռը տարավ վայրէջքի: Ներքևում գյուղեր էին ու խաղողի այգիներ: Ընտրելով առավել անվտանգ տարածք և ջանալով, որ հարվածը հնարավորինս մեղմ լինի, Բախշինյանը մի վերջին անգամ էլ ուղղեց մեքենայի թևերը, որից հետո Յակ-12-ը բախվեց հողին…511945_600

Մոտակա բնակավայրերից ու դաշտերից օգնության շտապեցին մարդիկ, ովքեր նկատել էին ինքնաթիռի տարօրինակ թռիչքն ու անկումը: Հետո` ավելի ուշ, պաշտոնական ամփոփագրերում նշվելու էր, թե ահաբեկիչներից մեկը` Գարեգին Մովսիսյանը մահացել էր ինքնաթիռի վայր ընկնելու արդյունքում: Սակայն կան պատմություններ այն մասին, որ իրականում ամենաքիչը նա էր տուժել և նույնիսկ փորձել էր աղետի վայրից փախուստի դիմել, սակայն հետապնդող կոլտնտեսականները նրան սպանել էին` բահերով հարվածելով: Մյուս երկուսը, որոնց ևս որսացին գյուղացիներն ու հանձնեցին դեպքի վայր հասած իրավապահներին, շաբաթներ անց դատապարտվեցին հայրենիքի դավաճանության համար և գնդակահարվեցին:

Oդաչուն, ով բարդ վիրահատություն տարավ և ծանր օրեր անցկացրեց հիվանդանոցում, պարգևատրվեց Կարմիր դրոշի շքանշանով: Ասում են, թե իբր նա երկար ժամանակ փողոց դուրս չէր գալիս` խուսափելով մահացածների հարազատների վրեժխնդրությունից…

Օդային ոդիսականի մեկ այլ պատմություն տեղի ունեցավ նախորդից 2 տասնամյակ հետո:512101_600

Աշխաբադ քաղաքի 23-ամյա բնակիչ, Թուրքմենստանի գիտությունների ակադեմիայի աշխատակից Պյոտր Յակիմենկոն, երբ 1983 թվականի հունվարի 25-ին ոտք դրեց Հայաստանի մայրաքաղաք, բնավ մտադրություն չուներ հետագա օրերին ծանոթանալու Երևանի տեսարժան վայրերի հետ: Հենց նույն օրը նա «Էրեբունի» օդանավակայանում ձեռք բերեց Երևան- Բերդ չվերթի տոմսը` զարմանք պատճառելով Շամշադինի շրջան մեկնողներին, որոնք հազվադեպ էին իրենց կողմերում տեսնում սլավոնական արտաքինով մարդկանց: Յակ-40 ինքնաթիռն այդ օրը 6 ուղևոր էր տեղափոխում: Նրանցից ոչ ոք նույնիսկ կռահել չէր կարող, որ իրենց հետ օդ էր բարձրանում վտանգավոր ահաբեկիչը, ում հագուստի տակ ամրացված էր ինքնաշեն պայթուցիկ սարքը:

Երբ Երևանն արդեն ետևում էր մնացել, մինչ այդ արդեն անհանգիստ պահվածքով բոլորի ուշադրությունը գրաված Պյոտրը կանչեց ուղեկցորդուհի Ղազարյանին և նրա միջոցով օդանավի անձնակազմին փոխանցեց իր պահանջը` անհապաղ փոխել թռիչքի ուղղությունը և գնալ դեպի Թուրքիա: «Ես անբուժելի հիվանդ եմ: Կորցնելու ոչինչ չունեմ: Որոշում կայացնելու համար ձեզ տալիս եմ 5 րոպե ժամանակ: Հակառակ պարագայում կպայթեցնեմ ինքնաթիռը»,- գրված էր նրա երկտողում:

Օդանավի հրամանատար Վարդան Սարգսյանը անմիջապես կապվեց դիսպետչերական կետի հետ և ներկայացրեց իրավիճակը: «Երկրից» եկող հրամանը կտրական էր. «Ոչ մի դեպքում պետական սահմանը չհատել: Փորձեք վայրէջք կատարել Լենինականում»: Վերջնագիր-պահանջից հետո օդ բարձրացան կործանիչները, ովքեր հրաման ունեին անմիջապես ոչնչացնել քաղաքացիական ինքնաթիռը, եթե փորձ արվեր շեղվել նախանշված երթուղուց:

Իրավիճակը կրիտիկական էր: Ինչպե՞ս վարվել: Ցանկացած համաձայնություն բոլորի համար հավասարազոր էր մահվան: Եվ այդ պարագայում ելք չէր մնում, քան ինչ-որ հրաշքով մոլորեցնել ահաբեկչին: Ու պատանդները այդպես էլ վարվեցին: Անձնակազմի անդամները Յակիմենկոյին ասացին, թե  հարմար կլինի, եթե վայրէջք կատարեն Կարսում, որը սահմանից այնքան էլ հեռու չէ: Յակիմենկոն համաձայնեց: Նրան հույսերով կերակրելու և հանգիստ վիճակում պահելու դժվարին գործին ձեռնամուխ եղան նաև շամշադինցի ուղևորները, ովքեր զրույցի բռնվեցին պայթուցիկով երիտասարդի հետ` ուշադրությունը շեղելու նպատակով:

Իսկ մինչ այդ Յակ- 40-ը մոտեցավ ու վայրէջք կատարեց Լենինականի օդանավակայանում: Հնարամիտ օդաչուները ընտրել էին վազքուղուն մոտենալու այնպիսի անկյուն, որտեղից տեսանելի չէին ներքևում կայանած կարմիր աստղերով ինքնաթիռները: Միայն այն ժամանակ, երբ Յակ-40-ի անիվները բախվեցին գետնին, ահաբեկիչը հասկացավ, թե ինչպիսի չար կատակ են խաղացել իր հետ: Իրավիճակն այլևս անելանելի էր. ինքնաթիռին արդեն մոտենում են հատուկ նշանակության ջոկատի մարտիկները, կաշվե բաճկոններ հագած պետական անվտանգության կոմիտեի աշխատակիցները:12345

Յակիմենկոն որոշեց վերջին քայլ անել` գործի դնել պայթուցիկը: Բայց նույնիսկ այս դեպքում էլ բախտը նրան չժպտաց. ինքնաշեն ռումբը չաշխատեց:

Ահաբեկիչին ձերբակալեցին: Ստուգելով պայթուցիչ սարքի բաղադրությունը` մասնագետներն արձանագրեցին, որ քիմիական ռեակցիան ներսում ընթանում էր, և եթե 20 րոպե ուշացվեր նրա վնասազերծումը, ապա պայթյունը կորոտար:

Սովետական արդարադատությունն այս պատահարի միակ մեղավորի նկատմամբ կիրառեց այն ժամանակների համար այլընտրանքային համարվող որոշումներից մեկը` ազգությամբ ուկրաինացի Յակիմենկոյին ճանաչեց անմեղսունակ: Բժիշկների ու հոգեբանների եզրակացության մեջ նշվում էր, թե նա երկար տարիներ տառապել է անլիարժեքության բարդույթով, և ինքնաթիռ առևանգելու փորձին էր դիմել, քանի որ, իր խոսքերով ասած, մտադրվել էր հեռանալ այդ «կեղծ ու սահմանափակ» երկրից ու գնալ Միացյալ Նահանգներ: Իսկ ԽՍՀՄ-ում այդպիսի բան կարող էին մտադրվել միայն հիվանդները:

«Հիվանդին» տեղափոխեցին Դնեպրոպետրովսկի հոգեբուժարան: Հայկական ինքնաթիռի անհաջողակ առևանգչի հետագա ճակատագիրը այնքան էլ հստակ չէ: Ասում են, թե 1989 թվականի ամռանը նրան ազատ են արձակել: Այլ աղբյուրների համաձայն, ձերբակալությունից մեկ տարի անց Յակիմենկոն վախճանվել է խորհրդավոր հանգամանքներում…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՀԵՆՐԻ ՄԻԼԼԵՐ

18 Նյմ

Ես ազատ մարդ եմ և ինձ անհրաժեշտ է իմ ազատությունը: Ինձ անհրաժեշտ է լինել միայնակ: Անհրաժեշտ է խորհել իմ ամոթի և հուսահատության մասին միայնության մեջ: Ինձ պետք են արևն ու կամրջի քարերը, բայց առանց ուղեկցի, առանց խոսակցության. ես պետք է դեմ առ դեմ մնամ ինքս ինձ հետ և այն երաժշտության, որ հնչում է սրտումս: Դուք բոլորդ ի՞նչ եք ուզում ինձնից: Եթե ինձ պետք լինի ինչ-որ բան ասել, ես դա կմեքենագրեմ: Եթե պետք լինի ինչ-որ բան տալ, ես կտամ: Ձեր հետաքրքրասիրությունը սրտխառնոց է հարուցում: Ձեր հաճոյախոսությունները վիրավորում են ինձ: Ձեր թեյն ինձ համար թույն է: Ես ոչ մեկին ոչինչ պարտք չեմ: Ես պատասխանատու եմ միայն Տիրոջ առաջ, եթե նա գոյություն ունի…

«Խեցգետնի արևադարձը» գրքիցHenryMiller[1]

ՋՈՆ ԱԲԴԵՅՔ

17 Նյմ

Մեր ողջ ունեցվածքը կյանքն է: Դա զարմանալի պարգև է, և ես չգիտեմ, թե ինչպես մենք պետք է այն տնօրինենք: Սակայն կյանքը միակ բանն է, որ մենք ստանում ենք որպես նվեր ու այդ նվերը թանկ արժե:

Կյանքն, ի տարբերություն շախմատի տախտակի, ոչ միշտ է կազմված միայն սևերից ու սպիտակներից: Եվ բարին ու չարն էլ երկնքից չեն ընկնում: Մենք, մենք ենք նրանց ստեղծում: Ընդդեմ դժբախտության: Անփոփոխ… Բարու և չարի օրենքների խախտումը իր ետևից դժբախտություն կբերի: Պարտադիր չէ մեր դժբախտությունը, սովորաբար` սկզբում ոչ մերը…apdaiks

%d bloggers like this: