Պահոց | Փետրվարի, 2012

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

28 Փտր

ԱՀԱ ԵՎ ԱՌԱՋԻՆ «ԶՈՀԸ»

18:25 — 24.02.2012
ՀՀ կառավարության որոշմամբ` գրքի գնին ավելանում է նաեւ ավելացված արժեքի հարկը, այսինքն` գիրք գնողը պետք է վճարի 20 տոկոս ավելի` ըստ օրենքի: Սակայն 20 տոկոսին, չգիտես թե որտեղից, գումարվել է եւս 30 տոկոս. արդյունքում գրքի գինը կրկնակի կթանկանա:

Գրախանութներում արդեն հայտնվել են առաջին թանկ գրքերը: Գրող Արամ Պաչյանը տեղեկացրեց, որ «Նոյյան Տապան» գրատունը թարմացրել է գրող Հովիկ Չարխչյանի հետ կնքված պայմանագիրը և տեղեկացրել, որ 3000 դրամ արժեցող «Չարենցի կրակոցը» գիրքն այսուհետ վաճառվելու է 6000 դրամով:

ՎԻԼՅԱՄ ՍԱՐՈՅԱՆԻ ԱՄԵՆԱԿԱՐՃ ՆՈՎԵԼԸ

27 Փտր

1948 թվականին Վիլյամ Սարոյանը «Իգզեմինր» թերում այսպիսի մի հայտարարություն է տպագրում.
«Ագարակի տուն, 30 ակր տարածք, ավտոտնակ չունի, պահեստ չունի, կենտրոնական ջեռուցումը խափանված է, ավտոբուս չունի, մեծ թվով սկյուռներ կան: Գինը 32 հազար դոլար: Սեփականատերը 7 ակրը իրեն է պահելու՝ իր ագահությունն ապացուցելու համար, իսկ մնացածը վաճառվում է 32 հազար դոլարով: Գրել կամ զանգահարել Վիլյամ Սարոյանին»:
Մեկ այլ անգամ Սարոյանը վաճառքի էր դրել իր այգին և այդ մասին տեղեկացրել նույն ոճով.
«Այգիս վաճառում եմ, անպիտան հող է, ջուրը՝ պակաս, ոչինչ չի բուսնում, մոլախոտերով լեցուն է, առաջին իսկ հաճախորդին պիտի վաճառեմ…»:
Որքան էլ զարմանալի թվա, բայց այգին վաճառվեց հենց հաջորդ օրը: Սարոյանին ներկայացան բազմաթիվ գնորդներ, և այգու սեփականատեր դարձավ ամենաբարձր գին վճարողը…

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

25 Փտր

Գրքերը թանկանում են

ՖԵԴԵՐԻԿՈ ԳԱՐՍԻԱ ԼՈՐԿԱ

24 Փտր

ՀԱՏԵՑԻՆ ԵՐԵՔ ԾԱՌ

Երեք հատ էին
(Օրն եկավ կացնով):
Մնացին երկու
(Երկու հատված թև):
Հիմա մնաց մեկը:
Մեկն էլ չմնաց:

Ջուրը… մնաց մերկ:

Թարգմ. Պարույր Սևակ

ՖՅՈԴՈՐ ԴՈՍՏՈԵՎՍԿԻ

21 Փտր

Հիմարություն, հիմարություն, հիմարություն ու էլի հիմարություն: Ես ուղղակի ու անխղճորեն (և շեշտում եմ, որ անխղճորեն) երկու խոսքով բացատրեցի նրան այն ժամանակ, որ երիտասարդության մեծահոգությունը հրաշալի է, բայց գրոշ չարժե: Ինչու՞ չարժե: Քանի որ էժան է ձեռք բերվում, ուրեմն և ապրված չի, դրանք բոլորը «կյանքի առաջին տպավորություններ են», այսպես ասած, բայց բեր մի գործի մեջ տեսնենք ձեզ: Էժան մեծահոգությունը միշտ հեշտ է, ու թե կյանքդ իսկ տաս, դարձյալ էժան է, քանի որ դա արյան եռք է լոկ և ուժերի ավելցուկ, գեղեցկության ինչպիսի կրքոտ ցանկություն: Ոչ, մեծահոգության դժվարին մի սխրանք գործեք հապա, լռիկ, անաղմուկ, առանց շուքի, զրպարտվելով, սխրանք, որում շատ զոհաբերություն կա և ոչ մի կաթիլ փառք, որում դուք, լուսավոր մարդ, բոլորի առջև որպես սրիկա եք ներկայացվում, երբ ամենաազնիվն եք աշխարհում բոլոր մարդկանցից. հապա մի այդ սխրանքը փորձեք, դե, օ, ոչ, կհրաժարվեք, իսկ ես, ես ամբողջ կյանքս հենց այն եմ արել, որ կատարել եմ այդ սխրանքը…

ԵՐՎԱՆԴ ՕՏՅԱՆ

21 Փտր

Հաղթություն, հաղթություն….
Վերջապես մեր կորովի գաղափարային ազնիվ պայքարը անպայման տարավ հաղթանակը, անկեղծ հեղափոխական սկզբունքը փրկվեցավ, թեև Ծապլվար կործանվեցավ: Ափսոս, ի՞նչ անել, կարելի չէ ձվածեղ եփել առանց հավկիթ կոտրելու, կասե ֆրանսական առածը: Ծապլվարի ավերակներուն վրա այժմ կը բարձրանա մաքուր իրատեսական պայքարի հոյակապ հաղթակամարը…
Իմ ժամերը սուղ են, չեմ կարող ավելի երկար գրել, որովհետև լծված եմ մի փրկարար աշխատանքի. ես պետք է քանդեմ հնությունը, հին լեզուն, հին բարքերը, հին օրենքը, հին բարոյականը, հին միտքը, հին ըմբռնումները, հին նախապաշարումները, վերջապես, բոլոր հին աշխարհը՝ նրա ավերակների վրա կանգնեցնելու համար նորը: Դա հեշտ գործ չէ: Պիտի կարողանա՞մ անել այդ ամենը, չեմ կարծի: Թերևս հաջողվեմ մի միայն քանդել, այդ արդեն բավարարություն կու տա ինձ: Իմ հաջորդը թող լծվի վերաշինության գործին:
Ես վայելում եմ քանդումի հեշտանքը, իմ հաջորդս թող կրի վերաշինության տաժանքը…

«Ընկ. Բ. Փանջունի»

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

21 Փտր

ԳՐՔԻ ՏՈՆԻՆ ՆՎԻՐՈՒՄ ԵՆ ԳԻՐՔ և ՈՉ ՄԻԱՅՆ…

Փետրվարի 19-ին Հայաստանում նշվում է գիրք նվիրելու տոնը: Գիրք նվիրելու օրվա ընտրությունը պայմանավորված է հայ մեծանուն պոետ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան տոնով:
ՀՀ կառավարության նախաձեռնությամբ և Գրողների միության նախագահ Լևոն Անանյանի որոշմամբ` տոնը վերականգնվել է դեռևս 2008-ից: Այս տարի Երևանը ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի կողմից հռչակվել է համաշխարհային գրքի մայրաքաղաք:
Տոնի առթիվ զրուցել ենք ավագ և երիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչների հետ: Նրանք, իհարկե, մասնակցելով տոնին հնարավորություն չունեն անձամբ գիրք նվիրել ընթերցողին, այնուամենայնիվ, տարբեր սերունդների,մասնագիտության և խառնվածքի տեր անձինք կմասնակցեն տոնին` ընթերցողին պատմելով իրենց սիրելի գրքի մասին, որն անուղղակիորեն կնվիրեն հենց նրան:

Հովհաննես Չարխչյան-գրող, գրականագետ — «Հաղթական կամար», Էրիխ Մարիա Ռեմարկ
Գիրքը, սիրած ստեղծագործությունը նման է աղմկոտ խնջույքի. քեզ թվում է` ապրում ես ուրիշի կյանքով, հանկարծ բացահայտում ես, որ դա հենց քո կյանքն է:
Առաջին տպավորությունը գրքից ինտուիտիվ է, նրանից որոշակի տեսարաններ են տպավորվում, սակայն բացատրություն չի գտնում` ինչու այն սիրվեց: Որոշ ժամանակ է անցնում, իրադարձությունները հաջորդում են իրար, և դուք նորից վերադառնում եք գրքին` պատահական կամ` անհրաժեշտաբար:
Երեխա ժամանակ, ինչպես շատերը, հրապուրված էի պատմավեպերով, արկածային և դետեկտիվ գրականությամբ, արդեն պատանի հասակում կարդում էի գրքեր, որոնց մեծ մասի իմաստը չէի ըմբռնում, պարզապես չէի կարդում այն, ինչ իմ հասակակիցներն էին կարդում.կարծես ինքս ինձ ինչ-որ բան էի ուզում ապացուցել…
Որպեսզի ամեն կարդացած արդյունք տա, մի գիրքը պետք է մյուսի հաջորդականությունը դառնա, լրացնի մյուսին: Արդյունքում համապատասխան գույնը կտեղադրվի ներկապնակի ճիշտ տեղում:
Արդեն հաշիվս կորցրել եմ, թե քանի անգամ եմ կարդացել ինձ վրա ամենաշատը տպավորություն գործած Էրիխ Մարիա Ռեմարկի «Հաղթական կամարը»: Գրողի վարպետությունն ապշեցրել է ինձ. կորստի ցավը ներկայացված է այնքա˜ն իրական, իսկ իրադրությունները` տրամաբանական լուծումներով:
Ստեղծագործության հերոսը կորցրել է ամեն ինչ` ընտանիք, հարազատներ, հայրենիք, ապագա չունեցողը գիտակցում է, որ չպիտի կորցնի ամենակարևորը` վաղվա օրը: Եվ, երբ թվում է` ելք չկա, հայտնվում է Ժուանը` կին, որը մարդկային իր տեսակն է`կնոջ կերպարանքով: Նրանք արդեն երկուսով են, ունեն փոքրիկ աշխարհ, որտեղ կարող են կառուցել վաղվա օրը, բայց պատրանքն անցնում է. աշխարհը մնում է անապագա: Եվ հենց այստեղ է, որ ընդգծվում է Ռեմարկի խորությունը. թվում է` գրողը պիտի ջանք չխնայեր` սիրո կորստի էքսցենտրիկ տեսարանները ներկայացնելու հարցում, այնինչ էջերն ընթերցվում են սպասվածից սառը. հերոսը պատրաստ էր ամենաթանկը կորցնելուն, ու դու հասկանում ես, որ դա է միակ տրամաբանական լուծումը:

Աննա Բաբաջանյան

ՅԱՐՈՍԼԱՎ ՀԱՇԵԿ

21 Փտր

… Այնտեղ մարդ կարող է հատակին մերկ սողալ, չախկալի պես կաղկանձել, դիվոտել ու կծել: Եթե մեկնումեկը նույնն աներ փողոցում, անցորդները զարմացած կմնային, իսկ այնտեղ դա սովորական բան է: Այնտեղ այնպիսի ազատություն է, որ սոցիալիստներն անգամ չեն երազել: Այնտեղ մարդ կարող է իրեն համարել և Աստված, և Մարիամ աստվածածին, և Հռոմի պապ, և Անգլիայի թագավոր, և թագավոր կայսր, և սբ. Վացլավ, ըստ որում, վերջինս շարունակ կապկպված պառկած էր մեկուսարանում: Այնտեղ կար այնպիսի մեկը, որ գոռում էր, թե ինքն արքեպիսկոպոս է և ոչինչ չէր անում, միայն խժռում էր և, կներեք, մի այնպիսի բան անում, որ հանգավորվում է խժռել բառի հետ, քանզի այնտեղ ոչ ոք չէր ամաչում այդ բանն անելուց: Իսկ մի ուրիշն իրեն միանգամից համարում էր սուրբ Կիրիլ և Մեֆոդի, որպեսզի երկու ճաշաբաժին ստանա: Այնտեղ նույնիսկ մի հղի պարոն կար, որը յուրաքանչյուրին կնունքի էր հրավիրում: Այնտեղ կային շատ շախմատիստներ, քաղաքագետներ, ձկնորսներ, սկաուտներ, նամականիշներ հավաքողներ, սիրող լուսանկարիչներ… Մեկին շարունակ պահում էին զսպաշապիկի մեջ, որպեսզի չկարողանար հաշվել, թե աշխարհի վերջը երբ է գալու… Իսկ մի ուրիշն ապացուցում էր, թե երկրագնդի ներսում մի ուրիշ գունդ կա, որը զգալիորեն մեծ է դրսի գնդից:
Այնտեղ յուրաքանչյուրը կարող էր դուրս տալ՝ ինչ խելքին փչեր, ինչպես պառլամենտում:

«Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները» վեպից

ՆԱԻՐԻ ԶԱՐՅԱՆ

21 Փտր

ԷՌՆԵՍՏ ՀԵՄԻՆԳՈՒԵՅ

20 Փտր

ԻԶՄԻՐԻ ՆԱՎԱՀԱՆԳՍՏՈՒՄ

Շատ զարմանալի է, ասաց նա, որ նրանք միշտ կեսգիշերին են ճչում:
Չգիտեմ, թե ինչու էին նրանք հենց այդ ժամին ճչում: Մենք նավահանգստում էինք, իսկ նրանք բոլորը՝ ծովապատնեշի վրա, և կեսգիշերին սկսում էին ճչալ: Հանգստացնելու համար մենք լուսարձակն ուղղում էինք նրանց վրա: Դա ներգործում էր անվերապահորեն: Մի երկու անգամ ծայրից-ծայր լուսավորում էինք ծովապատնեշը, և նրանք խաղաղվում էին:
Մի օր, երբ ես ծովապատնեշի վրա աշխատող խմբի պետն էի, ինձ մոտեցավ թուրք սպան և կատաղությունից հևալով հայտարարեց, թե մեր նավաստին լկտիաբար վիրավորել է իրեն: Ես հավաստիացրի, որ նավաստին կուղարկվի նավ և խստորեն կպատժվի: Խնդրեցի, որ ցույց տան մեղավորին: Նա մատնացույց արեց հրետանային հաշվարկի մի շատ անշառ երիտասարդի: Կրկնեց, որ սա լկտիաբար վիրավորել է իրեն և այն էլ ոչ թե մեկ, այլ մի քանի անգամ. նա ինձ հետ խոսում էր թարգմանչի միջոցով: Ես չէի հավատում, թե նավաստին կարող էր այնքան լավ թուրքերեն իմանալ, որ որևէ վիրավորական խոսք ասած լիներ: Կանչեցի նրան ու ասացի.
— Սա հակառակ պարագայի համար, եթե թուրք սպաներից որևէ մեկի հետ խոսել ես:
— Ես նրանցից ոչ մեկի հետ չեմ խոսել, սըր:
— Չեմ կասկածում,- ասացի,- բայց և այնպես՝ գնա նավ և մինչև վաղը ափ չիջնես:
Հետո ես թուրքին հաղորդեցի, որ նավաստուն ուղարկել եմ նավ, որտեղ խիստ պատիժ է սպասում նրան: Կարելի է ասել՝ դաժան պատիժ: Սա շատ ուրախացավ, և մենք սկսեցինք բարեկամաբար զրուցել:
— Ամենավատը,- ասաց նա,- մեռած երեխաներով կանայք են:
Հնարավոր չէր կանանց համոզել, որ հանձնեին իրենց մեռած երեխաներին: Երբեմն վեց օր շարունակ գրկից չէին իջեցնում նրանց: Ոչ մի գնով չէին հանձնվում: Մենք ոչինչ չէինք կարող անել: Վերջիվերջո հարկ էր լինում խլել: Հետո տեսա նաև մի պառավի: Բացառիկ տարօրինակ բան: Այդ մասին պատմեցի մի բժշկի, և սա ասաց, թե դա ես եմ հորինել: Ծովապատնեշն էինք մաքրում, և մեռելներին պետք էր վերցնել. պառավն էլ պառկած էր ինչ-որ մի հապշտապ սարքված պատգարակի վրա: Ինձ ասացին. «Սըր, ուզու՞մ եք նայել նրան»: Նայեցի, և հենց նույն պահին նա մեռավ ու անմիջապես փայտացավ: Ոտքերը ծալվեցին, մարմինը փոքր-ինչ բարձրացավ, և նա այդպես էլ անշարժացավ: Ասես վաղուց մեռած լիներ: Նա բոլորովին մեռած էր և անճկելի: Երբ պառավի մասին պատմեցի բժշկին, սա ասաց, թե այդպիսի բան չի կարող լինել:
Նրանք բոլորը խռնված էին ծովապատնեշի վրա, բայց ոչ այնպես, ինչպես լինում է երկրաշարժի ժամանակ կամ նման դեպքերում, որովհետև նրանք չգիտեին, թե ինչեր է հնարելու ծեր թուրքը: Նրանք չգիտեին, թե ինչեր կարող է անել նա: Հիշում եմ, թե ինչպես մեզ արգելեցին նավահանգիստ մտնել՝ ծովապատնեշը դիակներից մաքրելու համար: Այդ առավոտ ինձ համար սարսափելի էր նավահանգստի մուտքը: Թուրքը բավականաչափ հրանոթներ ուներ, և նրա համար մեծ բան չէր մեզ դուրս շպրտելը: Մենք որոշեցինք մուտք գործել, ընդհուպ մոտենալ ծովապատնեշին, երկու խարիսխն էլ գցել և կրակ բացել քաղաքի թուրքական մասի վրա: Նրանք կարող էին մեզ դուրս շպրտել, բայց մենք հող ու մոխիր կշինեինք քաղաքը: Երբ նավահանգիստ մտանք, նրանք մեզ գնդակոծեցին ոչ մարտական լիցքերով: Քեմալը եկավ նավահանգիստ և պաշտոնանկ արեց թուրք պարետին: Իշխանությունը վերազանցելու կամ նման ինչ-որ բանի համար: Չափը անց էր կացել: Շատ վատ բան կարող էր ստացվել:
Դժվար է մոռանալ Իզմիրի առափնյան: Ինչ ասես, որ չէր լողում նրա ջրերում: Կյանքումս առաջին անգամ այնպիսի վիճակի մեջ ընկա, որ այդ ամենը գիշերները տեսնում էի երազում: Ծննդաբերող կանայք այնքան սարսափելի չէին, որքան մեռած երեխաներով կանայք: Իսկ շատերն էին ծննդաբերում: Զարմանալի է, որ այդքան քիչ մեռան նրանցից: Պարզապես ինչ-որ բանով ծածկում էին նրանց ու թողնում: Նրանք միշտ մտնում էին նավամբարի ամենամութ անկյունը և այնտեղ ծննդաբերում: Հենց որ նրանց տանում էին ծովապատնեշի վրայից, նրանք այլևս ոչնչից չէին վախենում:
Պարզվեց, որ հույներն էլ շատ բարի մարդիկ են: Իզմիրից հեռանալիս նրանք չէին կարող իրենց հետ տանել բեռնակիր կենդանիներին, դրա համար էլ պարզապես կոտրատեցին բոլորի առջևի ոտքերը և նավահանգստից գցեցին ծանծաղ ջրի մեջ: Եվ ջարդված ոտքերով բոլոր ջորիները թպրտում էին ծանծաղ ջրում: Շատ ուրախ տեսարան էր: Դրանից ուրախ ի՞նչ կարող էր լինել:

Թարգմ. Վ. Վարդանյան

ՎԻԼՅԱՄ ՍԱՐՈՅԱՆ

19 Փտր

Ա՜Խ, ՎԱ­ԹԱՆ

Ամե­րի­կա­յի մե­ծա­գույն ոսկ­րա­վի­րա­բույժ, այդ գի­տու­թյան տար­բեր բնա­գա­վառ­նե­րում նո­րա­րա­րու­թյուն­ներ արած, ար­դեն ութ­սունն անց դոկ­տոր Համ­բար Քե­լիկ­յա­նը, ում պար­զա­պես Քել­լի են կո­չում, Չի­կա­գո­յում ուղ­ղա­կի հրաշք­ներ է գոր­ծում` փր­կե­լով մարդ­կա­յին մարմ­նի ամ­բող­ջա­կան վեր­ջա­վո­րու­թյուն­նե­րը, ինչ­պես օրի­նակ` ամ­բողջ ձախ թևը կամ ձեռ­քը, եթե չեմ սխալ­վում, կան­զաս­ցի խե­լա­ցի, երի­տա­սարդ սե­նա­տոր Բոբ Դո­լի, որ ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ ավե­լի բարձր պաշ­տոն­նե­րի թեկ­նա­ծու է դառ­նում: Նա ծանր վի­րա­վոր­վել էր բա­նա­կում, տխուր պա­տե­րազմ­նե­րից մե­կի ժա­մա­նակ, որին մաս­նակ­ցում էին նաև ամե­րի­կա­ցի­նե­րը: Եվ Քե­լիկ­յա­նը` Քել­լին էր, որ եր­կա­րատև, համ­բե­րա­տար աշ­խա­տան­քի շնոր­հիվ վե­րա­կանգ­նեց խե­լա­ցի երի­տա­սար­դի վի­րա­վոր թևի գոր­ծու­նա­կու­թյու­նը: Ոսկ­րա­վի­րա­բու­ժու­թյան մեր այս վար­պե­տը ժա­մա­նակ էր գտել և գրել էր ան­չափ գործ­նա­կան մի գիրք` «Ձեռք» վեր­նագ­րով: Եվ հինգ կամ տա­սը տա­րի անց հրա­տա­րա­կեց մեկ այլ գիրք` «Ոտք»: Հի­սուն տա­րի շա­րու­նակ նաև գրա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյամբ էր զբաղ­վում և պո­ե­տա­կան նշա­նա­կա­լի գոր­ծեր էր ան­գիր անում, մեծ մա­սամբ` հա­յե­րեն, որոշ բա­ներ նաև ար­տա­սա­նում էր հա­յե­րեն և այն, ինչ այժմ ես անգ­լե­րեն եմ թարգ­մա­նում` Մա­րո Մար­գար­յա­նի «Այս­քան շատ քա­րեր» բա­նաս­տեղ­ծու­թյու­նը, Քել­լին հա­յե­րեն էր ար­տա­սա­նում` «Այս­քա՜ն շատ քա­րեր»: Բա­նաս­տեղ­ծու­թյան մեջ խոս­վում է այն մա­սին, որ այդ քա­րե­րից յու­րա­քանչ­յու­րը մե­կա­կան գե­րեզ­մա­նա­քար է դա­րե­րի ըն­թաց­քում մա­հա­ցած հա­յե­րի հա­մար, և ես այս­տեղ և այս պա­հին շա­րու­նա­կում եմ բա­նաս­տեղ­ծու­թյու­նը և ասում եմ, որ քար­քա­րոտ Հա­յաս­տա­նի մի­լի­ար­դա­վոր քա­րե­րը նաև նշա­նա­քա­րեր են, որ ազ­դա­րա­րում են ծնունդ­նե­րի շնոր­հիվ ավե­լի ու ավե­լի շատ մեզ նման­նե­րի` հա­յե­րի, մարդ արա­րած­նե­րի, եղ­բայր­նե­րի ու քույ­րե­րի, հայ­րե­րի ու մայ­րե­րի, աշ­խար­հով մեկ սփռ­ված տար­բեր տոհ­մե­րի շա­րու­նա­կա­կան ժա­մա­նու­մը: «Ա՜խ, վա­թան, վա­թան» (թուր­քե­րեն «հայ­րե­նիք» բառն է, որ օգ­տա­գոր­ծում են նաև հա­յե­րը): «Ա՜խ, վա­թան, վա­թան», — ասում էր վան­դակ­ված թռ­չու­նը, և կրկ­նում էր ան­վերջ, ամ­բողջ մեկ տա­րի մեր­ժում ստա­նա­լուց, աշ­խար­հի ամե­նա­գե­ղե­ցիկ, ամե­նա­կա­տար­յալ, ամե­նաշ­քեղ վան­դա­կին չհար­մար­վե­լուց հե­տո, և ի վեր­ջո հա­րուս­տը մո­տե­ցավ նրան և ասաց. «Թռչ­նակ, որ­տե՞ղ է քո վա­թա­նը, որին այդ­պես ան­հու­սո­րեն կա­րո­տում ես: Վան­դա­կի դռ­նա­կը բաց է, դուրս արի և դե­պի վա­թանդ առաջ­նոր­դիր ինձ»: Հա­մա­ձայ­նու­թյու­նը կա­յա­ցել էր, և հա­ջորդ յոթ օրե­րի ըն­թաց­քում գե­ղե­ցիկ թռ­չու­նը իրար ետևից թռավ­-ան­ցավ մե­կը մյու­սից չք­նաղ երկր­նե­րով և վեր­ջա­պես մի վայր հա­սավ, որ­տեղ մի­այն քա­րեր և ցա­մա­քած, սմ­քած բույ­սեր էին, որ առանց ջրի էին աճում: Թռ­չու­նը քա­րե­րից մե­կի վրա իջավ, որ գու­ցե եր­բեմ­նի սրա­գա­գաթ հուշ­ար­ձան էր, դե­պի հա­րուս­տը շրջ­վեց և ասաց. «Սա է իմ հայ­րե­նի­քը, սա է իմ վա­թա­նը, այս­տեղ պետք է ապ­րեմ, սա է աշ­խար­հում մի­ակ վայ­րը, որ­տեղ ես ինձ տանն եմ զգում»: Եվ հա­րուս­տը, ինչ­պես եր­բեմն պա­տա­հում է պատ­մու­թյուն­նե­րի մեջ, հի­ա­ցած նա­յեց թռչ­նի գե­ղեց­կու­թյանն ու շրջա­պա­տի ամա­յու­թյա­նը, որ­քան աչքն էր կտ­րում, ապա ասաց քնք­շո­րեն. «Նման չք­նաղ եր­կիր դեռ չէի տե­սել»:

Թարգմ. Ա. Արսենյան

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

19 Փտր

ՄԻ՞ԹԵ ԴԺՎԱՐ Է…

… Կյանքն՝ իր ամբողջության մեջ՝ մեծ է, շատ է մեծ։ Կյանքը- տիեզերական կյանքն է, և մարդու կյանքի ամբողջ վեհությունն ու քաղցրությունն էլ հենց էն է, որ իր շրջապատի միջոցով ապրի էն մեծ կյանքով։ Բայց մարդը սովորաբար չի կարողանում ապրել էն մեծ կյանքով, ապրում է միայն նրա մի մասով― մարդկության կյանքով։ Սակայն նույնիսկ դրանով― մարդկության կյանքով ապրելու էլ քչերն են ընդունակ։ Չէ՞ որ կյանքն ինչպես անսահման մեծ է, էնպես էլ փոքր է անսահման։ Եվ ահա ընդհանրապես ապրում են ավելի նեղ ու փոքրիկ կյանքերով։ Կա ազգային կյանք, պետական կյանք, դասակարգային կյանք, կուսակցական կյանք, ավելի- նեղ թայֆայական կյանք- թշնամու բանակների պես կանգնած իրար դեմ մինչև էն պստլիկ ես-ը… Էսպես էլ գնալով, գնալով էնքան է նեղանում ու նեղսոտանում, մինչև կտրում է մարդ արարածի ազատ շունչը ու բանն էնտեղ է հասնում, որ նույնիսկ իրար հարազատ մարդիկ զարմանում են, որ կարող են իրար կողքի կանգնել ու միասին ուրախանալ։
Ով ողորմելի ուրախություն, ինչքան ցավալի բաներ ես ասում դու…
Բայց մի՞թե ճշմարիտ է, էդքանն էլ չկա մեր մեջը։ Մի՞թե անկարելի է լինել առանձին կարծիքի ու համոզմունքի և հարգել իրար ու նույնիսկ միասին ուրախանալ։ Մի՞թե դեռ ժամանակը չի հասել, որ կարողանանք լինել ավելի լայն սիրտ, ավելի համբերատար, ավելի ներող ու սիրող, քան թե ենք։ Մենք շատ ենք քարացել չկամության ու չարակամության մեջ, շատ ենք ընտելացել ատելության մաղձի դառնությանը ու դարձել ենք ատելի. մի՞թե խորթ ու անմատչելի պիտի մնա մեզ սիրո պայծառ զգացմունքը, մի՞թե չենք կարող իրար մոտենալ, բարության աչքերով նայել իրար ու տեսնել իրար մեջ մեր լավ կողմերը, քանզի մարդ չկա, որ լավ կողմեր չունենա, ու էսպեսով էլ կյանքը դարձնել քաղցր ու սիրելի։
Մի՞թե դժվար է։

1913

ՍԵՎԱԿ. ԼՈՒՍԱՆԿԱՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ

18 Փտր

Պարույր Սևակը՝ հարսանիքի կնքահայր (1970 թ. դեկտեմբեր, Արարատի շրջան, գյուղ Այգավան):

Պարույր Սևակի առաջին շիրմաքարը (1971 թ. աշուն):

Պարույր Սևակը մի խումբ լրագրողների հետ (Չանախչի, 1970 թ.):

ՍԵՐՎԱՆՏԵՍ

18 Փտր

Ճամփա տվեք, սիրելի պարոններ, թույլ տվեք, որ ես վերադանամ իմ նախկին կյանքին: Թույլ տվեք գնամ, որոնեմ իմ անցյալ կյանքը, որպեսզի հարություն առնեմ իմ այժմյան մահվանից: Ես վարչապետ լինելու, թշնամիներից կղզի ու քաղաք պաշտպանելու համար չեմ ծնվել: Իմ խելքն ավելի լավ է կտրում, թե ինչպես պետք է վարել, փորել հողը, էտել խաղողի որթը, քան թե հրապարակել օրենքներ և պաշտպանել պետությունը: Ինձ ավելի կվայելի մանգաղ բռնել, քան վարչապետի գավազանը: Ես գերադասում եմ պառկել կաղնու հովանու տակ, իսկ ձմեռը՝ փաթաթվել ոչխարի մորթու մեջ, քան այս վարչապետական տաժանքը կրել, քնել հոլանդական սավանի վրա և սամույրի մուշտակ հագնել: Հաղորդեք իմ տիրոջը՝ հերցոգին, որ ես ծնվել եմ մերկ և մերկ էլ մնացել եմ, ոչինչ չեմ շահել և տանուլ չեմ տվել: Ասելս այն է, որ ես դատարկ գրպանով սկսեցի պաշտոնավորել և դատարկաձեռն էլ թողնում եմ պաշտոնս, թեև, սովորաբար, ուրիշ կղզիների վրա վարչապետներն այլ կերպ են վարվում: Դե, ճամփա տվեք, ես գնում եմ բժշկվեմ, որովհետև, կարծեմ, ողջ տեղ չի մնացել…

«Դոն Քիշոտ»

ԻՆՉ ՏԽՈՒՐ Է ՎԵՆԵՏԻԿԸ

18 Փտր

Ինչ տխուր է տեսնել
Քեզ, Վենետիկ, անսեր,
Ու դառնորեն ասել
Թե մեռել ես դու, Սեր,
Զուր կառչել ձանձրացած
Գալարվող բառերից,
Ե՜վ արցունք թախանձել
Կապարե աչքերից:

Ինչ տխուր է տեսնել
Ակոսները դատարկ,
Լուռ ջրերդ ճեղքող
Համր նավակների,
Գոնդոլներդ տեսնել
Տխրությամբ ու ցավով,
Ուր լքում են Սերը
Զույգերը հեռացող:

Ինչ տխուր է տեսնել
Քե՜զ, Վենետիկ, անսեր,
Ու դառնորեն ասել,
Թե մեռել ես դու, Սեր:
Զուր են ճամփա պահում
Մասունքներդ անտիկ,
Սրտերում հուսախաբ
Էլ չունեն նրանք գին:

Ինչ տխուր է տեսնել
Գիշերով լճափին,
Տենդագին կարոտից
Դողահար, թույլ ձեռքեր:
Երբ հոգնած տանջանքից
Հեգնանքին դիմելով,
Փորձում են մոռանալ
Այն, ինչը ծնված չէ:

Բարով մնաք, բարով,
Աղավնիներ ճերմակ,
Բարով մնաս, բարով,
Հառաչանքի կամուրջ,
Շատ է տխուր տեսնել
Քեզ, Վենետիկ, անսեր,
Ու դառնորեն ասել,
Թե մեռել ես դու, Սեր:

ՇԱՌԼ ԱԶՆԱՎՈՒՐ

ՀԵՆՐԻ ՖԻԼԴԻՆԳ

18 Փտր

Քանի որ Ոչինչը Ինչ-որ բանը չէ, ապա այն ամենը, ինչը Ինչ-որ բան չէ, Ոչինչ է: Իսկ այն փաստը, որ Ինչ-որ բանը Ոչինչը չէ, հանդիսանում է չափազանց ծանրակշիռ հիմնավորում հօգուտ Ոչնչի, հատկապես այն մարդկանց համար, ովքեր գայթակղված են առտնին խնդիրներում: Ավելի օգտակար է ընդունակ լինել գուշակելու մարդկանց արարքներն այս կամ այն հանգամանքներում՝ հիմք ընդունելով նրանց բնավորությունը, քան դատել նրանց բնավորության մասին՝ որպես հիմք ունենալով նրանց արարքները:
Շողոքորթությունը մեզ միշտ դուր է գալիս, երբ այն վերաբերում է որակներին, որոնք մենք չունենք: Ասեք հիմարին, թե նա շատ խելացի է, ու խաբեբային, որ նա աշխարհի ազնվագույն մարդն է, և նրանք երկուսն էլ ձեզ իրենց գիրկը կառնեն: Սակայն հիմար մարդիկ միշտ չէ, որ անվտանգ են: Նրանց խելքը բավականացնում է ասել ճիշտ այնքան, որքան անհրաժեշտ է նրա համար, որպեսզի վիրավորեն կամ զրպարտեն մերձավորին…

ՄԱՐՍԻԼԻՈ ՖԻՉԻՆՈ

17 Փտր

Բնության մեջ յուրաքանչյուր բան հանդիսանում է կամ պատճառ՝ ուղղված դեպի մեզ, կամ հետևանք՝ մեզնից բխող: Եթե կան սոսկ երկու ճշմարտություններ, ապա ահա դրանք. 1) սիրեք միայն ինքներդ ձեզ և ապրեք ներկայով, 2) սիրեք բոլորին և մտածեք հավերժության մասին:
Գեղեցկությունը եռյակ է՝ հոգու, մարմնի և ձայնի գեղեցկություն: Հոգու գեղեցկությանը հասնում են խելքով, մարմնինն ընկալվում է տեսողությամբ, ձայնը՝ միայն լսողությամբ: Իսկ սերը այդ գեղեցիկը վայելելու ցանկություն է: Գեղեցկությունն իր հերթին մի ճառագում է , որ ներարկվում է մարդկային հոգում:
Գոյություն ունի սիրո երկու տեսակ՝ մեկը սովորական է, մյուսը՝ փոխադարձ: Սովորական է, երբ սիրելին չի սիրում սիրահարվածին: Այդ ժամանակ սիրողը լիովին մեռած է: Իսկ երբ սիրելին պատասխանում է սիրուն, ապա սիրահարվածը, ծայրահեղ դեպքում, ապրում է նրա մեջ: Եվ սրանում ամփոփված է ինչ-որ սքանչելի մի բան:

ՄՈՒՐԱՍԱԿԻ ՍԻԿԻԲՈՒ

16 Փտր

Կնոջ համար գլխավորը՝ լինել հաճելի ու քնքուշ, հանգիստ ու հավասարակշռված: Եվ այդ ժամանակ նրա վարվեցողությունն ու բարությունը հաշտեցում կպարգևի: Թեկուզ դու փոփոխական ու թեթևամիտ լինես, եթե քո բնական վարքը բաց է և մարդկանց համար հեշտ է շփվել քեզ հետ, նրանք չեն քննարկի քեզ: Իսկ նա, ով իրեն չափազանց բարձր է դասում՝ թե խոսքով և թե տեսքով, ամբարտավան է, նա իր վրա ավելորդ ուշադրություն կհրավիրի, նույնիսկ եթե ջանում է զգույշ լինել: Իսկ երբ քո հանդեպ սևեռուն հայացքներ կան, ապա այդ դեպքում արդեն չես խուսափի խայթիչ խոսքերից այն մասին, թե ինչպես ես ներս մտնում ու նստում, կանգնում ու դուրս գալիս: Նրանք, որոնց խոսքը լի է անհեթեթությամբ, մարդկանց մասին քամահրական դատողություններով, ավելի մեծ թվով աչքեր ու ականջներ են գրավում դեպի իրենց: Իսկ եթե դու չունես վատ հակումներ, ապա քո մասին չեն չարախոսի և կվերաբերվեն կարեկցանքով, թեկուզ առերևույթ:
Ախ, եթե իմանայիք՝ ինչքան շատ չար լեզուներ կան այս աշխարհում և որքան տխրություն կա դրա մեջ:

ՋՈՆԱԹԱՆ ԷԴՎԱՐԴՍ

16 Փտր

Ոչ մի գաղափար, միտք, մտային գործընթաց չի կարող ի հայտ գալ, քանի դեռ բանականությունը չի ստացել սկզբնական ազդակ զգացողությունից: Հոգու գեղեցկությունն անսահման գեղեցիկ է մյուս բոլորից, և այդ պատճառով էլ մարմինը, որն ընդամենը էության ստվերն է, պիտի օժտված լինի հմայքով՝ պատմելու համար հոգու գեղեցկության մասին: Գեղեցկության այդ տեսակը պատկանում է բնությանը և գերազանցում է արվեստին, որն արարվում է մարդու կողմից:
Համարյա բոլոր մարդիկ, նույնիսկ նրանք, ովքեր թվում են ծայրահեղ դժբախտ, սիրում են կյանքը: Նրանց համար դժվար է մտածել այն մասին, որ այս չքնաղ ու զարմանահրաշ աշխարհն ընդմիշտ կմարի իրենց աչքերի համար: Այն բանի գիտակցումը, որ մեր ապրած յուրաքանչյուր ակնթարթը գեղեցիկ է, նույնիսկ եթե մենք առանձնապես ուշադրություն էլ չենք դարձնում դրան, այլ սոսկ որոշակի բավարարվածություն ենք զգում, դրդում է մեզ, եթե մենք ընտրության առաջ ենք կանգնած, նախապատվությունը տալ կյանքին, բոլոր տառապանքներին ու անհաջողություններին՝ ի հակադրություն կյանքի կորստի:

Օտարի առուն վարար չի լինում

15 Փտր

Արդեն որերորդ անգամ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման փորձ է անում կրճատել Հայաստանին հատկացվելիք ֆինանսական օգնությունը: Գուցե նա իրավացի է այնչափով, որչափով իրեն թելադրում է սեփական երկրի շահը: Բայց նույնիսկ այդ պարագայում որոշումը հիմնավորում է պահանջում՝ հենց թեկուզ վերոնշյալ շահի պարզաբանումը: ԱՄՆ տնտեսական աջակցության հիմնադրամի (ESF) շրջանակներում Վաշինգտոնի վարչակարգը պատրաստվում է 2013-ի ֆինանսական տարում Հայաստանին տրամադրել 27,2 մլն դոլար, որը մոտ 12,8 մլն դոլարով կամ 32 տոկոսով պակաս է 2012 թ. Կոնգրեսի հաստատած 40 մլն դոլարից: Հաղորդագրության համաձայն, այդ 27,22 մլն դոլարը կուղղվի Հայաստանի տնտեսական աջակցությանը: Դրանից զատ 2,5 մլն դոլար մեզ կտան Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության նախագծով ու ևս 2,82 մլն դոլար՝ նարկոտրաֆիկի դեմ պայքարի շրջանակներում վերահսկողությանը և օրենսդրությանը:
Հայաստանը դեռևս որևէ կերպ չի արձագանքել այս նախագծին, իսկ ահա ամերիկահայ կառույցները շտապել են իրենց վերաբերմունքն արտահայտել փաստի առթիվ՝ տեղեկացնելով, որ «տխուր են, սակայն զարմացած չեն»:
Սակայն Հայաստանում գուցե թե գտնվեն մարդիկ, ովքեր վշտանալու հետ մեկտեղ նաև զարմանալու պատճառներ կունենան: Պատճառներից մեկը կարող է լինել այն, որ Միացյալ Նահանգները կրճատում է մի երկրին հատկացնելիք օգնության ծավալը, որը արդեն քանի տարի գտնվում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի շրջափակման մեջ, իսկ Վաշինգտոնը մեկ անգամ չէ, որ հրապարակավ դատապարտել է մեր հարևանների քայլը: Այս դատապարտումների տրամաբանությամբ պիտի որ անհնար դառնար օգնության նվազումը, բայց, ինչպես տեսնում ենք, անհավանական ոչինչ չկա:
Հայաստանում զարմանք ապրելու առիթ պիտի ունենան նրանք, ովքեր երկար ժամանակ մեզ համոզում էին, թե Աֆղանստանում, Իրաքում, Կոսովոյում ամերիկյան առաքելություններին և Վաշինգտոնի սատարած տարածաշրջանային նախաձեռնություններին մեր խաղաղապահ ստորաբաժանումների մասնակցությունը միայն ու միայն լավ վերաբերմունքի և առատ օժանդակության նախադրյալներ կստեղծի: Բայց, խնդրեմ, ոչինչ էլ չեղավ: Ավելի ճիշտ եղավ հակառակը:
Գուցե ոմանք առարկեն և ասեն, թե այս նվազումը պայմանավորված է ոչ միայն Հայաստանի նկատմամբ վերաբերմունքով, այլ համընդհանուր է՝ բոլոր երկրների համար: Կամ գուցե կարծիքներ հնչեն, թե ԱՄՆ-ն ընդհանրապես կրճատել է արտաքին օգնության ծավալները: Երկու դեպքերի համար էլ պիտի պատասխանենք, որ դրանք, ցավոք, այդպես չեն: Եկող տարի ԱՄՆ-ը ժողովրդավարությանը և արտասահմանյան երկրների տնտեսություներին աջակցելու համար կծախսի շուրջ 7,3 մլրդ դոլար: Համեմատության համար ասենք, որ ընթացիկ տարում նույնը կազմել էր 6,256 մլրդ դոլար, իսկ անցյալ տարի՝ 9,171 մլրդ դոլար: Ինչպես տեսնում ենք, որևէ անկման մասին խոսք լինել չի կարող:
Իսկ թե ինչ տրամաբանությամբ է կատարվելու բաշխումը և ում է տրվելու առաջնությունը, դրա մասին էլ կարող ենք իմանալ՝ լսելով նախագահ Օբամայի մտքերն այն մասին, թե նա ինչու՞ է ավելացրել, օրինակ, Թուրքիայի բաժնեմասը: Համաձայն ամերիկացի նախագահի, Թուրքիան կարևոր դերակատարում ունի համաշխարհային քաղաքական գործընթացներում և մեծ նշանակություն ունի ԱՄՆ-ը արտաքին քաղաքական նպատակների իրագործման համար: Բնականաբար, Հայաստանն այսպիսի առանձնաշնորհ չունի՝ նույնիսկ անկախ այն բանից, որ երկար ժամանակ Վաշինգտոնը խրախուսում էր հայ-թուրքական արձանագրությունները և պնդում, թե հակված է երկու երկրների սառեցված հարաբերությունների կարգավորմանը: Միայն թե նրա գործողություններն ու ապագայի ծրագրերը կարծես թե այլ բան են հուշում:
Ինչ վերաբերում է ռազմական օգնությանը, ապա Օբաման այս տարի առաջարկել է Օտարերկրյա ռազմական ֆինանսավորման և Միջազգային ռազմական կրթության և ուսուցման շրջանակում Հայաստանին ու Ադրբեջանին հավասարաչափ օգնություն տրամադրել` համապատասխանաբար 2.7 միլիոն և 600,000 դոլար: Կարծես թե ի վերջո նրանք գիտակցեցին, որ գոնե հավասարակշռությունը պահպանել է անհրաժեշտ: Միայն թե այստեղ էլ պատկերն այնպես վարդագույն չէ, ինչպես պիտի թվա առաջին հայացքից: Բանն այն է, որ 2013թ. բյուջեի նախագծում չի խոսվում Լեռնային Ղարաբաղին հատկացվող օգնության մասին:
«Մենք գնահատում ենք Ադմինիստրացիայի որոշումը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ռազմական հավասարությունը պահպանելու վերաբերյալ, բայց, նկատի առնելով Թուրքիայի կողմից Հայաստանի 20-ամյա շրջափակումը և անվտանգության նկատմամբ սպառնալիքները Հայաստանի և ԼՂՀ-ի հասցեին Ադրբեջանի շարունակվող ռազմատենչ հռետորության պատճառով, ֆինանսավորումը պետք է պահպանվի գոնե 2012 թվականի մակարդակով»,- կատարվածն այսպես բնութագրեց Ամերիկայի Հայկական Ասամբլեայի գործադիր տնօրեն Բրայան Արդոնին: Իսկ կոնգրեսական Ադամ Շիֆն իր հերթին հայտնեց, որ պատրաստվում է աշխատանքներ կատարել գործընկերների հետ՝ Ղարաբաղի համար կայուն ֆինանսավորման հասնելու նպատակով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ