Պահոց | Հունվարի, 2014

ՀԵՆՐԻԽ ՄԱՆ

31 Հնվ

Երբ ճանաչում ես թշնամուդ, առաջ է գալիս այն բանի վտանգը, որ նա այնքան էլ վատը չի լինի, որքան կարծում էիր: Ավելին, թշնամիդ քեզ ձգում է, քանի որ դու նրան ընկալել ես այնպիսին, ինչպիսին նա կա: Կարող ես հաճույք պատճառել ինքդ քեզ և շփվել ոչ միայն սիրելիների, այլև թշնամիների հետ: Ես հարկադրված եմ զգուշանալ նրանցից, այդ պատճառով էլ բարեկամություն եմ անում նրանց հետ:

Թույլ մարդիկ են, որ չեն կառչում նրանցից, ովքեր իրենց լքում են: Ընդհակառակն, նրանք իրենք են անջատվում արագ և անկասելիորեն:

«Հենրիխ 4-րդի երիտասարդ տարիները»mann152_v-contentgross

Advertisements

ԵԺԻ ԿՈՍԻՆՍԿԻ

30 Հնվ

Մարդիկ, միևնույն է, չեն հասկանում իրար: Նրանք սիրում ու ատում են, քնքշորեն գրկախառնվում ու դաժանորեն կռվում են, բայց յուրաքանչյուրը մտածում է միայն իր մասին: Ամեն մեկի հույզը, կենսափորձը և զգացողությունը հաջողությամբ առանձնացնում է նրան մյուսներից, ինչպես որ խիտ աճած եղեգնուտն է բաժանում խոր գետը խրուտ ափերից: Ինչպես լեռնագագաթներ` մենք իրար ենք դիտում: Չափազանց բարձր ենք, որպեսզի աննկատ մնանք մեզ բաժանող դաշտավայրերում, բայց չափազանց ցածր ենք, որպեսզի թաքնվենք երկինքներում:

kosinski

ԱԼԻՍՏԵՐ ԿՐՈՈՒԼԻ

30 Հնվ

… Իրականում ինձ անհրաժեշտ էր ոչ թե ճաշը, այլ շփումը մարդկանց հետ: Պարզապես խելքս թույլ չէր տալիս հասկանալ, որ դա այդպես է: Սակայն չկա ոչ մի մարդկային շփում: Յուրաքանչյուր մարդ միայնակ է ընդմիշտ: Բայց եթե շրջապատված եք քիչ թե շատ պատշաճ ընկերախմբով, դուք կարող եք մոռանալ այդ սարսափելի փաստը բավականին երկար ժամանակ, որպեսզի ձեր ուղեղին հնարավորություն տաք բուժվելու այդ հիվանդության սուր նախանշաններից, այսինքն մտորումներից:

Քանի դեռ մարդու մոտ ինչ-որ բանի նկատմամբ հույզեր են մնացել, սեր կամ վախ կամ էլի ինչ-որ բան, ապա նա չի կարող դրանց նայել հարկ եղածին պես: Ահա թե ինչու բժիշկը չի բուժի սեփական ընտանիքի անդամներին:

«Թմրամոլի օրագիրը» գրքիցAleister_Crowley_abode_of_Chaos

ՀԱՆՏԵՐ ԹՈՄՓՍՈՆ

29 Հնվ

Մարդկանց մեծամասնությունը, ովքեր մշտապես գործ են ունենում բառերի հետ, այնքան էլ դրանց չեն հավատում, և ես նույնպես բացառություն չեմ: Հատկապես քիչ եմ ես հավատում այնպիսի մեծ բառերի, ինչպիսիք են` Երջանիկ, Սիրելի, Ազնիվ, Ուժեղ: Դրանք չափից ավելի լղոզված և հարաբերական են, երբ դրանց հետ համեմատում ես այնպիսի կտրուկ ու այլանդակ բառեր, ինչպիսիք են` Ստոր, Էժանագին, Կեղծ: Այս բառերի հետ ես ինձ թեթև եմ զգում, քանի որ դրանք նոսր են ու հեշտությամբ ծեփվում են իրենց տեղում, իսկ մեծ բառերը ծանր են այն բանի համար, որ դրանց հետևես:HST-1

ՆԻԿԿԻ ՖՐԵՆՉ

29 Հնվ

Ասում են` լավագույն ընկերները նրանք են, ովքեր կարողանում են լսել:

Դժբախտությունն այն է, որ մտերմությունը հիմնականում նշանակում է նրբանկատություն: Մարդիկ չեն ցանկանում իմանալ, թե ինչ են իրենց մասին խոսում ընկերները, ինչ են նրանք մտածում և որքանով է դա ճշմարտացի: Պետք է զգուշություն պահպանել, եթե որոշել ես փորձության ենթարկել մտերմությունը, քանի որ ոչ բոլորին դուր կգա այն, ինչը կհայտնաբերվի արդյունքում:Nicci Gerrardjpg

ՎԱԶԳԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

28 Հնվ

Մեր ճակատագիրը մեր ձեռքում է: Յուրաքանչյուր հայ մարդ Մարտակերտից մինչև Նոյեմբերյան ու Լոս Անջելես պիտի իրեն պատասխանատու զգա այս պատերազմի համար ու իմանա, թե հարկ եղած դեպքում ինչ պիտի անի: Մեր հավաքական կամքն ու դիմադրողականությունը պիտի մեծացնենք, փրկությունը դա է: Մեզ ավելի մեծ փորձություններ չեն սպասվում, քան արդեն ունեցել ենք:

Մենք մեր ազգային պատերազմն անընդհատ հետաձգել, բերել-հասցրել ենք 21-րդ դարի շեմին, հիմա էլ նստենք-մտածե՞նք, թե այդ կռվում արժե՞, թե՞ չարժե զոհվել: Ճիշտ եմ արել, որ կենաց ու մահու ընտրության կոչով եմ դիմել: 1915 թ. առանց լուրջ դիմադրության թողեցինք, որ մեզնից մեկ ու կես միլիոն կոտորեն: Տասնյակ հազարավոր մարդիկ այդ ընթացքում զոհվեցին բնական աղետներից: Տարիներ հետո սերունդները մեր մասին դատելու են ոչ թե նրանով, որ 1989-95 թթ. 5000 հրաշալի զինվոր կորցրեցինք, այլ այսպես` ստեղծեցի՞նք պետություն, թե ոչ, պաշտպանեցի՞նք մեր հայրենիքի սահմանները, թե ոչ…Vazgen-05

ՀԻՆԳ ՍԿԶԲՈՒՆՔ

28 Հնվ

Զորավարը նա է, ով իր էության մեջ զուգակցում է քաղաքացիական առաքինությունները և ռազմական արիությունը: Զորքի արարիչը նա է, ով համատեղում է վճռականությունը և ճկունությունը: Զորավարի մասին խորհելիս մարդիկ սովորաբար միայն քաջությունն են վկայակոչում: Սակայն քաջությունը զորավարի սոսկ մեկ հատկանիշն է: Սովորաբար նա, ով օժտված է միայն քաջությամբ, թեթևամտորեն նետվում է մարտի առանց կշռադատելու, թե ինչն է շահավետ, իսկ դա անչափ վնասակար է: Ուստի և առկա են հինգ սկզբունքներ, որոնց պետք է հետևի զորավարը. ղեկավարում, նախապատրաստություն, վճռականություն, զգուշավորություն, զսպվածություն:

 ՈՒ ՑԶԻsamurai

ՍՅՈՒՍԱԿՈՒ ԷՆԴՈ

27 Հնվ

Որքան էլ դժվար լինի մարդկանց համար, ինչպիսի փորձություններ էլ նրանց բաժին հասնի, նրանք իրենց ողջ կյանքի ընթացքում պիտի կրեն մարդուն վեհացնող սերը, պիտի հավատարիմ մնան իրենց զգացմունքներին, հետևաբար` իրենք իրենց: Միայն ամուր ընտանիքը` հիմնված փոխադարձ հարգանքի վրա, կարող է դաստիարակել բարձր մարդկային հատկանիշներ, մարդուն դարձնել բարի և օգնել նրան` գտնելու կյանքում իր տեղը:

Եթե մարդը կարող է ապրել միայնակ, այդ դեպքում ինչու՞ է աշխարհը լցված օգնության աղերսանքներով…endo

ՍԵՎԱԿԻ ՆՈՐԱՀԱՅՏ ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆԸ

27 Հնվ

Պարույր Սևակի ստեղծագործություններին ու կյանքին առնչվող շատ ու շատ էջեր դեռ սպասում են իրենց բացահայտմանը: Այսօր ուզում ենք ներկայացնել երեք նորահայտ վավերագրեր, որոնք ոչ միայն գրված են Սևակի ձեռքով, այլև հնարավորություն են ստեղծում մի շարք էական շտկումներ ու լրացումներ կատարել հատկապես բանաստեղծի կենսագրության վաղ շրջանին վերաբերող տեղեկություններում, առավել ևս, որ այդ ժամանակահատվածն անհամեմատ քիչ է ուսումնասիրված: Մյուս կողմից այս անտիպ փաստաթղթերը թույլ կտան լրացուցիչ պատկերացում ձևավորել Սևակի գրական ճաշակի և սկզբունքների կազմավորման նախնական փուլի մասին` տրամաբանական կապ ստեղծելով հետագա տարիների հետ:getImage

Եվ այսպես, 1952 թ. հուլիսի 20-ին Պարույր Սևակը Գրողների միությանն է ներկայացնում իր 1949-1951 թթ. ստեղծագործական հաշվետվությունը, ինչպես նաև ինքնակենսագրականն ու անձնական թերթիկը: Դրանք երեքն էլ ստանդարտ ձևաթղթեր էին, և հեղինակից պահանջվում էր պատասխանել ներկայացված հարցերին: Հաշվետվության մեջ Սևակը գրում է, որ նշված ժամանակահատվածում աշխատել է «բանաստեղծությունների ժողովածուի և հայկական սոցիալիստական գյուղի հետպատերազմյան շրջանի մարդկանց մասին պատմող պոեմի վրա»: Նշում է, որ 1949-51 թթ. ստեղծագործական գործուղման է մեկնել Ստեփանավանի շրջան: «1949-51 թթ հրապարակված գործեր» տողի դիմաց լրացնում է. «Անմահները հրամայում են» բանաստեղծությունների ժողովածու 1949 թ., թարգմանել եմ ռուս, ուկրաինական, վրացական, ադրբեջանական պոեզիա՝ ժողովածուներում»: «Ներկա պահին ինչի՞ վրա եք աշխատում» հարցին Սևակը պատասխանում է. «Բանաստեղծությունների նոր ժողովածուի: Աշխատանքը կավարտեմ հավանաբար ընթացիկ տարվա վերջին»:

«Հետագայում ենթադրում եմ աշխատել» տողի դիմաց լրացված է. «Լենինի մասին պոեմի վրա, համալրել Մոսկվայի մասին բանաստեղծությունների շարքը, ինչպես նաև ուժերս փորձել արձակում»:

Հաշվետվության վերջում Սևակը գրում է. «Աշխատանքը հաջող ավարտելու համար ինձ առաջին հերթին անհրաժեշտ է լինել Մոսկվայում և հետևողականորեն ժողովել անհրաժեշտ նյութերը»:Sevak1

Նույն օրը Սևակը մեկ այլ ձևաթղթի վրա գրում է իր ինքնակենսագրությունը, ռուսերենով:

«Ծնվել եմ 1924 թ. հունվարի 26-ին, Հայկական ՍՍՀ Վեդիի (նախկին Ղարաբաղլարի) շրջանի Սովետաշեն (նախկին Չանախչի) գյուղում: Ծնողներս հողագործությամբ են զբաղվել ինչպես Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից առաջ, այնպես էլ հետո: Մտել են կոլտնտեսություն:

Նախնական և միջնակարգ կրթություն ստացել եմ 1929-1939 թթ., տեղի լրիվ միջնակարգ դպրոցում: Ավարտելուց հետո ընդունվել եմ  Երևանի Վ. Մ. Մոլոտովի անվան պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը և ավարտել եմ 1945 թվին: 1946 թվից սովորել եմ Հայկական ՍՍՀ  Գիտությունների ակադեմիայի Գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում: Ասպիրանտուրան ավարտել եմ 1948 թվի վերջին:

Բանաստեղծություններ գրել եմ դեռ աշակերտ եղած ժամանակ: Սկսել եմ տպագրվել 1942 թ, հանրապետական մամուլում ու «Սովետական գրականություն և արվեստ» ամսագրում:

Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1949 թվին, «Անմահները հրամայում են» խորագրի ներքո:

Վերջին տարիներին աշխատել եմ հետպատերազմյան շրջանի հայկական կոլտնտեսային գյուղի մարդկանց ու առօրյայի մասին պոեմի վրա: Այդ պոեմը՝ «Անհաշտ մտերմություն» խորագրի ներքո, տպագրվել է «Սովետական գրականություն և արվեստ» ամսագրում և առանձին գրքույկով ինչպես Հայպետհրատի, այնպես էլ «Սովետսկի պիսատել» մոսկովյան հրատարակչության կողմից:

Պատրաստ է և հրատարակման է հանձնված նաև բանաստեղծությունների ժողովածու՝ «Խաղաղության խրամատներում» վերնագրով:

Համալսարանն ավարտելուց հետո նախ աշխատել եմ «Ավանգարդի» խմբագրությունում որպես բաժնի վարիչ (1945 թ. սեպտեմբերից 1946 թվի ապրիլը), իսկ հետո՝ Արտասահմանի հետ մշակութային կապերի հայկական ընկերության մամուլի բաժնում որպես ավագ ռեֆերենտ ( 1946 թվի ապրիլից մինչև 1947 թ. մայիսը): Ասպիրանտուրան ավարտելուց հետո աշխատել եմ Հայաստանի ՍԳՄ օրգան «Գրական թերթում» որպես պոեզիայի բաժնի վարիչ:

ՀամԼԿԵՄ անդամ եմ 1938 թվից:

Ինչպես դպրոցական և ուսանողական տարիներին, այնպես էլ աշխատանքի ժամանակ մասնակցել եմ հասարակական կյանքին. եղել եմ ագիտատոր, պատի թերթի խմբագիր, ՀամԼԿԵՄ սկզբնական կազմակերպության քարտուղար, շրջկոմի բյուրոյի և քաղկոմի պլենումի անդամ և այլն:getImage (2)

Հայրենական Մեծ պատերազմին չեմ մասնակցել, քանի որ ճանաչվել եմ զինվորական ծառայությանը ոչ պիտանի:

Ներկայումս սովորում եմ ԽՍՀՄ ՍԳՄ կից Մոսկվայի Գորկու անվան գրական ինստիտուտի երրորդ կուրսում:

Պ. Ղազարյան (Սևակ), 20.7.1952 թ.»:

Շրջանցելով գրառման մեջ տեղ գտած մյուս փաստերը` անդրադառնանք դրանցից մեկին: Խոսքը զինվորական ծառայությունից ազատվելու մասին է: Այս առնչությամբ նախ պետք է նկատել, որ Սևակի բացատրությունը համապատասխանում է թատերագետ Ռուբեն Զարյանի վկայությանը, ըստ որի վերջինս 1942 թ. մայիսին միջնորդել է Սևակը ազատվել բանակից և այդ նպատակով դիմել է ճանաչված բժշկուհի Արշա Նիկիտիչինա Վարդազարյանին, որը սկզբում կտրականապես մերժել է, սակայն ծանոթանալով Սևակի գործերին, համաձայնել է: Այնուհետև Զարյանն ասում է, որ բժշկուհուն օգնել է նաև Արամ Պապայանը, որն այդ տարիներին պատասխանատու պաշտոն էր զբաղեցնում ռազմական հաստատություններում:

Բայց ահա 1965 թվականին գրված «Անցյալը ներկայացած» ինքնակենսագրականում բանաստեղծը այս հարցի առնչությամբ շարադրում է մեկ այլ հիմնավորում: Սևակը գրում է. «…Պատերազմին չմասնակցելու պատճառը տարիքս էր (միայն երկրորդ կուրսի վերջում զինվորական գրքույկ ստացա) և որովհետև երրորդ կուրսը փաստորեն վերջին կուրսն էր (չորրորդ-հինգերորդ կուրսերը միանգամից ավարտեցին ու բանակ տարան), ապա, ըստ գործող օրենքի, մեր կուրսեցիք броня -ի տակ եղան մինչև պատերազմի վերջը: Իմ փոխարեն 50-ամյա հայրս էր բանակում…»:

Նույն փաստի մասին այս` եթե ոչ իրարամերժ, ապա գոնե անհամապատասխան տեղեկությունները ենթադրել են տալիս, որ Սևակի ռազմաճակատ մեկնելու պատճառ կարող էր լինել թե մեկը, թե մյուսը:

Ինչպես արդեն նշեցինք, նույն օրը Սևակը լրացրել է Հայաստանի ԳՄ անդամի անձնական թերթիկը: Այստեղ կրկնվում են վերը շարադրված կենսագրական տվյալների շատերը: Այնուհետև հաջորդում է «Լեզուներ, որոնց տիրապետում է» տողը, որի դիմաց Սևակը գրել է. «Հայերեն, ռուսերեն, ադրբեջաներեն, անգլերեն»: Կնոջ մասին ասված է. «Ավագյան Մայա Վարդանովնա, ծնված 1922 թ, Թբիլիսիում, աշխատում է Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայում»: Ներկա հասցեն` «Մոսկվա, Տվերսկոյ բուլվար, 25, Գորկու անվան գրական ինստիտուտ»:

«ՀԼԿեՄ անդամ լինելիս տույժի ենթարկվե՞լ եք» հարցին Սևակը պատասխանել է. «Ենթարկվել եմ: 1950 թ. ՀԼԿԵՄ Մոլոտովի շրջկոմի կողմից, ք. Երևան: Ոչ ճիշտ ելույթի համար: Հանվել է»:

Ի՞նչ ելույթի համար կարող էին Սևակին նկատողություն հայտարարել: Թերթելով արխիվային աղբյուրներն ու այդ օրերի վավերագրերը, մենք հանդիպեցինք մեկ տասնյակից ավելի վկայությունների այն մասին, որ 1950 թվականին այս կամ այն հավաքի ժամանակ բանաստեղծը հրապարակավ հայտնել է իր տեսակետը: Ընդ որում, ելույթների նյութը խիստ բազմազան է եղել` սկսած գրական քննարկումներից մինչև սպասվելիք Գերագույն սովետի ընտրությունների քարոզչությունը (այդ օրերին Սևակը ագիտատորի պարտականություններ էր կատարում): Ի վերջո մեզ հաջողվեց գտնել մամուլի մի հրապարակում, որտեղ շարադրվածն էլ հենց կարող էր հիմք հանդիսանալ անցանկալի հետևանքների համար:

1950 թ. հոկտեմբերին տեղի է ունենում մայրաքաղաքի Մոլոտովյան շրջանի կոմերիտական կազմակերպության 8-րդ կոնֆերանսը: Հոկտեմբերի 21-ին «Ավանգարդ» թերթը, տեղեկացնելով այդ մասին, ներկայացնում է զեկուցողի խոսքն ու հավաքի ժամանակ հնչած ելույթները: Այդ առթիվ թերթը նաև գրում է. «Կոնֆերանսում հանդես եկած դելեգատների մեծ մասն իրենց ելույթները նվիրեցին ԼԿԵՄ ռայկոմի կողմից սկզբնական կազմակերպություններին ցույց տրվող ղեկավարության հարցերին: Երիտասարդ բանաստեղծ Պարույր Սևակը քննադատեց ռայկոմին այն բանի համար, որ նա անհրաժեշտ ղեկավարություն չի ցուցաբերել Գրողների միության ԼԿԵՄ կազմակերպության աշխատանքներին:

— Մեր ռայկոմը,- ասաց նա իր ելույթում,- մեզ հիշել է միայն այն դեպքում, երբ այս կամ այն առիթով անհրաժեշտություն է զգացել հանդիպումներ կազմակերպել երիտասարդ ստեղծագործողների հետ»:

«Հասնել յուրաքանչյուր սկզբնական կազմակերպության լավ աշխատանքին»:

Դժվար չէ կռահել, որ նման համարձակությունն այն օրերին հազիվ թե անպատիժ մնար: Ի դեպ, ասվածի ապացույցը դարձավ այն, որ շատ շուտով մեկ այլ «անհնազանդ քայլի» համար Սևակը ստիպված էր գործուղվել (նույնն է թե`հարկադրաբար հեռանալ Հայաստանից) և մի քանի տարի անցկացնել Մոսկվայում:

 ՀՈՎԻԿ ՉԱՐԽՉՅԱՆgetImage (1)

ԱՆԴՐԵ ՄՈՐՈՒԱ

26 Հնվ

Աշխարհում անմիտ խեղահեղություններ են կատարվում: Անգլիական թերթում հաղորդվել էր լռության համերգի մասին, որ մի անգամ տվել էր ոմն անհայտ դաշնակահար: Աղմկոտ գովազդն իր գործն արեց. համերգի օրը դահլիճը լեփ-լեցուն էր: Լռության վիրտուոզը նստում է դաշնամուրի առաջ ու նվագում է, բայց քանի որ լարերը հանված էին, ոչ մի ձայն չի հնչում: Դահլիճում մարդիկ իրար են նայում: Յուրաքանչյուրը սպասում է, թե ինչ է անելու հարևանը, և արդյունքում ողջ լսարանը նստում է շունչը պահած: Երկու ժամ տևած մեռելային լռությունից հետո համերգն ավարտվում է: Դաշնակահարը ոտքի է ելնում ու խոնարհվում է: Նրան ճանապարհում են բուռն ծափահարություններով: Հաջորդ օրը լռության վիրտուոզը հեռուստատեսությամբ պատմում է այդ պատմությունը և վերջում խոստովանում է. «Ես ուզում էի տեսնել, թե որքան հեռուն կարող էր գնալ մարդկային հիմարությունը: Նա անսահման է»:at_piano

ՕԼԴՈՍ ՀԱՔՍԼԻ

25 Հնվ

Երջանկությունը խստաբարո տեր է: Ծառայել երջանկությանը, առավել ևս` ուրիշների երջանկությանը, շատ ավելի դժվար է, քան ճշմարտությանը ծառայելը, եթե դու այնպես չես ձևավորված, որ ծառայես կուրորեն: Բայց պարքը մնում է պարտք: Այն առավել կարևոր է, քան սեփական հակումները:

Մարդկանց մեծամասնությանը չի բավականացնում խելքը, որպեսզի բարիք արարեն այլ չափերով, քան ամենաչնչինն է: Ավելի լավ է` թող նրանք ջանան չարիք չպատճառել: Դա ավելի հեշտ է չի տալիս այնպիսի սարսափելի արդյունք, ինչպես սխալ միջոցներով բարիք գործելը:ashmore_huxley

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿԻ ԱՆԾԱՆՈԹ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑԸ

24 Հնվ

1962 թ. հոկտեմբերին Հայաստան էր ժամանել ֆրանսահայ գրող Կարո Փոլատյանը: Նա Երևանում մի շարք հանդիպումներ էր ունեցել հայ գրողների հետ, սակայն շուրջ մեկ ամիս ցանկացել ու չէր կարողացել հանդիպել Պարույր Սևակին. վերջինս գտնվել էր գյուղում` Չանախչիում: Հանդիպում կազմակերպելու խնդրանքով ստիպված դիմում է Գուրգեն Մահարուն: Մահարին նրան խոստանում է. «Լուր կուղարկեմ Պարույրին, որ թողնի իր տան շինարարության աշխատանքները և գա ինձ մոտ: Այսօր, ժամը 9-ին: Ինձ մոտ կլինի նաև Վահագն Դավթյանը»: Հոկտեմբերի 12-ի երեկոյան նրանց հանդիպումը կայանում է: Փոլատյանը իր հետ ձայնագրիչ ուներ, և հետագայում սղագրում է իրենց զրույցը: Ստորև ներկայացնում ենք հեղինակի գրառումները:1971

«Այդ օրը ուրիշ գործերով չզբղվեցա: Պայուսակս կարգի դրի, երկու ժամ մրափեցի և իրիկվան ժամը ճիշտ 9-ին Կասյան փողոցն էի արդեն:

Գուրգեն Մահարիի տան մեջ հավաքված էին արդեն, Մահարիի շուրջ, Պարույր Սևակը, Վահագն Դավթյանը, Համո Սահյանը և ուրիշ մի քանի արվեստագետներ, որոնց անունները չեմ հիշեր:

Ծանոթացանք, ողջագուրվեցինք: Սևակը սկսավ մեծ գովասանքներ շռայլել «Զրույց»-ներուս մասին, հայտարարելով որ Պոլ Էլյուարը, Սեն-Ճոն Պերսը, Ահարոնը և ուրիշներ ճանչցած էր շնորհիվ իմ «Զրույց»-ներուս, և երկարեց «Անլռելի զանգակատունը», ձոնված ինձի- տաղանդավոր «Զրույց»-ներու հեղինակ…

Հոդ կեցուցի զայն.

— Սիրելի Սևակ, «Զրույց»-ներու հեղինակը չի կրնա տաղանդավոր ըլլալ, մանր գործ է ըրածս, տաղանդավորը դուն ես, «Անլռելի զանգակատան» հեղինակը, հեղինակը նաև քանի մը ուժեղ ու հրաշալի քերթվածքներու, Ս. Մեսրոպի նվիրված, հայ ժողովրդին…: Տաղանդավոր՝ նաև «Թոնդրակեցիներ»-ու հեղինակը, ապա Համո Սահյանը, Գուրգեն Մահարին:

Եվ սկսա հարցուփորձել զանոնց կարգով: Իմացա, թե պատերազմի տարիներուն ուսանող են եղած Վահագն ու Սևակը, միասին ապրած: Պարույրը՝ գյուղեն, Վահագնը՝ բնակելով Երևան:

— Ես անոթի կմեռնեի, եթե չլիներ Վահագնի մայրը,- կհայտարարե Պարույրը,- ան է կերակրեր զիս, փլավով, թանապուրով, երբ ուրիշներ կտոր մը չոր հաց չունեին:

— Սիրելի Սևակ, ծնած ես ուրեմն Արարատյան դաշտին մեջ, համայնավար վարչակարգը երբ շատոնց հաստատված էր արդեն մեր երկրին մեջ: Ինչպե՞ս կրցար գրել Կոմիտասի կյանքը, ինչպե՞ս այդպիսի խոր ապրումով կրցար տալ մեր տառապանքը, 1915-ի Եղեռնը:

— Ինչու՞, հայ չե՞մ ես, չե՞մ կարող զգալ իմ ժողովրդի ցավը նույնքան խորապես, որքան դուք:

— Այդ չեմ ուզեր ըսել… վերջապես, ականատես չես եղած:

— Ես կապրիմ, կզգամ մեր ժողովուրդի կյանքը, իբրև թե ես ըլլայի, կրեի իմ մարմնիս վրա անոր վերքերը, իմ հոգիիս մեջ՝ անոր ցավն ու հրճվանքը:

— Իրավունք ունիս, ներողություն, թերևս վշտացուցի քեզ…

— Ոչ, պետք է ուղղեիր այդ հարցումը ինձի, իրավունք ունեիր…

— Եվ դուն ալ պատասխանեիր այդ ձևով. լավ, լավ, ուրախ եմ, հոգեպես կհրճվիմ, որ բոլորդ ալ կապրիք, կզգաք մեր ձևով, կամ մենք՝ ձեր ձևով:

— Ուրիշ կերպ կարելի չէ եր¨ևակայել: Հայ ենք, ամբողջական հայեր…

— Խոսինք քիչ մըն ալ մեր գրականության մասին, քանի որ այսքան հոգի ենք, մեզմե յուրաքանչյուրը թող ներկայացնե իր կարծիքը մեր գրականության մասին, անոր արժեքին, անոր ապագային մասին:

Պարույրը կդառնա Մահարիին.

— Գուրգեն խան, խոսքը քեզի կպատկանի:

— Ես լավատես եմ, պիտի մեծանա մեր գրականությունը: Սփյուռքի մեջ, շփման մեջ եվրոպական մեծ մշակույթներուն, այստեղ, շնորհիվ մարդկայնական լայն ըմբռնումներու, պետք է մեր գրականության սահմանները ընդարձակվին: Մենք այստեղ լման երեսուն տարի կորսնցուցինք: Մենք պետք է հառաջանանք 1917-ի ավանդություններով և ոչ թե 1937-ի:

Կխոսին նաև Համո Սահյանը, Վահագն Դավթյանը:

Կփոխեմ հարցումիս ձևը.

— Ինչպե՞ս պիտի ընենք, որ մեր ազգային բնույթ ունեցող, տեղական արժեք ներկայացնող գրականությունը հասցնենք համաշխարհային արժեքի: Օրինակով մը խոսիմ: Մեր մեծագույն վիպագիրը Րաֆֆին է: Շատ գեղեցիկ վեպեր գրած է, բայց կմնա տեղական արժեք: Ոևե եվրոպացի չի կրնար հաճույք զգա անոնց ընթերցումեն: Դոստոևսկին, Տոլստոյը ռուս են, Բալզակը՝ ֆրանսիացի, Դիկկենսը՝ անգլիացի, բայց անոնք կպատկանին համայն մարդկության, միջազգային արժեքներ են: Րաֆֆին՝ ոչ: Ինչու՞:

Պարույրը ցատկած է ոտքի.

— Կեցցես, ընկեր Փոլատյան, ես սրանց նույն բանը կըսեմ, կկրկնեմ, չեն հասկնար, չեն ուզեր հասկնալ… Ինչու՞ այդպես է՝ գիտե՞ք, որովհետև այդ քու հիշածներդ ավելի տաղանդավոր են, ավելի մեծ արվեստագետներ են, Րաֆֆին՝ ոչ:

— Պարագան նույնը չէ, օրինակ Նարեկացիի համար, Քուչակի, Սայաթ-Նովայի, Վարուժանի, Չարենցի համար: Անոնք ազգային են, տեղականեն բարձրացած են մարդկայինին, մտած համաշխարհային մտածողության սահմաններեն ներս:

— Կրկին ճիշտ,- կբացականչե Սևակը:- Անոնք մեզի ցույց կու տան մեր ուղին: Պետք է հառաջանանք անոնց ուղղությամբ:

…Դեռ կշարունակենք վիճիլ այս և ուրիշ գրական հարցերու մասին: Կես գիշերը անցած է շատոնց և ես հաջորդ առտու պիտի մեկնիմ:

Սեղանի վրա կդնեմ ալբոմս` հայտարարելով.

— Մեր ժողովրդի մասին, մեր գրականության, մեր ապագային մասին ձեր կարծիքները… խնդրեմ՝ գրեցեք կարգով…

…- Կարգը իմս է,- կըսե և ալբոմս Սահյանի ձեռքեն կառնե Պարույր Սևակը:- Ես ալ կուզեմ ամփոփել իմ կարծիքս մեր ժողովուրդի մասին, բանաձևել քանի մը տողով մեր հույսերը, ապագայի մեր սպասումները:

Կգրե.

Մենք քիչ ենք, սակայն մեզ հայ են ասում…

Մենք մեզ ոչ ոքից չենք գերադասում,

Բայց մենք, նաև մենք պիտի ընդունենք,

Որ աշխարհում մենք Արարատ ունենք…

Մենք քիչ ենք, սակայն մեզ հայ են կոչում…

…Եվ ինչու՞ պիտի չհպարտանանք:

Կանք:

Պիտի լինենք:

Ու դեռ… շատանանք:

15.10.1962

Պարույր Սևակ

Երևան:

Մյուսներուն հետ ողջագուրվելե ետք, Պարույր Սևակն ու Վահագն Դավթյանը կընկերանան ինձի, ինքնաշարժով մինչև պանդոկ:

Լուռ ենք երեքով: Բայց ես վստահ եմ, որ մեր միտքերը կլանված են նույն մտածումներով…»:

 

Հրապարակման պատաստեց Հովիկ Չարխչյանըսեվ-44

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ

24 Հնվ

* * *

Փողոցներն են խաչվում իրար և սրտիս հետ,

Փողոցները ծանոթ, և մտերիմ, և պարզ,

Որոնց տապը, փոշին և գաղտնիքն եմ կիսել

Եվ գաղտնիքս եմ տվել նրանց ի պահ:

 

Փողոցները այս նոր, ծառերը մայթամերձ

Եվ մայթերը իրենք` նրանց շուքի ներքո,

Որտեղ անծանոթին առաջարկել ենք մեզ,

Անձնատուր ենք եղել գեթ հայացքով:

 

Փողոցները և նոր, և հնօրյա-անցած,

Փողոցները` լցված հրաշքներով, փայլով,

Ուր իրիկվա մթնում սպասեցի երեկ,

Բայց դու չերևացիր քո կիսափակ քայլով:

 

Իրիկնային մայթում, իրիկնային մթնում

Սպասում եմ նորից քեզ մայթերի վրա,

Որոնում եմ ես քեզ, բայց զուր, քեզ չեմ գտնում

Ուրիշ-օտար կանանց դեմքի վրա,

 

Որոնք թեկուզ նույնպես հմայում են անձայն

Իրենց անհայտությամբ, օտարությամբ իրենց,

Սակայն նայել նրանց` ինձ թվում է հանցանք.

Եվ սպասում եմ քեզ, ինչպես եռանդ, երեկ…

 

17.5.1947 թ., Երևան- 30.7. 1947, Նավչալու1351779129_4

ԺՈԶԵՖ ՔՈՆՐԱԴ

24 Հնվ

Ես պայքարում էի մահվան դեմ: Դա ամենաձանձրալի պայքարն է, որ միայն կարելի է պատկերացնել: Այն տեղի է ունենում գորշ դատարկության մեջ, երբ ոտքի տակ հենարան չկա, ոչինչ չկա շրջապատում, չկան հանդիսատեսներ, չկան փայլ ու փառք: Չկա հաղթանակ տանելու կրքոտ ցանկությունը, չկա պարտության հանդեպ ամեհի երկյուղը: Դուք պայքարում եք հոռետեսության անառողջ մթնոլորտում, դուք վստահ չեք ձեր ճշմարտացիության հարցում և էլ ավելի քիչ եք հավատում ձեր հակառակորդի ճշմարտացիությանը:

Հավանաբար ամբողջ իմաստությունը, ամբողջ ճշմարտությունը, ամբողջ անկեղծությունը սեղմված-ամփոփված են այդ անորսալի պահի մեջ, երբ դուք հատում եք մահվան սահմանագիծը:

«Խավարի սիրտը» գրքիցjoseph_conrad_by_artstud

ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԳՐՈՂՆԵՐԻՆ

24 Հնվ

«Մեր երիտասարդ գրողները, մանավանդ բանաստեղծներն ինձ ուրախացնում են: Մեր երիտասարդները շատ բան արեցին: Նրանք ցույց տվեցին, թե ինչպես չի կարելի գրել: Այդ ինչպիսի ուղղությամբ նրանք մեծ արդյունքի հասան. շատ լավ են գրում, կուլտուրական, մակարդակով: Բայց նույն համապատասխանությամբ տուժում է ինչը: Այսինքն թե ինչպե՞ս ես ասում, լավ է, բայց ի՞նչ ես ասում: Եվ վերջապես, չէ՞ որ ինչպեսը անցողիկ է, կարևորը ինչն է: Գրականության պատմությունը ցույց է տալիս, որ հաղթում է ինչը: Ինչպիսի տեսակետից  էլ եթե ուսումնասիրեք, կտեսնեք, նույնիսկ մեր որոշ լրագրողներ ավելի լավ են գրում, քան անցյալի որոշ հայտնի գրողներ: Բայց ինչը կարևորն է: Դժբախտաբար, երիտասարդները դրա մասին մտածում են մի քանի տարի հետո, երբ արդեն ուշ է լինում:  Ահա այստեղ է, որ ես տխրում եմ: Մեր երիտասարդ բանաստեղծները այժմ գրում են ձևի տեսակետից կատարյալ բանաստեղծություններ, բայց թող թույլ տրվի ասել, այդ բանաստեղծությունները երբեմն ունենում են  երեք գլուխ (կամ բոլորովին չեն ունենում), մի քանի ձեռք, մի քանի ոտք:

Այնինչ ընթերցողներին հարկավոր են նորմալ կառուցվածք ունեցող  բանաստեղծություններ: Ես սարսափով եմ  մտածում առաջիկա տասը տարվա մասին: Ինձ անհանգստացնում է ասելիքի բացակայությունը: Հիմա ամենավերջին ակնարկագիրն  ավելի գեղարվեստական ձևով է գրում, քան 30-ական թվականների պատմվածքագիրը: Բայց այստեղ էլ մի վտանգ կա: Մեր արձակը սկսել է մոտենալ չափածոյին: «Մեղավորը» երևի Բակունցն է: Բայց չէ՞ որ Բակունցը ելավ չորության և տափակության դեմ: Նա լուծեց ինչպեսի և ինչի հարցը: Իսկ մեր արձակին հատկապես կարևոր է ինչը: Բայց մեր արձակը մի տեսակ անկերպար, կամ լավագույն դեպքում` անանուն, անարյուն մարդկանցով է լցված:

Այնտեղ հանդիպող մարդիկ ի՞նչ են անում: Ինչի՞ համար, ի՞նչ են ուզում աշխարհից, դժվարանում ես որոշել: Վերջապես արձակը արձակ է, չափածոն` չափածո: Սեռերի հասկացողությունը չպետք է շփոթել: Խառնարյունությունը վատ է:

Չմոռանամ ասելու նաև մի վտանգի մասին, որ սպառնում է երիտասարդական պոեզիային: Դա, այսպես ասած,  հատվածայնությունն է, կոտորակայնությունը: Կարդում ես մեր երիտասարդների որոշ գործեր և թվում է` կարդում ես հատված մի մեծ գործից: Մտածում ես` որպես հատված լավ է, բայց որպես ինքնուրույն գործ` թույլ:

 Մի ժամանակ ես հանգով էի գրում: Հետո հրաժարվեցի հանգից, որովհետև հանգը ինձ խանգարում էր: Երբ ասելիքը շատ է, բանաստեղծը  դժվարանում է հանգով գրել:  Բայց անհանգ գրելը դարձավ նորաձևություն: Անհանգ են գրում նույնիսկ քիչ ասելիք ունեցող մարդիկ: Մի օրինակ բերեմ: Երբ առվում ջուրը քիչ է, այգեգործը ջրով բզբզում է հունը, հարթում, որ ջուրը  մի կերպ այգուն հասցնի: Բայց երբ ջուրը առատ է, բահի կարիք չի զգացվում: Հիմա ստացվել է այնպես, որ որոշ բանաստեղծներ մի ծորակի չափ ջուր չունեն, բայց աշխատում են առանց բահի (նորաձևությամբ): Ստացվում է այնպես, որ բովանդակությամբ թույլ, բայց հանգ ու վանկի շնորհիվ մի քիչ շունչ առնող ոտանավորները մեռնում են դեռ չծնված…»:

 ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ

1968sev-10

ՌՈԲԵՐ ՄԵՌԼ

23 Հնվ

Որպեսզի գոյատևի, յուրաքանչյուր օրգանիզմ կարիք ունի կանոնների` լինեն դրանք գրավոր օրենքներ, թե պարզապես սովորույթներ: Ու՞ր կհասնենք մենք, թե շարունակ ամեն բան կասկածի տակ դնենք: Չէ՞ որ մենք չենք կարող գոյություն ունենալ անդադար բողոքի պայմաններում: Դա հավասար կլինի մահվան:

Այն վայրը, որտեղ մենք մեզ լավ կզգայինք, գուցե թե գոյություն ունի: Բայց այնուհանդերձ, դրան հակառակ, մենք գտնվում ենք այստեղ: Նրան, ինչ կյանքը մեզ տալիս է, հարմարվում ենք: Սկսվում ենք մտածել, թե հենց այդպես էլ պիտի լիներ: Բայց դա ճիշտ չէ, մեզ ոչինչ մշտապես չի տրվում, ամեն բան կարող է անհետանալ:800px-Robert_Merle_(1985)

ԻԵՆ ԲԵՆԿՍ

23 Հնվ

Պատահում են իրավիճակներ, երբ դու չես կարող վարվել պատասխանատվությամբ, չես կարող քեզ պահել հասուն, խելամիտ մարդու նման, դու պարզապես հարկադրված ես անել այնպես, ինչպես քո խելքին հանկարծ փչել է: Նման դեպքերում վատ մարդիկ դառնում են մարդասպաններ, լավերը` հերոսներ, իսկ մենք` մնացածներս, անում ենք այնպիսի մի բան, որ վերջնական արդյունքում նմանվում ենք ապուշների: Սակայն ո՞ւմ և ե՞րբ է դա ստիպել կանգ առնել:iain-banks

ԱՅՆ ՌԵՅԴ

22 Հնվ

Յուրաքանչյուր մարդ ինքն է իր համար գտնում իմաստ, ձև և կոչում: Ինչու՞ է այդքան կարևոր, թե ինչ արեցին մյուսները: Ինչու է նվիրագործվում նմանակման պարզագույն փաստը: Ինչու՞ իրավացի է ով ասես, բայց ոչ դու: Ինչու՞ են ճշմարտությունը փոխարինում մեծամասնության կարծիքով: Ինչու՞ է ճշմարտությունը դարձել հանրահաշվային, ավելի ճիշտ` գումարման գործոն: Ինչու՞ է ամեն բան խեղաթյուրվում ու այլանդակվում, միայն թե համապատասխանեցվի մեկ այլ բանի: Պետք է որ լինի որևէ պատճառ: Ես չգիտեմ ու երբեք չեմ իմացել: Ես կուզեի հասկանալ:Ayn Rand

Վերևից մեզ նայելու իրավունքը

21 Հնվ

Հերոսաբար զոհված Արմեն Հովհաննիսյանի կորստի ցավը բառերի մեջ չես պարփակի: Իր ծնողների ու մեր տղան էր, առավել քան հարազատ, առավել քան թանկ: Իր դեռ չապրած կյանքով ավելին արեց` վաստակելով վերևից մեզ նայելու իրավունքը:

Այսօր նկարներիս արխիվում այս լուսանկարը գտա. 1992-ի փետրվար: Նա էլ էր մեր որդին, Արմենի ավագը, իր հերոս նախորդների կրտսերը: Ու այսպես գալիս, սերնդեսերունդ անցնում են տղաները` իրենց մահվան հետ ավելի շատ լույս բերելով, քան մեր ապրած օրերի մեջ կա:

Հ. Չարխչյան?????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

ԳՈՐԾ ԵՎ ՈՉ ՄԻ ԽՈՍՔ

21 Հնվ

Հայ ժողովրդի օգնության հարցը քմահաճույքի հարց չէ: Կարիք չկա այդ հարցը փաստելու եւ համոզիչ դարձնելու:

Անշուշտ այդ հարցի շուրջը կարող են խմբվել բազմաթիվ բարդ շահեր- ոմանց նյութական դիտավորությունը, ոմանց գաղափարը, ոմանց ճաշակը, մյուսների կարեկցությունը, անգամ սնափառությունը: Բայց կրկնում են. հայ ժողովրդի օգնության հարցը պարզ ու մերկ մի բան է:

Բարդությունը առաջ է գալիս ոմանց, եթե թույլ տաք, վարդագույն կամ մոխրագույն ռոմանտիզմից, որի միջոցով նրանք նայում են հայ ժողովրդի գործերին: Նրանք իրենց հայացքն ուղղում են դեպի Հայաստանի անցյալն ու ապագան, վերակոչում են անցյալի պատկերները, գուշակում են ապագայի ոսկեվառ գալիքը, պատկերացնում են վաղվա հայ ժողովուրդը, ոգեւորվում, ապրում են դրանով և… և մոռանում են ներկան:

Մյուսները իրենց աչքերը չափազանց մոտիկ տանելով ներկային, մանրակրկիտ խուզարկում են նրա աննշան կնճիռները, ամենաչնչին քերծվածքները, մոռանում են հայ ժողովրդի պատմությունն ու ապագան և … չեն տեսնում ներկան:

Մինչդեռ հայ ժողովրդի ներկա կյանքը, ինչպես ամեն ժողովրդի կյանք, իրական, հասարակ մի բան է և միանգամայն հեռու ռոմանտիզմից:

Ոչ վարդագույն, ոչ մոխրագույն:

Նա «իրագույն» է գերազանցապես:

Այո, հայ ժողովուրդը մի իրականություն է, ապրող մի մարմին, հավաքական էակ, որ ինքն էլ է մասնակցում իր կյանքին: Ապա ուրեմն ինքն է պատասխանատու իր վիճակի համար: Նա գիտակ է իր գործերին և լարված տնօրինում է իր բախտը: Մի խոսքով նա այնքան էլ խաղալիք չէ մեր ձեռքին, ինչպես կարծում ենք: Նրան միշտ վարել, հրամայել, կույր գործիք դարձնել չի կարելի: Գոնե ճակատագրական վճռական վայրկյաններին:

Զիջելով մեզ չնչին հարցերի մեջ՝ հայ ժողովուրդը իր գերագույն խնդիրները վճռում է ինքնագլուխ և խնդիրը վճռում է բնազդով ու տարերային ուժով:

Թվում է, թե նա գնում է մեր ետևից:

Մենք ենք, որ գնում ենք նրա ետևից:

Վերջին յոթնամյա պատերազմում հայ ժողովուրդը ինքը վճռեց իր բախտը: Այս րոպեիս էլ շարունակում է ինքը վճռել: Գուցե սա այսօր հասկանալի չի մեզ՝ վաղը կհասկանանք:

Թողնենք մի կողմ նրա քաղաքական կյանքը: Նայենք նրա կյանքի մյուս ծալքերը:

Այս րոպեիս հայ ժողովուրդը զբաղված է իր ավեր տունը վերաշինելով: Յոթնամյա պատերազմը, գաղթն ու փախերը, քաղաքացիական կռիվները մեծապես հարվածել էր նրա տնտեսությանը: Անցեք Հայաստանը ծայրեծայր և դուք կտեսնեք մի տենդային անդուլ աշխատանք վերաշինության:

Այո, միաժամանակ և տնքոցներ՝ սովի, հիվանդության:

Ուրիշ ինպե՞ս պիտի լիներ:

 Միչդեռ մենք՝ մտավորականներս, Հայաստանով զբաղվում ենք միայն մեր տեսական վիճաբանությունների մեջ՝ Հայաստանում ամեն րոպե տեղի ունի իրականությունը, պարզ, հասարակ իրականությունը։

 Հայ ժողովրդի կյանքը այսօր ևս, ինչպես միշտ, առօրյա, տնական, մտահոգ, աշխատավոր կյանք է: Մինչդեռ մենք սպասում ենք ինչ-որ հանդեսների, որ նայենք այն կողմը: Կամենու՞մ ենք օգնության հասնել հայ ժողովրդին իր հասարակ, բայց իսկապես վսեմ գործի մեջ, ուզու՞մ ենք, որ նա ապրի և վերաշինի իր տունը — պարզապես շտապենք օգնության եւ…

 Ընդհատենք ճառերը:

 

ԴԵՐԵՆԻԿ ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ

192112

%d bloggers like this: