Պահոց | Մայիսի, 2016

Պորտաքարը

31 Մյս

Պորտաքարի մասին հավանաբար շատերդ գիտեք: Այն գտնվում է Սյունիքում: Իրենից ներկայացնում է քարե կոնաձև ելուստ: Համաձայն ժողովրդական հավատալիքների, քարն օժտված է պտղաբերելու և բեղմնավորելու գերբական հատկությամբ: Ամուլ կանայք այստեղ գալով և պորտով հպվելով քարին՝ հավատում էին, որ վերագտնելու էին մայրանալու կարողությունը:
Այս լուսանկարն արված է 19-րդ դարի վերջին և պատկերում է հենց այդ ծեսը:պորտաքարը

ԹՈՐՆԹՈՆ ՈՒԱՅԼԴԵՐ

30 Մյս

Կյանքը չի ունենում այլ իմաստ, քան այն, ինչը մենք նրան տալիս ենք: Նա չի աջակցում մարդուն և չի ստորացնում նրան: Մենք չենք կարող խուսափել ոչ հոգեկան տառապանքներից, ոչ ուրախությունից, սական ինքնին այդ կացությունները մեզ ոչինչ չեն ասում, և մեր դժոխքն ու մեր դրախտը սպասում են, որ մենք մեր իմաստը դնենք իրենց մեջ:wilder_in_Saratoga_Springs_1956

Ի՞ՆՉ Է ՆՇԱՆԱԿՈՒՄ ՐԱՖՖԻ

30 Մյս

Սկզբից ևեթ ընթերցողներին հետաքրքրել է Րաֆֆի գրական անվան բացատրությունը: Ինքը` Հակոբ Մելիք-Հակոբյանը, այս մասին որևէ տեղեկություն չի թողել: Րաֆֆի անվան բացատրությանն առաջին անգամ անդրադարձել է Լեոն, որը առիթ էր ունեցել մեծ գրողին ճանաչելու «Մշակ» լրագրում նրա հետ աշխատած տարիներին: Այդ կապակցությամբ Լեոն գրում է. «Ասում են, որ իր կեղծանունը Րաֆֆին վերցրել է արաբական լեզվից: Գուցե ավելորդ չէր լինի հիշատակել, որ 60- ական թվականներին Թիֆլիսի իտալական օպերայի դերասանուհիներից մեկի ազգանունն էր Րաֆֆի (Լեո, Գրիգոր Արծրունի, հատոր 2-րդ, էջ 64): Կենսագիրներից մեկի կարծիքով րաֆֆի, ավելի ճիշտ` րաֆ-ի արաբերենից պարսկերենի անցած բառ է և մեկն է պարսկական այն տիտղոսներից, որոնք տրվում են պարսից բարձրաստիճան անձանց` պետությանը մատուցած հատուկ ծառայություննեի համար: Մեկ այլ բանասերի կարծիքով րաֆֆի ասորական բառ է, նշանակում է րաբբի կամ րաբանի, որ եբրայերեն նշանակում է վարդապետ: Նույնիսկ տարածվել է այսպիսի մի ավանդություն, ըստ որի` Պարսկաստանում ճանապարհորդելիս, տեսնելով մի բարձր լեռ, Րաֆֆին բացականչում է.
-Որքա˜ն բարձր սար է:
-Այո՛, բարձր սար է, այդ պատճառով էլ կոչվում է Րաֆֆի, — պատասխանում են ուղեկիցները: Այդ գեղեցիկ բառը տպավորվում է Մելիք Հակոբյանի գիտակցության մեջ, և նա որոշում է օգտագործել իբրև գրական անուն: Ֆրանսերենում րաֆֆի բառը, որ հավանաբար փոխառություն է արաբերենից, նշանակում է բարձր, վսեմ, փառավոր: Վիպասանի եղբոր որդին` Սողոմոն Տեր-Հակոբյանը, գրում է. «Գաղափարական տեսակետից մոտենալով հարցին` անհավանական չէ Րաֆֆի անվան ծագումը րաբբի բառից` նկատի ունենալով, որ Րաֆֆին կոչված էր հայ կյանքի մեջ նոր գաղափարների վարդապետը կամ քարոզիչը հանդիսանալու»: Նա գտնում է, որ Րաֆֆին իր գրական անունը վերցրել է պարսկերեն րաֆֆի բառից, որ նշանակում է վեհ, բարձր, վսեմ: Րաֆֆի բառի ստուգաբանության շուրջ բացված բանավեճին մասնակցել է նաև հայտնի իրանագետ Ռ. Աբրահամյանը` գտնելով, որ րաֆֆի-ն արաբական բառի հայացումն է` բարձր, բարձրագույն, վսեմ նշանակությամբ: Ահա այս իմաստով էլ Րաֆֆին այդ բառը դարձրել է գրական անուն:

Ե. Պետրոսյան, «Րաֆֆի», Հայպետհրատ, Երևան, 1959, էջ 117-118

643

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԾԱՏՈՒՐՅԱՆԻ «ԳԻՐԸ»

30 Մյս

Գրեթե բոլորս էլ դպրոցում անգիր ենք արել Ալեքսանդր Ծատուրյանի «Կարդա, այ իմ խելոք մանուկ» տողով սկսվող բանաստեղծությունը: Աշակերտական տարիներին մեզ ուսանել են, որ սա ընթերցանությունը խրախուսող, գիրքը փառաբանող ստեղծագործություն է: Սակայն քչերին է հայտնի, որ Ծատուրյանի գրչին պատկանող գործը ոչ թե ընդամենը երեք քառատող է, այլ շատ ավելի ընդարձակ և խոսքն այստեղ միայն գրքերի մասին չէ: Ահա «Գիր» վերնագրով այդ բանաստեղծության ամբողջական տարբերակը:

ԳԻՐ

Կարդա, այ իմ խելոք մանուկ,
Կարդա, գրիր տարին բոլոր,
Կարդացողի խելքն է կտրուկ,
Միտքը պայծառ ու լուսավոր:

Գիրք կարդալով դու գրքերում
Շատ նորանոր բան կիմանաս,
Շատ շատերից շատ բաներում
Մտքով հեռու կսլանաս:

Գիրք կարդալով դու աշխարհիս
Կճանաչես չարն ու բարին.
Ո՞վ է խնդում, ով է լալիս,
Ով է զրկում խեղճ թշվառին:

Կյանքում ծածուկ էլ քեզ համար
Բան չի մնալ, որ չիմանաս,
Քո մեջ կապրի արար աշխարհ,
Հոգով այնքան կզորանաս:

Դու կիմանաս` ինչու մարդիկ
Պետք է ապրեն իրար համար,
Ինչ է մարդկանց ցավն ու կարիք,
Ինչ է լույսը, ինչ է խավար…

Կարդա, որդիս, որ հորդ պես
Դու էլ անուս, խեղճ չմնաս,
Որ ամենքին վիզ չծռես
Եվ միշտ ազատ առաջ գնաս….

Անբախտ հայրդ գիր չգիտեր,
Հողագործ էր` կարոտ ուսման,
Գյուղի անգութ վաշխառուներ
Քաղցած, ծարավ թողին նրան:

Հազարումի թուղթ գրելով`
Քո հոր տեղակ ստորագրեցին,
Հետո մեկ էլ` օր ցերեկով
Ձեր ողջ տունը կողոպտեցին:…

Շատ թափառեց նա դես ու դեն,
Դատարանի շեմքը մաշեց,
Բայց անգրագետ, անուս, անզեն`
Վերջին շունչը հողում քաշեց…

Կարդա, այ իմ խելոք մանուկ,
Կարդա, գրիր տարին բոլոր.
Կարդացողի խելքն է կտրուկ,
Միտքը` պայծառ ու լուսավոր:

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԾԱՏՈՒՐՅԱՆ84755_b

Որտե՞ղ են թաղված Սարդարապատի հերոսները

28 Մյս

Հայաստանի անկախացումից հետո ամեն տարի` մայիսի 28-ին, նշվում է Առաջին հանրապետության հիմնադրման օրը՝ Հանրապետության տոնը: Եթե մայիսյան հերոսամարտերում եւ հատկապես Սարդարապատում 1918-ին հայերը հաղթանակ չտանեին, ապա թուրքական զորքերն անարգել կմտնեին Էջմիածին եւ Երեւան: Այսօր մենք այցելում ենք Սարդարապատի հուշահամալիր, գլուխ ենք խոնարհում Հայաստանի վերջին հողակտորը իրենց արյան գնով պաշտպանած նահատակների հիշատակի առաջ: Սակայն մեզնից քչերն են տեղյակ, թե այդ հայորդիները որտեղ են թաղված. նրանց հուղարկավորման վայրերի մասին մեր պատկերացումները շատ աղոտ են: Հայաստանցիներն առ այսօր չգիտեն այն մյուս վայրերը, որտեղ կարող են այցելել, գլուխ խոնարհել հայ մարտիկների հիշատակի առաջ: Մինչդեռ արխիվային վավերագրերը տալիս են դրա պատասխանը: Պատմաբան Հարություն Թուրշյանը ուսումնասիրություն է կատարել եւ հստակեցրել այդ վայրերը: Այդ մասին տպագրվել է «Պատմա-բանասիրական հանդես» ամսագրում (1978թ., 2-րդ համար). «Մեծ էր Սարդարապատի տակ ընկածների թիվը։ Զոհված աշխարհազորայիններից շատերը թաղվեցին իրենց գյուղերում, դրսեցիներից զոհվածներին թաղեցին Գայանեի վանքի բակում (Խենթի գերեզմանի կողքին՝ եղբայրական գերեզմանի մեջ), բնիկ երեւանցիներին բերեցին Երեւան եւ թաղեցին ներկայիս Կոմիտասի անվան այգում»։ Թեմայի առնչությամբ «Ժողովուրդ»-ին բացառիկ տեղեկություններ է հայտնել գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը: Նրա խոսքով` գրող Դերենիկ Դեմիրճյանը, ով Թիֆլիսում էր բնակվում, այդ օրերին գործի բերումով եկել էր Երեւան եւ ակամա ականատեսն ու մասնակիցն էր դարձել մեր ժողովրդի հերոսական պայքարի: «Սարդարապատում զոհված հերոսների մի մասի հուղարկավորությունը տեղի ունեցավ հունիսյան մի օր, քաղաքի Մլեր գերեզմանատանը (ներկայիս Կոմիտասի անվան այգու տարածքում): Նրանք թաղվեցին մի վայրում` եղբայրական գերեզմանում, եւ հանգան նույն շիրմաթմբի տակ: Հավաքվել էր մեծ բազմություն: Շատերը հրաժեշտի ու գնահատանքի խոսքեր էին հնչեցնում: Եվ, ահա, հենց այդ պահին թափորի միջից դուրս է գալիս Դեմիրճյանը, մոտենում է թարմ շիրիմներին, գրպանից դուրս է բերում մի թուղթ եւ հուզված ձայնով սկսում է ընթերցել: Դա Սարդարապատի հերոսներին նվիրված առաջին բանաստեղծությունն էր: Հաջորդ օրը նրա չափածո հուզիչ խոսքը «Հայաստանի աշխատավոր» թերթի խմբագրատանը վերածում են թռուցիկի եւ փակցնում Երեւանի բոլոր փողոցներում: Ժամանակի ընթացքում այդ թերթիկները պոկվեցին ու անհետացան: Բարեբախտաբար, փրկվել է թռուցիկներից մեկը, որն այսօր էլ պահվում է Ե. Չարենցի անվան գրականության եւ արվեստի թանգարանում»,-նշեց գրականագետը: Նա մեզ տրամադրեց նաեւ Դեմիրճյանի` հրաշքով փրկված բանաստեղծությունը (աղբյուրը` Ե. Չարենցի անվան գրականության եւ արվեստի թանգարան, Դ. Դեմիրճյանի լրացուցիչ ֆոնդ, համար 48 ), որը ներկայացնում ենք ստորեւ:

13256363_1062868593794206_4887271793117983089_n

 
Այսօր, այս վեհ ուրախության և խոր սուգի հանդեսին,
Ո՜վ մարմարե նահատակներ, կանգնած ձեզ հետ միասին,
Ո վ խնկելի Սարդարապատ, Ղարաքլիսա, Աբարան,
Խոսեցնում եք իմ բերան։

Սակայն ինչպե՞ս խոսեմ ձեզ հետ` ցավի դողը իմ շուրթիս,
Ի՜մ, ապրողիս խղճի խայթով՝ մեռածներիդ հանդիման,
Ինչպե՞ս հնչեմ ձեր անունը՝ ամոթանքը ճակատիս,
Գովեմ ձեր բառն աննման։

Բայց և ինչպե՜ս լռեմ հիմա, ինչպե՜ս լռե իմ բերան՝
Վերհիշելով Սարդարապատ, Ղարաքլիսա, Աբարան.
Դուք գնացիք, սակայն ինչպե՞ս իմ լուռ հոգին այսուհետ
Չխոսի ձեր շուքի հետ:

Ահա տեսնում եմ ձեզ մահատեսիլ, խստադեմ,
Երր որ մահը մեռցնելու դուք գնացիք մահի դեմ,
Եվ դուք գտաք ձեր պտրածը—ձեզ համար՝ մա՛հ չարաթույն,
Հայրենիքին փրկությո՛ւն։

Եվ այլ ինչ բան պիտի սազեր հերոսական ձեր սրտին,
Բուն այդ կատակն օրհասական հանդեպ մահվան գոռ աստին.
Ո՞վ ավելի արհամարհեց, տեսավ մահը չըմեռած,
Եվ մեռնելիս չըդողաց։

Ահա այս վեհ ռազմադաշտում, որտեղ լսվեց մի մեծ օր
Ձեր ռազմական խրոխտ գոչը, վերջին գոչը փրկության՝
Մենք երկու տոն ունենք այսօր—մեկ ձեր տոնը «սգավոր,
Մեկ մեր սուգը խնդության»:

Ահա ուժգին որոտում է ժողովուրդը ամբոխված,
Ձեր խնկելի շուքերի հետ, ռազմադաշտում Հայրենի.
Ահա’ կարմիր դրոշակներ՝ ձեր արյունով կարմրած
Եվ արյունով բյուրերի։

Դուք հաղթեցիք, ով ընկածներ, մահվամբ զմահ կոխեցիք։
Դուք հաղթեցի՜ք, և չըթողիք ոչինչ էլի հաղթելու.
Մկրտվեցիք դուք մահի մեջ, մահվամբ դառաք գեղեցիկ,
Զեզ փա՜ռք հավետ, ալելո՜ւ:

Աննա Բաբաջանյան13323551_1062868380460894_8735069679331297437_o-600x257

ԵՂԾ ՈՂԲԵՐԳՈՒԹՅԱՆ

28 Մյս

Իմ մանկության տարիներին Երևանում տոնական հրավառություններն իրականացվում էին թնդանոթային համազարկերով: Ռուս զինվորականները հրետանին բերում, կանգնեցնում էին մայրաքաղաքի գլխավոր հրապարակին հարող զբոսայգու տարածքում, իսկ ժողովուրդը ճիշտ ժամին հեղեղում էր ամբողջ հրապարակը: Գրեթե բոլորը հրավառություն դիտելու էին գալիս իրենց երեխաների հետ: Եվ երբ հնչում էր առաջին համազարկը, դրա որոտից շրջապատում ամեն բան ցնցվում ու դղրդում էր: Սարսափազդու թնդյունից տարածքը միանգամից լցվում էր հարյուրավոր վախեցած երեխաների ճիչերով ու լացի ձայներով: Հետո հանկարծ խավար երկինքը պատռվում  էր գունավոր հրթիռների լույսերից, և արտասվող փոքրիկների դեմքը վայրկենապես ողողվում էր զարմացական ժպիտներով: Դա մի աննկարագրելի տեսարան էր: Յուրաքանչյուր համազարկի հետ լացն ու ծիծաղը խառնվում էին իրար, և որքան էլ անկեղծ, անմիջական էր խնդությունը, միևնույն է, այն արդեն շաղախված էր շոշափելի տագնապով, մի երկյուղով, որը ոչ մի գնով չէր նվազելու, որքան էլ շքեղ լիներ գիշերային երկնքի հեքիաթը:

Անցած տարիների մեջ մոլորված այս տեսարանը ես վերհիշեցի օրերս, երբ մի տեղ նստել էի ընկերներիս հետ ու խոսում էինք ապրիլյան պատերազմի մասին: Հիշեցի այնպես հանկարծակի, որ առաջին պահին նույնիսկ տարօրինակ թվաց, թե ինչ ընդհանրություն կարող է լինել իմ հուշի և ներկա պատերազմի միջև: Բայց հետո, երբ կրկին դրվագ առ դրվագ փորձեցի վերապրել առաջին օրերի ծայրահեղ լարումը, իրար հաջորդող զգացական վայրիվերումները, դեպքերի ներգործությունը մարդկանց արարքների ու վարքի վրա, պարզ դարձավ երկու այլազան պատկերների ներքին աղերսը:

Մեր ընկալումների մեջ խորը նստվածք են տվել իրարամերժ երկու շերտեր՝ պատերազմի իդեալականացումը՝ հանուն իր նպատակի վեհության և պատերազմի իրական էության մակաբերումը՝ մեր կամքից անկախ: Այդ իսկ պատճառով էլ ապրիլի առաջին օրերի էյֆորիան, ոգևորության ալիքը, կենդանացնող ոգին համատարած տագնապների, լարվածության, անորոշության ու կորուստների մթության մեջ նույն այն հրավառության էֆեկտը պիտի ունենար, ինչ տեսել էի երեխա ժամանակ:

Որքան էլ մեծ լինի հոգևոր վերելքի, գիտակցական զարթոնքի, ներքին լուսավոր մղումների էներգիան, այն միշտ դատապարտված է անցնելու  այն ճանապարհով, որ բացել է տագնապը: Տագնապ ոչ այն բանից, ինչ կատարվում է այդ պահին, այլ ընդհանրապես այն ամենից, ինչ կա, ինչ արդեն եղել է և դեռ կարող է լինել: Եվ հետևաբար ուրիշ ոչինչ չի մնում անելու, քան ողբերգությանը հակադրել այդ պահի ամենաանտրամաբանական նյութը՝ ողբերգության հերքումը: Դա կունենա կարճատև ներգործություն, սակայն կփրկի կամքի ու ոգու ամրության ներքին ավերումից:

Որովհետև երևի ամեն դժոխք իր դրախտն ունի:

Գուցե բնազդայի՞ն է ինքնապահպանման արձագանքը, մարմնի հակադարձու՞մն է ցավին ու վտանգին՝ արյան մակարդումի պես, վերքը կեղևանքով պատվելու նման, որ ապաքինման խոստումներ է տալու: Ամեն դեպքում այս մտքերն էին, որ դրդեցին վերհիշել գրեթե մեկ դարի վաղեմության մեկ ուրիշ պատմություն՝ այնքան տարբեր ու այնքան նման մեր օրերի թվացյալ բռնազբոսությանը:

Դա 1918 թվականի գարնանն էր, երբ թուրքական բանակը պաշարել էր Ղարաքիլիսան: Այդ օրերին այնտեղ էր նաև Հովհաննես Թումանյանը: Շուտով լուր ստացան, որ թշնամին ճեղքել է ճակատն ու քաղաք է մտնում: Նահանջի միակ ուղին, որ տանում էր դեպի հյուսիս, լցվեց խուճապահար գաղթականներով ու քաղաքի բնակիչներով: Այդ խմբերից մեկի հետ էլ Թումանյանը բռնեց Դսեղ տանող ճանապարհը:
Նրանք գյուղ հասան մթնշաղին: Ուժասպառ ու քաղցած մարդիկ նստոտեցին հենց Թումանյանի հայրական տան բակում: Խարույկ վառեցին: Բոլորը ճնշված էին ու տխուր: Թումանյանն էլ նրանց հետ նստեց մի կոճղի վրա և մարդկանց ծանր մտքերը գոնե մի փոքր մեղմելու հույսով սկսեց զանազան ուրախ լեգենդներ, առակներ, հեքիաթներ պատմել հավաքվածների համար: Այդպես շարունակվեց այնքան, մինչև որ մարդիկ կամաց- կամաց քուն մտան: Իսկ հետո ականատեսը պատմում է. «Չեմ հիշում՝ ինչքան էի քնել, բայց երբ գիշերվա կեսին աչքս բաց արի և վրա նստեցի՝ միանգամից գլխի չընկնելով, թե որտեղ եմ գտնվում, աչքիս առաջ ներկայացավ անհուսալիորեն ցնցող մի պատկեր: Խորին լռություն էր ու խավար, որ լուսավորվում էր աստղերի առկայծումներով և մարող խարույկի լույսով: Իսկ խարույկի կողքին, նույն կոճղի վրա նստած էր Թումանյանը, միակ մարդը, որ քուն չէր մտել այդ գիշեր: Նա ձեռքի փայտով դանդաղ խառնում էր կրակը’ գլուխը հակած կրծքին, և նրա աննկարագրելի տրտում դեմքի վրայով հոսում ու հոսում էին արցունքները…»:

Մեծ գրողի գերագույն ճիգը՝ մարդկային տառապանքի գիշերվա մեջ մի փոքրիկ հրավառության պատրանք ստեղծել, ավարտվեց մեկուսի արցունքներով, արցունքներ, որ անպայման ծնունդ պիտի առնեին այն բանի խորին  գիտակցումից, որ հրավառությունն ընդունակ է միայն մի պահ ցրել խավարը, սակայն նա չի կարող ոչ լուսավորել, ոչ ջերմության աղբյուր դառնալ:

Հրավառությունը քիչ է: Մեզ առավոտ է պետք:

Հովիկ Չարխչյանhovik charkhchyan

 

 

L.Tolstoy’s Daughter in Armenian Gehenna

28 Մյս

The past likes to surprise. While turning pages of the history, the most unexpected connections may be uncovered. One of such stories will be touched upon, which refers Russian well-known writer Leo Tolstoy’s younger daughter—Alexandria. Few people know, that throughout WWI, she left for the Caucasian battlefield as a volunteer sister of charity, living and working in Armenia for a lasting period.

In 1914 Alexandria Tolstaya, like many of her compatriots, rushed into the war developments, pursuing only one desire—serve to the fatherland, participate in universal support. And the 30 year-old high society lady, who besides her liberal views, also had considerable capacity and connections, intended to invest those means and knowledge in a program, purpose of which was providing medical assistance to the wounded and the population on the war zone.

Without hesitation she undertook necessary preparations and headed for the Caucasus together with a small group of supporters. In late 1914 she was already in Tbilisi. Those days Alexandria wrote to her sister Tatyana, “We, three doctors, chose Yerevan-Igdir direction, near the Persian border. In that direction there is no any assistance, epidemics is raging: typhoid, waterpox and malaria. There is no road in that direction. People scarcely get there by camels.”

Alexandria was moving from Tbilisi by a horse. By the way, her steed was named Alagyaz. They reached Yerevan, and after a short break they continued. In the letter to her brother Sergey, dated January 20, she informed, “I’m writing to you from Igdir, almost near Turkey—Persia border, located on Ararat slope.”

Here Tolstoy’s daughter, who read about the greatest sufferings, tragedies and horrors of war in the books, for the first time clashes with harsh reality. Particularly, condition of local and migrant Armenians had deep impact on her. In one of her notes taken in February, Tolstaya writes, “These people leave frightful and oppressive impression…I didn’t ever see such suffering. People have been deprived not only of their families, relatives, friends, they have also been deprived of their homes, properties and everything.”

After staying in Igdir for a certain period and working in the field hospital they get news, that defense fighting of Van have been launched, numerous wounded have been recorded, epidemics spreads among the population, and the only American doctor-missioner there isn’t able to assist all the patients. Decision is made to send Alexandria Lvovna there with a small brigade.

Before leaving for Van, daughter of the well-known writer departs to Yerevan, to purchase necessary medication and medical tools. She tells in her notebook what impression Yerevan left after Igdir, “It was rather joyous to appear in the civilized world again—automobiles, electricity, good restaurant. And seemingly, we stayed here a bit more, than we anticipated.”

However, the small heaven doesn’t last long. Armenian Gehenna has ahead. Van traumatizes her greatly. She had to provide medical assistance both to Armenians and Turks, as well as Kurds, hear and see both heroic and harsh, inhuman developments.

Unfortunately, they fail working in Van for a long period. Two of her partner students were infected with typhus. After some time Alexandria catches it as well. The three were moved to hospital for the treatment. After a bit recovery, the group heads for Russia.

Two photos have been miraculously preserved from those days. In the first photo Alexandria Tolstaya is with her two companions in Yerevan’s hospital. The second photo was taken in Western Armenia in 1915. In the group photo Tolstaya is with doctors and the staff of the field hospital.

Hovik Charkhchyanտոլստոյի դուստրը երևանի հոսպիտալում, տիֆով հիվանդ զինվորի մոտ

ՎԱԶԳԵՆ ԱՌԱՋԻՆԸ՝ ՍԱՐԴԱՐԱՊԱՏԻ ՄԱՍԻՆ

28 Մյս

1915 թվականին, այդ սև օրերուն ամբողջ երկիր մը բնաջինջ եղավ, քարուքանդ եղան մեր եկեղեցիներն ու վանքերը և ամբողջ ժողովուրդ մը մահվան անդունդե գլորվեցավ անասելի տառապանքներու մեջ: Սակայն, սիրելի Հայեր, Աստված մեզ բոլորովին չլքեց, և ինչպես Քրիստոս երրորդ օրը մեռելներեն հարություն առավ, այնպես ալ Հայ ժողովուրդը երեք տարի հետո հարություն առավ և կոչվեցավ նոր կյանքի` գրեթե հրաշքի համազոր պայմաններու մեջ: 1915-ի Ապրիլին հաջորդեց 1918-ի Մայիսը: Եվ այնպիսի մեկ պահու, երբ երկրորդ եղեռն մը կսպառնար մեր վերապրող ժողովուրդին` Արևելահայաստանին: Մեր արյունաքամ ժողովուրդի զավակները մեկտեղեցան, բռունցքի մը վերածվեցին անխորտակելի և ստեղծեցին ու կոթողեցին Հայոց Պատմության երկրորդ Ավարայրը` Սարդարապատի ճակատամարտը: Հայ ժողովուրդը փրկվեցավ ստույգ մահե «Յուր քաջ որդոց սուրբ արյունով…»:
Գիտեք` այսպիսով հռչակվեցավ Հայաստանի Հանրապետությունը` Մայիսի 28-ին:
Հայոց պատմության անիվը վերջապես շրջվեցավ և Հայ ժողովուրդի առջև վերջապես բացվեցավ Սարդարապատի հաղթանակով` կյանքի նոր ճանապարհ:

ՎԱԶԳԵՆ Ա ԿԱԹՈՂԻԿՈՍmaxresdefault

Սփյուռքը պատճառներ ունի իրեն վիրավորված զգալու համար. Հովիկ Չարխչյան

27 Մյս

Այսօր մեկնարկել է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նիստը: Նիստին մասնակցում է նաև Սերժ Սարգսյանը: Այս տարի «Հեռուստամարաթոն-2016»-ի ծրագրում ներառվել է Արցախի՝ ապրիլյան պատերազմից տուժած բնակավայրերի վերականգնումը: Այս ֆոնին հարկ է նշել, որ վերջին ժամանակներս սփյուռքն անվստահություն ունի տեղի իշխանությունների նկատմամբ։ Սա, թերևս, ցույց տվեցին նաև ապրիլյան դեպքերը։ Գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը NewsBook-ի հետ զրույցում նկատեց՝ ապրիլյան դեպքերը ցույց տվեցին, որ Սփյուռքի մեր որոշ հայրենակիցներ հանգանակություն անելու համար պատրաստ էին կտրել հարյուրավոր կիլոմետրեր ու գալ Հայաստան, որպեսզի գումարները սեփական ձեռքով հանձնեն, և ոչ թե միջնորդավորված։ Բացի սա, ըստ Չարխչյանի, Սփյուռքն այլ պատճառներ էլ ունի իրեն փոքր-ինչ վիրավորված զգալու համար։ «Տարիներ շարունակ Սփյուռքին դիտում են որպես մի աղբյուր, որն անընդհատ մեզ պետք է նվիրատվություններ անի։ Այս կարգի վերաբերմունքի մեջ ես գեղեցիկ ոչինչ չեմ տեսնում: Սրան գումարենք նաև այն հանգամանքը, որ շատ ու շատ սփյուռքահայ գործարարներ փորձեցին այստեղ ներդրումներ ունենալ, եկան, աշխատեցին որոշ ժամանակ ու հետո գլուխներն առան ու փախան, որովհետև օրենսդրական դաշտն ամենևին նպաստավոր չէ սեփական բիզնեսն իրականացնելու համար»,- մատնանշեց մեր զրուցակիցը։ Նրա խոսքով՝ հիմա մեղադրել Սփյուռքին, որ նվազեցրել է իր օգնությունը Հայաստանին, սխալ է։ Չարխչյանը գտնում է, որ պատճառները մեզ մոտ պետք է գտնենք։ Տարիներ շարունակ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի հեռուստամարաթոնների ընթացքում ստացված գումարներն ուղղվել են Արցախին, բայց մինչև օրս Հայաստանն Արցախին կապող ռազմավարական նշանակության Մարտակերտ-Վարդենիս ճանապարհի հարցը լուծված չէ։ «Ճանապարհը, ցավոք, միակ դեպքը չէ։ Հսկայական միջոցներ են ներդրվել, հետո պարզվել է, որ այդ ամենը փոշիացվել է։ Մենք դա տեսնում ենք թե՛ պաշտպանության ոլորտում, թե՛ ճանապարհաշինության, և թե՛ գյուղատնտեսության ոլորտում։ Կարծում եք` տարօրինակ է, որ արդեն մայիս ամիսն է ավարտվում, բայց գյուղացին իր մթերած բերքի գումարը չի ստացել, սա էլ այն դեպքում, երբ գյուղնախարարն ամեն օր հաղթական զեկույցներ է հրապարակում` ոլորտի աճի վերաբերյալ»,- շարունակեց մտավորականը։ Նա համոզված է՝ Սփյուռքում ապրող մեր հայրենակիցներն այնքան գիտակից են, որ կարող են իշխանությունն ու ժողովուրդը միմյանցից տարանջատել։ «Երկիրը միշտ իրենց երկիրն է, երկրից նեղանալ չի կարելի, դա կարող է լինել իշխանությունների դեպքում: Ես համոզված եմ, որ երբ մեր երկիրը հայտնվի ճգնաժամային վիճակում, Սփյուռքը կանգնելու է ժողովրդի կողքին։ Միայն ազնվության ֆոն ապահովելու դեպքում կարող ենք Սփյուռքի աչքերին նայել։ Մտածում եմ, որ եթե մի փոքր ավելի թափանցիկ դարձնեն իրենց գործունեությունը և հաշվետու լինեն ոչ միայն հոգաբարձուների առջև, այլև ամբողջ ժողովրդի։ Նրանք իրավունք ունեն տեղեկանալու գումարների մասին, դա էլ զսպող մեխանիզմի դեր կկատարի»,- եզրափակեց նա։

Նյութի աղբյուրը ` Newsbook.amtimthumb

Ու՞ր անհետացան

27 Մյս

Գրավոր հիշատակումներ կան այն մասին, որ Վրաստանի պատմության թանգարանում են գտնվում Երևանի Սարդարի պալատից տարված ութ գունավոր որմնանկարներն ու դիմանկարները: Կասկածներ կան, որ 1914 թվականին դրանք Թիֆլիս են հասցվել անազնիվ ճանապարհով: Ասում են, թե հետագայում Հայաստանը դիմել է Վրաստանի իշխանություններին՝ նկարները վերադարձնելու պահանջով, սակայն մերժում է ստացել: Այն, որ Սարդարի պալատում իսկապես եղել են նման գործեր, փաստ է: Այդ մասին վկայություններ կան նաև ռուս նկարիչներ Գրիգորի Գագարինի և Վլադիմիր Մոշկովի հիշողություններում: Մնում է միայն հասկանալ, թե ինչպես անհետացան դրանք ու հայտնվեցին սահմանից այն կողմ: Հուսամ, որ իրավասու և տեղեկացված մեկը կարձագանքի այս գրառմանը, նաև կպարզաբանի, թե Հայաստանի սեփականությունը հանդիսացող մշակութային ու պատմական արժեքները ի՞նչ եղանակով պիտի վերադարձվեն իրենց իսկական տիրոջը:

Հովիկ Չարխչյանe4Y8r

ՊԱՊՅՈՒՍ

27 Մյս

Խորհրդածությունների ամենամեծ թշնամին հանդիսանում են անգիր արված այն բազում գաղափարները, որոնք քաղված են դասագրքերից ու հարմարեցված բոլոր կարգի պատասխանների համար: Մարդը, որ շաղ է տալիս սերտած պատասխանները հանուն իր իմաստուն լինելու ապացույցի, նման է նրան, ով պատմում է հին, բոլորին հայտնի անեկդոտները սրամիտի համաբավ ձեռք բերելու համար:Папюс

ԿԻՄ ՀՈԼԴԵՆ

26 Մյս

Եթե որևէ վատ բան է պատահում, ես կարող եմ որոշ ժամանակ կենտրոնանալ կատարվածի վրա, իսկ հետո նրան պարզապես հրում եմ հետին պլան, որ անհրաժեշտության դեպքում օգուտ քաղեմ: Այս թանկագին դասն ինձ տվել է իմ մանկությունը: Ես չեմ կարող թույլ տալ, որ տխրությունն ու դժբախտությունները տիրեն ինձ, այլապես նրանք ուղղակի ամբողջությամբ ինձ կուլ կտան: Բոլոր անհաջողությունները ես հավաքում ու պահ եմ տալիս հիշողությանս առանձին անկյունում՝ թույլ չտալով նրանց ներթափանցել նուրբ թաղանթի միջով և խառնվել այն բոլոր լավ բաների հետ, որ կան իմ կյանքում: Անհաջողությունները չափազանց վատ գործընկերներ են:ԿԻՄ ՀՈԼԴԵՆ

ԱՅՆ ՌԵՆԴ

26 Մյս

Փողը երջանկություն չի բերում այն մարդուն, ով գաղափար չունի, թե ինքն ինչ է ուզում: Եթե նա մերժում է գիտելիքն այն մասին, թե ինչն է պետք գնահատել, եթե նա խուսափում է այն ընտրությունից, ինչն արժեքավոր է, փողը նրան չի տա արժեքները որոշակիացնելու օրենքը: Հիմարը փողով չի գնի ինտելեկտ, վախկոտը՝ քաջություն, տգետը՝ հարգանք: Ով փողով ցանկանում է գնել նրանց ուղեղները, ովքեր իրենից ցածր են գտնվում՝ ամենագլխավորը համարելով փողը, արդյունքում դառնում է ներքևում կանգնածների զոհը: Ինտելեկտուալները խուսափում են նրանից, իսկ խարդախներն ու խաբեբաները կպչում են նրան՝ հրապուրված օրենքով, որը նրան տրված չէ հասկանալ: Ոչ մեկին արտոնված չէ լինել ավելի փոքր, քան իր փողերն են: Այդ պատճառո՞վ եք դու նրան չար անվանում:
«Ատլանտը շտկեց ուսերը» գրքիցAyn-Rand

A.Khachatryan and E.Hemingway: Single Meeting

25 Մյս

After Cuban revolution Armenian famous composer Aram Khachatryan was among the first to leave for the Liberty Island on tour with his small soviet delegation. Political context in the tour was apparent, but not for him. In January 1960 Khachatryan introduced his Second symphony in Havana. Ha also was the leader of the group. Success of performance was rather big. The audience greeted the Armenian composer with stormy applauses, and amongst numerous notes from the audience, one was distinguished: “You worked two wonders. The first was your symphony, and the second one—what you did with your orchestra.” Author of the note was worldwide American writer Ernest Hemingway’s wife—Mary Welsh.

For the composer, well aware of Hemingway’s pen and his works, and gaining appraisals from someone like this, was a double pleasure for him. However, the biggest surprise- rendezvous of two prominent art representatives- was still to come.

Supposedly, upon Mary’s initiative, rendezvous of Khachatryan, his wife—Nina Markovna, and Hemingway was initiated. This hypothesis also indirectly confirms famous Soviet state and political figure Anastas Mikoyan’s son—Sergo, who also in those days was in Cuba with his father. In his notes he wrote: “Among other presents we took a bottle of Russian vodka for Hemingway. Surprisingly, we noticed a likewise bottle, already open.

-A few days ago I heard, that famous composer Aram Khachatryan is in Havana,-he said.     -We invited him to our place. We had a very interesting talk at the dinner table. We admired him and his wife. I love his music. Exactly Khachatryan left me this bottle.”

One of eyewitnesses of the rendezvous was Vladimir Kuzmishev, representative of friendship with foreign countries company. He made friends with Khachatryan during this visit.

In those years American writer was living in “La Vigia” house not far from Havana. Here he was receiving thousands of his amateurs, visiting from different corners of the world. Khachatryan’s reception was more than warm. At first, according to American tradition, hosts accompanied them in all the three floors of the house. Kuzmishev writes in his notes: “Khachatryan was a very modest person, with great surprise he revealed that owner of “La Vigia” adored his music.” This wasn’t all. It turned out, that Hemingway had a collection of Khachatryan’s music records—about 15 CDs and stereo tapes.

“Hemingway literally shocked Aram Ilich, when with distinguished friendly and respectable gesture he showed the stereo tapes in one of his drawers of the living room and said: “This is your music, maestro.”

-Why are they here?-asked Khachatryan perplexed, apparently shocked with the fact, that Hemingway has his recordings.

Everybody laughed but the composer. And he, continuing to hesitate, asked 2-3 times: “What’s funny here? Why are you laughing?” Aram Ilich’s childish sincerity was worth recognizing, to understand, that it wasn’t an artist’s coquetry, but quite a natural reaction: “How come? A Nobel Prize winner, approximately a divine creature, and I’m maestro from him?”

There is another evidence of this rendezvous, recorded by famous Armenian writer and publicist Sergei Dovlatov. In his “Solo on typewriter” he described an episode: “Khachatryan came to Cuba. He met Hemingway. He needed to explain himself somehow. He said something in English. Hemingway asked:

-Do you speak English?

Khachatryan replied:

-A little.

-Like we all do,- Hemingway said.”

Interesting enough, exactly Sergo Mikoyan insists, that the dialogue was with him, meanwhile Dovlatov attributed it to Khachatryan without any ground.

In any case, despite the fact, on whose knowledge of English Hemingway was speaking of, it didn’t obstacle in having a sincere and frank talk. According to evidence of people present there, they were talking of literature, music, Cuba, Russia during the dinner, as well as of Spain—Hemingway’s eternal love. It’s a pleasure to fact, that they shared many views. And this wasn’t surprising. Human values, which don’t know any borders, time and politics, were appreciated by both.

In memory of their first rendezvous, they took a photo next to the well-known Ceiba tree in their yard. While parting the host was led by Cuban traditions, where men wave hands, and women hug.

There is information, when a month later members of another Soviet delegation visited Hemingway, the writer treated them with Armenian brandy given by Khachatryan and remembered that Khachatryan with distinguished pride stressed: “This is from Yerevan.”

It’s hard to believe, that a year later, initiator of strong, blithe and new programs Ernest Hemingway would commit a suicide.

By Hovik Charkhchyan

1960-kuba-1-Copy1

Թագավորության կեսը

24 Մյս

Վերսալում, դիտելով Ռիշելյեի կիսանդրին, Պետրոս Մեծն ասաց. «Եթե կարդինալ Ռիշելյեն կենդանի լիներ, ես նրան կտայի թագավորության կեսն այն բանի դիմաց, որ նա ինձ սովորեցներ կառավարել մյուս կեսը»: Հետո մի փոքր դադար տվեց ու հավելեց. «… Այն բանի համար, որ սովորելուց հետո նրանից խլեմ մյուս կեսը»:11o2GUJdYTY

ԻՆՉՊԵՍ ՏԵՍԱ ՀՌՈՄԻ ՊԱՊԻՆ

24 Մյս

2001-ին Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս 2-րդը եկել էր Հայաստան: Ու քանի որ ամեն օր չէ, որ մեզ մոտ Հռոմի Պապ է գալիս, ես էլ որոշեցի նրան տեսնել: Լսել էի, որ պիտի էկումենիկ պատարագ մատուցի մայրաքաղաքի Գրիգոր Լուսավորիչ տաճարում: Գնացի այնտեղ, բայց հենց տեղ հասա, հասկացա, որ Պապ տեսնելը բացառվում է: Հսկայական բացմությունը ողողել էր քաղաքի կենտրոնը, անթիվ-անհամար ոստիկանների կենդանի բարիկադներն ի չիք էին դարձնում սուրբ մարդու հետ տարածական շփման բոլոր հնարավորությունները:
Չէի ասի, թե մեծ վիշտ ապրեցի: Ընդամենը ափսոսացի, որ չեմ տեսնելու և քանի որ ազատ ժամանակ ունեի, Օղակաձև զբոսայգով քայլեցի մինչև Ռադիոտուն: Այստեղ, մայթեզրի մոտ մի սրճարան կար: Նստեցի, սուրճ պատվիրեցի ու դիտում էի փողոցի երթևեկը: Եվ հենց այդ ժամանակ աչքս ընկավ խաչմերուկին կանգնած մի շքեղ մեքենա, որ սպասում էր լուսացույցի կանաչ լույսին: Հետևի ապակին մի փոքր իջեցված էր: Նայեցի ու քար կտրեցի: Հռոմի Պապն էր: Ինձնից ընդամենը մի քանի քայլ այն կողմ: Ինքն էլ դեպի այգի էր նայում:
Այդպես նայեցինք իրար, հետո ճանապարհը բացվեց, մեքենան թեքվեց դեպի աջ ու գնաց եկեղեցի: Իսկ ես խմեցի սուրճս և սևեռվեցի այն մտքի վրա, որ եթե մի բան վիճակված է, ուրեմն անպայման կկատարվի: Նույնիսկ Երևանի Օղակաձև զբոսայգում:

Հովիկ Չարխչյանpapa.jpg

ՍՐՏՆԵՂԱԾ ԳՅՈՒԼԲԵՆԿՅԱՆՆ ՈՒ ԱՐՔԱՅԻ ՍՈՒՐԸ

23 Մյս

Հայ նշանավոր գրող Երվանդ Օտյանը 1898 թվականին գրված մի պատմվածք ունի: Կոչվում է «Լևոն թագավորի սուրը»: Պատմությունն այն մասին է, թե ինչպես մի քանի ընկերներ այցելում են Աթենքի անկախության պատերազմի թանգարան՝ տեսնելու Կիլիկիո արքա Լևոն Զ Լուսինյանի սուրը: Իսկ հետո հեղինակը գրում է. «Այդ սուրը ուրիշ անգամ տեսած էի արդեն: Դաշույն մըն էր` ոսկեզօծ նրբակերտ պատյանով մը, որուն վրա Լևոն թագավոր Հայոց բառերը փորագրված էին, հետո թվական մը, Ի թվին Քր. ՌՄԻ: Այդ դաշույնը շինված էր, ինչպես պատմեցին ինծի, Պոլսո շուկայի վարպետ հայ արհեստագետ մը ու և հաջողած էր իբրև հարազատ բան մը կլլեցնող հնության հավաքիչ անգլիացիի մը ու ծախել մեծկակ գումարի մը փոխարեն: Անգլիացին Աթենք գտնված միջոցին նվեր տված էր թանգարանին, խաբեբայությունը հասկնալե ետքը: Հիմա հոն դարանի մը անկյունը նետված կը մնար…»:

Ինչպես հայտնի է, պատմությունը կրկնվելու հատկություն ունի: Թագավորական կեղծված սրի մասին այս պատմվածքի հրատարակումից գրեթե 4 տասնամյակ անց կատարվեց մի դեպք, որն անկեղծորեն պիտի զարմացներ Օտյանին, եթե նա կենդանի լիներ: Իսկ դեպքը տեղի ունեցավ 1935 թվականին: Այդ տարի Խորհրդային Միությունում նշվում էր պարսիկ բանաստեղծ Ֆիրդուսու ծննդյան 1000-ամյակը: Ամենուր զանազան միջոցառումներ էին անցկացվում և այդ առումով ետ չմնաց նաև Լենինգրադի Էրմիտաժը: Թանգարանում բացվել էր պարսկագիտական ցուցահանդես: Եվ ցուցահանդեսի պատվավոր հյուրերի թվում էր շատ անսպասելի մեկը՝ հայ մեծահարուստ, բարերար, արվեստների սիրահար Գալուստ Գյուլբենկյանը: Կապիտալիստ Գյուլբենկյանի ներկայությունը պրոլետարական երկրում, այն էլ հրավիրյալի կարգավիճակով, իրոք որ բացառիկ էր: Սակայն դա իր պատճառներն ուներ: Ժամանակին, երբ սովետների երկիրը ծանր դրության մեջ էր ու ստիպված վաճառքի էր հանել արվեստի նշանավոր գործեր, Գյուլբենկյանը դարձել էր գնորդներից մեկը՝ բավականին պատկառելի գումար վճարելով տասնյակ կտավների դիմաց:Gulbenkian

Սակայն 1935-ին նրա ներկայությունն Էրմիտաժում միայն այդ հանգամանքով պայմանավորված չէր: Բանն այն է, որ հայ մեծահարուստը նաև Սասանյան ժամանակաշրջանի պատմական իրերի հարուստ հավաքածու ուներ, և մի քանի նմուշներ բերել էր Լենինգրադ՝ ցուցադրության: Եվ հենց այստեղ էլ նա առիթ է ունենում հանդիպելու Հայաստանի պատվիրակության ներկայացուցիչների հետ: Տեսակցությունը շատ ջերմ էր: Խոսում են երկրի ներկա վիճակից, ապագա ծրագրերից: Եվ ոգևորված Գուլբենկյանը հայ գիտնականներին խոստանում է ոչ միայն դրամական օժանդակություն ցույց տալ Հայաստանի պատմության թանգարանի շենքի կառուցման համար, այլև իր մասնավոր հավաքածուից թանգարանին նվիրաբերել հայկական ծագում ունեցող պատմական իրեր:

Հանդիպումից մի քանի ամիս անց Երևանում իսկապես ստացան խոստացած ծանրոցը: Կից գրությամբ տեղեկացվում էր, որ դա Լևոն թագավորի սուրն է: Նվիատուն հայտնում էր նաև, որ սուրը ձեռք է բերել Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության թանգարանից: Հայաստանի պատմության թանգարանի աշխատակիցները սկսեցին զննել բացառիկ նվերը: Դա կովկասյան դաշույնի ձև ունեցող, երկու խոր քիվերով մի զենք էր, որի փղոսկրե դաստապանի վրա Լևոն թագավորի հայտնի փորագրաքանդակն էր, իսկ պատյանը ծածկված էր կաշվով: Բայց մասնագետների եզրակացությունը լսելուց հետո ընդհանուր ուրախությունն անմիջապես փոխվեց հիասթափության: Սուրը կեղծ էր: Փորձառու Գյուլբենկյանին նույնպես կարողացել էին մոլորեցնել:

Պետք էր նրան ասել այդ մասին: Թանգարանի կողմից նամակ ուղարկվեց Լոնդոն: Նամակում շնորհակալություն էին հայտնում՝ ցուցաբերած ուշադրության համար,  բայց միաժամանակ տեղեկացնում էին, որ առաքված նվերը ոչ մի կերպ չէր կարող Կիլիկիո արքայինը լինել: Իսկ հետո հաջորդեց երկարատև լռությունը: Պատասխան այդպես էլ չստացվեց: Թե ինչպես էր նվիրատուն ընկալել ցավալի լուրը՝ հայտնի չէ: Ասենք միայն, որ այդ դեպքից հետո թանգարանը ոչ խոստացած դրամական օժանդակությունը ստացավ, ոչ էլ այլ ցուցանմուշներով հարստացավ: Գալուստ Գյուլբենկյանը կարծես թե խորապես վիրավորվել էր: Սակայն ումի՞ց: Գուցե այդպես էլ չէր կարողացել ներել ինքն իրե՞ն, որ լինելով պատմության և արվեստների հմուտ գիտակ, միամտաբար կուլ էր տվել զեղծարարների նետած խայծը:Меч Левона 6-ого, последнего короля Киликийской Армении

Բայց վերադառնանք Կիլիկիո թագավորի զենքի ճակատագրին, որովհետև պատմությունը դեռ շարունակություն ունի: Թե հատկապես ինչո՞վ էր Լևոն արքայի սուրն արժանացել կեղծվելու այդ բացառիկ հետևողականությանը, դժվար է կռահել: Միայն պիտի ասենք, որ թագավորական նորանոր սրերի պակաս հետագայում էլ չնկատվեց: Նմանատիպ դեպքեր դարձյալ արձանագրվեցին: Այսպես, Վարդան Հայր վարդապետ Հացունին դեռևս 1923 թվականին իր «Պատմություն հին հայ տարազին» աշխատության մեջ նկարագրում էր Լևոն արքայի սուրը և այն համարում էր սովորական կեղծիք: Մեկ այլ սուր ժամանակին հայտնվեց Էջմիածնի ազգագրական թանգարանում: Նրա մասին պատմում էին, որ դամասկոսյան պողպատից շինված երկսայրի այդ սուրը շատ խոշոր էր, իսկ վրան դրոշմված էր մի գաղտնագիր, որն իբրև թե պիտի վկայեր պատկանելիությունը Լևոն Զ թագավորին: Բայց, ինչպես դժվար չէ կռահել, դա նույնպես կեղծ էր: Հաջորդ կեղծված սուրը գտնվել էր Փարիզի հայկական եկեղեցու թանգարանում: Դրա նույնիսկ արտաքին տեսքն էր մատնում, որ որևէ առնչություն չուներ հայկական զինատեսակների հետ: Իսկ այսօր հայտնի և ցուցադրվող միայն մեկ սուր կա, որը գտնվում է Սուրբ Ղազար կղզու թանգարանում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆլևոն սուրը

ՇԱՌԼ ԱԶՆԱՎՈՒՐ

23 Մյս

Իհարկե, ես գիտեմ իմ գինը, բայց ես գիտեմ նաև իմ թերությունները, և երբեք չեմ համարել, թե տիրապետում եմ բացառիկ մտավոր ընդունակությունների: Այսպես ասեմ՝ ես ունեմ ամեն բան, ինչ ինձ անհաժեշտ է: Միայն առանց կատակի: Ես սիրում եմ ծիծաղել, բայց ոչ բոլորի վրա: Ես ներում եմ տափակությունը, բայց ոչ գռեհկությունը: Սիրում եմ ճանաչել նորը, ծանոթանալ նոր մարդկանց ու կրոնների հետ: Բայց գիտե՞ք, թե ամենաշատն ինչ եմ սիրում. զարմացնել ինքս ինձ առավել, քան ուրիշներին:150420_504_cAndrey_Fedechko

ԻՎԱՆ ՏՈՒԳԵՆԵՎ

23 Մյս

ՍԻՐՈ ՈՒՂԻՆ

Բոլոր զգացմունքները կարող են հանգեցնել սիրո, կրքի: Բոլորը՝ ատելությունը, ափսոսանքը, անտարբերությունը, ակնածանքը, բարեկամությունը, վախը, նույնիսկ արհամարհանքը:
Այո, բոլոր զգացմունքները… բացառությամբ մեկի՝ երախտագիտութան:
Երախտագիտությունը պարտք է, յուրաքանչյուր ազնիվ մարդ վճարում է իր պարտքերը, սական սերը… փող չէ:
1881 թ հունիսIvan Turgenev01

ԻՎԱՆ ԲՈՒՆԻՆ

21 Մյս

Ընդհանրապես մենք բոլորս շատ մեղավոր ենք մեկս մյուսի առաջ: Բայց միայն բաժանման ժամանակ ես դա զգում: Եվ հետո, միասին լինելու այդ տարիներից քանի՞սն են մնացել: Եթե նույնիսկ այդ տարիները դեռ էլի են լինելու, միևնույն է, մնալու են ավելի ու ավելի քիչ: Իսկ հետո՞: Ցրվենք շիրիմներով: Այնպես ցավալի է, այնպես լարված են զգացումները, այնպես սուր են բոլոր մտքերն ու հիշողությունները: Իսկ որքան անմիտ ենք մենք սովորաբար: Որքան հանգիստ ենք: Եվ մի՞թե պետք է այդ ցավը, որ գնահատենք կյանքը:

detailed_picture

%d bloggers like this: