Պահոց | Դեկտեմբերի, 2010

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ

30 Դկտ

ՀԱՎԵՐԺՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԵԿԱԾԸ
ԹՈՂ ԳՆԱ ԴԵՊԻ ՀԱՎԵՐԺՈՒԹՅՈՒՆ
(բանաստեղծի խոսքը` արտասանված Երևանի ծննդյան 2500-ամյակի առթիվ)

Սիրելի՛ երևանցիներ, թանկագի՛ն հյուրեր,
Այսօր մեզ համար կրկնակի տոն է. մենք հանդիսավորությամբ և հպարտության օրինական զգացումով նշում ենք մեր մայրաքաղաքի` աշխարհիս հնագույն քաղաքներից մեկի ծննդյան 2750-ամյակը: Ծննդյան օրեր տոնելիս հոբելյարները, ինչպես գիտենք բոլորս, նվերներ են ստանում` զավակը ծնողներից, եղբայրը իր եղբայրներից. դարավոր, բայց նաև պատանի Երևանը, իր ծննդյան 2750-ամյակի առթիվ, մեծարժեք նվեր է ստացել իր եղբայր Մոսկվայից: Հայաստանի Հանրապետությունը իր ծնողից` Սովետական Միությունից ստացել է նվերներից ամենաթանկը` Լենինի շքանշան: Եկե՛ք բոլորս իրար շնորհավորենք այս թանկագին նվերի առթիվ:
Մենք այստեղ հավաքվել ենք մի սրբազան արարողություն կատարելու. բացելու 2750-ամյա Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման թանգարանը: Օտարներն են ասել և շատ ճիշտ են ասել, որ Հայաստան կոչված երկիրը մի վիթխարի թանգարան է բաց երկնքի տակ: Ուրեմն մենք եկել ենք այստեղ, Հայաստան կոչված վիթխարի թանգարանում և՛ս մի նոր թանգարան բացելու, մի նոր թանգարան, որպեսզի ծածկի տակ առնի մեր բաց երկնքի տակ սփռված, մեր փոքրիկ հողի ծալքերում պեղված, մեր անսահման գանձերի մի առանձնահատուկ մասը միայն, ա՛յն ամենը, ինչ կապված է մեր մայրաքաղաքի հիմնադրման հետ:
Մենք այն ժողովուրդն ենք, որ մայրաքաղաքներ շատ է տեսել, և սրա մեջ է, եթե կուզեք, մեր ժողովրդի դարավոր ողբերգությունը: Որովհետև երջանիկ են այն ազգերը, որոնք իրենց պատմության ընթացքում մեկ կամ ընդամենը մեկ-երկու մայրաքաղաք են ունենում: Դա նշանակում է, որ տվյալ ազգը ունեցել է պատմական զարգացման քիչ թե շատ կանոնավոր ընթացք, տնտեսական և քաղաքական կյանքի քիչ թե շատ կայուն վիճակ: Իսկ մենք, կրկնում եմ, մայրաքաղաքներ շատ ենք ունեցել, ստիպվա՛ծ ենք ունեցել, ունեցել ենք, որովհետև նախկին մայրաքաղաքը ավերել են, հիմնահատակ արել: Ու մեզ մնացել է փլատակներով հպարտանալու զգացմունքը միայն, որ հպարտության վսեմ զգացմունքի վերջին տեսակն է և ո՛չ առաջին:
Թվում է, թե սխալված չեմ լինի, թվում է, թե բոլորիդ անունից խոսած կլինեմ, եթե ասեմ, որ այս հանդիսավոր պահին, Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման թանգարանի պաշտոնական բացման պահին, մեզ պիտի համակի, նախ և առաջ, հետևյա՛լ զգացումը, թո՛ղ այսուհետև մեր ազգային կյանքը ընթանա այնպե՛ս, որ մենք այլևս չունենանք նոր մայրաքաղաք, որ Երևանը լինի՛ և մնա՛ մեր վերջին մայրաքաղաքը սրբազան Արարատի հայացքի ներքո, Այրարատյան աշխարհի կենտրոնում, Թեյշեբայինի, Արմավիրի, Արտաշատի, Վաղարշապատի, Դվինի, մեր նախկին մայրաքաղաքների հարևանությամբ:
Մեր մայրաքաղաքը Հռոմից էլ հին է: Բայց մենք ինքներս մեզ և մեր թանկագին հյուրերին հնություններ ցույց տալու քիչ բան ունենք մեր մայրաքաղաքում: Այս է՛լ բացատրվում է մեր ազգային ծանր ճակատագրով: Կարելի է վստահորեն ասել, որ Երևանի 2700 տարին ավելի քիչ բան է թողել մեզ, քան վերջին 50 տարին: Ուստի մեզ, այս հանդիսավոր արարողության պահին, պիտի համակի մի երկրորդ զգացում և՛ս: Թո՛ղ մեր սիրելի և սիրասուն մայրաքաղաքը ապրի մի այնպիսի՛ բարեբախտ կյանքով, որ նրա կառուցված, կառուցվող և կառուցվելիք շենքերն ու կոթողները հավերժելով հավերժեն` խուսափելով ինչքան տարերային աղետներից, նույնքան և ավելի պատերազմական արհավիրքներից: Արհավիրքներից և աղետներից թո՛ղ հեռու մնա ամե՛ն մոտիկ ու հեռու ապրող ժողովուրդ, ամե՛ն երկիր և նրանց շարքում` նաև դարերով տանջված մեր հողը և մեր գուրգուրանքի ու փայփայանքի, մեր հպարտության ու հույսի առարկան` մեր սիրելի հոբելյարը` Էրեբունի-Երևանը:
Հավերժությունից եկածը թող գնա դեպի հավերժություն:
ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ
1968թ., հոկտեմբեր
Երևան

(Առանձնակի շնորհակալություն Հրաչյա Իվանյանին` ամբողջական տեքստի և լուսանկարի համար)

Իրանը պատրաստվում է նոր տարի թևակոխել նոր կերպարով

30 Դկտ

Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը ողջ աշխարհի քրիստոնյաներին շնորհավորեց Նոր տարվա կապակցությամբ և մաղթեց հաջողություն ու բարգավաճում գալիք տարում: Իր հայտարարությունում նա նշեց, որ եթե մարդիկ ուզում են վերացնել սոցիալական, քաղաքական և տնտեսական բոլոր անհարթությունները, ուրեմն պետք է « հետևեն հին մարգարեներին, ովքեր ձգտել են միայն սիրո և արդարության»: Սակայն Իրանի նախագահը ոչ մի խոսք չասաց այն մասին, որ Իրանի քրիստոնեական համայնքի ինը ներկայացուցիչներ (նրանցից չորսը հայեր են) առանց մեղադրանքի արդեն երեք ամիս գտնվում են բանտում միայն այն բանի համար, որ զբաղվել են Ավետարանի քարոզով: Իսկ աստծո խոսքի տարածումը, պարզվում է, ոչ թե դիտվում է ձգտում սիրո և արդարության, այլ համարվում «ոտնձգություն Իրանի Իսլամական Հանրապետության պետական կարգի դեմ»: Այս իմաստով միշտ չէ, որ մեր հարևան երկրում խոսքն ու գործը համահունչ են: Վերջին մի քանի օրերի ընթացքում այստեղ իրականացված մահապատիժների մեծ մասը արդարության խիստ պակաս էին զգում, մի արդարություն, ինչի ջատագով Ահմադինեժադը ամեն անգամ այդ բանը հասկանում է յուրովի:
Սակայն տարեվերջին Իրանի նախագահի ուշադրության կենտրոնում գտնվող գլխավոր հարցը վստահաբար այդ մարդկանց ճակատագիրը չէր, այլ այն մեծ ձեռքբերումը, որին հասել էր Իրանը, և այդ իսկ պատճառով էլ նախագահը հարկ համարեց անձամբ ավետել դրա մասին: Մահմուդ Ահմադինեժադը հպարտությամբ իր հանրապետությունը հռչակեց միջուկային տերություն: «Այժմ, երբ Իրանը դարձել է միջուկային երկիր, նրանք չեն կարող մեզ ստիպել հրաժարվելու միջուկային Էներգիայի օգտագործումից»,- հայտարարեց Իսլամական Հանրապետության նախագահը` բռունցք ճոճելով Արևմուտքի քթի տակ: Նա նաև նախազգուշացրեց, որ Իրանը կործանիչ հակահարված կհասցնի բոլոր նրանց, ովքեր կփորձեն իրանական ժողովրդին խանգարել իրացնելու իր իրավունքները»: Հասկանալի էր, որ այս անգամ էլ սպառնալիքի հասցեատերը ԱՄՆ-ը ու նրա դաշնակիցներն էին, որոնք առայժմ սոսկ քաղաքական ու քարոզչական ճնշում են գործադրում Իրանի նկատմամբ, ու թերևս դրա անարդյունավետությունն էլ իրավունք է տալիս այդ երկրի իշխանություններին ոչ միայն խոսել միջուկային պետություն դառնալու, այլև նոր հորիզոնների ձգտելու մասին:
Բայց մինչ այստեղ ոգևորությունը հասենում է իր գագաթնակետին, սահմանի մյուս կողմում կանխատեսումներ են հնչում այն մասին, որ դա երկար շարունակվել չի կարող: Մասնավորապես, Իսրայելի փոխվարչապետ, ռազմավարական պլանավորման նախարար Մոշե Յաալոնը օրերս այն տեսակետն արտահայտեց, թե միջազգային հանրությանը երեք տարի Է մնացել, որպեսզի թույլ չտա միջուկային զենքի հայտնվելն Իրանում: Թել Ավիվում շարունակում են մնալ այն կարծիքին, որ Իրանը դեռևս հնարավորություններ չունի ինքնուրույն ատոմային ռումբ ստեղծելու համար, և նրա միջուկային ծրագիրը առաջ չի շարժվում տեխնիկական դժվարությունների ու պատժամիջոցների պատճառով: Երեք տարվա ժամկետը քիչ չէ, և այդ ընթացքում շատ բան կարող է կատարվել փոփոխական աշխարհում: Հավանաբար հենց այդ պատճառով էլ նույնի մասին Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նաթանյահուն ավելի վաղ առաջարկում էր Իրանի դեմ օգտագործել ռազմական ուժի կիրառման իրական սպառնալիքը:
Ճնշման միջոցների ընտրության մեջ ընդհանուր հայտարարի չգալու պայմաններում Իրանը հաճույթով ծաղրի է ենթարկում իր հակառակորդներին և հայտարարում, թե տնտեսական զարգացումն ապահովելու համար նա ոչ Եվրոպայի կարիքն ունի, ոչ ԱՄՆ-ի: «Իրանի նկատմամբ էմբարգոն 30 տարվա պատմություն ունի, իսկ նրանք, ովքեր կիրառել են այն, հետամնաց քաղաքական գործիչներ են ու չգիտեն ժամանակակից աշխարհի պայմանները»,- արևմտյան քաղաքագետներին այսօր դասեր է տալիս Ահմադինեժադը և հավելում, որ պատժամիջոցների կիրառումից ի վեր իր երկրի տնտեսության աճի տեմպերը նույնիսկ մեծացել են:
Ահա նման իրավիճակում պաշտոնական Թեհրանը նախանշում է գալիք տարվա իր արտաքին քաղաքականության ուղենիշները և հստակեցնում ծրագրեր արտաքին հարաբերությունների զարգացման վերաբերյալ: Համաձայն դրանց, Իրանը պատրաստվում է այսուհետ առավելապես կենտրոնանալ հարևան երկրների և իսլամական աշխարհի հետ հարաբերությունների վրա:
Իրանի արտաքին քաղաքականության ծրագրերում առավել նշանակալից դիրք ունեցող երկրներ են անվանվել Թուրքիային և Սաուդյան Արաբիային: Առանձնակի շեշտվել է, որ Ռուսաստանի և Չինաստանի նկատմամբ հատուկ քաղաքական ուշադրության անհրաժեշտություն կլինի: Գալով Եվրամիությանը, Իրանում կարծում են, որ չնայած Հին Աշխարհի անտրամաբանական քայլերին, իրենք պետք է ձգտեն կայուն հարաբերություններ պահպանել ԵՄ անդամ երկրների հետ: Սրան հակառակ, ինչպես խիստ թափանցիկ կերպով ակնարկել են Իրանի ԱԳՆ-ում, Սիրիան, Լիբանանը և Իրաքը (որոնց հետ Իրանի հարաբերությունները խորը արմատներ ունեն) կարող են մոռացվել:
Թե ինչի կհանգեցնեն Թեհրանի այն նոր մոտեցումները, ակնհայտ կդառնան շատ արագ: Բայց ամեն դեպքում քաղաքական վերլուծաբանները շարունակում են մնալ այն համոզմանը, որ հաջորդ տարի պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել Իրան-ԱՄՆ հարաբերությունների վրա: Ու թեև նրանք չեն պնդում, որ այստեղ հարաբերությունների լուրջ վատթարացում կլինի, սակայն այդ ուղղությամբ ակնկալում են բավականին հետաքրքիր զարգացումներ և որոշակի բարդություններ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մեկը երկուսի համար, երկուսը` մեկի

30 Դկտ

Երբ օրերս Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլին հերթական անգամ հիշեցրեց իր վաղեմի ցանկության մասին` ստեղծել Կովկասի երկրների համադաշնություն, նրա այդ հայտարարությունը շատ ավելի մեծ տարակուսանք հարուցեց, քան այն ժամանակ, երբ գաղափարը հնչում էր առաջին անգամ: Դեռևս այս տարվա հուլիսին Սահակաշվիլիի շրջանառության մեջ նետեց այն միտքը, թե Հայաստանը, Ադրբեջանն ու Վրաստանը կարող են համախմբվել մի ընդհանուր տանիքի տակ: Նրա կարծիքով` Հարավային Կովկասի երկրները պետք է Կովկասի խնդիրը այնպես լուծեն, որպեսզի այն լինի միասնական տարածաշրջան, որտեղ ժողովուրդները հարգեն միմյանց, չլինի բռնություն: Դրանից շատ չանցած Վրաստանի ԱԳ նախարար Գրիգոլ Վաշաձեն լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հերքեց նախագահի միտքը` պատճառաբանելով, թե իբր նրան սխալ ենմ հասկացել, և խոսքն ընդամենը եղել է այն մասին, որ Հարավային Կովկասի երկրները չունեն առանձին ճանապարհ, և բոլոր հարցերը տարածաշրջանում պետք է լուծվեն միասնաբար:
Բայց Սահակաշվիլին իր նախարարին լուրջ մտահոգվելու առիթ տվեց, երբ հոկտեմբերին դարձյալ հիշեցրեց համադաշնության ծրագրի մասին, իսկ բոլորովին վերջերս այդ գաղափարի երրորդ հիշատակումն այլևս կասկած չի հարուցում, որ Վրաստանն ինչ-որ բան ցանկանում է նախաձեռնել, միայն թե իրական մտադրությունների ու պատկերացումների շրջանակն առայժմ փոքր ինչ անորոշ է:
Այս առումով առանձնակի ուշադրության է արժանի այն փաստը, որ Սահակաշվիլու վերջին ակնարկի մեջ Հայաստանն այլևս տեղ չունի, և խոսքը բացառապես գնում է Վրաստան-Ադրբեջան միասնության մասին: Վրացի նախագահի համար միայն այդ զույգի հարաբերություններն են, որ կարող են համարվել հրաշալի օրինակ և կարող են ապագա ունենալ:
Սա, ինչ խոսք, պետք էր սպասել, առավել ևս, որ Հայաստանն առանձնապես հիացած չէր նոր գաղափարով և հազիվ թե որևէ կերպ խրախուսեր դրա իրագործմանը: Ինչ վերաբերում է մեր մյուս հարևաններին, ապա կոնֆեդերացիայի թեման այդ երկրներում ներկայումս ամենաաշխույժ կերպով արծարծվող հարցերից մեկն է դարձել: Վրաստանում ասում են, թե պատճառն այն է, որ մեկնարկը տրվել է պետության ղեկավարի կողմից, այսինքն դրան հարկ է լրջորեն վերաբերվել: Իսկ այդ ղեկավարն առայժմ միայն բավարարվել է ձևակերպումներով առ այն, որ «երբ մենք օգնում ենք միմյանց, երբ կողք-կողքի ենք կանգնում, շատ դժվար է մեզ պառակտել, շատ դժվար է ոչնչացնել առանձին-առանձին: Մյուս կողմից էլ, հենց սկսում ենք կռվել իրար հետ` դյուրին որս ենք դառնում մեծ խաղացողների համար»: Եվ իհարկե, սրան հակառակ «կոնֆեդերացիան առավել կայուն կդարձնի իրադրությունը Վրաստանում ու Ադրբեջանում: Դա կնպաստի կայունության հաստատմանը ողջ Անդրկովկասում և Հյուսիսային Կովկասում»:
Գեղեցիկ ապագայի հեռանկարներ գծելն, ինչ խոսք, ավելի դյուրն է, քան դրանք կյանքի կոչելը: Եթե միայն հարցն առնչվեր տնտեսական ոլորտում համագործակցության խորացմանը, դա դեռ կարելի էր ընդունելի համարել: Բայց երբ շրջանակն ընդլայնվում է մինչև հարաբերությունների բացառիկության աստիճան, այդ ժամանակ կարիք է զգացվում հարցնելու. «Սա լու՞րջ է, թե՞…»:
Թե-ի մասին` առանձին: Մինչ այդ Վրաստանի ԱԳ փոխնախարար Նինո Կալանդաձեն Թբիլիսիում հայտարարում է, որ Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև համագործակցության մեկ այլ ձևաչափի կազմավորումն այս փուլում իրավական դաշտում է: Իսկ այդ ընթացքում գաղափարի երդվյալ հակառակորդները պարզապես պնդում են, որ ներկայումս Կովկասում ստեղծված քաղաքական իրավիճակի պայմաններում համադաշնություն ստեղծել հնարավոր չէ, իսկ դրա շուրջ արվող հայտարարություններն ավելի շատ տեղեկատվական, փիար նպատակով են հրապարակ նետվում, քան իրական հիմքեր ունեն: Գաղափարի կնքահայր Սահակաշվիլին այդ գնով նպատակն ունի դուրս բերել Վրաստանը տարածաշրջանային կամ միջազգային մեկուսացումից, սակայն ամենալավը հենց նա գիտի, որ համադաշնության ստեղծման հեռանկարներ չկան և չեն կարող լինել:
Այն, որ նախաձեռնությունը քաղաքական մետաֆորա է, շատերն են համոզված: Նույնիսկ նրանք, ովքեր ամեն առիթով պնդում են, թե միավորման ձևաչափեր ստեղծել արժե, քանի որ ցանկացած միավորում օգտակար է, նրանք ևս հակված են փոքր-ինչ հարթեցնել այդ հարցի սուր անկյունները` նշելով, որ ասվածը կարելի է համարել Վրաստանի նախագահի` որոշ չափով էմոցիոնալ ոճի արդյունք ու ոչ ավելին:
Բայց արի ու տես, որ ավելորդ էմոցիան տխուր արձագանքների է հանգեցնում: Այս օրերին Մոսկվան ուղղակի սպանիչ ծաղրի է ենթարկում Վրաստան-Ադրբեջան դաշնություն ստեղծելու վրացական ծրագիրը: Իրենց հեգնանքի հետ մեկտեղ ռուսները իբրև թե զարմացած ասում են. «Մենք չենք պատկերացնում` ի՞նչ տեսք կունենա այդ դաշնության դրոշը` քրիստոնեական խաչի և մահմեդական կիսալուսնի համադրությա՞մբ…»:
Չեղած դաշնության դրոշները ծածանելուց առաջ Բաքվում ու Թբիլիսիում ստիպված կլինեն խոստովանել, որ բոլոր դեպքերում իրենց աննյութեղեն ձեռնարկը հստակ հակառուսական և հակահայկական երանգներ ունի: Իսկ դա անհետևանք չի մնա: Նույնիսկ եթե ըմբռնումով ընդունենք փաստը, որ Վրաստանը մեր տարածաշրջանում փորձում է գոնե մի դաշնակից գտնել Ռուսաստանի դեմ, ապա չենք կարող չնկատել նաև, որ այդ փորձերն ի սկզբանե դատապարտված են ձախողման: Ադրբեջանի զգուշավորությունը թույլ չի տա նրան գնալ այդպիսի արկածախնդրության: Այդ դերակատարը չի կարող լինել նաև Թուրքիան: Հայաստանի մասին խոսելն իսկ ավելորդ է: Ուրեմն ի՞նչ իմաստ կա շրջանառել մի գաղափար, որն, ի դեպ, այնքան էլ վրացական արմատներ չունի: Այսօր դեռ շատերն են հիշում Թուրքիայի` «Կովկասյան նոր տուն» կառուցելու նկրտումները: Բայց Անկարայում շատ արագ հասկացան, որ դա բոլորովին էլ իրատեսական չէ ու հրաժարվեցին իրենց ցանկությունից: Թբիլիսիին այլ բան չի մնում, քան հետևել թուրքերի օրինակին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Վաղվա մշուշոտ հեռանկարը

29 Դկտ

Որպեսզի տարեվերջը լիովին պատշաճեր ողջ տարվա էությանը, առաջին հերթին պետք էր աննշան մի բան անել` ավարտել այն կետում, որտեղից սկսվել էր: Եվ հենց այս «բարի» ավանդույթին էլ հավատարիմ մնալով, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ամփոփիչ ելույթ ունեցավ` հայտարարելով, թե «Ադրբեջանում նոր զենքերի արտադրման և ձեռք բերման նպատակն այն է, որ եթե բանակցություններն արդյունավետ չլինեն` հարցը կլուծվի ռազմական ճանապարհով, քանի դեռ ադրբեջանական հողերը բռնազավթված են, Հայաստանն ապրելու է վախի մեջ»: Բայց սարսափ ներշնչելու ալիևյան ցանկությունը հազիվ թե իրականություն դառնա ոչ միայն այն պատճառով, որ Հայաստանն էլ իր հերթին տագնապ հարուցելու պաշար ունի, այլ որովհետև ողջ անցնող տարվա ընթացքում ոչ մի օր չդադարեցին Բաքվից հնչող ռազմատենչ հայտարարությունները: Ու քանի որ շատ գործածվելուց ամեն բան ի վերջո մաշվում է, այդպես էլ սպառնալիքները մաշվեցին, սմքեցին, դարձան պարապ շատախոսություն: Իսկ դատարկ փամփուշտներով օդի մեջ կրակելիս պիտի հասկանաս, որ առաջինից հետո մյուսներն այլևս ներգործություն չեն ունենում:
Մյուս կողմից էլ թերևս սխալված չլինենք, եթե ասենք, որ ադրբեջանցիները մեզնից ավելի լավ են հասկանում իրենց անպտուղ ջանքերի զավեշտական լինելը, միայն թե ներկա պահին դրանից ավելին անելու համար չկան բավարար նախապայմաններ: Եվ ուրեմն նոր տարվա ընթացքում նրանք դարձյալ
շարունակելու են իրենց կարծեցյալ դիվանագիտական-հոգեբանական պատերազմը, փորձելու են միջազգային տարբեր ատյաններում զանազան բանաձևեր ու որոշումներ առաջ քաշել, սադրել միջադեպեր, ձախողել հանդիպումներ, հորինել թարմ մեղադրանքներ: Եվ սա գուշակելն առանձնապես դժվար չէ, քանի որ վերջին տարիներին Ադրբեջանը զբաղված է միայն դրանով ու հազիվ թե արագ ձերբազատվի նախկին գործելաոճից:
Ոչ պակաս աննախանձելի վիճակում հայտնվեց նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը: Ինչպիսի լավատեսական հայտարարություններով ու ակտիվ գործունեությամբ էլ նրանք հանդես գան, ակնհայտ է, որ միջնորդները ներկա պահին խորը ճգնաժամ են ապրում: Մի ամբողջ տարի նրանց այդպես էլ չհաջողվեց առաջ շարժվել: Եվ դեռ ավելին: ԼՂ խնդրի կարգավորման հեռանկարը գնալով դառնում է շատ մշուշապատ, և չկա մեկը, ով այս պահին կարող է վստահաբար ասել, թե որոշակիորեն տեսնում է դրա լուծումը: Բանակցությունների փոփոխական ձևաչափը, անկայուն սկզբունքները, հարցերի պայմանական շրջանակը և հատկապես այն, որ ոչ Հայաստանը, ոչ Ադրբեջանը մինչ օրս չգիտեն, թե ինչպիսին է լինելու ընդհանուր վերջնագիծը, կասկածի են ենթարկում ամեն կարգի քննարկումների լրջությունը: Իսկ դրա շարունակականությունը կամա թե ակամա մղում է այն մտքին, որ լուծում գտնելու հավատի բացակայության պայմաններում հակամարտողներն ու միջնորդները այլ ելք չունեն, քան արհեստականորեն պահպանել դիվանագիտական այդ ֆորմալ պրոցեսը, քանի որ փոխարինող ուրիշ մի բան դեռևս չկա:
Այս ամենը գերազանց տեսնում ու հասկանում են նաև նրանք, ովքեր անմիջական մասնակցություն չունեն կարգավորման գործընթացին, սակայն նրանց անուղղակի ազդեցությունը ժխտել չի կարելի: Եվ հակամարտության ապագան վերջիններիս հուզում է այն չափով, որքանով այն կարող է իր կնիքը թողնել տարածաշրջանում դիրքային առավելությունների ամրագրման վրա:
Այս շարքում առաջիններից մեկն, անկասկած, Իրանն է, և պետք է կարծել, որ նոր տարում այդ երկիրը կփորձի շատ ավելի ակտիվորեն հանդես գալ իր դրացիական-թելադրող, բայց և բարեկամի դերակատարմամբ: Իրանին ոչ այնքան հուզելու է Ղարաբաղի հարցի հանգուցալուծումը, որքան հնարավոր պատերազմի բռնկման հավանականությունը: Թեհրանում գիտեն, որ առաջին իսկ համազարկերից հետո Իրանի անվտանգության համար որևէ երաշխիք լինել չի կարող: Այդ իսկ պատճառով էլ ամեն կերպ փորձում են զսպել կողմերին: Օրերս նույնիսկ խոսել ցանկացավ ՀՀ-ում Իրանի նախկին դեսպան Մոհամմադ Ֆարհադ Քոլեյնին: «Չնայած Ադրբեջանի պատրաստվածության մակարդակը, ի տարբերություն նախկին տարիների, ավելացել է, սակայն դա ամենևին էլ չի նշանակում, որ Հայաստանի զինված ուժերի կարողությունը թուլացել է, և պատերազմի վերսկսման դեպքում Ռուսաստանը Հայաստանին երբեք միայնակ չի թողնի»,- հայտարարեց նա: Թե ինչն է ստիպել նախկին դեսպանին նման խոստովանություն կատարել, կարծում ենք, պարզ է: Այս օրերին նույնիսկ Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադն է հակված հաշտվողականության` գտնելով, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ ունեցած Իրանի հարաբերությունները «լավ հիմք են, որպեսզի ցանկացած խնդիր` հատկապես Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը, լուծվի արդարության և օրենքի սկզբունքով»:
Ի տարբերություն Ահմադինեժադի, մեր մյուս հարևան երկրի` Վրաստանի ղեկավարը Ղարաբաղի վաղվա օրը տեսնում է օրգինալ լուծումների մեջ: Միխեյիլ Սահակաշվիլիի կարծիքով, միակ ելքը միացյալ Կովկասի գաղափարն է, որն հիմնված է ժողովուրդների փոխադարձ վստահության վրա: «Կարծում եմ, որ մեր երկրներից ոչ մեկը չունի առանձին ուղի: Կամ պետք է առաջացած հարցերը լուծենք միասնաբար, կամ առանձին-առանձին կունենանք խնդիրներ: Այդ մասին մենք համոզվել ենք մեր երկկողմ հարաբերությունների օրինակով, երբ օգնում ենք մեկմեկու»,- ասել է նա: Չծանրաբեռնելով մեր միտքը` վիրհիշելու համար, թե այդ ե՞րբ է Սահակաշվիլին մեզ օգնել, նկատենք միայն, որ միասնական ճակատ ձևավորելու նրա ցանկությունը մեկ ուղղություն ունի` ընդդեմ Ռուսաստանի, իսկ նման դաշինքը Հայաստանի համար անընդունելի է: Եվ քանի դեռ հարևաններից յուրաքանչյուրը սայլը քաշում է իրեն ձեռնտու կողմը, Հայաստանից առաջիկայում կպահանջվի լուծել կարևորագույն մի խնդիր` ոչ թե լինել ու մնալ կողմնակի ազդակների պատանդը, այլ ձևավորել սեփական հստակ քաղաքականություն: Միայն այդ դեպքում կնվազեն ավելորդ խորհրդատուները և կավելանա նրանց թիվը, ովքեր պատրատ կլինեն շոշափելի աջակցության:

Հովիկ Չարխչյան

Կամ լեզգինկա, կամ այրվող Ղուրան

27 Դկտ

Ռուս ազգայնական Վլադիմիր Տորն իր «Կենդանի ամսագիր» բլոգում մոսկվացիներին կոչ է արել դեկտեմբերի 31-ի գիշերը հավաքվել Կարմիր հրապարակում։ «Բարեկամներ, եկեք Նոր տարին դիմավորենք Կարմիր հրապարակում։ Թող այնտեղ շատ ռուսներ լինեն»,- գրել է նա: Իր հայրենակիցներին մայրաքաղաքի կենտրոն հրավիրող ազգայնականը գիտի, որ նույն օրը բազմաթիվ կովկասցի երիտասարդներ ևս որոշել են նույն վայրում հավաքվել ու լեզգինկա պարել: Ի պատասխան սրա, սլավոններն էլ պատրաստվում են Կարմիր հրապարակում այրել Ղուրանը։ «Կարմիր հրապարակը Ռուսաստանի սիրտն է ու չի կարելի թույլ տալ, որպեսզի այն կորցնի իր կերպարը»,- գրել է Վլադիմիր Տորը` համոզված, որ այրվող Ղուրանի կրակները ետ կբերեն Ռուսաստանի նախկին էությունը: Ավելի խելացի բան մտածել չկարողանալով, նրանք որոշել են կրկնել այն, ինչն այս տարվա սեպտեմբերին արեց ամերիկյան եկեղեցիներից մեկի հոգևորականը Ֆլորիդայում` կրակի մատնելով մուսուլմանների սուրբ գիրքը:
Ինչպես տեսնում ենք, ազգայնական կրքերը ոչ միայն չեն հանդարտվում, այլև նոր թափ ու լիցքեր են առնում: Դեկտեմբերի 11-ից հետո, երբ Մոսկվայի Մանեժնայա հրապարակում ծայրահեղականների և ֆուտբոլային ֆանատների կողմից կովկասցիների վրա կատարված հարձակումների ու ոստիկանության հետ բախումների պատճառով տասնյակ անմեղ մարդիկ տուժեցին, այդ երկրի իշխանություններն ըստ էության որևէ լուրջ քայլ չձեռնարկեցին հետագա զարգացումները կանխելու համար: Բավարարվելով սոսկ բարոյախրատական ելույթներով ու իրավապահների աշխատանքը խրախուսելով, նրանք իրենց չեզոք պահվածքով նպաստեցին հաջորդող շաբաթների աճող լարվածությանը: Միայն վերջին մի քանի օրերի ընթացքում Ռուսաստանի տարբեր անկյուններից անընդմեջ հաղորդումներ են ստացվում այլազգիների սպանության, բռնությունների, ավազակային հարձակումների մասին: Դրան զուգահեռ դատախազություններում հանցագործների նկատմամբ քրեական գործեր են հարուցվում՝ անկարգությունների դրդող և ազգայնական բնույթի կոչեր հնչեցնելու մեղադրանքով, ինչը եղած պատիժների ամենամեղմ տարբերակն է: Այդպես էլ ոչ մեկի նկատմամբ զանգվածային անկարգությունների կամ ջարդերի մասնակցության մեղադրանք չի առաջադրվել, թեև աղաղակող փաստերը բազմաթիվ էին ու անժխտելի: Իսկ շովինիզմի հաղթարշավը շարունակվում է` «Ռուսաստանը՝ ռուսներին» կարգախոսով: Միայն վերջին օրերին բողոքի ինքնաբուխ ակցիաներ են տեղի ունեցել Կլին, Պավլովո-Պոսադ, Չեխով, Սերպուխով և այլ քաղաքներում: Այս պատկերն առավել ամբողջացրել է «Շարժում դեկտեմբերի 11» ուլտրաաջ կազմակերպության ստեղծվումը, որի հրապարակած մանիֆեստի համաձայն, իրենց նպատակն է ռուս ժողովրդին ազատել ոչ ռուսական իշխանությունից և «միլիոնավոր պարազիտներից», գրավել Կրեմլը և երկրից վտարել բոլոր կովկասցիներին ու միջինասիացիներին:
Որպեսզի չստեղվի այն տպավորությունը, թե մենք ցանկանում ենք միտումնաբար ու հանիրավի խտացնել գույները, ներկայացնենք վերջերս Հանրային կարծիքի ուսումնասիրման համառուսաստանյան կենտրոնի կողմից իրականացված հարցման արդյունքներից ընդամենը մի քանի կետ: Համաձայն դրանց, յուրաքանչյուր 10-րդ ռուսաստանցին պատրաստ է մասնակցել բողոքի այնպիսի գործողությունների, ինչպիսիք դեկտեմբերի 11-ին տեղի ունեցան Մանեժնայա հրապարակում: Հարցվածների 18 տոկոսն, այսինքն ամեն 5-րդը, հավանություն է տալիս ջարդեր իրականացրած ազգայնականների գործողություններին: Եվ նման տրամադրությունների ֆոնի վրա իշխանություններն իրենց հերթին տեղեկացնում են, թե պատրաստվում են ստեղծել էթնիկ հանցագործությունների դեմ պայքարի հատուկ ստորաբաժանում:
Բայց արդյո՞ք ոչ-ռուսներն այդպիսի վտանգ են ներկայացնում ռուսների համար: Ընթացիկ տարվա գործունեության հաշվետվության մեջ այժմ նշվում են սարսափազդու թվեր, ըստ որի Մոսկվայի բոլոր հանցագործությունների 70 տոկոսը իրականացրել են եկվորները: Ինչ-խոսք, տպավորիչ ցուցանիշ է: Մոսկվաբնակներն իրոք զգուշանալու հիմքեր կունենային, եթե այդ տվյալները գոնե փոքր-ինչ մոտ լինեին ճշմարտությանը: Բանն այն է, որ բոլորովին վերջերս ՌԴ ոստիկանության պաշտոնական վիճակագրության ամփոփագրում միանգամայն ուրիշ պատկեր էր: Այնտեղ ասվում էր, որ 2010-ի 11 ամիսներին, ողջ Ռուսաստանում արձանագրվել է 2 438 126 հանցագործություն, որից միայն 41 765-ն են իրականացրել ԱՊՀ երկրներից ժամանած միգրանտները: Ըստ այդմ, միջին միգրանտը 3 անգամ ավելի օրինապահ է գտնվել, քան միջին տեղացին: Սակայն ինչ-որ մեկին խիստ անհրաժեշտ է սևացնել «սևերին», որպեսզի «սպիտակները» էլ ավելի սպիտակ երևան:
Այս տարի Ռուսաստան է ժամանել 13 մլն արտասահմանցի: Անօրինական միգրանտների թիվը կազմում է 3 մլն: Նման ահռելի հոսքի պայմաններում ակնկալել լիակատար ներդաշնակություն ու համերաշխություն` այնքան էլ իրատեսական չէ: Սակայն կա խնդրի մյուս կողմը, ինչի մասին դիպուկ նկատեց Ռուսաստանի վարչապետ Վլադիմիր Պուտինը` ասելով, որ Ռուսաստանում դարերով առկա ազգայնականության ու քսենոֆոբիայի դեմ իմունիտետը սկսել է թուլանալ: Ճիշտ է, օրերս Պուշկինսկայա հրապարակում ռուս մտավորականությունը հանրահավաք անցկացրեց այլատյացության դեմ, և մոտավորապես 2 հազար մասնակիցներ վանկարկեցին` «Ռուսաստանը բոլորի համար», «Ոչ ֆաշիզմին» կարգախոսներ, իսկ նույն ժամանակ ռուս հայտնի գործիչների մի խումբ հանդես եկավ մոսկվացիներին ուղղված դիմումով` կոչ անելով մոսկվացիներին կանգնել «ի պաշտպանություն նորմալ կյանքի և մարդկային արժանապատվության», սակայն նրանց ձայնը և պահանջը` «Ռուսաստանն առանց նացիզմի», դեռ երկար ժամանակ կխլանա այն վանկարկումների և աղաղակների ներքո, որոնք այդ բազմազգ երկրի համար այլ ապագա են գուշակում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԺԱԿ ՊՐԵՎԵՐ

26 Դկտ

ԾԱՂԿԻ ԽԱՆՈՒԹ
Մի մարդ մտավ խանութ
եւ ընտրեց ծաղիկ
ծաղկավաճառը ծրարեց ծաղիկները
ձեռքը գրպանը տարավ մարդը
որ փող հանի
փող որ ծաղկի համար վճարի
բայց նույն պահին
հանկարծ
ձեռքը տարավ սրտին ու ընկավ եւ նույն պահին
փողն ընկավ գետնին
ու ծաղիկներն ընկան
այդ նույն պահին
երբ ընկավ մարդը
փողը
ու ծաղկավաճառը մնացին տեղում
գլորվող փողի
թոշնող ծաղկի մեռնող մարդու հետ
անկասկած
տխուր է այս բոլորը
եւ պետք էր
որ ծաղկավաճառը մի բան աներ
բայց նա չգիտի թե ինչ անի
նա չգիտի
թե ինչից սկսի:

Որքան հոգսեր կան
այս մեռնող մարդու
այս թոշնող ծաղկի
եւ այս փողի
այս գլորվող փողի հետ
որ գլորվում է անվերջ:

***

Ես չեմ երգում
ես ծաղիկ եմ տեսնում
ես չեմ ծիծաղում
ես գինի եմ խմում
ես չեմ լալիս
սերն է ինձ լքում:

ԾԱՂԿԵՓՈՒՆՋ
Ի՞նչ ես անում, փոքրի՛կ աղջիկ,
այդ թարմ փնջած ծաղիկերով.
ի՞նչ ես անում, ջահե՛լ աղջիկ,
այդ չորացած ծաղիկներով.
ի՞նչ եք անում, չքնա՛ղ տիկին,
ծաղիկներով այդ թառամած.
ի՞նչ եք անում, պառավա՛ծ կին,
ծաղիկնեով՝ մեռած, դեղին…
— Ես սպասում եմ հաղթողին:

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ

26 Դկտ

Մի անգամ ճամփա են գնում Արդարությունն ու Անարդարությանը և, ինչպես պետք էր սպասել, նրանց մեջ կռիվ է ծագում։ Անարդարությունն սպանում է Արդարությանը և որպեսզի հանցագործության հետքերը ծածկի՝ ողջակիզում է նրա դին։ Արդարության բարեկամները, երկար որոնումներից հետո, գտնում են նրա աճյունը և այդ մի բուռ մոխրից սարքում են… թանաք։ Այն օրից ի վեր,- եզրահանգում է արաբ մեծ իմաստասերը,- Արդարությունը մեռած է աշխարհում, նա ապրում է միայն գրքերի մեջ…
Առայժմ երկրագունդը դժվար թե գոռա. «Ոչ, նա ապրում աշխարհում»։ Ուրեմն և գիրք գրողներն էլ չպիտի մոոանան, որ Արդարության մոխրե թանաքով չակերտավոր, թե անչակերտ, մակդիրավոր, թե անմակդիր, սուտ գրելը առնվազն անբարոյականություն է…
«Գեղեցիկ սուտ»–ի սուտ տեսությունից բխում է մեկ ուրիշ հորդահեղուկ չարիք էլ՝ այսպես կոչված «պարզությունը»։
Ձգելով–ձգձգելով մենք «պարզ»–ը հոմանիշ դարձրինք «հասարակ»–ին, ինչպես որ, շա՜տ ափսոս, «հանրության» տեղն էլ գրանցվեց « հասարակություն»-ը։ Բայց պարզը հասարակ չէ։ Պարզ նշանակում է մաքուր (վկան՝ պարզաջրելը, պարզերեսը, պարզկան՝ իրենց ողջ շքախմբով); Իսկ «մաքուր»–ն ու «խոր»–ը, «հստակ»–ն ու «խորունկ»–ը ոչ թե ազգակից են, այլ մերձավոր արյունակից։
Գրողի գերագույն նպատակն է լինել պարզ, բայց ոչ հասարակ։ Ու հանրությանն էլ պարզություն է պետք և ոչ թե հասարակաթյուն, մաքրություն և ոչ թե ծանծաղություն։ Ուստի և գրողը կարող է ունենալ բազում ատելի բառեր, բայց ամենից աոաջ ու հետո պիտի ունենա մեկ անընդունելի բառ, որ է հասարակը։

ՀԵՐՄԱՆ ՀԵՍՍԵ

25 Դկտ

Մենակությունը անկախություն է… Մենակությունը սառն է, այո, բայց և անաղմուկ, զարմանալի անաղմուկ ու մեծ, ինչպես ցուրտը, լուռ անհունը, որի մեջ շարժվում են աստղերը:
Մարդը հնարավորություն ունի ամբողջովին տրվելու հոգևոր կյանքին, մերձենալու Աստծո սրբազան իդեալին: Եվ դրան հակառակ, նա բոլոր հնարավորություններն ունի տրվելու նաև բնազդական կյանքին, զգայական պահանջներին, և բոլոր ջանքերն ուղղելու ակնթարթային հաճույքներ ստանալուն: Ճանապարհներից մեկը տանում է դեպի սուրբը, դեպի հոգու նահատակը, դեպի ինքնամերժումը` հանուն Աստծո: Մյուս ճանապարհը տանում է դեպի անառակը, դեպի բնազդներից տառապողը, դեպի ինքնամերժումը` հանուն մարմնի:
Ապրել աշխարհում, ասես դա աշխարհը չէ, հարգել օրենքը, բայց, անյուհանդերձ, նրանից վեր կանգնել, տիրել`ասես չտիրելով, հրաժարվել` ասես դա բոլորովին էլ հրաժարում չէ,- կենսական բարձրագույն իմաստությանը հաճո այս բոլոր պահանջները կյանքի կոչելու ընդունակ է միմիայն երգիծանքը:
Այս պարզունակ, հարմարվող, այդքան քչով բավարարվող այսօրվա աշխարհի համար դու շատ խստապահանջ ու քաղցած ես, այդ աշխարհը մի կողմ կշպրտի քեզ, դու մի չափում ավելի ունես, քան անհրաժեշտ է նրան: Ով այսօր ուզում է ապրել և գոհ լինել իր կյանքից, նա իրավունք չունի լինել քեզ և ինձ նման: Ով ճնկճնկոցի փոխարեն պահանջում է երաժշտություն, հայացքների փոխարեն ուրախությունններ, դրամի փոխարեն` հոգի, վազվզոցի փոխարեն` իսկական աշխատանք, զվարճալիքի փոխարեն` իսկական կրքեր, նրա համար այս փառավոր աշխարհը հայրենիք չէ…

ԴԱՆԻԵԼ ԿԻԶ

25 Դկտ

Առաջ ինձ արհամարհում էին հիմարության ու անպետքության համար, հիմա ինձ ատում են բանականության ու խելքի համար: Աստած իմ, ի՞նչ են ուզում ինձնից…
Զարմանալի է, թե ինչպես են բարձր բարոյական ու զգայական հատկությունններով օժտված մարդիկ, որ երբեք իրենց թույլ չեն տա օգտվել այն մարդու նկատմամբ իրենց առավելությունից, ով ծնվել է առանց ձեռք, ոտք կամ աչք, ինչ հեշտությամբ ու անմտությամբ են զվարճանում` տեսնելով մեկին, ով ծնվել է առանց բանականության:
Ես հասկացել եմ, որ պարզապես բանականությունը ոչինչ չարժի: Դուք աստվածացնում եք գիտելիքները, կրթությունը, միտքը: Իսկ ես գիտեմ այն, ինչ դուք չեք նկատել. պարզապես գիտելիքները, որոնք ողողված չեն մարդկային զգացմունքներով, գրոշ չարժեն:
Ո՞վ ասաց, թե իմ լույսը քո խավարից լավն է…

ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ

25 Դկտ

Զոհաբերի՛ր…
Զոհաբերի՛ր անվերջ` առանց մնացորդի:
Սովորի՛ր եւ սիրի՛ր զոհաբերել ու տանջվել բավականության լուսափայլ ժպիտը երեսիդ … և դու կմոտենաս Աստծուն, դու կդառնաս մարդ-Աստված: Այդպես է պատգամում իմ մարգարեն իր հրեղեն խոսքը…
Մոռացի՛ր քեզ…
Հանուն թշվառների մոռացիր քեզ, երբ հազար հազարներին սև ցավն է ընկերանում, բռնակալ կարիքը նեղում…
Ուրախ քրքջալու ժամին մի՛ մոռանա, որ դառնորեն լացողներ կան…
Սիրի՛ր թշվառին, ծառայի՛ր սրան, թող քո ցավը` թշվառի ցավը, քո Աստվածը` թշվառի Աստվածը լինի: Այդպես է պատգամում իմ մարգարեն իր ազատ խոսքը …
Եղի՛ր հպարտ…
Գոյությունդ քարշ տալու համար մի՛ սողա, մի՛ ստորանա եւ մի՛ ստիր։ Ստել` նշանակում է հայհոյել ճշմարիտը, ուրանալ` նշանակում է դադարել մարդ լինելուց …
Եղի՛ր ազատ…
Գիտակից ստրուկի և հանցագործի մեջ չկա տարբերություն: Խոնարհի՛ր ճակատդ միայն իդեալի առաջ, միայն իդեալիդ ազատ գերին եղիր…
Եղի՛ր բացարձակ …
Եվ ո՛չ մի զիջում: Հանցանք է զիջելը: Զիջել` նշանակում է թույլ լինել, ամոթալի պարտություն կրել: Այսպես է պատգամում իմ մարգարեն իր աստվածաշունչ խոսքը և հոգիս` նրա հրեղեն պատգամներին գերի, վեհորեն իր թևերն է պարզում…

ՎԱՍԻԼԻ ԿԱՆԴԻՆՍԿԻ

24 Դկտ

ՄԵՐԿ ՊԱՏԸ
Մերկ պատ…
Իդեալական պատ, որի վրա ոչինչ չկա, որին ոչինչ չի հենվում, որից նկար չի կախված, որի վրա տեսնելու ոչինչ չկա:
«Էգոցենտրիկ», ինքնաբավ ապրող, իրեն հաստատող, անարատ պատ:
Ռոմանտիկ պատ:
Ես էլ եմ սիրում մերկ պատը, որովհետև այն նոր, եկող ռոմանտիկայի հնչողություններից մեկն է:
Ով կարող է վերապրել մերկ պատը, լավագույնս նախապատրաստված է նկարչական ստեղծագործության վերապրման համար:
Երկչափ, անթերի հարթ, ուղղահայաց, համաչափ, «լռող», վեհ, իրեն հաստատող, խորասույզ, դրսից սահմանափակված և դեպի դուրս ճառագող պատը գրեթե նախնական մի տարր է:
Իսկ նախնական տարրը արվեստի ըմբռնման «Ա»-ն է, որից հետո անխուսափելիորեն «Բ»-ն է գալիս. պետք է, քանզի կարող է:
Գարեջրային երաժշտությունը բարձր է և դղրդալից միջակ բյուրգերական բնակարանի նման: Այսօրվա մարդը խլացած է. նա կարող է միայն բարձրաձայնն ընկալել: Եթե նրան չեն բռնում օձիքից և կարգին ցնցում, ապա նա անհաղորդ է մնում: Սակայն բարձրաձայնը միայն մի մասն է ամբողջի. ով գիտե, ցածրաձայնը (և լռինը) արդյո՞ք ամբողջի ավելի կարևոր մասը չէ…

ԽՈՒԱՆ ՄԻՌՈ

24 Դկտ

Անշարժությունն ապշեցնում է ինձ: Այս շիշը, այս բաժակը, մեծ քարը` լքված ծովափում,- սրանք անշարժ առարկաներ են, սակայն մեծ շարժում են առաջացնում իմ մտքում: Ես նման բան չեմ զգում, երբ մարդ արարածն անընդհատ փոխում է իր տեղը ամենաանհեթեթ ձևով: Մարդիկ, որ գնում են լողալու ծովափին, և անցուդարձ են անում, շատ ավելի քիչ են ներգործում ինձ վրա, քան ծովաքարի անշարժությունը: (Անշարժ առարկաները դառնում են ահռելի, շատ ավելի ահռելի, քան շարժվողները): Անշարժությունն ինձ մտածել է տալիս մեծ տարածությունների մասին, որոնցում սկիզբ առած շարժումը չի դադարում որոշակի մի պահի, շարժում, որը վերջ չունի: Ինչպես Կանտն է ասում` դա անվերջության անմիջական մուտքն է վերջավորի մեջ: Ծովաքարը, որ վերջավոր ու անշարժ օբյեկտ է, ինձ ոչ միայն սոսկ շարժում է ներշնչում, այլ այնպիսի շարժում, որը վերջ չունի: Իմ կտավներում դա թարգմանվում է կայծերի նմանվող ձևերով, որոնք ժայթքում են շրջանակից դուրս, ինչպես հրաբխից:
Քանի որ այնտեղ չկա հորիզոնի գիծ, ոչ էլ խորության նշույլ, նրանք տեղափոխվում են խորության մեջ: Նրանք տեղափոխվում են նաև հարթության մեջ, քանի որ գույնը կամ գիծը անխուսափելիորեն բերում են տեսանելիության անկյան տեղաշարժ: Մեծ ձևերի մեջ շարժվում են փոքրերը: Փաստորեն իմ փնտրածը անշարժ շարժումն է, որ համարժեք է այսպես կոչված լռության ճարտասանությանը…

Եվ ամեն ինչ կսկսվի նորից…

24 Դկտ

Պետք է ասել, որ անկախ այն բանից` Հայաստանը դա ցանկանում էր, թե ոչ, անցնող տարին ակտիվ էր ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանն ուղղված ջանքերի տեսանկյունից: Եվ եթե, այլ ոլորտների օրինակով, փորձ կատարենք ամփոփելու նաև ԼՂՀ ճակատագրին առնչվող բանակցային և ոչ բանակցային գործընթացները, պատասխանը կարող է ստացվել երկիմաստ: Մի դեպքում պիտի արձանագրենք, որ գործընթացը շարունակվեց առանց էական արդյունքների: Իսկ մյուս կողմից էլ չենք կարող չնկատել կարևորագույնը` Հայաստանին ևս մեկ տարի հաջողվեց պահպանել խաղաղությունը: Ճիշտ է, ոմանք այս ձևակերպման մեջ հակված են հատկանշական շտկում կատարելու` պնդելով, թե մենք իրականում պարտադրեցին այդ խաղաղությունը, սակայն այդ ո՞ր խաղաղությունն է, որ ներկա աշխարհում տրվում է առանց հարկադրանքի ու ճիգերի: Այս առումով շատ ավելի ընդունելի է նրանց վերաբերմունքը, ովքեր նախապատվելին համարում են ժամանակի փորձություններին դիմակայող որակներով օժտված արդյունքները, այսինքն այն քայլերը, որոնք կապահովեն վաղվա առաջընթացը:
Իսկ օր եկող տարին ևս հագեցած է լինելու զարգացումներով, դրանում չեն կասկածում ինչպես միջնորդները, այնպես էլ հակամարտող կողմերը: Պարզապես նրանցից յուրաքանչյուրը սպասելիքների սեփական նկարագիրն ու վերջնահաշվարկն ունի, և հենց դրանց անհամապատասխանության վրա էլ կառուցվում է այն, ինչն անվանում ենք կարգավորում:
Ադրբեջանն, օրինակ, արդեն իսկ հայտարարում է, թե հաջորդ տարի ցանկանում է հնարավորինս հասնել որևէ համաձայնության, այսինքն` ավարտել հարցը և հաստատել պլանը: Այսպիսին է Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովի պատկերացումը, ով խոսելով ղարաբաղյան խնդրի մասին, մեկ անգամ ևս հաղորդում է, որ ադրբեջանական կողմը ընդունել է Մադրիդյան սկզբունքները, իսկ հայկական կողմը չի ընդունում որոշ պահեր: «Ցանկանում ենք վերացնել այդ խնդիրը և սկսել աշխատել խաղաղության համաձայնագրի վրա»,- իր ամանորյա երազանքն է պահում Մամեդյարովը:
Նոր տարվա հայաստանյան ռազմավարության և մոտեցումների մասին ընդհանուր պատկերացում կարելի է քաղել նախագահ Սարգսյանի վերջին ելույթից` արտասանցած ՀՀԿ 20-ամյակին նվիրված հանդիսավոր նիստի ժամանակ: Նախագահն ի մասնավորի ասաց. «Մեր խնդիրը արդարացի լուծում գտնելն է, որին հասնելու ճանապարհի հարցում միակարծիք են և այդ մասին հստակ հայտարարել են թե Հայաստանը, թե խնդրի կարգավորման հետ առնչություն ունեցող տերությունները և թե միջազգային ամենահայտնի կազմակերպությունները… Վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում կարևորագույն բոլոր հարթակներում և խնդրի հետ կապ ունեցող բոլոր կողմերին հրապարակավ ներկայացվել է այն եզրագիծը, որից այն կողմ մենք բանակցելու տեղ չունենք»:
Ինչպես տեսնում ենք, այդ երզրագծերը էականորեն տարբեր են, եթե ոչ` հակադիր: Ս. Սարգսյանի ակնարկը ԼՂՀ անկախ կարգավիճակի մասին է, մի բան, ինչի շուրջ Բաքուն, մեր օրինակով, դեռևս «բանակցելու տեղ չունի»: Եվ սա է պատճառը, որ թե հարևան երկրում, թե Հայաստանում մշտապես օրակարգ է վերադառնում պահուստային տարբերակը: Հատկապես դրա հեռանկարով էր, որ կնքվեց հայ-ռուսական ռազմական համաձայնագիրը: Իսկ երկու օր առաջ ադրբեջանական խորհրդարանը վավերացրեց Թուրքիայի ու Ադրբեջանի միջև նույնպես ամռանը կնքված «Ռազմավարական գործընկերության և փոխօգնության մասին» պայմանագիրը: Մինչ օրս օտար աչքի համար գաղտնի պահված փաստաթուղթն այժմ ետ է տանում խորհրդավորության քողը, և միանգամայն պարզ է դառնում, որ դրա հիմնական նպատակը հայ-ռուսական ռազմական համագործակցության հետ հավասարակշռվելն է: Պայմանագրի երկրորդ կետը բառացիորեն կրկնում է այն, ինչը ստորագրվեց օգոստոսին Երևանում. «Եթե պայմանագիրը ստորագրած կողմերից մեկը զինված հարձակման կամ ագրեսիայի ենթարկվի այլ պետության կամ պետությունների խմբի կողմից, ապա մյուսը պարտավորվում է փոխադարձ օգնություն տրամադրել` առկա բոլոր հնարավորությունների կիրառմամբ»: Ահա այսպես խնդրին միջամտել ցանկացող մասնակիցները իրավական հիմքեր են ստանում իրենց ներկայության համար: Սակայն դա էլ կարծես թե բավարար չէ:
Բոլորովին վերջերս ռուսական մամուլում հայտնվեցին ուշագրավ հրապարակումներ, որոնցից մեկը «Արգումենտի նեդելի» պարբերականի հոդվածն էր այն մասին, թե Վաշինգտոնը անհրաժեշտության դեպքում չի խոչընդոտի ղարաբաղյան հակամարտության ուժային լուծմանը: Թերթը գրում էր, որ ԱՄՆ վարչակազմը Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին «քարտ-բլանշ» է տվել խնդիրը լուծելու համար: Թե որքանով է սա հավաստի, այլ հարց է: Սակայն հատկանշականն այն է, որ ռուսներն ավելի հաճախ են հրապարակ նետում նման վարկածներ` կարծես դրանով ցանկանալով ամեն կերպ ընդգծել ու մեծացնել իրենց դերակատարությունը ԼՂ կարգավորման գործում: Իսկ ամերիկացիները ոչ միայն չեն առարկում նրանց, այլև ընդհակառակը, անուղղակիորեն հաստատում են իրենց դերի նվազման հավանականությունը: «ԱՄՆ-ը 2011-ին կմտնի նախագահական ընտրարշավի փուլ, ուստի դժվար լուծելի հակամարտությունները, որոնցում Վաշինգտոնի համար անհապաղ քաղաքական և PR դիվիդենտներ ստանալու հեռանկարները մեծ չեն ու ազգային անվտանգության սպառնալիքը սահմանափակ է, ամերիկյան վարչակազմի համար (հատկապես երկրի տնտեսական դժվարությունների ֆոնին) քիչ դեր կունենան»,- ապագայի համար կանխագուշակում են կատարում Heritage Foundation-ի փորձագետները:
Կռահումներ անելն, իհարկե, անշնորհակալ զբաղմունք է: Իսկ մեր դառը փորձը մեզ հուշում է, որ շատ բաներ ուղղակի կախման մեջ կլինեն այս կամ այն հանգամանքից, անսպասելի կամ սպասելի շրջադարձերից, մեծ ու փոքր շահերի բախումներից: Այնպես որ, 2011-ին Ղարաբաղի խնդիրը ևս պայմանավորված կլինի ոչ այնքան ծրագրված քայլերով, որքան կողմնակի գործոններով: Այլ հարց է, թե մենք որքանով պատրաստ կլինենք մեր գործողությունները ներդաշնակեցնել այդ տարուբերումներ հետ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԴԱՆԻԵԼ ԽԱՐՄՍ

23 Դկտ

ՕՊՏԻԿԱԿԱՆ ԽԱԲԿԱՆՔ
Սեմյոն Սեմյոնովիչը ակնոց դնելով նայում է սոճուն ու տեսնում` սոճու վրա նստած է մի մուժիկ ու իրեն բռունցք է ցույց տալիս:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը ակնոցը հանելով նայում է սոճուն ու տեսնում, որ սոճու վրա ոչ ոք նստած չէ:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը ակնոց դնելով նայում է սոճուն ու նորից տեսնում` սոճու վրա նստած է մուժիկը ու իրեն բռունցք է ցույց տալիս:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը ակնոցը հանելով նորից տեսնում է, որ սոճու վրա ոչ ոք նստած չէ:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը նորեն ակնոց դնելով նայում է սոճուն և նորից տեսնում` սոճու վրա նստած է մուժիկը ու իրեն բռունցք է ցույց տալիս:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը չի կամենում հավատալ այդ երևույթին և համարում է այդ երևույթը օպտիկական խաբկանք:

ՎԱՑԼԱՎ ՀԱՎԵԼ

23 Դկտ

Իր նախնականության մեջ «Հայրենիք» բառն այսպիսով նշանակում է ոչ թե փակ կառուցվածք, այլ դրա հակառակը` կառուցվածք, որը բացում է, կամուրջ` մարդու և տիեզերքի միջև, ուղեցույց, որը ծանոթից տանում է դեպի անծանոթը, տեսանելիից դեպի անտեսանելին, հասկանալիից դեպի առեղծվածայինը, կոնկրետից դեպի համընդհանուրը: Դա ամուր հողն է ոտքերի տակ, որի վրա մարդը կանգնում է դեպի երկինք ուղղվելիս:
Ամենահեշտը, բնականաբար, «Հայրենիք» հասկացության մասին շատ չխորհելն է, և ավանդական նշանակությունը ընդունելը կամ շարունակել Հայրենիքի ըմբռնումը որպես փակ մի կառուցվածք ամրացնելն ու խորացնելը: Այս ուղին ոչ միայն բարդ չէ, այլև հասարակության որոշակի շերտերի, և այս իսկ պատճառով որոշակի քաղաքական գործիչների համար նաև բավականին գրավիչ: Այն չի դնում ինտելեկտուալ կամ բարոյական ոչ մի հատուկ պահանջ, այլ յուրաքանչյուրին առաջարկում է հայտնի իրողությունների հարմարավետ քնաբարձ ծանոթ հանրության գրկում: Պատկանելությունն այդ հանրությանը որպես բարձրագույն արժեք, հանում է անհատական պատասխանատվությունը ու վեր է ածվում հեշտորեն ճանաչելի հուսալիության անհուսալի մի աշխարհում… Սա մի մտածելակերպ է, որին մարդկանց կարող է տանել կամ դրդել, որպես փակ կառուցվածք, Հայրենիքի ըմբռնումը: Իսկ հետո կարող է պատահել, որ այն իր ծայրահեղ ձևում ի վերջո կծնի ոչ այլ ինչ, քան շովինիզմ, գավառականություն, խմբային էգոիզմ, օտարատյացություն և ռասիմ: Մենք բոլորս բավականին լավ գիտենք, թե ուր են տանում նման կոլեկտիվ հոգեվիճակները, երբ հմտորեն խթանվում են ազգայնամոլ առաջնորդների կողմից. բռնության, էթնիկական զտումների, պատերազմների և համակենտրոնացման ճամբարների:
Հայրենիքի ըմբռնումը, որպես փակ կառուցված, իր մեջ վտանգ է պարունակում. այստեղ Հայրենիքը մարդկային զարգացման ցատկահարթակի փոխարեն ավելի շուտ որպես չօդափոխված խուլանցք է դիտվում, մի քարանձավ, որը պաշտպանում է մարդուն աշխարհից, քան նրա հետ իր կոնտակտի տարածություն, ավելի շուտ որպես մի մարդուն մյուսից մեկուսացնելու գործիք, քան դեպի ուրիշը բացվող ուղու դարպաս:
Այդ ըմբռնման մեջ, հատկապես դրա այլասերված ձևերի, ես գտնում եմ շատ ձևականություն. դրանում Հայրենիքը ավելի ու ավելի պարզորոշ կերպով կորցնում է ամենայն ոգեղեն չափողություն կամ ամենայն ոգեղեն բովանդակություն, այն ավելի ու ավելի քիչ է ներկայացնում զգայված կամ միասին ընդունված արժեքների ամբողջություն կամ սեփական ոգեղեն ժառանգություն, ինչպես որ ըմբռնվում է ու դառնում է իր արտաքին, բովանդակազուրկ ատրիբուտների` տարազների, դրոշների, կոչերի կամ անվերջ կրկնվող մեղեդիների սոսկ մեռած մի փաթեթ:
Ես կարծում եմ, որ արդի աշխարհը ժամանակի ընթացքում իր ետևում կթողնի ազգային պետության ավանդական ըմբռնումը որպես ազգային գոյության գագաթնակետ, ինչը դե ֆակտո նշում է պատմության վերջը:

Օրակարգից հեռացվածը

23 Դկտ

Երեկ ողջ օրվա ընթացքում Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսից ստացվող լուրերը վկայում էին այն մասին, որ այդ հարկի տակ ծավալվում էին բուռն, դրամատիկ, շատ դեպքերում նույնիսկ անհասկանալի իրադարձություններ: Եվ եթե անգամ Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող թիվ 252 բանաձևի նախագիծը 111-րդ գումարման նիստի օրակարգ ընդգրկելու շուրջ պայքարն անհավասար էր, ապա առավելություն ստացած թևը հազիվ թե իրեն զգար հաղթողի դիրքերում: Նկատելի էր, որ ամերիկահայ լոբբիստական կազմակերպությունները անում էին հնարավոր ամեն բան արդյունքի հասնելու համար, և նրանց աշխատանքն այդ ուղղությամբ ընթանում էր առանց ընդհատման: Այսքանից հետո յուրաքանչյուր հիասթափություն կարող է արդարացված լինել, քանի որ դեկտեմբերի 22-ին ևս նախագիծը չընդգրկվեց քննարկմնան ենթակա փաստաթղթերի ցանկում, և այդ մասին հայտարարվեց առանց ափսոսանքի: Որպեսզի պարզ դառնա, թե ամերիկացի օրենսդիրների համար իրականում ինչ արժե հայերիս հուզող խնդիրը, ասենք միայն, որ երեկ Պալատի 435 անդամներից ավելի քան 100-ը նույնիսկ ներկա չէին գտնվել լիագումար նիստին` իրենց բացակայությունը հիմնավորելով այն հարգելի պատճառով, թե զբաղված են եղել նախատոնական այցելություններով: Բայց նույնիսկ նման պայմաններում հայկական կառույցների ջանքերով հնարավոր էր եղել ապահովել կողմ անձանց նվազագույն անհրաժեշտ թիվը (ներկա դրությամբ բանաձևին սատարող 218 կոնգրեսականի), հետևաբար եթե օրինագիծը օրակարգ մտներ, ամենայն հավանականությամբ կարող էր անցնել:
Սակայն մի կողմ թողնենք լավատեսական կռահումների շարքը և, ինչպես ասում են, իրերը կոչենք իրենց անուններով: Հայկական բանաձևը Կոնգրեսի օրակարգ չմտավ, քանի որ ԱՄՆ-ն միշտ և բոլոր դեպքերում ընտրություն է կատարելու շահի ու բարոյականության միջև` առավելությունը տալով առաջինին: Ներկա պահին Վաշինգտոնի համար Թուրքիայի հետ հարաբերությունները շատ ավելի մեծ կարևորություն ունեն, քան Հայաստանն է ու նրա Ցեղասպանության ճանաչումը: Եվ ուրեմն ի՞նչ պատմական արդարության, բարոյականության կամ իրավունքների մասին կարող է խոսք գնալ, եթե գերիշխողը մնալու է երկրի շահը, իսկ այդ շահին ծառայող պետական մեքենան գործելու է իրեն թելադրված ուղղությամբ: Ընդամենը հաշված ժամեր առաջ դեռ Կոնգրես չհասած օրենսդիրներին նմանատիպ հստակ հրահանգ իջեցվեց Սպիտակ տնից: Երկրի նախագահի մամուլի քարտուղար Ռոբերտ Գիբբսը շատ հասկանալի կերպով հայտարարեց, որ ԱՄՆ-ի համար գերակա են Թուրքիայի հետ անխաթար հարաբերությունները: Հիշյալ պարոնը բոլորովին վատ չզգաց` հաստատելով այն փաստը, որ բանաձևի առթիվ նախագահ Բարաք Օբաման Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանից «զգուշացում-նամակ» է ստացել` անուղղակիորեն հաստատելով, որ իր անմիջական շեֆին կարող են թելադրել նաև Անկարայից: Փույթ չէ, որ Ցեղասպանության ճանաչումը Օբամայի նախընտրական խոստումներից մեկն էր: Փույթ չէ, որ Կոնգրեսի ղեկավարությունը նախկինում խոստացել էր հարցը արագ ընդգրկել օրակարգում: Այդ ամենը կարելի է ուրանալ ու մարսել: Սակայն թուրքական ոսկորը դժվար կլինի կուլ տալ:
ԱՄՆ Հայ Դատի հանձնախմբի ներկայացուցիչները երեկ օրվա ավարտին հավաստիացնում էին, որ, ըստ դիվանագիտական աղբյուրների, դեռ կան հնարավորություններ մի շարք մեթոդներով բանաձևը ներկայացնել լիագումար նիստին։ Նման սպասելիքների համար հիմք էր ծառայում այն, որ Պալատի օրակարգը կարող է ծրագրային լրացումներ, ուրեմն և ժամանակային երկարաձգումներ ունենալ: Բացի այդ, Պալատի խոսնակ Նենսի Փելոսին, կիրառելով «ընթացակարգային կանոնների կասեցում» մեթոդը, կարող է բանաձևը ուղղակիորեն բերել լիագումար նիստի օրակարգ: Սրանք, ինչ խոսք, քիչ հավանական, համարյա անիրականանալի զարգացումների տեսլականներ են: Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը ոչ սկսվել, ոչ էլ ավարտվելու է ԱՄՆ Կոնգրեսի ներսում: Եվ լավ է, որ անհաջողությունը ողբերգություն չի ընկալվում: «Մենք մեր ձեռքերը չենք իջեցնում: Անկախ նրանից` կդրվի օրակարգում, կքվեարկվի թե ոչ, մենք շարունակելու ենք մեր նպատակաուղղված աշխատանքը»,- երեկ հայտարարեց Ամերիկայի հայկական համագումարի տարածաշրջանային գրասենյակի ղեկավար Արմինա Դարբինյանը:
Իսկ ինչ վերաբերում է վերջին մեկշաբաթյա խմորումներից ստացած տպավորությանը, ապա ամենահատկանշականը թերևս այն էր, որ այս անգամ Սպիտակ տան վարչակազմի ու պետդեպարտամենտի ճնշումները կոնգրեսականների վրա այնքան էլ ուժեղ չէին, ինչպես եղավ նախկին փորձի ժամանակ: Վերլուծաբանների կարծիքով, պատճառը հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացի փաստացի տապալումն է: Հիմա այլևս կոնգրեսականների վրա չի ներգործում թուրքերի այն զգուշացումները, թե իբր որոշում կայացնելով նրանք կարող են վտանգել երկու երկրների մերձեցման քայլերը:
Ի դեպ, երեկ Կոնգրեսի հայկական հարցերով զբաղվող հանձնախումբը մի բաց նամակ էր տարածել գործընկերների շրջանում, որով կոչ էր արվում աջակցել մարդու իրավունքներին վերաբերող այս կարևոր օրինագծին: Նամակի հեղինակներն էին Ֆրենկ Փալոնը Կրտսերը, Էդվարդ Ռոյսը, Ադամ Շիֆը, Ջեքի Սփիերը և Բրեդ Շերմանը: Նրանք գրում էին, թե օրինագիծը «վերահաստատում է մեր ազգի բարոյական պայքարը բոլոր ցեղասպանությունների դեմ»:
Երեկ դա չհաստատվեց: Հայոց ցեղասպանության հարցը շարունակեց մնալ քաղաքական առևտրի առարկա:

Հովիկ Չարխչյան

ՄԽԻԹԱՐ ԳՈՇ

23 Դկտ

ՈՒՂՏՆ ՈԻ ՆՐԱ ԽՆԱՄՈՂԸ
Ուղտը հարված ստացավ իր խնամողից և բարկանալով ասաց.
— Տե՛ս, երբ տրտում եմ լինում, ինձ մի խփիր, թե չէ՝ կմեռնես իմ ձեռքով:
Խնամողը հարցրեց.
— Ի՞նչ նշանով է արտահայտվում քո տրտմությունը, իմանամ, որ չխփեմ։
— Երբ տեսնես ներքին շրթունքս կախված,- ասում է ուղտը,- և քայլելուս ժամանակ չլսես ոտքերիս ձայնը, ուրեմն տրտում եմ։
— Դու միշտ այդ ես,- պատասխանեց խնամողը,- էլ ինչպե՞ս իմանամ:
Չարաբարոների մասին է առակս, որոնք միշտ բարկացած են և երբեմն պատրվակում են, թե այդպիսին են տրտմության պատճառով:

ԱՊԱՇԽԱՐՈՂ ԳԱՅԼԸ
Գայլը ծերանալով, գնում է ոչխարի հոտի մոտ ու ասում.
— Այժմ ապաշխարող եմ և շատ եմ ձեզ վշտացրել, ուստի ուզում եմ գալ ու ձեր տան ավլողը դառնալ, որպեսզի թողության արժանանամ, պահպանեմ ձեր մանուկներին ուրիշ գայլերից։
Եվ ուրախանալով, ոչխարները շներին ասում են.
— Այլևս մի հալածեք նրան։
Գայլը մնում է այդտեղ, համբերում մինչև մեծանում են գառները, ապա սկսում է հոշոտել և ուտել նրանց։ Ի վերջո, շատերը նկատելով այդ, սատկեցնում են նրան։
Առակս այսպիսի խրատ է տալիս, շուտ չհավատալ չարագործին։

ՆՈԽԱԶՆ ՈԻ ԳԱՅԼԸ
Նոխազը այծերի հետ մտավ քարանձավ։ Տեսնելով նրանց, գայլը գալիս, հարցնում է.
— Ի՞նչ եք անում այդտեղ։
Եվ ասում են.
— Քառասուն օր ճգնելու ենք այստեղ։
Հավատալով, գայլը գնաց։ Իսկ այծերը իջնելով՝ գնացին խաղաղությամբ:
Առակս ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է ստությամբ ազատվել վտանգից, որ պարսավելի չէ։

ՁԿՆԵՐԸ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԹԱԳԱՎՈՐԸ
Ձկները մեղադրվեցին իրենց թագավորից.
— Ինչո՞ւ եք ուտում ձեզնից մանր ձկներին։
Համարձակություն ստանալով ձկները պատասխանում են.
— Որովհետև քեզնից սովորեցինք, շատերը եկան քեզ երկրպագելու, և կլանելով՝ քեզ կերակուր դարձրիր։
Ըստ այդմ իրենք ևս ավելի հանդուգն եղան:
Առակս հանդիմանում է, որ ոչ թե խոսքով, այլ գործով պետք է խրատող լինել։

ԽՈՀԵՄ ՄԱՐԴԸ ԵՎ ԾԱՌԵՐԸ
Մի խոհեմ մարդ հարցրեց ծառերին.
— Ի՞նչն է պատճառը, որ ինչքան բարձրանում եք, այնքան խորն եք արմատներ գցում։
Եվ նրանք պատասխանում են.
— Խոհեմ լինելով, ինչպե՞ս չգիտես, որ մենք չենք կարող այսքան ճյուղեր կրել և ընդդիմանալ հողմերի ճնշմանը, եթե խոր և բազմաճյուղ արմատներ չունենանք։ Տեսնու՞մ ես մեր եղբայր հաճարի և փիճի ծառերը, որ, թեև շատ ճյուղեր չունեն, չեն կարողանում դիմադրել, որովհետև չունեն նաև խոր արմատներ։

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

22 Դկտ

«Իշխանությունները երեսուն արծաթի դիմաց ծախեցին սեփական ժողովրդի վաղվա օրը»

«Լեզվի մասին» օրենքի ընդունումը հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանը որպես ստորություն գնահատեց: Նա նշեց, որ ԱԺ-ի որոշմանը արգահատանքով է վերաբերվում. «Ազգային ժողովի հղփացած պատգամավորները երեսուն արծաթի դիմաց ծախեցին սեփական ժողովրդի վաղվա օրը»:
Հովիկ Չարխչյանը համոզված է, որ վաղը կգան ավելի բարոյական առաջնորդներ ու կպատռեն այդ ամոթալի փաստաթուղթը:

19:38 Քաղաքական | Չորեքշաբթի 22.12.2010

ԿՈՆՍՏԱՆՏԻՆ ԿԵԴՐՈՎ

22 Դկտ

ԹԻԹԵՌԻ ԱՎԵՏԱՐԱՆԸ

«Բերկրիր, սանդուղք երկրից դեպ երկինք»,- ասվում է Աստվածամոր օրհներգության մեջ: Դուռն ու սանդուղքը, այդպիսի հասարակ առտնին առարկաներ, օրեցօր շոշափելի, իրենց մեջ թաքցնում են Հիսուսի և Մարիամ Աստվածածնի պատկերները: Ծառը ժամանակի մեջ` ողջ անտառն է: Ողջ անտառը ժամանակի մեջ` ողջ մարդկությունն է: Ողջ մարդկությունը հավերժության մեջ` Հիսուս է, իսկ Հիսուս` դուռն առ անմահություն: Ուշադրություն դարձրեք, ինչպես ծավալվելով առ անվերջություն, մարդը դարձյալ վերադառնում է ելման կետին, ինքն իրեն, դռանը: Դրանում գեղարվեստական պատկերի էությունն է: Այն անտեսանելին տեսանելի է դարձնում և անվերջությունը վերադարձնում է երկիր, ձգելով այն դեպի մարդը: Այդպես Հերմես Եռամեծարը, ձգտելով անմահության միստիկական գաղտնիքի բացահայտմանը` դիմում է թիթեռի կերպարին: Մարդկային մարմինը` բոժոժ է, որում հասունանում է թիթեռ-հոգին: Բայց ինչպե՞ս ենք մենք պատկերացնում այդ թիթեռը: Ինչպիսի՞ն են այդ թիթեռի չափերը: Ինչպիսի՞ տեսք ունեն նրա թևերը: Շատ թիթեռներ ապրում են մեկ օր: Իսկ հին հնդիկներն ասում են, որ Բրահմայի օրը ձգվում է հազարավոր տարիներ:
Այժմ պատկերացնենք, թե ինչ է տեղի ունենում բոժոժի ներսում: Բոժոժը սև խոռոչ է, իսկ բոժոժը ժամանակի մեջ` մի ողջ խառնակույտ սև խոռոչների, որոնցից էլ բաղկացած էր մեր տիեզերքը մինչ ի հայտ գալը: Նորագույն տվյալների համաձայն՝ այդ բոժոժ-սև խոռոչների ներսում կա ինչ-որ կարծեցյալ տարածություն-ժամանակ, քանզի բանաձևումների համաձայն՝ այնտեղ ժամանակը տարածականայնանում է, իսկ տարածությունը ժամանակայնանում: Դա դժվար է երևակայել և առավել դժվար է պատկերացնել: Սուրբ Հովհան Աստվածաբանը տվել է այդ երկնային քաղաքի իր նկարագրությունը: Այնտեղ հոսում են կենդանի ջրի գետերը: Ով խմում է դրանցից, նա հավետ ծարավ չի ճանաչում: Այնտեղ աճում է կենաց ծառը, և նա, ով ճաշակել է նրա պտուղներից, քաղց չի ճանաչում: Գետն ու ծառը, որոնց մասին խոսում է Հովհան Աստվածաբանը, Քրիստոսի սիրելի աշակերտը` հավերժական տարածություն-ժամանակ պատկերներն են: Բայց մեզ հետաքրքիր է ոչ թե տարածություն-ժամանակը, որ մեր տիեզերքի նկատմամբ նշագրված է որպես կարծեցյալ մեծություն, այլ մեր մտքերն ու զգացմունքները հավերժության մեջ: Այժմ հասկանալի է դառնում, որ հավերժությունը կարծեցյալ տարածություն-ժամանակ է, որը սովորական մարդկային գիտակցության մակարդակով ընկալվում է որպես մահ: Մահը ընդհատում է երկրային տարածության և ժամանակի սահմանը, բայց մեր տեսողությունը, մեր միտքն ու լսողությունը չեն կարող հաղթահարել զրոյական անջրպետը, որպեսզի սուզվեն հավերժական կարծեցյալության մեջ: Սակայն կան գաղտնատեսներ, գաղտնահանդիսատեսներ և բանաստեղծներ, որոնք տեսել են հավերժությունը: Հավերժությունը` թիթեռ չէ, թրթուր չէ և բոժոժ չէ, որի փոխակերպվում է թիթեռը՝ մահանալիս, և որից նա դուրս է թռչում՝ կրկին հարություն առնելիս: Հավերժությունը` եռամեկ է, եռամարմին, սակայն միեղեն էություն: Թիթեռ-բոժոժ-թրթուր: Ժամանակի առումով դուք կարող եք այդ երրորդություններից ցանկացածը կոչել ինչպես ձեզ հարմար է: Ասենք, թիթեռը` ներկան է, բոժոժը` անցյալը, թրթուրը` ապագան: Կամ թիթեռը` ապագան, թրթուրը` ներկան, բոժոժը` անցյալը: Բայց մարդու համար այս կյանքում ավելի բնական է բոժոժը տեսնել՝ որպես ապագա, թիթեռը՝ որպես ներկա, թրթուրը՝ որպես անցյալ: Քանի որ կարծեցյալ տարածականայնացված ժամանակի մեջ կարելի է փոխադրվել, ինչպես տարածության մեջ, դուք կարող եք միասնական հայացքով աչք ածել անցյալապագաներկան: Թիթեռթրթուրբոժոժը: Եվ այդժամ ձեր առջև հառնում է ամենակատարյալ մարդու` Ադամ-Կադմոնի կերպարը, ինչպիսին որ նա դրախտում էր` մինչ արտաքսվելը: Ադամ-Կադմոնը Եվայի համեմատ բոժոժ էր, ով հենց հանց թիթեռ ելել է նրա կողից: Հնարավոր է, որ օձը` Ադամի և Եվայի երկրային, սողացող էությունն է, այսինքն՝ թրթուրը:
Ռուբլյովի «Երրորդությունն» ասես պարփակված է ինչ-որ թափանցիկ, բյուրեղապակյա գնդաձև բոժոժի մեջ: Այստեղ հրեշտակներից յուրաքանչյուրը` Հայր-Որդի-Սուրբ Հոգին է, բայց նաև ժամանակն է` անցյալապագաներկան: Եռաստիճան հավերժություն: Բայց և ինքը՝ թիթեռը` երեք սկիզբների սիմվոլն է մի էակի մեջ: Երկու թևերը` անցյալն ու ապագան, եւ մեջտեղի մարմինը` ներկան: Երբ թիթեռը թռչում է, նա կազմում է հավերժությունը, սակայն, ըստ երկրային ժամանակի, երբեմն մեկ օր է ապրում: Աստծո համար մեկ օրը, ասես հազար տարի, և հազար տարին, ասես մեկ օր:

Թարգմ. Վ. ՖԵՐԵՇԵԹՅԱՆ

ՎԱԶԳԵՆ ՇՈՒՇԱՆՅԱՆ

22 Դկտ

Կանցնեն բոլոր վերքերն ու բոլոր հուսահատությունները, բոլոր նվաստացումներն ու բոլոր ստրջանքները,- ինչ որ կմնա հայ մանուկն է հայրենի հողին վրա: Ահա այս պետք է ըլլա մեր Ալֆան ու մեր Օմեղան, մեր ճշմարտությունն ու մեր արդարությունը: Թող այս օտար եզերքներուն վրա մեր վերջին երգը լռե հավիտյանս հավիտենից, միայն թե հայ շինականը լուսաբացին կարենա իր զվարթությունը մրմնջել:
Թող նոր աժդահա մը ելլեր Երկոքին Մասյաց վրա, սրունքներեն մեկը նետեր մեկ լեռան ու մյուսը` Արագածի լերկ գագաթին ու ողջ հայոց աշխարհը երիկամունքներեն սարսող ձայնով մը որոտոտ, լեցնելով կիրճերու մեր խոնարհ գյուղերը, Սանահինեն մինչև Սևանի եզերքը, Զանգեզուրեն մինչև Շիրակա դաշտ, թող որոտը գոռալով թավալեր ավաններեն ու քաղաքներեն:
Կանցնին բոլոր փոթորիկներն ու բոլոր ահագնադղորդ պատերազմները, կանցնին բոլոր հորդաներն ու բոլոր բարբարոսները, կանցնին բոլոր հերետիկոսներն ու բոլոր պզտիկ պարոնները` իրենց սուտ իմաստությամբ: Հայոց ազգ, քայլերդ դուրս մի նետեր այս ավանդակներեն, այս ծործորներեն ու այս խոպան հողերեն: Եթե նույնիսկ բազուկներդ չկրնան հրացան բռնել` մագիլներովդ ճանկե արդարությունդ, եթե նույնիսկ ստիպված ըլլաս անգամ մը ևս ողնաշարդ ծռել, ողջ հասակովդ ընկիր մեր կարմիր հողերուն վրա: Ավելի լավ է սողալ այստեղ, քան թե գլուխ ցցել ուրիշին սահմաններուն վրա: Ոչ մեկ նոր ելք այլևս այս հողերեն: Ճակատագիրդ հոս է, և սրբությունդ` հոս, վասնզի հոսկե է միայն, որ վաղը բոլոր փառքերը կրնան արթննալ և բոլոր ցորենները բարձրանալ գեղուղեշ, բոլոր ակոսներեն…

%d bloggers like this: