Tag Archives: ֆուտբոլ

ԹՎԵՐԸ ԳՈՒՄԱՐԵՑ

12 Հլս

Երկու հետաքրքիր դրվագ ֆուտբոլիստների համարների մասին:
Երբ 1998-ին Ռոբերտո Բաջոն տեղափոխվեց «Ինտեր», նա խնդրեց իրեն տրամադրել սիրելի 10 համարի մարզաշապիկը: Ռոնալդոն 10-ը զիջեց նրան, բայց փոխարենը պահանջեց 9 համարի մարզաշապիկը, որը կրում էր Իվան Սամորանոն: Վերջինս յուրօրինակ ձևով արձագանքեց այդ կորստին: Նա վերցրեց 18 համարը, բայց 1-ի և 8-ի մեջտեղում + նշան դրեց` գումարման արդյունքով պահպանելով իր հին համարը:
Ոչ պակաս հետաքրքիր էր նաև Հիշամ Զերուալիի ընտրությունը, երբ նա տեղափոխվեց շոտլանդական աբերդին ակումբ: Ֆուտբոլասերները այս մարզիկին անմիջապես կնքեցին «Զրո» մականունով` նրա ազգանվան առաջին տառերի նմանությամբ: Ի պատասխան Զերուալին էլ որոշեց խաղալ 0 համարի ներքո: Եվ միայն մեկ տարի անց ֆուտբոլի ֆեդերացիան արգելեց խաղացողներին այդ համար մարզաշապիկ կրել:

pizap.com15291979843051

ՄԱՀԱՑՈՒ ԳՈԼԸ

17 Հնս

Ֆուտբոլի պատմությունը նաև իր ողբերգություններն ունի: Դրանցից մեկն էլ արձանագրվեց 1994 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության օրերին: ԱՄՆ-ի հավաքականի հետ հանդիպման ժամանակ Կոլումբիայի թիմի պաշտպան Անդրես Էսկոբարը պատահմամբ գնդակն ուղարկեց սեփական դարպասը: Նրա ինքնագոլի պատճառով Կուլումբիայի հավաքականը դուրս մնաց հետագա պայքարից, և թիմը տուն վերադարձավ: Մի քանի օր հետո Էսկոբարը սպանվեց, երբ գտնվում էր իր ավտոմեքենայում: Ամեն կրակոցի հետ մարդասպանը գոռացել էր. «Գոլ, գոլ, գոլ…»:

a382acfd6e14ea6608aac2edd9c6b7da5b017777e8097631707392

ՇԱՏ ԽՈՇՈՐ ՀԱՇՎՈՎ

17 Հնս

Գոլառատ ֆուտբոլը հրաշալի բան է: Բայց այս դեպքում էլ ամեն ինչ իր չափն ու սահմանը պիտի ունենա: Աշխարհում գոլերով ամենահարուստ խաղը տեղի է ունեցել Մադագասկարում, 2002 թվականին: Տեղի «Սթադ Օլիմպիկ Լեմիրն» թիմը պայքարում էր երկրի չեմպիոնի տիտղոսի համար: Սակայն հենց խաղի սկզբից, դժգոհելով մրցավարական կազմից, նրանք իբրև բողոքի նշան սկսեցին գնդակներ ուղարկել սեփական դարպասը: Արդյունքում խաղն ավարտվեց 149: 0 հաշվով` հոգուտ մրցակից «ԱՍ Ադեմա» թիմի:

madag

ՏՈՒԳԱՆԱՅԻՆ ՔԱՐՏԵՐԸ

16 Հնս

Մինչև 1960-ականների վերջը ֆուտբոլային խաղի մրցավարները նախազգուշացնող քարտեր չունեին: Խախտումները նրանք գրանցում էին իրենց ծոցատետրում: Սակայն վերլուծելով մի քանի սկանդալային միջազգային հանդիպումներ, որտեղ մրցավարների և ֆուտբոլիստների միջև խնդիրներ էին ծագել լեզվական պատնեշների պատճառով, աշխարհի առաջնության մրցավարական կորպուսի ղեկավար Քեն Ասթոնը որոշեց տուգանքների սիստեմը դարձնել առավել տեսանելի: Գաղափարը նրա մոտ ծնունդ առավ, երբ մի անգամ մեքենայով կանգ առավ լուսացույցի տակ: Տուն հասնելուն պես նա այդ մասին պատմեց կնոջը: Իսկ վերջինս անմիջապես այն առարկայացրեց` մկրատով գունավոր թղթերից կտրելով կարմիր և դեղին քարտերը:45_main_new.1514801669

ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ՀԱՐՎԱԾԸ

25 Մյս

2002 թվականի գարնանային մի օր Ճապոնիայի վարչապետ Ձյունիտիրո Կոիձումիի թիկնապահները նրա աշխատասենյակից լսեցին հարվածի ուժգին ձայներ: Նետվելով ներս նրանք տեսան, որ սարսափելի ոչինչ չի կատարվել, ընդամենը վարչապետը ֆուտբոլի գնդակով հարվածում էր պատին: Հետո Կոիձումին թիկնապահներին բացատրեց, որ գնդակի հետ վարվելու ձև է սովորում, քանի որ մինչ այդ չի իմացել, իսկ ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության բացման արարողության ժամանակ նրան էր վերապահված առաջին խորհրդանշական հարվածը կատարելու պատիվը:

02151564

ՆԱԽԱԳԱՀԻ ԱՆՈՒՆՈՎ

21 Մրտ

Ֆուտբոլասերները թերևս գիտեն, որ Կրիշտիանու Ռոնալդու ոչ թե անուն-ազգանուն է, այլ կրկնակի անուն: Ընդ որում, Պորտուգալիայում Ռոնալդու անունը շատ հազվադեպ է: Հայտնի ֆուտբոլիստն այդ անունը ստացել է այն պատճառով, որ նրա հայրը ժամանակին ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի մեծ երկրպագուն էր և նորածնին պարգևել է նախագահական անվանում:

23f792

ԲՈՐԻ ՖՈՒՏԲՈԼԸ

8 Հնվ

Դանիացի աշխարհահռչակ ֆիզիկոս Նիլս Բորը նաև հրաշալի ֆուտբոլիստ էր` «Ակադեմիկս» թիմի դարպասապահը: Նրա կրտսեր եղբայր Հերալդն էլ իր հերթին մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր էր ու միաժամանակ հանդես էր գալիս Դանիայի ֆուտբոլի հավաքականի կազմում: Այդ իսկ պատճառով էլ երբ եղբայրները գիտական թեզ էին պաշտպանում, նրանց պաշտպանությանը ավելի շատ ֆուտբոլասերներ էին ներկա գտնվում, քան ֆիզիկոսներ ու մաթեմատիկոսներ:

Belgium-v-Czechoslovakia--008

ՖՈՒՏԲՈԼ ԵՎ ԿԱՅԾԱԿ

15 Դկտ

1998 թվականին Կոնգոյում ֆուտբոլային խաղի ժամանակ կայծակի հարվածից զոհվեցին 11 ֆուտբոլիստներ: Ապշեցուցիչն այն է, որ 11-ն էլ հյուրընկալվող թիմի խաղացողներն էին: Իսկ տանտերերին ոչինչ չպատահեց:

751big

ԲԼԱ-ԲԼԱ-ԲԼԱ-ԲԼԱ

26 Հկտ

2014 թվականի նոյեմբերի 26-ին` Բրազիլիայի գավաթի եզրափակիչ խաղից առաջ տեղական «Estado de Minas» թերթը լույս ընծայեց մի բացառիկ համար, որտեղ բոլոր այն նորությունները, որոնք ֆուտբոլին չէին առնչվում, կազմված էին «բլա-բլա-բլա-բլա» նախադասություններից:

ecd1c74d99a0757386a587c2c4acaf00

ՖՈՒՏԲՈԼԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

27 Սպտ

1992 թվականին Մոսկվայում մի ֆուտբոլային հանդիպում էր ընթանում: Մրցում էին ՌԴ կառավարության և մայրաքաղաքի թիմերը: Ստացվեց այնպես, որ առաջին խաղակեսին վնասվածք ստացավ կառավարության թիմի դարպասապահը: Ընդմիջմանը հանդերձասրահում Բորիս Ելցինին առաջարկեցին փոխարինող դարպասապահ վերցնել Վլադիմիր Մասլաչենկոյին (ԽՍՀՄ հավաքականի հանրահայտ դարպասապահ ու սպորտային մեկնաբան): Բայց Մասլաչենկոն հրաժարվեց` պատճառաբանելով, որ ինքը կառավարության անդամ չէ: Հենց այդ պահին Ելցինը կարգադրեց նրան նշանակել սպորտի փոխնախարար և վարչապետ Գայդարին հանձնարարեց համապատասխան հրամանագիր պատրաստել: 
Երկրորդ խաղակեսին դարպասի մոտ էր Մասլաչենկոն: Բայց ավելի ուշ նա հրաժարվեց պաշտոնից:

Bwd4PMuqrjM

ԱՄԵՆԱԲԱՐԵԿԻՐԹ ՖՈՒՏԲՈԼԻՍՏԸ

23 Օգս

Անգլիացի ֆուտբոլիստ Սթենլի Մեթյուզն իր ողջ մարզական կենսագրության ընթացքում չի ստացել ոչ մի նախազգուշացում, դեղին կամ կարմիր քարտ: Ի դեպ, նա մասնակցել է ավելի քան 700 պաշտոնական խաղի և ֆուտբոլը լքել է 50 տարեկանում: Հրաժեշտի արարողության ժամանակ Ելիզավետա Երկրորդ թագուհին նրան ասպետական տիտղոս է շնորհել: Մեթյուզը սպորտաձևի պատմության մեջ մնացել է իբրև ամենաբարեկիրթ ֆուտբոլիստ:

20915151_2486353001505640_1248677619905104216_n

ՆԱՊԱՍՏԱԿԻ` ԳՅՈՒՄՐԻՈՒՄ ԽՓԱԾ ԳՈԼԸ

3 Փտր

Ես այս պատմության ոչ ականատեսն եմ եղել, ոչ էլ լսել եմ ինչ-որ մեկից: Պատմությունը կարդացել եմ ռուսական մամուլում: Եվ այսպես, 1984 թվականին ֆուտբոլային խաղ էր ընթանում տեղի ֆուտբոլիստների և Երևանի կաթի գործարանի թիմի միջև: Անցել էր 80 րոպե, բայց հաշիվը դեռ չէր բացվել: Եվ ահա գյումրեցիների հերթական հարվածից հետո գնդակը գլորվում էր եզրային գծից դուրս, երբ հանկարծ որտեղից որտեղ դաշտում հայտնվում է մի նապաստակ: Գնդակը դիպչում է նրան ու մտնում է դարպասը: Խաղի մրցավարին ոչինչ չէր մնում, քան արձանագրել դարպասի գրավում: Որքան էլ երևանցիները բողոքեցին, հաշիվը չփոխվեց, իսկ գոլը գրանցվեց այն գյումրեցի մարզիկի անունով, ով վերջինն էր հարվածել գնդակին:News-1378797145-76574

ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ԽԱՂԵՐ

20 Նյմ

Ֆուտբոլի վետերանները միահամուռ հաստատում են, որ տարիներ շարունակ Երևանի «Արարատի» և Բաքվի «Նևթչիի» խաղերը վերածվել են երդվյալ թշնամիների բախումների: Մոսկվայի «Տորպեդոյի» դարպասապահ Վյաչեսլավ Չանովն իր հուշերում պատմում է, որ երբ 1984-ի մայիսին «Արարատը» հաղթել էր բաքվեցիներին` Բաքվի մարզադաշտում երկու գնդակ խփելով մրցակցի դարպասը, ադրբեջանցիները պարտությունը «նշանավորել» էին իրենց մարզադաշտը հրկիզելու փորձերով և քաղաքում հրահրված ջարդերով: Իսկ 1985 թվի հանդիպումներից մեկն ընդհանրապես կարող էր ավարտվել ողբերգությամբ: Բանն այն է, որ այդ տարի լրանում էր Շուշիի ջարդերի 65-րդ տարելիցը, և ֆուտբոլային հանդիպման նախօրեին Բաքվում սադրիչ թռուցկիներ էին տարածվել: Խաղը կայանալու էր ապրիլի 21-ին: Սարսափած ղեկավարությունը որոշում է խաղը հետաձգել, սակայն վերջին պահին վճռում են այն անցկացնել` իրավապահների խիստ հսկողության տակ: Այդ օրը «Նևթչիին» հաջողվում է մեկ անպատասխան գնդակ խփել հայերի դարպասը: Գոլը փոքր-ինչ լիցքաթափում է կատաղած ամբոխին: Բայց ժամանակավորապես: Խաղի ավարտից հետո հանդերձասրահում վիճաբանություն է ծագում, որն արագ վերածվում է ձեռնամարտի: Միայն միլիցիայի միջամտությամբ է հաջողվում խուսափել արյունահեղությունից:

Հ. Չարխչյան

photo_159005_7b30f91b0

ԱՐՅՈՒՆ ԵՐԵՎԱՆԻ ՄԱՐԶԱԴԱՇՏՈՒՄ

29 Հկտ

1955 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Երևանի հանրապետական մարզադաշտը լեփ-լեցուն էր: Մրցում էին տեղի «Սպարտակը» և Սվերդլովսկի մարզային սպայի տան ֆուտբոլային ակումբը` ОДО-ն: Սպասվում էր լարված ու վճռորոշ պայքար. 25 հազար հանդիսատեսներ հետևում էին, թե երկու թիմերից որի՞ն բախտ կվիճակվեր դուրս գալ ԽՍՀՄ առաջնության Ա խումբ: Ստացվել էր այնպես, որ մարզադաշտում հավաքվել էր բավականին ներկայանալի երկրպագուների կազմ. այնտեղ էր ոչ միայն հանրապետության ողջ կուսակցական վերնախավը, այլև բազմաթիվ օտարերկրացի լրագրողներ: Վերջինն, ինչ խոսք, այդ ժամանակների համար աննախադեպ երևույթ էր: Սակայն սա էլ իր բացատրությունն ուներ: Հայաստանում հենց նոր ավարտվել էին կաթողիկոսական ընտրությունները: Օտար լրագրողները ժամանել էին լուսաբանելու այդ իրադարձությունը, իսկ ֆուտբոլային խաղին ներկա լինելու հնարավորությունը որոշել էին նույնպես ձեռքից բաց չթողնել:63971500

Մարզադաշտում տիրող ընդհանուր տրամադրությունը ոչինչ չէր մատնում սպասվող զարգացումների մասին: Մինչդեռ դրա համար ի սկզբանե կային ծանրակշիռ հիմքեր: Ինչպես ավելի ուշ պիտի նշվեր իշխանական օղակներին ներկայացվող զեկուցագրերում, հանդիսատեսների մեծ մասն այդ օրը խաղի էր եկել` նախապես զինված քարերով և այլ առարկաներով: Այդ քարերը նրանք իրենց գրպանն էին դրել հենց ստադիոնում: Բանն այն է, որ հանրապետական մարզադաշտում ընթանում էին վերանորոգման աշխատանքներ, և այնքան էլ դժվար չէր տարածքում լցված շինարարական աղբը «թեթևացնել»: Բայց այս անգամ մարզասերների «քարեդարյան զինանոցը» ամենևին նախատեսված չէր հյուրերի համար: Ճիշտ հակառակը. հայ ֆուտբոլասերները վերջին շրջանում խիստ չարացած էին իրենց սիրելի թիմի մարզիկների նկատմամբ: Երևանի «Սպարտակը» երկու խաղ անընդմեջ պարտություն էր կրել ու մրցաշարային աղյուսակում հայտնվել էր բավականին անմխիթար դիրքում: Երրորդ պարտությունը չէին հանդուրժելու: Բոլորն էլ կիսում էին այն կարծիքը, որ Ա խմբում չհայտնվելն ուղղակի աղետալի հետևանքներ կունենար ոչ միայն «Սպարտակի», այլև հայ ֆուտբոլի համար:spartak-1955

Սկզբում խաղն ընթանում էր խիստ բարենպաստ հունով: Երբ հայերը առաջի գոլը խփեցին, տրիբունաներում չէր դադարում հաղթական օվացիան: Սակայն շատ չանցած` սվերդլովցիները հավասարեցրին խաղի հաշիվը: Իսկ երբ հյուրերը նաև երկրորդ գնդակն ուղարկեցին երևանցիների դարպասը, կատարվեց այն, ինչն ամենից անցանկալին էր: Հարյուրավոր քարեր սկսեցին թռչել մեր ֆուտբոլիստների ուղղությամբ: Մարզադաշտում ներկա միլիցիոներները գործի անցան: Պահանջվեց բավականին ժամանակ, մինչև հնարավոր եղավ խաղաղեցնել անկարգապահ ֆուտբոլասերներին: Խաղը շարունակվեց: Յուրայինների արարքից ազդված հայ մարզիկները կարծես թե սթափվեցին, և նրանց հաջողվեց երկրորդ գնդակը խփել: Հաշիվը հավասար էր` 2-2: Մրցամարտը մոտենում էր ավարտին: Մնացել էր ընդամենը 7 րոպե եզրափակիչ սուլիչի ձայնին, երբ հայերը հերթական անգամ նետվեցին հակագրոհի և Հարություն Քարաջյանը երրորդ գնդակն ուղարկեց մրցակցի դարպասը: Մազադաշտը ցնցվեց: Դա հաղթանակ էր նշանակում: Դա այն էր, ինչ նրանք ցանկանում ու պահանջում էին…

Բայց  հազարավոր ներկաների ուրախությանը վիճակված էր մնալ կիսատ: Մոսկովյան մրցավարական խումբը ներկայացնող Նիկոլայ Շևցովը որոշում կայացրեց չհաշվել գոլը: Սա ինքնազսպումի վերջին կաթիլն էր: Հիմա արդեն ոչ մի ուժ ի զորու չէր կասեցնել փոթորկված բազմության զայրույթը: Եվ քարերի ու ծանր առարկաների հեղեղը ուղղվեց մարզադաշտ: Այս անգամ թիրախը մեկն էր` մրցավարը:Безымянный

Ալիքն այնքան ուժգին էր, որ նույնիսկ սարսափած իրավապահները խուսափեցին միջամտել: Րոպեներ անց կոտրված գլխով ու արնաշաղախ դեմքով խոտերի վրա ընկավ եզրային մրցավար Վիկտոր Սամոլազովը: Բայց նույնիսկ նրան օգնության հասան ոչ թե միլիցոներներն ու բժիշկները, այլ հայ ֆուտբոլիստները: Վերջիններս իրենց մարմնով ծածկեցին մրցավարին ու տեղափոխեցին դաշտից դուրս: Կատաղած ամբոխը գնաց նրանց հետևեց: Ֆուտբոլիստները մտան հանդերձասրահ ու փակեցին դուռը: Ժողովուրդը պաշարեց տարածքը: Փշրվում էին ապակիները, կոտրվում էին լամպերը, շրջապատի ողջ գույքը ջարդուփշուր էր արվում, կրակի էր տրվել այն ամենը, ինչը կարելի էր այրել: Հաշվեհարդար տեսնելու մոլուցքն այնքան ուժգին ու անսանձ էր, որ երբ քաղաքից իրավապահների և հրշեջների օգնական ուժեր ժամանեցին, հազարավոր մարդիկ հարձակվեցին նրանց վրա: Քիչ անց արդեն վառվում էին շրջապատի մեքենաները, միլիցիոներների մոտոցիկլետները: Դաժան ճակատագիր էր վիճակված շտապօգնության մեքենային, որով ցանկանում էին վիրավոր մրցավարին տեղափոխել հիվանդանոց: Ավելի ուշ ֆուտբոլի ֆեդերացիայի պատասխանատուներից մեկը պիտի զեկուցեր, որ մեքենան վերածեցին պահածոյի տուփի:

Բայց սա էլ դեռ վերջը չէր: Քաոսային վիճակը շարունակվեց մի քանի ժամ: Գնալով բազմապատկվում էր վիրավորների թիվը երկու կողմերից: Սկսեցին խոսել առաջին զոհերի մասին, որոնց հապշտապ հեռացնում էին բախման վայրից: Հրշեջները գործի դրեցին ջրցան խողովակները: Միայն թե շիկացած կրքերը մարելու համար ջուրն ամենաազդեցիկ միջոցը չէր…Безымянный3

Բացվող առավոտը ոչ մի լավ բան չէր խոտանում: Իրար հաջորդեցին բազմաթիվ ձերբակալությունները: Մոսկվայից Երևան ժամանեցին հատուկ այդ նպատակով ստեղծված հանձնաժողովի անդամները, որոնք հայ գործընկերների հետ պիտի հետաքննեին կատարվածը և միջոցներ ձեռնարկեին հետագայում նման իրավիճակները բացառելու ուղղությամբ:

Այստեղ հարկ է անդրադառնալ մի էական խնդրի: Ինչպես ավելի ուշ պարզվեց, ֆուտբոլասերների զգալի մասը եկել էին գյուղերից: Այս հանգամանքը հաշվի առնելով, այն օրերին ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար Սուրեն Թովմասյանը առաջարկեց մայրաքաղաքին մերձակա շրջաների վրա տարածել անձնագրային ռեժիմ: Այս առաջարկը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ 1950-ականներին գյուղական բնակչության զգալի մասն ընդհանրապես անձնագիր չուներ: Իսկ միլիցիայի համար դա ստեղծում էր լրացուցիչ դժվարություն` խժդժությունների մասնակիցների անձը պարզելու համար:

Իշխանությունների համար հաջորդ անհետաձգելի քայլը ցավալի իրողությունը թաքցնելն էր: Տեղական լրատվամիջոցները պահպանեցին քար լռություն: Ոչ մի տող չգրվեց ոչ միայն արյունալի միջադեպի, այլև նույնիսկ ֆուտբոլային հանդիպման մասին: Փոխարենը չլռեցին օտարերկրացի լրագրողները: Տեղ հասնելուն պես նրանք իրենց թերթերում պատմեցին այն ամենը, ինչին ականատես էին եղել Երևանում:

Երևանյան պատահարի հետ կապված բոլոր գրավոր տեղեկությունները փակի տակ դրվեցին: Դրանց մի զգալի մասն այսօր էլ գտնվում է Մոսկվայի պետական արխիվում: Մասնավորապես, այնտեղ են պահվում նույն թվի հոկտեմբերի 25-ին կայացած Համամիութենական ֆուտբոլային սեկցիայի հատուկ նիստի սղագրությունները, որոնք նոր լույս են սփռում դրամատիկ դեպքերի ընթացքի վրա: Ահա մի հատված Հայաստանի ներկայացուցիչ Մելիք-Օսիպյանի ելույթից. «Խաղը պիտի դատեր Սամոլազովը, իսկ հետո հեռագիր ստացվեց, որ մրցավարը կլինի Շևցովը: Դուք դատավարությունը վատ անցկացրեցիք: Չէ որ բանն ավարտվեց մարդկանց մահով, իսկ մարդիկ այսօր գտնվում են վատ վիճակում: Անկախ այն բանից, թե այսօր ինչ կորոշի Համամիութենական սեկցիան, մենք դիմել ենք ՍՄԿԿ Կենտկոմին, որպեսզի Ձեր հարցը, ընկեր Շևցով, այնտեղ վճռեն: Հասկացեք, երբ հաղորդավարը բեմից սխալ բառ է արտասանում, նրան պատասխանատվության են ենթարկում, իսկ դուք ծաղրում էիք այդքան մեծ թվով հանդիսատեսների…»:

Հնչեցին կարծիքներ վերախաղարկման մասին: Ոմանք այն կարծիքին էին, որ եթե մրցման վայրը տեղափոխվի, դա անհարգալից վերաբերմունք կդիտվի Հայաստանի նկատմամբ, մյուս կողմից էլ` անուղղակիորեն կվկայի, որ իշխանություններն անզոր են վերահսկել իրավիճակը: Կար նաև մտավախություն, որ Երևանում խաղի կրկնությունը կարող էր առիթ տալ ոմանց մտածելու, թե անկարգությունները «մարսեցին», ինչն էլ իր հերթին պարարտ հող կդառնար նոր խժդժություններ հրահրելու համար:

Ամեն դեպքում, ինչպես ցույց են տալիս հետագա տարներին հրապարակված ֆուտբոլային ամփոփագրերը, նոյեմբերի 22-ին վերախաղարկումը կայացել է Օդեսա քաղաքում: Ձյունաշատ դաշտում Սվերդլովսկի թիմը 2-0 հաշվով հաղթել է Երևանի «Սպարտակին»:

Ինչ վերաբեում է մրցավարին, նրան որակազրկեցին: Պարզվեց, որ վերջինս իսկապես կոպիտ սխալ էր թույլ տվել: Եզրային մրցավարները և խաղի տեուչը հաստատեցին, որ հայերի երրորդ գոլը ճիշտ էր ու ազնիվ:

Իբրև հավելում նշենք, որ սրանով ֆուտբոլային մեծ բախումների պատմությունը չավարտվեց: Ֆուտբոլի տարեց երկրպագուները հավանաբար դեռ հիշում են, թե 1961 թվականին ինչ կատարվեց Թբիլիսիում, երբ հայերը հաղթեցին վրացիներին: Կհիշեն նաև, թե ինչ պատահեց Երևանում, որից հետո ԲԿՄԱ-ի ֆուտբոլիտներին հարկ եղավ զրահամեքենաներով էվակուացնել օդանավակայան: Բայց սրանք արդեն բոլորովին այլ պատմություններ են:

 

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆpostcardusedin1948ofthefs2

Խաղի կանոնների կոպիտ խախտումը

8 Փտր

Ֆուտբոլային դիվանագիտության մասին լսել էինք: Այնուհետև նաև տեսանք, թե դա ինչով ավարտվեց: Այժմ նոր զվարճանքի ձև է գտնվել. կոչվում է ֆուտբոլային սկանդալ: Սա էլ է իր ընդգրկման ծավալներով միջպետական և նույնիսկ հավակնում է աճել մինչև միջազգայինի սահմանը: Համենայն դեպքս, կան մարդիկ, որոնք կցանկանային մի բաժակ ջրում փոթորիկ բարձրացնել: Ու դրա համար նույնիսկ անմեղ սպորտային խաղը կարող է հարմար պատրվակ դառնալ: Տվյալ դեպքում առիթը մարտի 26-ին Երևանում կայանալիք Եվրոպայի 2012 թ. ֆուտբոլի առաջնության ընտրական փուլի Հայաստան-Ռուսաստան հանդիպումն է: Իսկ մեծ իրարանցումը ծագեց չնչին մի բանից և գնալով շատ ավելի լուրջ հետևանքներ ունեցավ:
Հիշեցնենք, որ Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ Ռուբեն Հայրապետյանը օրերս մի հարցազրույցում հայտարարել էր, թե իբր վերը նշված ֆուտբոլային հանդիպման բոլոր տոմսերն արդեն վաճառված են: Մեկ օր անց այդ լուրը հերքվեց` այդպես էլ անհասկանալի մնալով, թե որտեղից էր գալիս վրիպումը: Բայց շատ չանցած Հայրապետյանին սպասում էր էլ ավելի մեծ տհաճություն, նույնիսկ ավելին, քան լրագրողներին հայհոյելու և, ընդհանրապես աջ ու ձախ բոլորին հայհոյելու նրա ագրեսիվ տեսակն է թելադրում: «Ժամանակի» խմբագիր Արման Բաբաջանյանը ռուսական «Советский Спорт» պարբերականին տված հարցազրույցում հանկարծ հայտարարեց, որ իր տեղեկությունների համաձայն, Հայաստան-Ռուսաստան հանդիպումը կարող է պայմանավորված լինել: Ընդ որում, Բաբաջանյանը հարկ համարեց նշել, որ չի պնդում, թե խոսքը հենց գումարային փոխհատուցման մասին է: «Մեր տվյալների համաձայն, բանակցությունները տարվել են Ռուսաստանի կողմից հնարավոր տնտեսական սուբսիդիաների շուրջ: Ձևակերպումը հետևյալն էր՝ «շահավետ տնտեսական գործարք»,- պարզաբանեց նա: Եվ սկսվեց այն, ինչը պիտի լիներ:
Առաջին հերթին զայրացած հրապարակ եկան ռուսները: Հարցազրույցի տպագրումից անմիջապես հետո Ռուսասատանի ֆուտբոլային Միության փոխնախագահ Նիկիտա Սիմոնյանը նման լուրերը «հիմար զառացանք» անվանեց: ՌԴ հավաքականի գլխավոր մարզիչ Դիկ Ադվոկատը փորձեց բացատրել դրա անհեթեթությունը. «Դա տիպիկ պրովոկացիա է: Հայաստանի հավաքականը պատմության ընթացքում առաջին անգամ հնարավորություն ունի նման լուրջ մրցաշարի ուղեգիր նվաճել: Վաստակած միավորների քանակը նրանց թույլատրում է նման հույսեր փայփայել»,- իր տարակուսանքին տրամաբանության չափաբաժինը գումարեց նա: Հայտնի ֆուտբոլային մեկնաբան Եվգենի Լովչևի համար այդ լուրերը նույնպես չլսված հիմարություն էին, ինչի լույս աշխարհ գալը վերջինս պայմանավորեց մեկ շարժառիթով. «Այստեղ խոսքը միայն հանդիպման նկատմամբ հետաքրքրության մեծացման մասին է»: Ռուսաստանի «Հայրենական ֆուտբոլային մարզիչների միություն» հասարակական կազմակերպության նախագահ Միխայիլ Գերշկովիչն իր հերթին ոչ պակաս շփոթված վիճակում էր. «Շատ զարմացած եմ, տհաճորեն զարմացած»,- ասաց նա` պաշտպանելով այն կարծիքը, որ եղածը ինչ-որ մեկի հիմար կատակն է: Իրադարձությունների զարգացման նման «առևտրային» տարբերակը նույնիսկ քննարկել չցանկանալով ու մինչև վերջ համոզված, որ պարզապես ինչ-որ մեկն անելու բան չունի և ամեն տեսակի հիմարություններ է մտածում, ռուսները յուրաքանչյուր նախադասությունից հետո հարցնում էին. «Դա Հայաստանի հավաքականի ինչի՞ն է պետք: Իսկ Ռուսաստանի հավաքականի՞ն…»:
Ինչպես էլ ռուսական կողմը մեկնաբաներ տեղի ունեցածը, նրանց կարծիքները խաչվում էին մեկ ընդհանուր կետում. հարցը սոսկ հոգեբանական, աղմկարարական ենթատեքստ ունի և չարժե դրան լուրջ վերաբերվել: Իսկ ահա Հայաստանում ամեն ինչ շատ ավելի բարդ էր: Հայտնի բան է, որ մեզ մոտ դժվար է որևէ արարք դատափետել` առանց դրան քաղաքական ենթատեքստ հաղորդելու, առանց անվանարկումների և առանց սպառնալիքների: ՀՖՖ նախագահ Ռուբեն Հայրապետյանը այդ երեք պահանջներն անմիջապես մեկտեղեց ու գրոհի անցավ: Նրա զայրացկոտ հայտարարություններից երկիրը տեղեկացավ, որ տարածված լուրերի հեղինակները քաղաքական ընդդիմության ներկայացուցիչներն են, որոնք խանգարում են Հայրապետյանի հայրենանվեր գործունեությանը, իսկ իրենց «հայրենասեր» ցուցադրող լրագրողները պարզապես կատարում են «Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ոհմակի» պատվերը: Այդպես էլ չպարզաբանելով, թե ովքեր են «Ճշմարիտ գողականները», ՀՖՖ նախագահը շանթ ու որոտ թափեց «Սուտի գողականների» գլխին, ովքեր, նրա խոսքերով, «մի ժամանակ բանտի կլյուչնիկ էին, հիմա հոդվածներ են գրում»:
Ազգը նաև տեղեկացավ, որ հայկական ֆուտբոլը հետայսու գտնվելու է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի անմիջական հսկողության տակ, մոտավորապես այնպես, ինչպես, ասենք, շախմատը: Այդ իսկ պատճառով էլ նախագահը ամեն ինչում աջակցում է Հայրապետյանին և հիմա նրա առջև խնդիր է դրել` հաղթել Ռուսաստանի հավաքականին: Եթե Բրազիլիայի հավաքականն էլ լինի, միևնույն է, նախագահի կարգադրությունը օրենք է: Այդ պատճառով էլ Հայրապետյանը չի կարող խաղ վաճառել: Դա գուցե այնքան էլ նրա սրտով չէ, բայց այդպես է. չի կարող:
Վատն, իհարկե այն է, որ սովորաբար նման հրապարակումներից հետո ՈւԵՖԱ-ի և ՖԻՖԱ-ի ծառայողական հետաքննություն է լինում: Իսկ դա արդեն շատ վատ է, որովհետև ՀՖՖ նախագահը կարող է հայաստանցիների վրա մատ թափ տալ, բայց դրսից եկածների դեպքում մի քիչ դժվար կլինի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՆԱՋԱՐՅԱՆԻ, ԹԵ՞ ԽՐՈՒՇՉՈՎԻ ԱՍԱԾՆ ԷՐ ՕՐԵՆՔ

22 Դկտ

Ինչպես ամեն բան, ֆուտբոլն էլ իր պատմությունն ունի: Եվ 1954 թվականը նույնպես նշանավոր էր ինչպես ֆուտբոլային, այնպես էլ ոչ ֆուտբոլային առումով: Դա առանձնահատուկ տարի էր նախ և առաջ այն իմաստով, որ Ստալինի մահից հետո իշխանության եկած Նիկիտա Խորուշչովը խորհրդային երկրում իր բարեփոխումների սկիզբն էր հայտարարել, որ հետագայում պիտի կոչվեր «ձնհալի տարիներ»: Այդ տարի մեկ այլ կարևոր իրադարձություն էլ կար` նշվում էր Ուկրաինայի` Ռուսաստանին միավորվելու 300- ամյակը: Ողջ երկրով մեկ հանդիսավոր միջոցառումներ էին անցկացվում պատմական տարեդարձի առիթով, ինչի գագաթնակետը դարձավ Խրուշչովի աննախադեպ որոշումը` Ղրիմը հանձնել Ուկրաինային: Թվում էր` ոչինչ չէր կարող ստվեր նետել տոնական տրամադրության վրա, շեղել կանխապես որոշված ընթացքը: Բայց արի ու տես, որ հենց ֆուտբոլը հանդգնել էր անհնազանդություն դրսևորել, իսկ այս տհաճ անակնկալը պատրաստվում էր մատուցել փոքրիկ Հայաստանը:
Բայց ամեն ինչ` ըստ կարգի:
Խրուշչովյան ձնհալը Հայաստանին դուրս էր բերել երկարատև թմբիրից ու ամլությունից: Ամեն քայլափոխի նորի ու լավի ակնկալիք կար, կորցրածը վերագտնելու պահանջ, բաց թողնվածը լրացնելու սպասելիք: Եվ ամենևին զարմանալի չէր, որ հատկապես 1954-ին էր, երբ արտաքուստ իրարից անչափ հեռու և ոչ մի ընդհանրություն չունեցող երկու նշանակալի երևույթները` կինոն ու ֆուտբոլը, հասան աննախադեպ հաջողությունների: 1949թ մինչև 1954 թ Հայաստանում ընդհանրապես որևէ լուրջ, արժեքավոր գեղարվեստական ֆիլմ չէր նկարահանվել: Մինչև այսօր էլ մասնագետներն այդ ժամանահատվածն իրավամբ անվանում են «սակավաֆիլմի դարաշրջան»: Ու հանկարծ մեկը մյուսի ետևից էկրան են բարձրանում Քարամյանի ու Գևորգովի «Ուրվականները լքում են բարձունքները», Երզնկյանի «Հասցեատիրոջը որոնելիս» ֆիլմերը: Նույն տարվա աշնանը Մ. Հակոբյանը սկսում է «Ոսկե ցլիկի» նկարահանումները:
Ճիշտ նույն ժամանակ Երևանի «Սպարտակ» ֆուտբոլային թիմը զարմանալի մի թռիչքով դուրս էր եկել եզրափակիչ (ընդ որում, դրանից առաջ մեր մարզիկները 4 խաղում խփել էին 10 գոլ` սեփական դարպասում չընդունելով ոչ մի գնդակ, ինչը բացառիկ ցուցանիշ էր Բ խմբում հանդես եկող թիմի համար), և ստացվել էր այնպես, որ վճռորոշ խաղում հայ ֆուտբոլիստների մրցակիցն էր լինելու Կիևի «Դինամոն»: Ասենք, այդ տարի այլ կերպ լինել չէր էլ կարող: Մոսկվայում բծախնդրորեն մշակված սցենարի համաձայն ուկրաինական տոնակատարությունների բարձրակետը պիտի դառնար հատկապես գավաթի եզրափակիչ խաղը` մեկ անգամ ևս շեշտելով պատմական պահի կարևորությունը և դրանով ոգեշնչված ուկրաինական ֆուտբոլի առավելությունը մյուսների նկատմամբ: Բայց ճշմարտությունն այն էր, որ Կիևի դինամոյականներին բառացի իմաստով քարշ էին տվել մինև եզրափակիչ: Մեկ քառորդ եզրափակիչում ու կիսաեզրափակիչում կիևցիները միայն լրացուցիչ ժամանակում կարողացան առավելության հասնել Մոսկվայի բանակայինների ու Լենինգրադի «Զենիթի» նկատմամբ:
«Սպարտակի» հետ ավարտական խաղը նշանակված էր 1954 թ. հոկտեմբերի 20-ին:
Հենց նույն այդ օրը «Ոսկե ցլիկի» ստեղծագործական խումբը պատրաստվում էր նկարահանել ֆիլմի ամենահայտնի էպիզոդներից մեկը, որտեղ արտասանվելու էր հետագայում մեծ ճանաչում գտած ֆրազը` «Նաջարյանի ասածը ինձ համար օրենք է»: Ֆուտբոլի մեծ երկրպագուներ Գուրգեն Գաբրիելյանը, Իշխան Ղարիբյանը, մյուս դերակատարները ղեկավարությունից խնդրեցին, որպեսզի դերասանների համար նկարահանման հրապարակում հատուկ բարձրախոսներ տեղադրվեն` աշխատանքին զուգահեռ ԽՍՀՄ ֆուտբոլի գավաթի 15-րդ խաղարակության եզրափակիչ խաղի ռադիոռեպորտաժը ունկնդրելու համար: Վերջապես լարերը միացվեցին, բարձրախոսն աղմկեց, և ֆուտբոլային մեկնաբանը ռուսերենով ազդարարեց մրցամարտի մեկնարկը: Խաղը սկսված էր:
Հատկանշական է, որ այդ խաղի մասին կցկտուր տեղեկություններ են պահպանվել: Հիշատակվում է միայն, որ այդ օրը Մոսկվայի «Դինամո» ստադիոնում լոնդոնյան թանձր մառախուղ էր, անձրևոտ եղանակ, և երևանցիները մի իսկական ճակատամարտ էին մղում թե եղանակի քմահաճության, թե վերնախավի կամայականության դեմ: Առաջին գոլը խփեց կիևցի Տերենտևը: Այնուհետև երևանցի Մերկուլովը փայլուն հարվածով հավասարեցրեց հաշիվը: Եվ միայն խաղի վերջին րոպեներին մի անհեթեթ իրավիճակի մեջ դինամոյական Կոմանը խփեց հաղթական գոլը: 2- 1: Կիևն առաջին անգամ իր պատմության մեջ նվաճեց Խորհրդային Միության գավաթը:
Դժվար չէ պատկերացնել կինոկատակերգություն նկարահանվող այն դերասանների հոգեվիճակը, որոնք լսում էին ռադիոռեպորտաժը և հրաշալի հասկանում, թե ինչ է կատարվում մարզադաշտում ու նրա սահմաններից դուրս: Այլևս ոչ թե Նաջարյանի ասածն էր նրանց համար օրենք, այլ ավելի բարձրում նստած մեկ ուրիշինը…
Ի դեպ, տասնյակ տարիներ հետո ռուսական մամուլում հայտնվեցին հրապարակումներ, որոնք կասկածի տակ էին դնում կիևցիների հիշյալ հաղթանակները: Այնտեղ ասվում էր, թե վերջիններս հանդերձարան էին վերադառնում կիսամեռ վիճակում, սակայն կարճ ընդմիջումից հետո վերստին դաշտ էին դուրս գալիս առաջվա պես առույգ ու մարտական: Հոդվածների հեղինակները հավատացած էին, որ ֆուտբոլիստներն ընդունում էին մինչ այդ բոլորին անհայտ խթանիչ դեղամիջոցներ, իսկ հայ մարզիկներն այդ ընթացքում ստանում էին ղեկավարությունից եկող ճնշումի հերթական չափաբաժինը: Կրեմլում այդ տարի հազիվ թե հանդուրժեին, որ ինչ-որ մի հայկական թիմ համարձակվի հաղթանակ տոնել` շրջանցելով Կենտկոմի որոշումը:
Սակայն պատմությունը հաճախ է սրբագրում անցյալի խոտորումները: Նախախնամության հաճո էր, որ 19 տարի անց, կրկին հոկտեմբերին, այս նույն թիմերը հանդիպեին Մոսկվայի «Լուժնիկի» մարզադաշտում, որպեսզի այս անգամ էլ գրանցվեր նույն 2-1 հաշիվը` բայց արդեն` հօգուտ հայաստանյան «Արարատի»:
Միայն թե սա արդեն բոլորովին ուրիշ պատմություն է:

%d bloggers like this: