Tag Archives: քրդեր

Ուրիշի հայրենիքում՝ հայկական պահանջատիրությամբ

8 Նյմ

Լիբանանից ստացված հակասական տեղեկությունները անհանգստություն հարուցեցին. այնտեղ լուրջ խնդիրներ էին ծագել հայերի ու քրդերի միջև: Խոսքն առաջին հերթին վերաբերում էր Լիբանանի հայաշատ Պուրճ Համուտ թաղամասին, որտեղ վերջին տարիներին բնակություն են հաստատել մի քանի հազար քրդեր՝ (ըստ որոշ տվյալների՝ ավելի քան 7000 մարդ): Վերջիններս հիմնականում վարձվոր են և հանդիսանում են Սիրիայի քաղաքացիներ: Նրանք չունեն Լիբանանում բնակվելու կեցության իրավունք, իսկ մեր հայրենակիցներն առաջարկում են նրանց դուրս գալ իրենց բնակարաններից` մինչև օրինական փաստաթղթերի կարգավորումը: Բայց սա ընդամենը խնդրի մի շերտն է: Այս ամենին զուգահեռ օրերս տեղի ունեցան մի շարք տհաճ միջադեպեր: Այսպես, ավտոկայանատեղիի համար վիճաբանություն ծագեց հայերի ու քրդերի միջև, հայերից մեկին դանակահարեցին: Նույն օրերին քրդերը փորձել էին բռնաբարել աշխատանքից վերադարձող մի աղջկա, ինչը հեթական խժդժության պատճառ դարձավ: Դրանից հետո սիրիական դեսպանության մոտ կազմակերպված հերթական ցույցից Պուրճ Համուտ վերադարձող քրդերը բախվեցին հայերի հետ: Որպես հետևանք` մեկական վիրավոր յուրաքանչյուր կողմից։ Շատ չանցած՝ հայտնի դարձավ, որ տեղի դաշնակցականները գիշերային պարեկախմբեր են կազմել, նրանք զինված չեն, բայց աչալուրջ հսկում են կուսակցական գրասենյակը, հայկական թաղամասը, ոսկերչական խանութները:
Իրադարձությունների նման շղթան ամեն վայրկյան կարող է դուրս գալ վերահսկողությունից: Եվ այդ դեպքում այլևս էական չի լինի՝ շարժառիթները կենցաղայի՞ն էին, թե՞ քաղաքական կամ էթնիկ: Քրդերն այսօր էլ շարունակում են պնդել, թե հայերն իրենց մեղադրում են Բեյրութում Սիրիայի դեսպանատան առջև ցույցեր կազմակերպելու, հակաօրինական գործողություններ թույլ տալու մեջ: Հայերն իրենց հերթին բողոքում են, որ Բեյրութի Դորա և Նեբաա թաղամասերում բնակվող մեր հայրենակիցները ցանկանում են լքել իրենց տները և տեղափոխվել այլ թաղամասեր միայն այն պատճառով, որ այնտեղ քրդերն անկարգությունների են դիմում: Սրա հետ մեկտեղ չենք կարող նաև չնկատել, որ Լիբանանի մամուլն ու Բեյրութի հայերը տեղի ունեցող իրադարձությունների տրամագծորեն հակառակ պատկերն են ներկայացնում: Մի շարք լիբանանյան թերթեր ու կայքէջեր պնդում են, որ Պուրճ Համուտի հայերը և այս շրջանում առաջատար դերակատարություն ունեցող Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը որոշել են վտարել սիրիացի քրդերին. ինչի պատճառը վերջիններիս հետ հայերի ունեցած քաղաքական տարաձայնություններն են: Օրինակ, Լիբանանում գործող քրդական կազմակերպություններից մեկի ներկայացուցիչ Մահմուդ Սիվալան ասում է. «Հայերը կարծում են, թե քրդերը, մասնակցելով Սիրիայում տեղի ունեցող զանգվածային բողոքի ակցիաներին, անհանգիստ իրավիճակ են ստեղծել Բեյրութում։ Բացի այդ, հայերը պնդում են, թե քրդերը թմրամիջոցներ են օգտագործում և անընդհատ խախտում են օրենքը»: Քուրդ ակտիվիստի այս խոսքերում գուցեև կա ճշմարտություն: Գաղտնիք չէ, որ Պուրճ Համուտում բնակվող քրդերը ակտիվորեն դեմ են հանդես գալիս Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադի կառավարմանը: Իսկ բեյրութահայերի զգալի մասը, հակառակը, դեռ 70-ականներից աչքի է ընկել սիրիամետ կեցվածքով: Եվ այժմ նրանք մտահոգվում են, որ սիրիական «հեղափոխական վարակը» կարող է հատել սահմանը և լուրջ խնդիրներ հարուցել իրենց համար: «Մենք գիտենք, որ այս ամենի պատճառները քաղաքական են: Դաշնակցականները հրահանգել են թաղամասի շենքերի հայազգի սեփականատերերին՝ վտարել քրդերին: Մենք նույնիսկ ձայնագրել ենք տանտերերից մեկին, որն ասում է. «Սա իմ ցանկությունը չէ, ես կատարում եմ Դաշնակցության հրահանգը»,- գրում է քրդական թերթերից մեկի լրագրողը:
Այն, որ ՀՅԴ-ն ազդեցիկ դերակատարություն ունի այդ երկրում, հանրահայտ փաստ է: Սակայն դաշնակները բոլորովին հակված չեն իրավիճակը մատուցել այդ նրբերանգներով: Լիբանանի խորհրդարանի պատգամավոր Հակոբ Բագրատունին կտրականապես հերքել է արտաքսման հետ կապված լուրերին քաղաքական ենթատեքստ հաղորդելու միտումները՝ բացատրելով, թե դա ուղղակի կապված է Բեյրութի որոշ շրջաններում քրդերի գործողությունների արդյունքում առաջացած անվտանգության խնդիրների հետ։ Ելույթ ունենալով Լիբանանի խորհրդարանում և պատասխանելով ՀՅԴ-ի հասցեին հնչած մեղադրանքներին՝ Բագրատունին ասել է, որ Պուրճ Համուտ թաղամասում տեղի ունեցած իրադարձությունների առնչությամբ սխալ և իրականությանը չհամապատախանող ինֆորմացիա է շրջանառվում։ «Պահանջում եմ չշահարկել Պուրճ Համուտում օրինազանցությունները սանձելու այս որոշումը: Պուրճ Համուտից լիբանանցի թե սիրիացի մեր քուրդ եղբայրներին վտարելու մասին խոսելը նշանակում է հարված հասցնել Պուրճ Համուտում տիրող ազգային համերաշխությանը ու համագոյակցությանը, ինչպես նաև միացյալ պատմությանն ու նույն ճակատագրին արժանացած հայ և քուրդ ժողովուրդներին, որոնք սպանդի և ջարդի են ենթարկվել նույն դահիճի ձեռքով»,- հայտարարել է նա:
Դաշնակցությունը, որ կամա թե ակամա ստանձնել է հայ համայնքի անվտանգության պատասխանատվությունը, իրականում գուցե թե իսկապես չէր կարող այս ամենն անարձագանք թողնել: Եվ նախաձեռնելով հայկական թաղամասերի պաշտպանությունն իբրև մի գոտի, որտեղ քաղաքացին կարող է ապրել հանգիստ, ապահով, ազատ տեղաշարժվել, կուսակցությունն իր քայլերի հետ մեկտեղ դիմել քաղաքապետարանին, որպեսզի այն վերջ դնի այս վիճակին: «Վերջին օրերին մի շարք լրատվամիջոցներ սխալ լուրեր տարածեցին այն մասին, թե Պուրճ Համուտից, Տորայից և Նաբայից քրդերին վտարելու ուղությամբ ՀՅ Դաշնակցությունն արշավ է սկսել։ ՀՅԴ տեղեկատվական գրասենյակը ցանկանում է հստակացնել, որ Պուրճ Համուտը եղել և մնում է անխտիր բոլոր համայնքների և եկեղեցիների համակեցության խորհրդանիշը՝ աշխարհագրական մեկ տարածքում։ Հարցը, պարզապես, Համուտի քաղաքապետարանի հետ մեկտեղ շրջանի վերադասավորում իրականացնելն է՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ կան տարբեր կրոններ դավանող մեծ թվով աշխատավորներ, որոնք շրջանում մեկ կամ երկու սենյականոց տան մեջ 10-15 մարդկանցով են բնակվում։ Այդ հանգամանքը մեծապես անհանգստացնում է շենքերի մյուս բնակիչներին։ Բացի այդ, այդ մարդիկ տները վարձակալում են ապօրինի՝ առանց քաղաքապետարանում համապատասխան գրանցման։ Նրանց թվում կան նաև այնպիսիք, որոնք չունեն ինքնությունը հաստատող փաստաթուղթ»,– ասված է ՀՅԴ հաղորդագրության մեջ։
Իսկ մինչ այդ շարունակվում են գրանցվել առանձին բախումներ, խնդրին արդեն միջամտելու են եկել Լիբանանի անվտանգության ուժերը, բանակը: Թե մինչև եռման ի՞նչ աստիճանի կբորբոքվեն կրքերը՝ առայժմ պարզ չէ: Սակայն արդեն հայտնի է, որ շուրջ 1500 քրդեր լքել էին Պուրճ Համուտը` առանց ավելորդ խնդիրներ հարուցելու: Մնում է հուսալ, որ ուրիշի հայրենիքում փոքրիկ հայրենիք ունենալու ցանկության համար թանկ գին վճարելու անհրաժեշտություն չի ծագի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Արյունալի հարված թիկունքին

20 Հկտ

Ողջ օրը Թուրքիայից ստացվող լրատվությունը հիշեցնում էր ռազմաճակատային ամփոփագրեր: Քրդական բանվորական կուսակցության գրոհայիններն այնպիսի անակնկալ ու ծանր հարված էին հասցրել թուրքական բանակին, որ այդ հարվածից սթափվելը հեշտ չէր լինելու: Նույնիսկ համացանցում տեղադրվեց զինված բախման տեսագրությունը, որտեղ պատկերված էր, թե Թուրքիայի Հաքքարի նահանգի Չուքուրջա շրջանում PKK–ի զինյալներն ինչպես էին հարձակվել ու կոտորել թշնամուն: Պաշտոնական տվյալներով, սպանվել էր 24 և վիրավորվել 22 անվտանգության աշխատակից։ Քրդերը հաղորդում էին 50-ից ավելի սպանվածների մասին: Դրա հետ մեկտեղ գրոհայինները միաժամանակյա հարձակում էին իրականացրել Իրաքի հետ սահմանի անցակետերի վրա: Սա վկայում էր օպերացիայի նախապես ծրագրված լինելու և ոչ թե թուրքերի՝ պատահաբար ծուղակն ընկնելու մասին, ինչպես փորձում էին ներկայացնել: Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, ով պաշտոնական այցով պետք է մեկներ Ղազախստան, հետաձգեց մեկնումը: Երկրի վրդովված քաղաքացիները տարերայնորեն հավաքվեցին Կառավարության շենք դիմաց, ցուցարարների խումբը նույնիսկ փորձեց ներխուժել շենք: Մայրաքաղաքում անվտանգության խիստ միջոցներ ձեռնարկվեցին:
Նախագահ Աբդուլա Գյուլին ոչինչ չէր մնում անել, քան իր հայրենակիցներին խոստանալ, որ քուրդ ապստամբների կողմից սպանված թուրք զինծառայողների վրեժը «շատ դաժան» կլինի: «Ոչ ոք սա չի մոռանա: Մեզ մեծ ցավ է պատճառվել։ Թուրքիան մինչև վերջ կտրուկ և վճռականորեն պայքարելու է ահաբեկչության դեմ։ Արվելու է հնարավոր ամեն ինչ՝ այդ գործն ավարտին հասցնելու համար։ Թող ոչ ոք չմոռանա, որ մենք համարժեքորեն արձագանքելու ենք դրան։ Նրանք, ովքեր մտածում են, որ այդպիսի հարձակումներով կարող են կոտրել պետությանը, պետք է իմանան, որ անդառնալի վրեժի են արժանանալու այդ ահաբեկչությունների համար»,- հայտարարեց Գյուլը:
Թուրքերն առաջին անգամը չէ, որ լսում են նման խոստումներ: Սա կրկնվում է արդեն մի քանի տասնամյակ, և բոլոր նախորդ իշխանությունները խոստանում էին մեկընդմիշտ արմատախիլ անել քրդական վտանգը: Միայն թե լուրջ հաջողություններով հպարտանալու առիթ դեռևս չկա… Երեկվա հարձակումից հետո ապստամբները թաքնվել են Իրաքի տարածքում: Դրանից անմիջապես հետո Թուրքիայի զինված ուժերը Իրաքի հյուսիսում ցամաքային և օդային գործողություններ սկսեցին: Մոտ 600 թուրք դեսանտայիններ ուղղաթիռներով տեղափոխվեցին Հյուսիսային Իրաք, իսկ Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերը օդային հարվածներ հասցրեցին քրդական ճամբարներին: Մերձակա գյուղերում սկսվել է տեղական բնակչության տարհանման գործընթաց։ Խոսքը Ղանդիլի ու Հաքուրքի շրջանների բնակչության մասին է։
Նախ արձանագրենք, որ PKK-ն երեկ թուրքական բանակին հասցրել է վերջին 20 տարիների 4-րդ հուժկու հարվածը: Ամենամեծ հարվածը հասցվել էր 1993 թվականի մայիսի 24-ին, երբ Բինգյոլում սպանվել էին 33 զինծառայող։ Մյուսները ևս 1990-ականների դեպքեր են: Ներկա ակտիվացումը իրավունք է տալիս ենթադրելու, որ առջևում լուրջ զարգացումներ են սպասվում: Մյուս կողմից կարելի է այնպիսի տպավորություն ստանալ, թե Թուրքիայի պատասխան գործողությունները պայմանավորված էին հենց այդ արյունալի միջադեպքով: Մինչդեռ փաստերն այլ բան են ասում: Դեռևս հոկտեմբեր 14-ին վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը Թուրքիա այցելած Իրաքի արտգործնախարարի հետ հանդիպմանը խիստ ուղերձներ հղեց Իրաքի վարչապետ Նուրի Ալ Մալիքիին։ Երբ Իրաքի ԱԳ նախարարն իր անհանգստությունը հայտնեց, որ Թուրքիան Հյուսիսային Իրաքում ռազմական գործողություններ է իրականացնում, դրան ի պատասխան Էրդողանը ասաց. «Հայտնեք ձեր վարչապետին, որ այդ հողերը ձեր հողերն են, և այն պետք է ձեր հսկողության տակ լինի։ Դուք ստիպված եք մաքրել այն։ Եթե դուք չմաքրեք, մենք կմաքրենք։ Երբ մենք սկսենք մաքրել, չտխրեք։ Մենք PKK-ն վերացնելու մեջ վճռական ենք տրամադրված»: Դրանից անմիրապես հետո՝ հոկտեմբեր 17-ին նախագահ Աբդուլլահ Գյուլն անսպասելի այց կատարեց Իրաքի հետ սահմանակից զորամասեր՝ նպատակ ունենակով բարձրացնել ծառայողների ոգին։ 2-օրյա այցի ընթացքում, որը սկզբնական շրջանում գաղտնի էր պահվում, Գյուլն այցելեց Վան, Հաքքարի, Շրնաք ու Սիիրթ նահանգներում գտնվող զորամասեր: Իր հերթին Գյուլի այցը Իրաքի հետ սահման համընկնում էր այն պահի հետ, երբ Թուրքիայի խորհրդարանը հավանություն տվեց, որ թուրքական զինուժերը ռազմական գործողություններ իրականացնեն սահմանից այն կողմ։ Եվ այս ամենից հետո քուրդերի գործողությունները միանգամայն տրամաբանված էին ու խելամիտ: Ինչու՞ սպասել հարվածի, եթե կարելի է լինել առաջին հարվածողը:
Կես տարի առաջ Էրդողանի արած այն հայտարարությունը, թե Թուրքիայում քրդական հարց չկա, այսօր արդեն ծիծաղելի է հնչում, իսկ երեկ գիշեր այդ հարցը շառաչուն ապտակի պես հակադարձվեց վարչապետին: Հատկապես Էրդողանի՝ քրդերի դեմ ուղղված կոշտ քաղաքականությունը հանգեցրեց նրան, որ PKK-ի և թուրքական զինված ուժերի միջև բախումները նոր թափ են հավաքում։ Սակայն, ի տարբերություն նախկին տարիների, Թուրքիան այս անգամ այնքան էլ հանգիստ չի մտնի Հյուսիսային Իրաքի տարածք՝ ռազմական գործողություններ իրականացնելու PKK-ի ճամբարների դեմ, քանի որ ներկայումս աշխարհաքաղաքական իրավիճակը Թուրքիայի համար բարենպաստ չէ: Ռազմական փորձագետները ենթադրում են, որ եթե այնուամենայնիվ գործողությունները ծավալվեն, ապա դրանք կլինեն կարճաժամկետ և ուղղված կլինեն կոնկրետ թիրախների: Սրա հետ մեկտեղ առայժմ դժվար է ասել՝ ռազմական գործողությունները կուղեկցվե՞ն Իրաքի Քուրդիստանի ինքնավար հանրապետության զինուժի հետ բախումներով, թե՞ ոչ:
Ռազմադաշտից բացի Թուրքիան այս օրերին իր երկրի տարածքում իրականացնում է քուրդ ակտիվիստների մասսայական ձերբակալություններ: Դա թուրքերի հայտնի ձեռագիրն է, և նրանք, ովքեր այսօր բողոքի ձայն են բարձրացնում այդ անօրինականությունների դեմ, թերևս գիտեն, որ վերջին 100 տարվա ընթացքում այդ երկրի պայքարի մարտավարության ձևերի մեջ քիչ բան է փոխվել:
Թուրք-քրդական նոր բախումների ֆոնի վրա ակտիվացել է նաև երկրի ընդդիմությունը: Թուրքական ընդդիմության առաջնորդ, Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության (ԺՀԿ) նախագահ Քեմալ Քըլըչդարօղլուն հայտարարել է, թե Էրդողանը պատասխանատվության բեռը չպետք է իր վրայից գցի ուրիշների վրա և նրա կառավարությունը պետք է հրաժարական տա, քանի որ ի վիճակի չէ անհրաժեշտ ձևով պայքարել ահաբեկչության դեմ։ Եվ որպես այս ամենի ամփոփում, Անկարայում հիշեցին նաև նյութական կորուստների մասին: Թուրքիայի տրանսպորտի նախարար Բինալի Յըլդըրըմը հայտնեց, որ 1984-2011 թվականներին PKK-ի դեմ մղած 27-ամյա պայքարում Թուրքիայի ուղղակի ծախսերը կազմել են 300 միլիարդ դոլար։ Սակայն անուղղակի ծախսերը շատ ավելի մեծ են՝ 700 միլիարդ դոլար։ Ընդհանուր առմամբ՝ PKK-ի դեմ 27-ամյա պայքարը Թուրքիային արժեցել է 1 տրիլիոն դոլար։
Պատկառելի գումար է, խոսք չկա: Միայն թե ու՞մ մեղադրել: Թուրքիան հնձում է այն , ինչ ցանել է: Եվ քանի որ ցանքսը շատ առատ է եղել, ապա նրանից դեռ երկար ժամանակ կպահանջվի հուձքն ավարտելու համար:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Քրդերը «վա բանկ» են գնում

22 Հլս

Անցած շաբաթ, երբ քրդական ուժերին միավորող «Ժողովրդավարական հասարակությունների կոնգրես» կազմակերպությունը Դիարբեքիրի գրասենյակում 6 ժամ տևած արտակարգ համագումարից հետո հայտարարեց, որ քրդերը Թուրքիայի ամբողջականության շրջանակներում «ժողովրդավարական ինքնավարություն» են հռչակում, այս լուրը չարժանացավ միանշանակ ընկալման: Ոմանց համար դա սոսկ դեկլարատիվ սպառնալիք էր, մյուսները կարծում էին, որ քրդերը շտապում են և ներկա պահին ի զորու չեն իրականություն դարձնել իրենց մտադրությունը: Ամեն դեպքում, քուրդ կին պատգամավոր Այսել Թուղլուքը հանդես եկավ հայտարարությամբ և նշեց, թե իրենք չեն ընդունում թուրքական իշխանությունների կողմից քուրդ ժողովրդին մերժելու քաղաքականությունը և ցանկանում են հասնել նոր կարգավիճակի։ Վերջինիս խոսքով՝ ներշնչվելով պատմական իրադարձություններից, հիմնվելով մարդու իրավունքների միջազգային կոնվենցիաների ու համատեղ հայրենիքի հասկացության վրա, քուրդ ժողովուրդը ինքնավարություն է հայտարարում ու կոչ է անում միջազգային հանրությանը՝ ճանաչել քրդերի ինքնորոշման իրավունքը, որը կարող է մոդել ծառայել Թուրքիայում ապրող մյուս ժողովուրդների համար։ Մոդել ասվածն իրենից ներկայացնում էր 8 հիմնական սկզբունքներ, որոնց հիման վրա էլ ենթադրյալ ինքնավարությունը կյանքի պետք է կոչվի: Ըստ այդմ, քրդերն ինքնավարություն են պահանջում ինքնապաշտպանության, քաղաքական, իրավական, մշակութային, բնապահպանական, տնտեսական, դիվանագիտական և սոցիալական ոլորտներում: «Մենք նշում ենք, որ ունենք համապատասխան ուժ և կամք մեզ ղեկավարելու համար։»,- ասվում էր նրանց հայտարարությունում։ Սրա հետ մեկտեղ քրդերը հրաժարվում էին հարկ վճարել պետությանը, պահանջում էին անկախ տնտեսական համակարգ ու տեղական մեջլիսներ ստեղծելու իրավունք, և միևնույն ժամանակ կոչ էին անում թուրքաբնակ քրդերին` իրենց որդիներին թուրքական բանակ չուղարկել:
Հիշեցնենք նաև, որ այս կարևոր քայլից մեկ օր առաջ Դիարբեքիրի Սիլվանի շրջանում քուրդ գրոհայինները սպանել էին 13 թուրք զինվորականի ու վիրավորել 6-ին։ Դա վերջին 3 տարիներին քրդերի ու թուրքերի ամենամեծ բախումն էր: Այնպես որ, այս երկու դեպքերը բավարար էին, որպեսզի իրապես ցնցեին Թուրքիան: Երկրի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն անմիջապես արտակարգ խորհրդակցություն անցկացրեց բարձրագույն զինվորական ղեկավարության և հատուկ ծառայությունների ներկայացուցիչների հետ: Իսկ Թուրքիայի դատախազությունն իր հերթին լրջորեն ձեռնամուխ եղավ տվյալ խնդրի հետազոտմանը։ Դատախազությունը հայտարարեց, որ անջատողականների այդ քայլը սպառնում է երկրի ազգային միասնությանը։ Մինչ այդ Իմրալի բանտում ցմահ բանտարկված «Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության» (ՔԱԿ) առաջնորդ Աբդուլա Օջալանն իր փաստաբանների միջոցով Թուրքիայի ղեկավարությանը հղած ուղերձում սպառնաց թուրք-քրդական բախումների ընդգրկման տարածքներն ընդարձակել և դրանք տեղափոխել քաղաքներ:
Թեև այս ներքին առճակատումը տասնամյակների պատմություն ունի, բայց և այնպես ակնհայտ է, որ մենք գործ ունենք բարդ հարաբերությունների նոր փուլի հետ: Թուրքիայի իշխանություններն իրենց հերթին լավ են գիտակցում, որ քրդական խնդիրը երկրի կառավարման համակարգում էլ ավելի մեծ կշիռ է ստանում, և ուղղակի ստիպված են լինելու դրան ավելի լուրջ վերաբերվել։ Հատկապես վերջին խորհրդարանական ընտրություններից հետո, երբ ուժերի հարաբերակցությունը որակական փոփոխություններ կրեց, իսկ քրդերը պարբերաբար հիշեցնում են առավել արմատական քայլերի դիմելու իրենց մտադրության մասին, Անկարան հարկադրված է խոստովանել, որ մրցակիցներն այս դեպքում ոչ թե մարտավարական մանր քայլեր են իրականացնում` թուրքական իշխանություններից ինչ-ինչ լուծումներ կորզելու ակնկալիքով, այլ պատրաստվում են ռազմավարական խնդիրներ առաջադրել, ինչն իր հերթին հղի է լուրջ զարգացումներով:
Առայժմ դժվար է միանշական ասել, թե Թուրքիան ինչ պատասխան քայլեր կձեռնարկի: Ամեն բանից զատ նրանք տեսնում են նաև, որ երկրի ոչ բոլոր քրդական շրջանակները ողջունեցին ինքնավարության ստեղծման գաղափարը` համարելով այն վաղաժամ: Ասվածին հավելենք նաև այն, որ հայտարարություններ հնչեցնելը մեծ հաշվով դեռևս ոչինչ չի նշանակում, իսկ կարգավիճակի հետ կապված հարցը այնքան անորոշ է ու անմշակ, որ սրա հստակեցման համար ժամանակ կպահանջվի: Հենց այս հավելյալ ժամանակահատվածն էլ Անկարան կօգտագործի քրդերի նկատմամբ նոր քաղաքականություն որդեգրելու համար` խուսափելով ավելորդ սրացումներից, ինչը կարող է հանգեցնել նոր բախումների երկրի առանձին նահանգներում: Առավել հավանական է թվում, որ Թուրքիայի կառավարությունը ինչ-որ պահի նպատակահարմար կգտնի բանակցությունների սեղանի շուրջ նստել քրդական ուժերի հետ: Դա կլինի հարկադրական քայլ, քանի որ երկիրը նախապատրաստվում է սահմանադրական բարեփոխումների, իսկ քրդերն այդ հնարավորությունը ձեռքից բաց չեն թողնի ու կանեն հնարավորը թուրքական սահմանադրության շրջանակներում իրենց խնդիրները կյանքի կոչելու համար:
Հայաստանում ուշադիր հետևում են քուրդ-թուրքական նոր զարգացումներին, սակայն որևէ կերպ միջամտելու կամ արձագանքելու մտքից հեռու են մնում: Ոչ պատահաբար մեզ մոտ այդ վերջին դեպքերը նմանեցրեցին 1908 թվականի հայերի ոգևորության հետ, ինչը ավարտվեց մեծ ողբերգությամբ: Եվ այժմ վերլուծաբանները կարծում են, որ նույնն էլ ապագայում կարող է սպառնալ քրդերին: Հայաստանում նաև ժամանակ առ ժամանակ կրկնում են, որ այդ առճակատման մեջ կողմերից որևէ մեկը ոչ մեր դաշնակիցն է և ոչ էլ բարեկամը: Այնպես որ նրանց կռիվը հազիվ թե անհանգստություն կամ հուզմունքի պահեր պատճառի հայերիս: Ու եթե այս անգամ քրդերը տրամադրված լինեն գնալու մինչև վերջ, ապա մենք լավագույն դեպքում կարող ենք լինել ամենահետաքրքրասեր հանդիսատեսների շարքում: Չմոռանանք նաև, որ քրդական հարցում Թուրքիան, Սիրիան և Իրանը դաշնակիցներ են, նրանք բոլորն էլ դեմ են քրդական պետության առաջացմանը, իսկ համաձայն «Wikileaks»-ի գաղտնազերծումների, դեռևս 2003 թվականին Վաշինգտոնն Անկարային խոստացել էր թույլ չտալ քրդական պետության ստեղծումը: Եվ ուրեմն քրդական ուժերի համար պայքարի ճակատների պակաս չի զգացվի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՀԵՐԲԵՐԹ ՈՒԵԼՍ

15 Ապր

ԽՆՁՈՐԸ

-Պետք է ազատվեմ դրանից,-ասաց վագոնի անկյունում նստած մարդը՝ հանկարծ խզելով լռությունը:
Հինչքլիֆն աչքերը բարձրացրեց: Նա գրեթե չէր լսում: Ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացել էր իր ճամպրուկի բռնակներից կախված քոլեջյան գլխարկին: Այն նշան էր նոր ձեռք բերված ուսուցչի պաշտոնի: Նա ամբողջովին տարված էր գլխարկը դիտելով, հաճելի ակնկալություններով ու մի տեսակ երաշխիքի զգացումով, որ վերջինս ծնել էր նրա մեջ: Հինչքլիֆը հենց նոր էր ընդունվել Լոնդոնի համալսարան եւ պատրաստվում էր Հոլմհուդի միջնակարգ դպրոցում ուսուցչի կրտսեր օգնական դառնալ, որն, անկասկած շատ նախանձելի պաշտոն էր: Նա հայացքը սևեռեց իր ուղեկցին:
-Ինչու՞ այն չտալ որևէ մեկին,-ասաց վերջինս:- Տալ որևէ մեկին: Իսկ ինչու՞ ոչ:
Մարդը բարձրահասակ էր, թուխ, արևախանձ ու գունատ: Նա ձեռքերը պինդ խաչել էր կրծքին, ոտքերը դրել դիմացի նստարանին ու խաղում էր իր ուղիղ, սև բեղերի հետ: Մարդը հանկարծ հայացքը սևեռեց իր ոտքերին:
-Իսկ ինչու՞ ոչ:
Հինչքլիֆը հազաց:
Անծանոթը բարձրացրեց աչքերը, նա շատ տարօրինակ մուգ մոխրագույն աչքեր ուներ և գրեթե մի ամբողջ րոպե անտարբերությամբ նայեց Հինչքլիֆին: Հետո նրա աչքերն արտահայտություն ստացան:
-Այո,- ասաց նա դանդաղորեն,- իսկ ինչու՞ ոչ, տալ ու հաշիվները փակել:
-Չեմ հասկանում ձեզ, բանն ի՞նչ է,-հարցրեց Հինչքլիֆը կրկին հազալով:
-Չե՞ք հասկանում,-ասաց անծանոթը մեքենայաբար իր տարօրինակ աչքերը Հինչքլիֆից սահեցնելով պայուսակից ցուցադրաբար կախված գլխարկին և հետո՝ կրկին Հինչքլիֆի աղվամազով ծածկված դեմքին:
-Դուք այնքան անսպասելի սկսեցիք,-արդարացավ Հինչքլիֆը:
-Իակ ինչու՞ չպետք է սկսեի որ,- պատասխանեց անծանոթը մտքերի մեջ ընկած:
-Ուսանո՞ղ եք,- դիմեց նա Հինչքլիֆին:
-Այո, հեռակայում եմ Լոնդոնի համալսարանում,- պատասխանեց վերջինս անզուսպ հպարտությամբ, ջղային քաշելով փողկապը:
-Գիտությամբ եք տարված,- ասաց անծանոթն ու հանկարծ ոտքերն իջեցրեց նստարանից, բռուցքը դրեց ծնկին և հայացքն այնպես սևեռեց Հինչքլիֆին, որ կարծես թե մինչ այդ ուսանող չէր տեսել:
-Այո,- ասաց նա՝ տնկելով ցուցամատը: Հետո վեր կացավ, վերևից իջեցրեց մի պայուսակ ու լռությամբ այնտեղից դուրս հանեց արծաթյա թղթի մեջ փաթաթված ինչ-որ կլոր բան, զգուշությամբ բացեց այն և պարզեց Հինչքլիֆին մի փոքրիկ, շատ ողորկ ոսկեդեղնավուն պտուղ: Հինչքլիֆի բերանը բաց մնաց զարմանքից: Անծանոթը չառաջարկեց վերցնել այն, եթե անգամ ինքը ցանկանար:
-Սա,- ասաց տարօրինակ մարդը,- իմաստության ծառի խնձորն է: Ապա նայեցեք սրան. փոքրիկ, փայլուն ու հրաշալի: Իմացություն: Ուզում եմ այն ձեզ նվիրել:
Հինչքլիֆը մի պահ տենդագին մտածեց, որին հաջորդեց բացատրությունը. «խենթ է»,- կայծակի նման անցավ նրա մտքով, և ամեն ինչ հասկանալի դարձավ: «Հումորով խենթ»: Հինչքլիֆը գլուխը մի փոքր թեքեց:
-Իմացության ծառի խնձորը, ահա թե ինչ,- ասաց նա՝ զննելով այն կեղծ հետաքրքրությամբ: Հետո նայեց զրուցակցին:
-Բայց ինչու՞ ինքներդ չեք ուտում այն: Համ էլ ինչպե՞ս է ձեր ձեռքն ընկել:
-Ոչ մի կերպ գույնը չի գցում: Արդեն երեք ամիս է, ինչ մոտս է, բայց միշտ փայլուն է, ողորկ, հասած ու ցանկալի, ինչպես տեսնում եք:
Անծանոթը ձեռքը դրեց ծնկին ու սկսեց զննել պտուղը՝ ընկնելով մտքերի մեջ: Հետո թղթով փաթաթեց, կարծես հրաժարվելով ուրիշին տալու մտադրությունից:
-Բայց ինչպե՞ս է այն ձեր ձեռքն ընկել,- Հինչքլիֆը սիրում էր վիճել,- հետո որտեղի՞ց գիտեք, որ այն իմացության ծառի պտուղն է:
-Ես գնել եմ այն մի հայից, երեք ամիս առաջ, մի բաժակ ջրով ու մի կտոր հացով: Հայաստան: Այդ հրաշք երկիրը միակն է, որտեղ մինչեւ օրս պահպանվում է Նոյյան տապանը՝ Արարատ լեռան սառցադաշտերի մեջ թաղված:
Հայը, հետապնդվելով քրդերից, մյուս գաղթականների հետ բարձրացավ լեռները, հասավ մարդկանց մինչ այդ անհայտ վայրեր: Փախչելով մոտալուտ հետապնդումից, նրանք հասան լեռնագագաթների մեջ ընկած մի զառիթափի՝ ամբողջովին ծածկված կանաչ խոտով: Խոտը նման էր դանակի շեղբի և ներս մտնողին անգթորեն կտրատում էր: Քրդերը մոտենում էին, նրանք ստիպված էին նետվել խոտի մեջ, սակայն ամենասարսափելին այն էր, որ գաղթականները այդ գնով ճամփա էին հարթում քրդերի համար: Բոլորը սպանվեցին, կենդանի մնացին միայն երկուսը: Հայը լսում էր իր ընկերների աղաղակները, մյուս կողմից գալիս էր խոտի խշշոցի ձայնը. խոտը մարդաբոյից բարձր էր: Հետո լսվեցին բղավոց ու պատասխան գոռոցներ և, երբ նա կանգ առավ, շուրջն ամեն ինչ լռեց: Նա նորից սկսեց ճանապարհ բացել իր համար՝ առանց ըմբռնելու եղածը, կտրտված ու արյունաքամ: Շուտով դուրս եկավ ժայռերով շրջապատված մի գահավիժող զառիթափ: Հետո տեսավ, որ ամբողջ խոտը կրակի մեջ է, որից ելնող ծուխը վարագույրի պես կանգնել է իր և թշնամիների միջև:
Անծանոթը կանգ առավ:
-Հետո՞,- ասաց Հինչքլիֆը,- իսկ հետո՞:
-Կանգնած էր նա խոտերի շեղբերից պատառոտված ու արյունաքամ, իսկ ժայռերը փայլում էին կեսօրվա արևի տակ, երկնքի հալեցրած արույրը և կրակից ելնող ծուխը գալիս էին դեպի նա: Հայը չհամարձակվեց մնալ այնտեղ: Մահից չէ, որ վախենում էր, այլ տանջանքներից: Կրակից շատ հեռու ճիչ ու աղաղակ լսեց, լսեց թե ինչպես էին կանայք ճչում: Դժվարությամբ մագլցեց ժայռերից մեկի գագաթը, ամենուր մացառուտներ էին չորացած ճյուղերով, որոնք փշերի նման ցցվել էին տերևների միջից: Հետո մագլցեց մի ուրիշ բլուր: Այստեղ նա գտավ իր ուղեկցին, որը հովիվ էր, փախստական: Արհամարհելով ցուրտը, քաղցը, ծարավը, նրանք ձյան ու սառույցի միջով շարունակեցին իրենց ճանապարհը դեպի բարձունքները: Երեք օր շարունակ թափառեցին: Եվ ահա երրորդ օրը հայտնվեց տեսիլքը: Հիրավի, քաղցած մարդկանց հաճախ են տեսիլքներ երևում: Եվ դրանից հետո հայտնվեց այս պտուղը:
Անծանոթը բարձրացրեց թղթով փաթաթված պտուղը:
-Ես ուրիշ լեռնաբնակներից էլ եմ լսել այդ լեգենդի մասին,- ասաց նա ու շարունակեց:- Արդեն երեկո էր: Երկինքը աստղաշատ էր դառնում: Նրանք լերկ զառիկողի վրայով իջան մի մութ դաշտավայր: Վերջինս ամբողջովին ծածկված էր տարօրինակ, ծուռտիկ ծառերով: Դրանցից կախված էին լուսատիտիկների նման փոքրիկ գնդեր, արտասովոր կլորավուն դեղին լույսեր: Հանկարծ դաշտավայրը լուսավորվեց հեռու-հեռվում փայլուն ոսկեգույն բոցով, որն առաջ էր շարժվում: Գաճաճ ծառերը կորել էին մթության մեջ, իսկ շրջակայքի զառիթափերը դարձել էին բոսորագույն: երբ տեսիլքը հայտնվեց, նրանք, որ քաջատեղյակ էին լեռնային լեգենդներին, անմիջապես գլխի ընկան, որ իրենց տեսածը դրախտն է: Երկուսն էլ անշնչացած փռվեցին գետնին: Երբ նորից սիրտ արեցին նայել, դաշտավայրը միառժամանակ մթության մեջ էր, հետո կամաց-կամաց լուսավորվեց ու դարձավ դեղնադարչնագույն: Այդ տեսնելով հովիվը ոտքի կանգնեց ու ճչալով վազեց դեպի լույսը, մյուսը վախեցավ հետևել նրան: Նա կանգնել էր զարմանքից քար կտրած, ահաբեկված ու դիտում էր դեպի կրակը վազող իր ուղեկցին: Հազիվ էր հովիվը տեղից շարժվել, երբ լսվեց պայթյունի ձայն ու դեպի դաշտավայրը շտապող աներևույթ թևերի թափահարում: Սոսկալի ահն ու սարսափը տարածվեց օդում: Տեսնելով այս ամենը, իմ հերոսը շրջվեց՝ հույս ունենալով փախչել: Նա նորից վազեց զառիթափն ի վեր: Լսելով ետևից եկող թևերի թափահարումը, սայթաքեց, ընկավ գաճաճ թփերից մեկի մոտ: Այստեղ մի հասած պտուղ ընկավ նրա ձեռքը: Հենց այս խնձորը: Ձայներն անմիջապես շրջապատեցին նրան: Նա ընկավ ուշակորույս: Երբ ուշքի եկավ, պառկած էր իր ավերված գյուղում:
Մենք այցելեցինք վիրավորվածին: Տեսի՞լք: Բայց պտուղը դեռ նրա ձեռքին էր: Կային մարդիկ, որոնք լսել էին այդ լեգենդը, և գիտեին թե ինչ պտուղ է:
Նա կանգ առավ:
-Ահա հենց այս պտուղն է,- ասաց նա:
Դա ամենևին էլ Սասեքս մեկնող գնացքի երրորդ կարգի վագոնում պատմելու բան չէր: Այստեղ իրականը կարծես սոսկ վարագույր էր անիրականի համար, եւ ահա անիրականը երևան էր գալիս:
-Այդ պտու՞ղն է,- հազիվ արտաբերեց Հինչքլիֆը:
-Լեգենդը պատմում է,- ասաց անծանոթը,- որ պարտեզի շրջակայքում եղած գաճաճ ծառերի մացառուտներն աճել են Ադամի ձեռքի խնձորից: Տեսնելով կծած խնձորը, Ադամը հասկացել էր իր արածի ամբողջ լրջությունը և բարկացած մի կողմ նետել այն: Ահա հենց այդ տեղում էլ աճել են դրանք, այդ ամայի դաշտավայրում՝ շրջապատված հավերժական ձյունով: Իսկ հրեղեն սրերը Ահեղ Դատաստանի պահապաններն են:
-Բայց ես կարծում էի, թե այդ ամենը հեքիաթ է եղել, ավելի ճիշտ՝ զրույց: Ուզում եք ասել, որ Հայաստանում…
Անծանոթն անավարտ հարցին պատասխանելու փոխարեն կրկին պարզեց խնձորը:
-Բայց դուք հաստատ չեք կարող ասլ, թե դա իմացության ծառի պտուղն է: Հնարավոր է, որ այդ մարդը երևակայական տեսիլք է տեսել, ենթադրենք…
-Հապա նայեցեք սրան,- ասաց անծանոթը:
Այն մի տարօրինակ գունդ էր, ոչ թե իսկական խնձոր: Հինչքլիֆի աչքին զարնեց անսովոր կերպով փայլփլող ոսկեգույնը: Փայլն այնքան ուժեղ էր, որ թվում էր, թե լույսը գնդի մեջ է մտել: Երբ նա նայեց խնձորին, ավելի հստակ պատկերացրեց լեռների մեջ գտնվող ամայի դաշտավայրը, պահապան հրեղեն սրերը, հասկացավ ամբողջ զրույցի իմաստը, այդ պատմության այն տարօրինակ կողմերը, որոնք հնուց են գալիս: Նա ձեռքով տրերեց աչքերը:
-Բայց,- ասաց նա…
-Երեք ամիս է, նույնիսկ մի փոքր ավելի, ինչ այս պտուղն ինձ մոտ է, բայց այն դարձյալ ողորկ է ու լիքը: Ոչ չորանում է, ոչ թառամում, ոչ էլ փչանում:
-Եվ դուք ինքներդ հավատում եք, որ այն իսկապես…
-Արգելված պտուղն է,- շարունակեց անծանոթը:
Ոչ մի կերպ հնարավոր չէր կասկածել նրա անկեղծությանն ու ողջախոհությանը:
-Իմացության պտուղը,- շարունակեց նա:
-Ենթադրենք, թե դա իրոք իմացության պտուղն է,- ասաց Հինչքլիֆը մի փոքր լռելուց հետո. նա շարունակում էր նայել խնձորին:- Բայց վերջիվերջո սա այն իմացությունը չէ, որին ես եմ ձգտում: Ուզում եմ ասել Ադամն ու Եվան արդեն այն կերել են:
-Մենք ժառանգել ենք նրանց մեղքերը, ոչ թե իմաստնությունը,- ասաց անծանոթը:- Այս խնձորը կրկին ամեն ինչ հստակ ու պարզ կդարձնի: Մենք պետք է փորձենք հասկանալ ամեն ինչի էությունը, պետք է փորձենք ըմբռնել ամեն ինչի ամենախոր իմաստը:
-Այդ դեպքում ինչու՞ ինքներդ չեք ուտում այն,- ասաց Հինչքլիֆը ոգևորված:
-Ես վերցրի այն ուտելու համար: Բայց ես իմ կյանքն արդեն ապրել եմ, պարզապես այն ուտելը հազիվ թե…
-Իմաստնությունն ուժ է,- ասաց Հինչքլիֆը:
-Բայց մի՞թե այն երջանկություն է, ես ձեզնից մեծ եմ, ձեր երկու տարիքն ունեմ, գուցե մի բան էլ ավելի: Քանի անգամ ձեռքս առա այն, բայց ամեն ինչ իմանալու մտքից քաջությունս կորցրեցի: Այդ սարսափելի պարզությունը… Եվ հանկարծ ամբողջ աշխարհը դառնում է անգթորեն պարզ ու հասկանալի:
-Կարծում եմ, որ այդ ընդհանուր առմամբ մեծ առավելություն կլիներ:
-Ենթադրենք, դուք իմացաք, թե ինչ են զգում ու մտածում ուրիշները ձեր մասին, թափանցեցիք այն մարդկանց սրտի խորքերը, որոնց դուք սիրում եք, գնահատում նրանց սերը:
-Այդ դեպքում անմիջապես կճանաչեք ստախոս ու անազնիվ մարդկանց,- ասաց Հինչքլիֆը՝ խորապես ցնցված այդ մտքից:
-Իսկ ինքդ քեզ ճանաչելն ավելի վատ է, ինքդ քեզ՝ առանց ամենաներքին պատրանքների: Ինքդ քեզ ուրիշի աչքով ընկալելը: Այն բոլոր ցանկություններն ու տենչանքները, որոնք առաջնորդում են քո արարքներին: Այս ամենն, ըստ իս, այնքան էլ լավ հեռանկար չէ:
-Ինքդ քեզ ճանաչելը հիանալի բան է:
-Դուք երիտասարդ եք,- ասաց անծանոթը:
-Եթե չեք ուզում խնձորն ուտել, և այն ձեզ անհանգստություն է պատճառում, ինչու՞ մի կողմ չեք նետում:
-Տեսնու՞մ եք, դարձյալ ինձ չհասկացաք: Ինչպե՞ս կարելի է նման սքանչելիքը դեն նետել: Ձեռք բերելուց հետո դժվար է դրանից բաժանվելը: Մյուս կողմից, անհրաժեշտ է այն նվիրել այնպիսի մեկին, ով գիտության ծարավի է և չի սարսափում պայծառատես լինելուց:
-Իսկ գուցե այդ պտուղը թունավոր է,- ասաց Հինչքլիֆը:
Հետո վագոնի պատուհանից դուրս նայելիս նրա հայացքն ընկավ մի անշարժ բանի. ճերմակ տախտակի վրա սև տառերով գրված էր «…ՄՀՈՒԴ»: Նա նյարդացած վեր թռավ տեղից:
-Օ, արդեն հասանք Հոլմհուդ:
Եվ ներկան ջնջեց բոլոր այն խորհրդավոր մտքերը, որոնք պաշարել էին նրան: Հաջորդ րոպեին Հինչքլիֆն արդեն ճամպրուկը ձեռքին բացում էր վագոնի դուռը: Հսկիչը թափահարում էր կանաչ դրոշակը:
-Խնդրեմ,- լսեց նա իր ետևում ու տեսավ անծանոթ մուգ, փայլուն աչքերն ու վագոնի բաց դռնից իրեն պարզված ոսկյա պտուղը:
-Ոչ, ոչ,- բղավեց անծանոթն ու ձեռքը պարզեց կրկին այն ետ վերցնելու համար:
-Մի կողմ քաշվեք,- գոռաց գյուղական ուղեկցորդն ու առաջ նետվեց դուռը փակելու:
Անծանոթն ինչ-որ բան գոռաց, գլուխն ու թևերը դուրս հանեց պատուհանից:
Բայց հետո կամուրջը Հինչքլիֆի տեսադաշտը փակեց:
Նա կանգնել էր ապշած, հրաշք պտուղը ձեռքի մեջ ու նայում էր, թե ինչպես էր վերջին վագոնը ծածկվում ոլորանի ետևում: Մի ակնթարթ կանգնել էր շփոթված, հետո զգաց, որ կառամատույցին կանգնածներից ոմանք հետաքրքրությամբ իրեն են նայում. արդյոք սա իրենց դպրոցի ուսուցիչը չէ՞: Իր առաջին ելույթն է, ինչ է: Նրանք հիմա իր ձեռքինը նարինջ կկարծեն: Նա կարմրեց այդ մտքից ու խնձորը գրպանը դրեց: Հիմա էլ գրապանն ուռավ: Ուրիշ ելք չկար, ու նա շարժվեց նրանց կողմը՝ անհաջող փորձ անելով թաքցնել իր անճարակությունը: Նրան պետք էր իմանալ դպրոց տանող ճամփան և մեկ էլ՝ թե ինչպես կարելի է տանել իր ճամպրուկներն ու սնդուկները, որոնք տախտակամածի վրա էին: Ինչ հեքիաթներ ասես, որ նրան չպատմեցին. ուղեբեռը կարելի է տանել բեռնակառքով, արժեքը՝ վեց պենս, ինքը կարող է ետևից ոտքով գնալ: Նրանց ձայների մեջ կարծես թե հեգնանք կար: Եվ նա դառնորեն հասկացավ գործի էությունը: Գնացքում հանդիպած անծանոթի տարօրինակ անկեղծությունն ու պատմածի արտաքին փայլը միաժամանակ շեղեցին Հինչքլիֆի մտքերի հոսքը: Նրա առաջիկա ծրագրերը մի տեսակ աղոտ տեսք ստացան: Ինչ կրքեր ասես, որ չբորբոքվեցին ու մարեցին: Սակայն մտահոգությունը նոր պաշտոնի համար և այն տպավորությունը, որ նա պետք է թողներ Հոլմհուդի ու իր աշխատակիցների վրա, ավելի քան խառնեցին նրա մտքերը:
Խնձորը տհաճորեն ուռեցրել էր նրա սև պիջակի գրպանը, որի կարերն անգամ չէին երևում: Նա անցավ մի սևզգեստ տարեց կնոջ կողքով ու զգաց, որ վերջինս նայում է իր ուռած գրպանին: Հինչքլիֆը միայն մի ձեռնոց էր դրել, իսկ երկրորդը ձեռնափայտի հետ պահել էր մյուս ձեռքում, այնպես որ խնձորը ձեռքին բռնելը բացառվում էր: Մի տեղ, երբ ճանապարհը բավականին մեկուսացած էր քաղաքից, նա հանեց խնձորն ու փորձեց տեղավորել գլխարկի մեջ: Խնձորը շատ մեծ էր, եւ գլխարկը ծիծաղելիորեն տարուբերվում էր: Եվ երբ նա փորձեց այն դուրս հանել գլխարկից, հանկարծ անկյունում հայտնվեց մսագործի աշակերտը:
-Գրողը տանի,-ասաց Հինչքլիֆը:
Նա ցանկանում էր ուտել խնձորն ու անմիջապես իմաստնանալ, բայց փողոցում այդ անելն անխոհեմություն կլիներ: Եթե աշակերտներից մեկը տեսնի իրեն այդ պահին, անկասկած խիստ նկատողություն կստանա նման վարքի համար: Խնձորը շատ հյութալի էր երևում: Նրա հյութը կարող էր թափվել դեմքի, շապիկի, թևքերի վրա: Կամ էլ, թերևս կիտրոնահյութի պես թթու էր, որից հագուստները կարող էին գունաթափվել: Հանկարծ արահետի ոլորանին հայտնվեցին արևով ողողված երկու աղջկական կերպարանք: Նրանք զրուցելով դանդաղ քայլում էին դեպի քաղաք և ամեն վայրկյան կարող էին իրենց շուրջը նայել ու տեսնել մի կարմրատակած երիտասարդի, որի ձեռքին ֆոսֆորափայլ, դեղնավուն լոլիկ կար:
-Գնա գրողի ծոցը,- ասաց նա ու մի թեթև շարժումով քարե պատի վրայով խնձորը շպրտեց ճանապարհին կից մի պարտեզ: Երբ արդեն այն չկար, Հինչքլիֆը մի պահ միայն կորստի թեթև ցավ զգաց: Նա ձեռքին հարմարեցրեց ձեռնափայն ու ձեռնոցը և, դեռ չհասած աղջիկներին, շարունակեց քայլել ուղիղ, ամոթխած ու այլայլված:
Սակայն գիշերը Հինչքլիֆը երազում տեսավ դաշտավայրը, հրեղեն սրերը, գաճաճ ծառերն ու հասկացավ, որ սխալ է վարվել, քանի որ խնձորն իրոք իմացության ծառի պտուղն էր: Նա արթնացավ ծանր զգացողությամբ: Առավոտյան նրա ափսոսանքն անցավ, բայց հետո նորից վերապրեց այդ զգացումը, այս անգամ այն սկսեց տանջել նրան:
Վերջապես, մի լուսնկա գիշեր, ժամը տասնմեկին մոտ, երբ ամբողջ Հոլմհուդն արդեն քնած էր, Հինչքլիֆի ափսոսանքի զգացումն այս անգամ նրան մղեց արկածախնդրության:
Նա աննկատ դուրս եկավ տնից, խաղահրապարակի պատի վրայով, քաղաքի միջով գնաց Լեյն կայարանը և մագլցեց այն պարտեզը, որտեղ նետել էր խնձորը: Բայց, ավաղ, ոչինչ չգտավ ցողոտ կանաչի ու կաթնուկների հազիվ նշմարելի գլխիկների մեջ…

Թարգմ. Գայանե Նասոյան

%d bloggers like this: