Tag Archives: Քլինթոն

ԵԼՑԻՆԸ ՔԱՂՑԱԾ ԷՐ

25 Մյս

1995 թվականին ՌԴ նախագահ Բորիս Ելցինը պաշտոնական այցով մեկնել էր Վաշինգտոն` հանդիպելու ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնի հետ: Հետագայում Քլինթոնն իր ինքնակենսագրական գրքում պատմել է. «Ուշ գիշերին ԱՄՆ գաղտնի գործակալության պահնորդը հայտնաբերեց հարբած Ելցինին նրա նստավայրի մերձակայքում` Փենսիլվանիա-ավենյուում, հագին միայն վարտիք էր: Պարզվեց, նախագահը ցանկացել էր տաքսի կանգնեցնել, որ գնա պիցցա գնելու»:

6931332

Հիմա ու՞մ հերթն է

27 Հնվ

Ֆրանսիական Սենատի աննախադեպ քայլից և դրան հաջորդած նույնքան մեծ իրարանցումից հետո առաջին հարցը, որ սկսեց հուզել շատերին, հետևյալն էր. ո՞վ է լինելու հաջորդը: Մարդկանց մոտ ոչ միայն տպավորություն, այլև խորին համոզմունք կա, որ Ցեղասպանության ճանաչումը, ինչպես նաև դրա ժխտումը քրեականացնելու գործընթացը պիտի ընդունի ֆրանսիական ազդակները, վերածվի անկասելի ու շարունակական արշավի, իր ցանկում ընդգրկի նորանոր պետությունների անուններ: Որպես ասվածի տրամաբանական հետևանք, սկզբում հիշատակվեց Գերմանիան, որը նույնպես կարող է նման օրինագիծ ընդունել, և այդպիսի խոսակցություններ արդեն կան: Այնուհետև հիշատակեցին Իսպանիայի անունը: Բայց առավել հաճախ և առավել հետևողական կերպով այս օրերին խոսվում է Միացյալ Նահանգների մասին: Եվ սա պայմանավորված չէր սոսկ ԱՄՆ-ի հայկական համայնքների այն խոստմամբ, թե Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հաջորդ «մարտը» կծավալվի Վաշինգտոնում: Դրա նախադրյալների առկայությունն այնքան ծանրակշիռ էր, որ նույնիսկ թուրք հայտնի վերլուծաբան, լրագրող Մեհմեթ Ալի Բիրանդը հայտարարեց. «Հերթում է Միացյալ Նահանգները: Կարող է վաղը չէ մյուս օրն էլ նման օրենք ընդունվի Գերմանիայում կամ Ւսպանիայում: Այս ամենը պետք է հաշվի առնել այժմվանից»:
Երբ Փարիզից ԱՄՆ հասավ ոգևորիչ լուրը, Ամերիկայի ազդեցիկ հայկական լոբբիստական խմբերը անմիջապես հիշեցրին նախագահի Բարաք Օբամային իր խոստումը, հորդորեցին ի վերջո հավատարիմ մնալ դրան` ճանաչելու Օսմանյան կայսրությունում 1,5 մլն հայերի զանգվածային ջարդերն ու տեղահանությունները որպես ցեղասպանություն: «Ֆրանսիայի Սենատի համարձակ քվեարկությունն Ատլանտյան օվկիանոսը հատող լույս էր` ուղղված ամերիկացի քաղաքական գործիչներին, որոնք արդեն երկար ժամանակ Անկարային թույլատրում են խոչընդոտել ԱՄՆ-ի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը: Մենք նախագահ Օբամային կոչ ենք անում հարգել իր տված խոստումը` ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, և Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատին կոչ ենք անում քննարկման դնել Ցեղասպանության ճանաչման մասին 304 բանաձևը»,- ասվում էր Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբի հայտարարության մեջ:
Վաշինգտոնի համար գուցե հեշտ է տեղաբնակ հայերին ինչ-որ խոստմամբ կամ հավաստիացմամբ մոլորեցնել, սակայն պիտի դժվար լինի շրջանցել այն փաստը, որ այդ երկրի 42 նահանգների կողմից արդեն իսկ ճանաչվել է ցեղասպանությունը: Մերժել՝ նույն է, թե հակասության մեջ մտնել սեփական ժողովրդի հետ:
Բայց վերադառնանք ամերիկյան իշխանությունների փոփոխական կեցվածքի նոր դրսևորմանը և տեսնենք, թե ուրիշ ինչերի է ընդունակ գերտերության վարչախումբը: Ֆրանսիայի Սենատի որոշումից հետո այդ հարցի առնչությամբ օվկիանոսի մյուս կողմում առաջին հրապարակային ելույթն ունեցավ ԱՄՆ պետքարտուղարի խոսնակ Վիկտորիա Նուլանդը, ով իր հերթական ճեպազրույցի ժամանակ ասաց, թե ցեղասպանությունների ժխտումը քրեականացնող օրենքի առնչությամբ իրենց տեսակետն արդեն հայտնի է, այն անփոփոխ է, և Ֆրանսիայի կառավարության հետ Սպիտակ Տունն արդեն կիսել է իր մոտեցումները: Սակայն Նուլանդը նաև ասաց. «Սա Ֆրանսիայի և Թուրքիայի խնդիրն է, և մենք ցանկանում ենք, որ նրանք լավ հարաբերություններ ունենան: Ֆրանսիան և Թուրքիան Միացյալ Նահանգների դաշնակիցներն են: Ահա, սա է մեր ուղերձը նրանց»:
Թվում էր՝ չեզոք պահվածքի մասին անհնար էր ավելի հստակ արտահայտվել, քան շարադրել էր խոսնակը: Բայց պարզվեց, որ դա ընդամենը առաջին և այն էլ խիստ խաբուսիկ ալիքն էր: Դրան պիտի հաջորդեր մյուսը՝ ոչ միայն անհամեմատ հզոր, այլև տրամագծորեն հակառակը: Հենց այդպիսի ալիք էլ պարգևեց ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը: Մոռացության տալով խոստացված չեզոքությունը, նա հայտարարեց, որ իր երկիրը Ֆրանսիայի ուղին չի ընտրի և Օսմանյան Թուրքիայի օրոք կատարված Հայոց ցեղասպանության փաստը ժխտելու համար քրեական պատիժ չի սահմանի: «Մեր ուժեղագույն կողմերից մեկն այն է, որ մենք խոսքերը չենք քրեականացնում: Մարդիկ կարող են ասել գրեթե ամեն ինչ, ինչ ցանկանում են, և մեր երկրում նրանք այդպես էլ անում են: Այլ երկրներ, այդ թվում` մեր մտերիմ բարեկամներն ու դաշնակիցները, այնպես, ինչպես Ֆրանսիան, այլ չափանիշներ ունեն: Բայց մենք, հուսով եմ, խոսքերը քրեականացնելու ուղին երբեք չենք ընտրի»,- նշեց նա:
Իհարկե, շատ դյուրին է տիկին պետքարտուղարին հիշեցնել այն բոլոր դեպքերը, երբ այդ երկրում մարդկանց դատապարտել են իրենց հրապարակային այս կամ այն ելույթի համար, և խոսքի ազատության մասին կատարյալ օրենսդրություն ունենալու առասպելը հազիվ թե համոզիչ հնչի Քլինթոնի լսարանի համար: Սակայն Հիլարի Քլինթոնը ոչ միայն պնդում է այդ դրույթը, այլև արտասանում է մի թեզ, որը բառ առ բառ վերցված է թուրքական քարոզչությունից: Ըստ նրա խորին համոզման, Հայոց ցեղասպանության թեմայով քննարկումները պետք է վարեն պատմաբանները, ոչ թե քաղաքական գործիչները:
Ահա հենց այս կետի վրա է, որ ամերիկյան դիրքորոշման իրական պատկերը ներկայանում է իր ամբողջ մերկությամբ: Այսինքն՝ եթե կա անհրաժեշտություն խուսանավելու այդ թեմայից, ապա Վաշինգտոնում պատրաստ են նույնիսկ օգնության կանչել թուրքական «բառամթերքը», միայն թե արդարացվի ոչ միայն իրականության հերքումը, այլև խոստմնազանցությունը: Իսկ թե այդ երկրում ինչպես է դա արվում, սրա մասին շատ վաղուց գիտենք: Հայերի զանգվածային կոտորածների փաստը ճանաչելու վերաբերյալ օրենսդրական նախաձեռնությունն առաջին տարին չէ, որ ելումուտ է անում Կոնգրեսի դռներից: Դրա անցկացնելու փորձերը քանիցս կատարվել են, սակայն հաջողությամբ չեն պսակվել: Եվ եթե նույնիսկ ինչ-որ պահի ԱՄՆ-ի համար ընդունելի դարձավ «Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային ոչնչացում» արտահայտությունը, ապա դրա հետ մեկտեղ նրանք այդպես էլ չարտաբերեցին «ցեղասպանություն» բառը:
Օրերս ցեղասպանության ճանաչման բանաձևի ջատագով, ԱՄՆ կոնգրեսական Ադամ Շիֆը դարձյալ նամակ է հղել Միացյալ Նահանգների նախագահ Բարաք Օբամային՝ հորդորելով նրան կատարել դեռևս նախագահական ընտրությունների քարոզարշավի շրջանակում տված խոստումը և ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ Օբաման այդ մասին հաստատ չի մոռացել: Բայց հազիվ թե նա դառնա Սարկոզի…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մյունխենյան կուլիսներում աշխուժություն էր

7 Փտր

Անցած հանգստյան օրերը չէին վերաբերում Մյունխենում անցկացվող անվտանգության քաղաքականության հարցերով համաժողովի պատվիրակներին, որոնց չափազանց լարված աշխատանքային առօրյան լի էր բազմաբնույթ քննարկումներով ու հանդիպումներով: Գերմանական այդ քաղաքում արդեն 47-րդ անգամ անցկացվող կոնֆերանսն իրականում նմանատիպ ֆորումներից ամենախոշորն է, և պատահական չէ, որ հաճախ այն համեմատում են Դավոսի միջազգային տնտեսական ֆորումի հետ: Այս տարի Մյունխենն ընդունել էր շուրջ 350 բարձրաստիճան հյուրերի` երկրների առաջնորդներ, քաղաքական գործիչներ, կառավարության անդամներ, փորձագետներ, գործարարներ, մենեջերներ: Դրանց թվում էին նաև Հայաստանի նախագահ Ս. Սարգսյանի գլխավորած պատվիրակության անդամները: Օրակարգում ընդգրկված մեծ թվով հարցերի շարքում առանձնակի ուշադրություն բաժին ընկավ այնպիսի արդիական խնդիրների, ինչպիսիք էին համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքները, Եվրոպայում միջուկազերծ տարածքի ձևավորումը, Մերձավոր Արևելքում հակամարտությունների հաղթահարումն ու զինաթափումը, ինչպես նաև գլոբալ և տարածաշրջանային այլ մարտահրավերներ` այդ թվում, մասնավորապես, Աֆղանստանում առկա իրավիճակը:
Ինչ խոսք, ծրագրի ֆորմալ շրջանակները նույնպես կարևոր էին: Սակայն բացառապես բոլոր հրավիրյալները նախատրամադրված էին այն համոզմունքով, որ այս համաժողովն, ի տարբերություն շատ գագաթաժողովների, առավել արդյունավետ հարթակ է ոչ պաշտոնական շփումների ու երկխոսությունների համար: Ու պատահական չէր, որ ներկա գտնվող հարյուրավոր լրագրողներ առավելագույն հետաքրքրություն էին դրսևորում հենց նմանատիպ քննարկումների նկատմամբ:
Սերժ Սարգսյանը ևս օգտվեց այդ հնարավորությունից` համաժողովի ընթացքում զրուցելով ՄԱԿ Գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունի, Լիտվայի ու Վրաստանի նախագահների, Ռուսաստանի փոխվարչապետ Սերգեյ Իվանովի, ԵՄ խորհրդի նախագահ Հերման վան Ռոմպոյի, ԵՄ արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով նախկին գերագույն հանձնակատար Խավիեր Սոլանայի, Ավստրալիայի ԱԳ նախարար Քևին Ջադդի և այլոց հետ: Սակայն Հայաստանի նախագահի հանդիպումներից կարևորագույնը համարվեց նրա տեսակցությունը ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի հետ: Պաշտոնական ժլատ տեղեկատվությունը թույլ չի տալիս էական մանրամասներ իմանալ զրույցի և արծարծված թեմաների մասին: Հայտնի է միայն, որ առանցքային են եղել Լեռնային Ղարաբաղին ու հայ-թուրքական հարաբերություններին վերաբերող հարցերը: Հայկական կողմը պատեհ առիթ է ունեցել մեկ անգամ ևս շնորհակալություն հայտնելու ամերիկացիներին`ԵԱՀԿ Աստանայի համաժողովում ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման վերաբերյալ ցուցաբերած հստակ և հավասարակշռված դիրքորոշման համար, որից հետո զրուցակիցներն անդրադարձել են հակամարտության կարգավորման գործընթացի ներկա փուլին: Գալով Թուրքիայի հետ Հայաստանի հարաբերությունների շուրջ ամերիկյան դիրքորոշմանը, պետք է ասել, որ այնտեղ դեռևս պահպանվող լավատեսությունը քիչ ընդհանրություններ ունի իրերի ռեալ վիճակի հետ, քանի որ հուսադրող համարյա ոչինչ չկա: Բայց, ամեն դեպքում, Միացյալ Նահանգները ցանկանում է չլինել նահանջողների թվում և նրա համար մի տեսակ հեղինակության խնդիր է շարժիչ ուժի իր կարգավիճակին հավատարիմ մնալը:
Հանդիպման ժամանակ նախագահը և պետքարտուղարը քննարկել են հայ-ամերիկյան երկկողմ հարաբերությունների հետագա զարգացմանը, տնտեսական կապերի ընդլայնմանը, Հայաստանում իրականացվող գործընթացներին վերաբերող այլ հարցեր ևս: Սակայն նկատենք, որ նման հանդիպումներ Հիլարի Քլինթոնն ունեցել է նաև Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեթ Դավութօղլուի և Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովի հետ: Առաջինի դեպքում, ինչպես տեղեկացրել էր թուրքական Zaman օրաթերթ, կողմերը քննարկել են Եգիպտոսի վերջին իրադարձությունները և Քրդստանի բանվորական կուսակցության (PKK) դեմ պայքարը: Այսինքն ոչ մի խոսք հայ-թուրքական շփումների մասին: Իսկ ահա ադրբեջանցի իր պաշտոնակցի հետ պետքարտուղարը մտքեր է փոխանակել ղարաբաղյան հակամարտության մասին, և առանձնակի շեշտել, թե եկել է բանակցային գործընթացում առաջընթաց արձանագրելու պահը: Թե հատկապես ո՞ր ուղղությամբ տեղաշարժվելն է ԱՄՆ-ի համար գնահատվում որպես առաջընթաց, դժվար է ասել: Բայց որ դա անմիջականորեն առնչվելու է էներգետիկ համագործակցության և մերձավորարևելյան խմորումների հետ, սա Վաշինգտոնի թրծված մարտավարությունն է:
Վերադառնալով անվտանգության հարցերով համաժողովի աշխատանքային առօրյային, թերևս առանձնացնենք Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլու փոքր-ինչ անսպասելի ելույթը: Վերջինս ուղղակի հայտարարեց, որ Մյունխեն է եկել, որպեսզի ևս մեկ անգամ Մոսկվային խաղաղության կոչ անի։ Նրա կարծիքով` Եվրոպան ու Միացյալ Նահանգները կարող են միջնորդի դերակատարություն ստանձնել Ռուսաստանի հետ բանակցություններում։ Երդվյալ թշնամիների հնարավոր հաշտեցման հեռանկարը ներկա պահին շատերին է անիրագործելի թվում, այդ իսկ պատճառով էլ վրացի նախագահի խոսքը հակասական արձագանքների արժանացավ: Ոմանք այն որակեցին իբրև նահանջ, մյուսների խորին համոզմամբ Սահակաշվիլին իր հերթական խաղն է խաղում` խաղաղության աղավնին ձեռքին: Բայց կարծում ենք, որ շատերը այդ պահին կկիսեին ԱՄՆ պաշտպանության նախկին նախարար Ուիլյամ Քոհենի տեսակետը, ըստ որի Հարավային Կովկասի անվտանգությունը բազմաթիվ թելերով շաղկապված է Եվրոպայի անվտանգության հետ, և այդ խնդիրը պետք է դիտարկվի հենց այս դիրքերից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: