Tag Archives: փորձադաշտ

Երբ փորձադաշտը չի հնազանդվում

22 Դկտ

Ընդամենը հաշված օրեր առաջ էր, երբ Ադրբեջանն իր բանակային ստորաբաժանումները մտցրեց Լենքորան՝ ճնշելու այնտեղ բռնկված խռովությունը: Իսկ հիմա նոր տեղեկություն է տարածվել. Բաքուն տանկեր է ուղարկել Նախիջևան: Դեպքերի նման շրջադարձն առայժմ մեկ բացատրություն ունի. Նախիջևանի ինքնավարությունում շարունակում է վատթարանալ սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը։ Հասարակության շրջանում նույնպես աճում է լարվածությունը։ Վախենալով կորցնել այդ կտրված շրջանի նկատմամբ իր վերահսկողությունը՝ պաշտոնական Բաքուն այնտեղ է տեղափոխում հավելյալ ուժեր։
Այս ենթադրություններին զուգահեռ զանազան լուրեր են շրջանառվում՝ էլ ավելի համոզիչ դարձնելով երկրի այդ հատվածում խորացող հակասությունների իրական ծավալների պատկերը: Տանկեր տեղափոխելու պատմության մասին իրանական աղբյուրները գրեցին, որ Ադրբեջանից ինքնաթիռների միջոցով մի քանի միավոր իսրայելական արտադրության տանկեր տեղափոխելու և դրանց բեռնաթափման ժամանակ օդանավակայանի երկու աշխատակիցներ բջջային հեռախոսներով փորձել են նկարել դրանք, սակայն վերջիններս անվտանգության աշխատակիցների կողմից ձերբակալվել են: Ավելի ուշ նրանցից մեկը, խոշտանգումների ենթարկվելով, մահացել է: Իսկ այս դեպքից օրեր առաջ ադրբեջանական ընդդիմադիր մամուլը ահազանգեց, թե Զինված ուժերի Նախիջևանի կորպուսում ապստամբություն կարող է սկսվել: Թերթերը գրում էին, որ տարիներ շարունակ Նախիջևանի բանակային կորպուսում խախտվում են բոլոր տեսակի օրենքները, իսկ կոռումպացվածության մակարդակը չափազանց բարձր է: Սպայական անձնակազմը լուրջ դժգոհություն է արտահայտել ստեղծված իրադրության կապակցությամբ, ինչին էլ հաջորդել են պատիժները:
Թե որքանով նոր համալրում առաքելու մասին խոսակցությունները կապ ունեն մարդկանց դժգոհության հետ, առայժմ դժվար է ասել: Բայց բոլորն էլ միաբերան կրկնում են, որ տանկերի փողերը հաստատապես ուղղված չեն լինելու սահմանից այն կողմ, և իրական վտանգը ներսում այս պահին շատ ավելի մեծ է, քան արտաքին սպառնալիքներն են:
Թե ինչ է կատարվում բուն Նախիջևանում, մինչ օրս քչերին է վիճակվել իմանալ: Հայտնի է, որ այնտեղ չեն թույլատրում օտարերկրացի դիվանագետների ու լրագրողների մուտքը: Իսկ ահա շաբաթներ առաջ Ադրբեջանի ընդդիմադիր «Հասարակական պալատը» հրապարակեց մի տեղեկություն, համաձայն որի այդ տարածքը այնտեղ բնակվողների համար վերածվել է դժոխքի, այն թե քաղաքական, թե սոցիալ-տնտեսական, թե աշխարհաքաղաքական առումով վտանգավոր է: «Ինքնավար հանրապետությունում մարդկանց բռնի ձևով տանում են ոստիկանություն, առանց պատճառի ազատազրկում և բռնությունների են ենթարկում: Նախիջևանում անձնական ու քաղաքացիական ազատություն չկա, գործադիր կառույցները բռնություն են կիրառում ցանկացած մարդու դեմ, հեռացնում են երկրից, ճնշում ընդդիմադիրներին»,- նշում էին նրանք: Այսօր, համաձայն պաշտոնական վիճակագրության, Նախիջևանը 450 հազար բնակիչ ունի, սակայն տեղաբնակները փաստում են, որ այնտեղ իրականում հազիվ 120-130 հազար բնակիչ է մնացել: Մարդկանց մեծամասնությունը Թուրքիա է հեռանում: Ստեղծված կացության ամբողջական ողբերգությունը գիտակցողները միայն մի ելք են տեսնում. «Նախիջևանում դրությունը փոխելու համար պետք է ամբողջ երկրում ստեղծված իրավիճակը, առկա վարչակարգը փոխել: Ժողովրդական ապստամբություն պետք է կազմակերպել: Դրանից հետո Նախիջևանում ևս դրությունը կշտկվի»,- ասում են նրանք: Եվ այժմ հասկանալի է դառնում, թե ինչի են պետք հավելյալ տանկերը:
Սակայն խնդիրը սոսկ սա չէ: Խորը հակասություններ կան նաև մեկ այլ հարթության վրա, որոնք այս անգամ չեն առնչվում շարքային մահկանացուներին: Բանն այն է, որ տարիներ շարունակ բացահայտ առճակատում է ընթանում Բաքվի վարչախմբի և այսպես կոչված «Նախիջևանյան կլանի» միջև: Միայն թե այդ հակասությունները ևս իրենց առանձնահատկություններն ունեն: Որքան էլ առաջին հայացքից անտրամաբանական դիտվի, սակայն փաստ է, որ այժմ նախիջևանյան կլանը ծրագրում է առաջիկայում խոշոր համագումար հրավիրել, որտեղ Իլհամ Ալիևից վերջնական պատասխան է ակնկալվում. առաջադրելո՞ւ է նա իր թեկնածությունը 2013-ի նախագահական ընտրություններում, թե ոչ: Իսկ այդ հարցը չափազանց մեծ կարևորություն ունի կլանի համար: Բան այն է, որ վերջիններս ցանկանում են Ալիևին հերթական անգամ տեսնել որպես «Յենի Ազերբայջան» կուսակցության կողմից առաջադրված թեկնածու: Իսկ սա բնավ էլ պայմանավորված չէ նրա հանդեպ տածած անսահման սիրով, ուղղակի նախիջևանյան կլանի համար դա միակ հնարավորությունն է պահպանել իր դիրքերը երկրում: Ինչպես խոստովանում է ադրբեջանական «Ազադլըգ» թերթը, Նախիջևանը ավտորիտարիզմի լաբորատորիա է, ժողովրդին տանջելու և բթացնելու համար այնտեղ քննություն բռնած փորձերն այնուհետև կիրառվելու են ամբողջ երկրում: «Կարելի է ասել, որ մենք մոտ ժամանակաշրջանում Բաքվում և այլ վայրերում կտեսնենք Իլհամ Ալիևի անվան կամուրջներ, պողոտաներ, շենքեր: Մի խոսքով, Նախիջևանում հեյդարիզմը վերածվել է իլհամիզմի»,- գրում է նույն աղբյուրը:
Փորձադաշտի գաղափարը նոր չէ: Այդ մասին բազմիցս է ասվել: Ժամանակին Նախիջևանում ստեղծված իրադրությունը հետազոտելու և խնդիրների լուծման համար ուղիներ գտնելու նպատակով Ադրբեջանի դեմոկրատական կուսակցության Նախաձեռնող խումբը դիմել էր ադրբեջանական հասարակությանը և հատուկ հավաք կազմակերպել՝ արձանագրելով, որ եթե Հեյդար Ալիևն իշխանության գալու համար Նախիջևանն օգտագործեց որպես հարթակ, ապա այսօր Իլհամ Ալիևը Նախիջևանը դարձրել է քաղաքական փորձադաշտ. փորձարկումներ է անում այնտեղ, որ հետո դրանք կիրառի ամբողջ Ադրբեջանում: Այնտեղ մամուլի ազատություն չկա, իրավապաշտպանները չեն կարող գործունեություն ծավալել, թերթերի հրապարակումները ևս արգելվում են, իսկ ինտերնետի օգտագործումը սահմանափակվում է:
Բայց հիմա կարծես թե խստորեն վերահսկվող տարածքը ապստամբում է: Իսկ դեպքերի նման զարգացումը չի մտնում Բաքվի ծրագրերի մեջ: Եվ ինքնաթիռները հապշտապ կարգով տանկեր են տեղափոխում՝ անհնազանդներին կարգի հրավիրելու համար: Մի քանի քաղաքացու թափված արյունը կամ մի քանի ձերբակալվածների առկայությունը ոչինչ է՝ համեմատած այն ամենի հետ, ինչ կարող է կորցնել Ալիևի վարչակարգը, եթե հանկարծ Նախիջևանը սկսի ազատություններ պահանջել…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: