Tag Archives: փլուզում

Սգո սերվիսը գործի է անցել

13 Հնվ

Թբիլիսիի կենտրոնում գտնվող հայկական Սուրբ Նշան եկեղեցին հրդեհվել ու փլուզվել է: Իսկ ինչու՞ պիտի չփլուզվեր Սուրբ Նշանը: Այդ ի՞նչ հրաշքով նա պիտի մնար կանգուն ու անխաթար: Երբ մահամերձին թողնում են լքված և անօգնական, հետո կարիք չկա զարմանալ ու վշտանալ, որ նա մեռավ: Փոխարենը կարելի է հոգալ հավուր պատշաճի սգահանդեսների, հիշատակի սրտաճմլիկ խոսքերի ու կյանքի դաժան օրենքները դատապարտող եզրահանգումների մասին: Կարելի է նաև կարծիքներ փոխանակել դեպքերի ընթացքի, շարժառիթների և մեղավորներին գտնելու հարցերի շուրջ, ինչն էլ այսօր բարեխղճորեն արվում է:
Օրինակ, ասվում է, որ եկեղեցուն հարող տարածքում բնակվող քաղաքացիներին հայտնի չէ հրդեհի պատճառը: Նրանք միայն նշում են, որ Սուրբ Նշանում հաճախ կարելի է տեսնել անօթևանների, հարբեցողների և թմրամոլների բազմություն: Վարկածներից մեկի համաձայն` հավանական է, որ հենց դրանք էլ իրենց հերթական «խրախճանքից» հետո չեն հանգցրել վառած խարույկը, չմարած ծխախոտ են գցել, ինչի հետևանքով էլ բռնկվել է հրդեհը: Շատ հարմար վարկած է, այնպես չէ՞: Իսկ կրակից հետո դեպքի վայր են հասնում վրացի փառապանծ հրշեջ-փրկարարները, հրդեհը փրփուրի փոխարեն մարում են սովորական ջրով և, խնդրեմ, արդյունքում՝ փլվում է տաճարի հարավարևելյան սյունը, հետևաբար՝ նաև գմբեթը: Գործն արված է, կարելի է հանգիստ հեռանալ:
Կասեք՝ պատահականություն է: Չեն լինում այդպիսի պատահականություններ: Ինչու՞: Որովհետև չեն լինում այդպիսի պատահականություններ: Կարիք կա՞ հիշեցնել, որ այս նույն Սբ. Նշան եկեղեցում մի հրդեհ էլ բռնկվել է 2002 թվականին, իսկ երկրորդ անգամ… ընդամենը դեպքից 10 օր առաջ: Գուցե նաև հիշենք, թե ինչպես փլուզվեց Շամխորեցոց Կարմիր Ավետարան եկեղեցին: Կամ հիշեցնենք, որ 2009 թվականի նոյեմբերի 19-ի լուսաբացին Թբիլիսիում փլուզվեց 1356 թվականին կառուցված Մուղնու Սուրբ Գևորգը: Այս ցանկը կարելի է երկար թվարկել: Իսկ այն մասին, որ նշված կառույցները գտնվում էին ահավոր վիճակում, բազմիցս էր ահազանգվել Վրաստանի իշխանություններին: Պատասխան եղա՞վ:
Իհարկե եղավ: Անցյալ տարվա հունիսին՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի Վրաստան կատարած հովվապետական այցի ընթացքում Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիի և Վրաստանի Կաթողիկոս-Պատրիարք Իլյա Բ-ի հետ տեղի ունեցած հանդիպմանը հայկական կողմին հավաստիացումներ արվեցին, որ փլուզված և փլուզման վտանգի ենթակա հայկական եկեղեցիների նկատմամբ պատշաճ խնամք և հոգատարություն կդրսևորվի: Ու դրսևորեցին: Վկան՝ վերջին դեպքը՝ Սուրբ Նշանը:
Սակայն վերադառնանք մերոնց: Պատահածի մասին լուրն առնելուն պես (դեպքից 2 օր անց) Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը Թբիլիսի գործուղեց գնահատող հանձնաժողով՝ Մշակութային պատմական հուշարձանների պահպանության ընկերության նախագահ Սերժիկ Առաքելյանի գլխավորությամբ: Նրանք պիտի տեղում պարզեն մանրամասները, ուսումնասիրեն դրանք և վրացական կողմի հետ քննարկեն համատեղ միջոցառումները: Ուզում եմ հարցնել՝ իսկ հնարավոր չէ՞ր այդ խմբին ավելի շուտ Վրաստան գործուղել: Բայց չեմ հարցնի: Ես էլ մյուսների պես ականջ կդնեմ, թե ինչպես են մասնագետներն ասում, որ եկեղեցու հրդեհն ու փլուզումը Վրաստանի իշխանությունների նպատակադրված քաղաքականության արդյունք է: Ես էլ մյուսների օրինակով հավանություն կտամ Երևանի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տեր Շմավոն քահանա Ղևոնդյանի խոսքերին, ով ասում է. «Վրացական կողմը դա հատուկ է արել, նույն ձեռագիրն է, ինչ որ Քուռի ափին գտնվող հայկական եկեղեցու հետ եղավ. այն հրդեհվեց ու հետո վերականգնվեց վրացական ոճով: Այս դեպքը ևս միտումնավոր է եղել: Ինչպե՞ս կարող էր քարե շինությունը հրդեհվել: Հայաստանի եկեղեցիներում, որ այդքան մոմ է վառվում, հրդեհ չեղավ, իսկ Սուրբ Նշան եկեղեցում այդ ինչը՞ հանկարծ հրդեհվեց»:
Մեր հոգևոր հայրերի սրտացավության հարցում մեկ անգամ չէ, որ համոզվել ենք: Հիմա էլ Էջմիածնում հավաքվեցին Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամները, ժողով արեցին, որի ընթացքում քննության առնվեց Թբիլիսիի Սուրբ Նշան հայկական եկեղեցու փլուզման խնդիրը: Ժողովում Գերագույն հոգևոր խորհուրդն ընդունեց հետևյալ հայտարարությունը, ուր մասնավորապես ասված էր. «Գերագույն հոգևոր խորհուրդը կոչ է ուղղում Վրաստանի իշխանություններին` անհապաղ քայլեր ձեռնարկել՝ փրկելու կործանումից Սբ. Նշան հայկական եկեղեցին, հետամուտ լինել Վրաստանի մշակութային ժառանգության մաս կազմող հայկական սրբավայրերի պահպանությանն ու խնամքին և ընդառաջ Վիրահայոց թեմի խնդրանքին` վիրահայությանը վերադարձնել պահանջված հայկական եկեղեցիները»:
Այս անգամ էլ ցանկություն կա մի բան հարցնելու, բայց չեմ հարցնի: Պետք չէ ընդունված ծեսն ընդհատել անպատեհ հարցերով: Սգո սերվիսն իր աշխատանքն է անում: Հարգել է պետք նրանց մասնագիտական գործունեությունը:
Իսկ այդ ընթացքում Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանը խոստացավ, որ իրենք դիմելու են Վրաստանի կառավարությանը՝ բոլոր հայկական տաճարները թեմին վերադարձնելու խնդրանքով, ինչից հետո Վրաստանի հայ համայնքի ներկայացուցիչների պատվիրակության հետ այցելեց Վրաց կաթողիկոս-պատրիարք Իլյա Բ-ին: Սա էլ իր դուռը եկած հայերին խոստացավ, թե իր միջամտությունը կբերի բարձրացված հարցի լուծման առնչությամբ: Պատրիարքարանում նաև ասել էին, թե անչափ մտահոգված են տեղի ունեցածի համար և հույս էին հայտնել, որ կանեն ամեն բան, որպեսզի կանխվի եկեղեցու հետագա փլուզումը և իշխանությունների կողմից ձեռնարկվեն միջոցներ տաճարի ամրացման համար: Կարելի է պատկերացնել, թե որքան էր մտահոգ վրաց պատրիարքը, ինչպես էր գիշերներն անհանգստությունից շուռումուռ գալիս և նրա բոլոր խոհերն ու հույզերը պտույտներ էին գործում հայկական տաճարների շուրջ…
Լսեցինք նաև, որ Ռուսաստանում գործող «Ջավախքի սփյուռք» հասարակական կազմակերպությունը հայտարարություն է տարածել Թբիլիսիի Սուրբ Նշանի փլուզման առնչությամբ ու տեղեկացրել, որ այն բանից հետո, երբ Սուրբ Նշան եկեղեցին կփոխանցվի Վիրահայոց թեմին, իրենք պատրաստ են հոգալ եկեղեցու վերականգնման աշխատանքների համար անհրաժեշտ բոլոր ֆինանսական ծախսերը:
Մի հարց էլ ռուսաստանցի ջավախահայերի համար ունեմ: Բայց դարձյալ կլռեմ:
Սակայն, ինչ կուզեք՝ ասեք, ամենահետաքրքիրը Վրաստանի արտակարգ իրավիճակների ծառայության ղեկավար Թեմուր Գիորգաձեն էր, ով ոչ ավել, ոչ պակաս՝ «իրականությանը չհամապատասխանող» անվանեց փլուզման մասին տեղեկատվությունը և նշեց, թե եկեղեցում այրվել էր աղբը, հրշեջները ժամանել են հինգ րոպեի ընթացքում, տեղայնացրել և մարել են կրակը, սակայն որևէ փլուզում չի եղել: Ի դեպ, սա հենց այն Գիորգաձեն է, որի գերբնական հնարավորությունների մասին Սահակաշվիլին լեգենդներ էր պատմում հայերին և պնդում, թե այս մարդն ի վիճակի է հաշված րոպեների ընթացքում չեզոքացնել համաշխարհային ծավալների կատակլիզմներ: Սակայն միայն այն դեպքերում, եթե դրանք «համապատասխանում են իրականությանը»: Իսկ չհամապատասխանելու դեպքում թիվ 1 փրկարարն անելիք չունի ճիշտ այնպես, ինչպես ողջ Վրաստանի իշխանությունը, ինչպես մերոնք, որ սովոր են հետին ամսաթվով հոխորտանքներ տեղալ, ինչպես նրանք, ովքեր կառուցման համար փող են տալիս միայն ավերվելուց հետո, նրանք, ովքեր մասնագետ են ուղարկում, երբ բանը բանից անցել է, նրանք, ովքեր միշտ վերջինն են գործի մեջ և առաջինը, եթե սգալ է պետք:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՄԵԾ ԿԱՄՈՒՐՋԸ. ԴԺՎԱՐ ԾՆՈՒՆԴ

5 Դկտ

Հայաստանի կամրջաշինության պատմությունն ունի հարուստ անցյալ։ Պատմական աղբյուրները հիշատակում են «Տափերական» կոչվող կամուրջն Արաքսի վրա, Մեծամորի կամուրջը և այլն։ 20-րդ դարում լայն տարածում ստացավ մետաղական ապա նաև երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներով կամրջաշինությունը։ Կամուրջների այս վերջին խմբին է պատկանում նաեւ Երևանում կառուցված Հրազդանի Մեծ կամ (ինչպես այսօր են ասում) Կիևյան կամուրջը:
Հետպատերազմյան տարիներին, հաշվի առնելով Երեւանի հյուսիս- արեւմտյան ուղղության զարգացման հիմնախնդիրները և Երևանն Աշտարակի հետ բարեկարգ մայրուղով կապելու անհրաժեշտությունը, Երքաղխորհուրդն իր 1946թ. ապրիլի 16-ի թիվ 7/27 որոշմամբ առաջարկում է Ծիծեռնակաբերդի բարձունքի մոտ` Զանգվի վրա, կառուցել քաղաքային ձևի կամուրջ, որի նախագծային լայնությունը լինելու էր 31 մետր։ Կամրջի նախագծման աշխատանքների համար նախատեսվում էր ծախսել 260 հազ. ռուբլի։
Կամրջի նախագծման աշխատանքները կատարվել է «Երքաղնախագծի» կողմից`ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Շինանյութերի և շինությունների ինստիտուտի մասնակցությամբ: Նախագծի հեղինակն է ճարտարապետ Վ. Փինաջյանը, որին օգնել են` «Երքաղնախագծի» մասնագետներ Ս. Դուրգարյանը, Ս. Մազմանյանը և Մ. Գրիգորյանը։ Երքաղխորդի 1948թ. հուլիսի 20-ի որոշմամբ հաստատվում է կամրջի նախագծային աշխատանքը, ըստ որի` կամրջի բանուկ մասը կազմելու էր 26.4 մ., բարձրությունը 62 մ. և երկարությունը 250 մ.։ Կամուրջը կառուցվելու էր բազալտից և բետոնից։ Շինարարության արժեքը կազմում էր 9760 հազ. ռուբլի։ ՀԽՍՀ 1950թ. մարտի 13- որոշմամբ հաստատվում է կամրջի տեխնիկական նախագիծը և գլխավոր նախահաշիվը: Կամուրջը լինելու էր գետային կամարաձև թռիչքով, վերևի 103մ. երկարությամբ երթային մասով։
Կամրջի շինարարությունն իրականացնելու նպատակով ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի 1949թ. հունիսի 1-ից կազմակերպվում է հատուկ շինարարական գրասենյակ։ Կամրջի շինարարությունը պետք է ավարտվեր 1951թ. վերջին։ Կամրջի շինարարությունը սկսվեց 1949թ. կեսերից։
1950թ. մայիսի 24-ի նիստում Երքաղքորհրդի գործկոմը, քննարկելով կամրջի շինարարության ընթացքը, գտնում է, որ բետոնապատման աշխատանքների որակը բավարար չէ և չեն պահպանվում այդ աշխատանքների տեխնիկական պայմանները։ Ելնելով վերոհիշյալից, հանձնարարվում է թերությունների վերացման համար ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցառումներ։ Շինարարությունն արագացնելու և ժամանակին շահագործելու նպատակով, խնդրվում է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդին 1951թ. 1-ին կիսամյակում շինարարական աշխատանքների կազմակերպման համար հատկացնել նաև կալանավոր բանվորների (կալանավորների ներգրավումը կամրջի շինարարության մեջ բացատրվում էր աշխատուժի էժանությամբ) և աշխատեղների թիվը թիվը հասցնել 800-ի։
Արդյունքները շուտով զգացնել են տալիս։ Նույնիկս ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի որոշմամբ Զանգվի կամրջի շինարարական գրասենյակը 1-ին կիսամյակում ձեռք բերած հաջողությունների համար պարգեւատրվում է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի փոխանցիկ Կարմիր դրոշով եւ 15000 ռուբլի պարգևավճարով: Սակայն, չնայած գործադրած ջանքերին, կամրջի շահագործման հանձնումը 1951թ. ձախողվում է։ Կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում հայտնաբերվում են ծրագրերի թերակատարման, հավելագրումների, խախտումների ու յուրացումների բազմաթիվ փաստեր, որոնց համար շինգրասենյակի մի շարք պաշտոնյաներ հեռացվում են աշխատանքից։ Հարցը քննարկվում է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նիստում և կամրջի շահագործման ժամկետը սահմանվում է 1952թ. տարեվերջը։
Բայց հենց այդ ժամանակ էլ կատարվում է անսպասելին ու ողբերգականը։ 1952թ. հուլիսի 4-ին, տեղական ժամանակով ժամը 15.05-ին, բետոնալցման աշխատանքների կատարման պահին փլուզվում է կամրջակամարը, որի վրա աշխատում էին մարդիկ։ Զոհվում են 47 հոգի, այդ թվում` 22 բանվոր և 25 կալանավոր, իսկ շատերն էլ ստանում են տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ։ Դա մայրաքաղաքի կյանքի մեծագույն աղետներից մեկն էր, որի մասին տասնամյակներ շարունակ ոչինչ չի գրվել ու ասվել:
Կազմվում է կառավարական հանձնաժողով, Մոսկվայից հրավիրվում են հատուկ մասնագետներ վթարի պատճառներն ու պատճառված նյութական վնասի չափերն ուսումնասիրելու նպատակով։ Հանձնաժողովի գնահատմամբ, վնասի չափը կազմել էր 985771 ռուբլի: Այն օրերի համար դա ահռելի գումար էր:
Իսկ որո՞նք էին կամրջակամարի փլուզման հիմնական պատճառները։ Ըստ ԽՍՀՄ «Կամուրջտրեստի» նախագծա-կոնստրուկտորական բյուրոյի պետ Ե.Ա.Սիդորովի եզրակացության, Զանգվի կամրջի կարծր մետաղյա կամրջակամարի փլուզման անմիջական պատճառը մոնտաժային տարրերի հեղույսային միացումներում էլեկտրաեռակցման, մոնտաժային տարրերի ելման շեղահենակի երկրորդ անկյան, եռակցվող տարրերի երկրորդ երեսում եռակցման բացակայությունն էր, ինչպես նաև շինարարական աշխատանքների նկատմամբ հեղինակային ու տեխնիկական վերահսկողության բացակայությունը։
Վթարի հետևանքների վերացումից հետո ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի 1952թ. սեպտեմբերին վերսկսվում է կամրջի շինարարությունը և շահագործման հանձնման ժամկետ է սահմանվում 1953թ. վերջը։ Սակայն կամրջի շինարարությունը ձգձգվում էր, և Երքաղխորհրդի որոշմամբ կամրջի շահագործման հանձնման նոր ժամկետ է սահմանվում 1955թ. հոկտեմբերի 20-ը։
Հրազդանի Մեծ կամրջի շինարարության աշխատանքներն ավարտվեցին 1955թ. դեկտեմբերին։ Այդ կապակցությամբ Երքաղխորհուրդը առաջարկեց կազմել Զանգվի կամրջի շահագործման հանձնման ու ընդունման կառավարական հանձնաժողով։ Հանձնաժողովին հանձնարարվում է մինչև 1956թ. հունվարի 15-ը ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդին ներկայացնել կամրջի շահագործման ընդունման պետական ակտը։
Զանգվի Մեծ կամրջի գլխավոր թռիչքի երկարությունը 110 մետր է՝ ծածկված կարծր արմատուրայից կառուցված երկու երկաթբետոնե կամարներով։ Նմանատիպ կամրջաշինությունը ժամանակին սակավ կիրառելի էր ինչպես Հայաստանում մոտ, այնպես էլ արտասահմանում։ Կարծր արմատուրայի կիրառումն արդարացվում էր մետաղյա կամարակալների μացակայությամբ: Այն օրերի համար դա հանդիսանում էր կամրջաշինության մեծագույն նվաճումներից մեկը և խոշոր քայլ էր կամրջաշինության նորագույն լուծումներ որոնելու ճանապարհին։

%d bloggers like this: