Tag Archives: տուն

ՏՈՒՆՆ ՈՒ ՏԱՆՏԵՐԸ

30 Հկտ

Գրականությունը բաց դռներով տուն է, որտեղ ամեն ոք կարող է մտնել: Եվ դրա համար էլ ում ասես, որ չես հանդիպի ներսում, ինչ խելապակաս ասես, որ այնտեղ չի թրևում, աղմկում, վնասում իրերը: Բայց կան նաև մարդիկ, ովքեր այդ տունը կարգի են բերում տիրոջ սրտացավությամբ, ջերմացնում են սենյակները, շունչ ու գույն են տալիս պատերին: Դրանց ասում են գրողներ: Մյուսներին ոչինչ չեն ասում:

Հ. Չ.

latihnj4377433

ԱՐԴՅՈ՞Ք ՍԱ Է ՉԱՐԵՆՑԻ ՏՈՒՆԸ ՄԱՅԿՈՊՈՒՄ

21 Հկտ

Հայտնի է, որ 1918 թվականին Եղիշե Չարենցի հարազատները Կարսից գաղթելուց հետո բնակություն են հաստատել Մայկոպ քաղաքում: Նրանց տունը գտնվել է Կրեստյանսկայա փողոցում: Չարենցն ինքը բազմիցս այցելել է Մայկոպ, ապրել ու ստեղծագործել է այդ տանը: Այսօր արդեն Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարությանը կից գործող պատմական և մշակութային ժառանգության պահպանության գործակալությունը նշում է, որ վերոհիշյալ փողոցի 248-րդ տունը համարվում է հուշարձան, քանի որ հենց այնտեղ է բնակվել հայ մեծ բանաստեղծը, և շինությունը պահպանվում է պետության կողմից: Հուշարձանը նույնիսկ իր հատուկ կոդն ունի` 100018000: Նույն բանն են հաստատում նաև Մայկոպի իշխանությունները:
Ինձ հաջողվեց գտնել այդ շինության լուսանկարը, որը ներկայացնում եմ ձեզ: Ցավոք, այստեղ չեք տեսնի որևէ ցուցանակ, ինչը կարող էր վկայել կառույցի պատմական հուշարձան լինելու հանգամանքը: Ավելին, այժմ տեղում գործում է հարսանյաց սրահ, որը պատկանում է անհատ ձեռներեց Ֆաթմա Մահմուդի Իվանովային: Առաջին հայացքից նույնիսկ կասկածելի է թվում, թե հատկապես այս տանն է բնակվել Սողոմոնյանների ընտանիքը:
Հայտնի է, որ Կրասնոդարի երկրամասում և մասնավորապես Մայկոպում գործում է բավականին մեծ և ազդեցիկ հայկական համայնք: Ցանկության դեպքում նրանք կարող են ոչ միայն խնդրին հստակություն հաղորդել, այլև տեղում ըստ արժանվույն ներկայացնել մեր հանճարեղ գրողի անվանն ու հիշատակին առնչվող յուրաքանչյուր պատմական վայր կամ կառույց:
 

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆՉարենցի տունը մայկոպում Կրեստյանսկայա 248

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

18 Հնվ

ՎՐԱՑԻ ԳՈՐԾԱՐԱՐԸ ՎԱՃԱՌՈՒՄ Է ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԲՆԱԿԱՐԱՆԸ. ԿԿԱՐՈՂԱՆԱ՞ՆՔ ԳՆԵԼ

Հովհաննես Թումանյանի` Թիֆլիսում գտնվող տան չորս սենյակները Վրաստանի կառավարության կողմից դեռ 90-ական թթ. որպես սեփականություն հանձնվել են վրացի խոշոր գործարար Լեժավային: Վերջինիս որդին` Արչիլ Լեժավան, այսօր որոշել է գրողի դեռևս անփոփոխ պահպանված տունը վաճառել «Ջորջիա Թուրան» ընկերությանը` հոր վիրահատության ծախսերը հոգալու համար: Այս փաստը վերջապես անհանգստացրել է ՀՀ կառավարությանը:
Թումանյանի թոռնուհին` Իրմա Սաֆրազբեկյանը, այսօր լրագրողներին պատմեց, որ մենք ժամանակին հնարավորություն ենք ունեցել ավագ Լեժավայից գնել Թումանյանի բնակարանի` նրան որպես սեփականություն հանձնված չորս սենյակները: Թեպետ Վրաստանի կառավարությունը իր պարտքի դիմաց խոշոր գործարարին այդպես էր վճարել, բայց Լեժավան, իմանալով, որ իր ձեռքում Թումանյանի բնակարանն է, ոչնչի ձեռք չի տվել:
«2004 թ. ես ու ամուսինս հանդիպեցինք Լեժավայի հետ,- պատմում է տիկին Իրման,- շատ ազնիվ մարդ էր, ասաց, որ ճանաչում է Թումանյանին և անհարմար է զգում տան մեջ որևէ բան փոխել: Առաջարկեց իրեն վճարել 25.000 դոլար, և ինքը մեզ կվերադարձնի այդ չորս սենյակները»: Անհրաժեշտ գումարը հայ պաշտոնյաներից ոչ ոք չի տրամադրել «փող չկա» պատասխանով: Վրացի գործարարը շարունակել է անփոփոխ պահպանել հայ գրողի տունը մինչև 2008 թ.: Բայց երբ հիվանդացել է, որդին` Արչիլ Լեժավան, հայ մշակութային օջախից ավելի թանկ է գնահատել իր հոր առողջությունը և որոշել է անհրաժեշտ գումարը ձեռք բերելու համար վաճառել բնակարանը:
ՀՀ կառավարությունն ու մշակույթի նախարարությունը որոշել են պատվիրակություն ուղարկել Թիֆլիս` Լեժավայի հետ բանակցելու համար: «Քանի որ Թբիլիսիից ստացվող տեղեկությունը հաճախ հակասական է և իրարամերժ, ապա իրական վիճակը գնահատելու, փաստերը ճշգրտելու և համապատասխան որոշում կայացնելու համար ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն ու մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը որոշեցին, որ գրողների միության նախագահի գլխավորությամբ մի փոքրիկ պատվիրակություն մեկնի Թբիլիսի»,- լրագրողներին ասաց ՀԳՄ նախագահ Լևոն Անանյանը: Բանակցություններ վարելու հնարավորություն է տալիս այն հանգամանքը, որ չնայած Լեժավայի որդին բնակարանը հանձնել է «Ջորջիա Թուրան» ընկերությանը, բայց վաճառքի պայմանագիր ընկերության և գործարարի միջև դեռևս չի կնքվել:
ՀՀ կառավարությունը, ըստ Լևոն Անանյանին, անձամբ շահագրգռված է, որ բանակցությունների արդյունքում հարցին տրվի «դրական» և «խոհեմ» լուծում: Հաշվարկվել է, որ պատվիրակությանը Լեժավայի տրամադրության տակ գտնվող 120 քմ տարածքը գնելու համար անհրաժեշտ կլինի մոտավորապես 70.000 դոլլար, քանի որ Թբիլիսիի այդ շրջանում 1 քմ հողակտորը գնահատվում է մոտավորապես 600-700 դոլլար:
Երեկ «Ջորջիա Թուրան» ընկերության աշխատակիցները այցելել են գրողի ծոռնուհուն՝ Ալյոնա Թումանյանին, և առաջարկել տան մնացած երեք սենյակները նույնպես վաճառել իրենց ընկերությանը: Ալյոնան մերժել է: Նա տիկին Իրմային ասել է, որ կվաճառի իր տարածքը միայն այն դեպքում, եթե Լեժավան համաձայնի իր չորս սենյակները տրամադրել հայ համայնքին որպես մշակութային կենտրոն:
«Ճիշտ է, մեզ համար լավ կլիներ, եթե կարողանայինք ամբողջությամբ գնել բնակարանը, բայց քանի որ դա շատ թանկ է, դեռևս առաջնային է Լեժավայի տարածքը ձեռք բերելու հարցը»,- ասաց Լևոն Անանյանը:
Ալյոնա Թումանյանի երեք սենյակները վաճառելու պայամանով Լեժավայի չորս սենյակները ձեռք բերելը, ինչպես ենթադրել տվեցին բանախոսները, լինելու են հայկական պատվիրակության վաղվա բանակցությունների հիմքում: «Մեզ համար թանկ է հատկապես Լեժավայի տարածքը, որովհետև այնտեղ է ապրել Թումանյանը, այնտեղ է նրա առանձնասենյակը»,- ասում է տիկին Իրման: Թե ովքեր են վաղը մեկնելու Թիֆլիս բացի իրենից, Լևոն Անանյանը պատասխանեց. «Մեկ-երկու հոգի»:
Գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը ավելի վաղ իր բլոգում անդրադարձել էր Թումանյանի թիֆլիսյան տան խնդրին:
Մեզ հետ զրույցում նա ասաց, որ կցանկանար շատերի պես լավատես ներկայանալ. «Սակայն անցած ժամանակների դառը փորձը հուշում է, որ մենք մեկընդմիշտ կկորցնենք Թումանյանի տունը: Եվ այդ դեպքում այլևս բոլորովին կարևոր չի լինելու` ով գնեց, ինչ նպատակով, կամ ով էր մեղավոր»:
Նրա կարծիքով` եթե Ալյոնա Թումանյանը չվաճառի իր տարածքը «Ջորջիա Թուրանին», ապա «հազիվ թե վրացիների համար մեծ դժվարություն ներկայացնի մի ծեր կնոջ սեփականությունից զրկելը, երբ նրանք տրակտորներով Խոջիվանքի գերեզմանատուն են քանդում, հայկական եկեղեցիներ են հրկիզում ու Ջավախք հայաթափում»:
Գրականագետը մեծ ակնկալիքներ չունի նաև վաղը հայկական պատվիրակության` Վրաստան կատարելիք այցից. «Ինչի՞ համար է դա, ինչո՞ւ ավելի վաղ չէր արվում, և ընդհանրապես ե՞րբ պիտի մենք ունենանք համակարգված մոտեցումներ ու ռազմավարություն այլ երկրներում հայկական մշակութային արժեքների պահպանման համար»:

Մարինե Մադաթյան

«Միտք եմ անում, միտք ու չեմ հասկանում՝ ով է մեղավոր…»

16 Հնվ

Հերթական անախորժ լուրը ստացվեց: Կրկին Վրաստանից: Այն, որ սա վերածվել է տխուր ավանդույթի, որևէ մեկի համար այլևս գաղտնիք չէ: Դեռ մեկ շաբաթն էլ չի բոլորել, որ մեր հարևանները գուժեցին Սուրբ Նշան եկեղեցու հրկիզման ու փլուզման մասին: Այժմ կորստի վտանգ է կախվել մեկ այլ հայկական մշակութային արժեք ներկայացնող կառույցի՝ Հովհաննես Թումանյանի տան վրա: Եվ վերստին կրկնվում է հին պատմությունը՝ վրացիները հետևողականորեն ջնջում են յուրաքանչյուր հայկական հետք, իսկ հայերը ուշացած աղմկում ու վշտանում են դրանց համար:
Թումանյանի տան շուրջ ծավալվող խմորումները նոր չեն: Նույնիսկ կարելի է ասել՝ դրանք այնքան հին են, որ այս ժամանակահատվածում միանգամայն հնարավոր էր ինչ-որ բան ձեռնարկել, գալ ընդհանուր համաձայնության, ստեղծված կացությունից ելք գտնել: Եթե, իհարկե, լիներ նման ցանկություն ու անհրաժեշտ հետևողականությունը: Բայց արի տես, որ չկար ոչ մեկը ոչ մյուսը:
Այդ հայտնի շինությունը, որ գնվում է Թբիլիսիի գեղատեսիլ անկյուններից մեկում և որի պատին ամրացված խոշոր հարթաքանդակը տեղեկացնում է, թե 1909-21 թթ. այս հարկի տակ ապրել է հայ մեծ գրող Հովհաննես Թումանյանը, կարծես թե իր պատկանելությունը ապացուցելու հետ կապված խնդիրներ պիտի չունենար: Բանն այն է, որ Վրաստանի իշխանությունները 1921 թ. բնակարանն անհատույց հանձնել էին Թումանյանին՝ ի նշան նրա արվեստի գնահատանքի: Իշխանությունների տված մանդատով այն ենթակա չէր բռնագրավման կամ որևէ այլ փոփոխության: Մի խոսքով, կար ժամանակ, երբ վրացիները խոստովանում ու ճանաչում էին հայ մտավորականի ծառայությունները ոչ միայն հայկական, այլև վրացական մշակույթին: Սակայն ժամանակներն անցան, վերաբերմունքն էլ փոխվեց, և այսօր Թումանյանը նրանց հարկավոր չէ, մինչդեռ տունը անձից առավել մեծ արժեք է ներկայացնում:
Մի կարևոր դրվագ էլ՝ պարզաբանման կարգով: 1949 թ Թումանյանի կինը` Օլգա Մաճկալյանը, դիմում է Թբիլիսիի քաղաքային իշխանություններին և առաջարկում, որպեսզի շինության 7 սենյակներից 4-ը դարձնեն գրողի անունը կրող մանկական գրադարան: Ծրագիրն իրագործվում է, իսկ նույն տարում Թումանյանին պատկանող բոլոր իրերը փոխադրվել են Երևան՝ այդ բնակարանի նմանությամբ կառուցված գրողի տուն-թանգարան: Շատերն այսօր Թումանյանի ներկայիս տունը շփոթում են հանրահայտ «Վերնատան» հետ»: Ասենք, որ սրանք ոչ միայն տարբեր կառույցներ են եղել, այլև «Վերնատանը» գրողի ընտանիքը բնակվել է վարձով և այն երբեք չի եղել նրա սեփականությունը: Այդ տունը վաճառվել է վաղուց ու այնտեղ այսօր բնակվում է մի վրացի կին: Իսկ ահա մյուս՝ իրական տանը միանգամայն այլ ճակատագիր էր վիճակված:
Դեսևս 1990-ականների կեսերին Թբիլիսիի քաղաքապետարանը մի գործարք կնքեց վրացի բիզնեսմեններից մեկի՝ ոմն Արչի Լեժավայի հետ, ով քաղաքին բենզին էր մատակարարել, իսկ տեղի իշխանություններն էլ կուտակված պարտքերը մարելու այլ խելամիտ եղանակ չգտնան, քան իբրև փոխհատուցում նրան առաջարկել Թումանյանի գրադարանի տարածքը, որը փաստացի կազմում էր գրողի տան մի մասը: Մի քանի տարի տևած դատական քաշքշուկն այդպես էլ որևէ արդյունք չտվեց: Գործարքի գինը կազմեց 162,000 դոլար և տարածքը հանձնվեց վրացի օլիգարխին: Դեռ այն ժամանակ ամենքին ապշեցրեց Հայաստանի իշխանությունների պահվածքը: Մի քանի մտավորականներ ահազանգեցին այդ մասին, իսկ Վրաստանում Հայաստանի դեսպանը բարձրացրեց այդ հարցը և պաշտոնական խողովակով դիմեց արտգործնախարարությանը: Սակայն արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը պարզապես անպատասխան թողեց իր դեսպանին: Ասում են, որ դեսպան Հրաչ Սիլվանյանը նույնիսկ փորձել էր բանակցել սեփականատիրոջ հետ` տարածքը հետ գնելու առնչությամբ, սակայն Լեժավան հրաժարվել է այդ առաջարկից: Գործարարը մտադրվել էր Թումանյանի գրադարանը վերածել բնակելի տարածքի և լայնածավալ վերանորոգում էր սկսել:
Այսօր ճիշտ նույն իրավիճակում է հայտնվել տան մյուս հատվածը: Տեղի իշխանությունները վերջնականապես այն վաճառելու լուրջ մտադրություն ունեն, իսկ պատմական շինության միակ գնորդի դերում հանդես է գալիս ոչ այլ ոք, քան «ՋեոԹուրան» թուրք-վրացական համատեղ ընկերությունը: Հայ դասականի տունը թուրքերին հանձնելու հեռանկարը հատկապես վիրավորական է դիտվում հայերի համար, իսկ թուրքերն էլ իրենց հերթին են խտացնում արդեն իսկ մռայլ գույները՝ հայտարարելով, թե իրենց նպատակն է Թումանյանի տունը վերածել թուրք բանվորների հանրակացարանի: Ընկերության ղեկավարությունը նույնիսկ առաջարկությամբ դիմել է բանաստեղծի ծոռնուհուն՝ Ալինա Թումանյանին, ով ներկայումս բնակվում է շենքի երկրորդ հարկաբաժնում՝ այդ տարածքը ևս գնելու նկատառումներով, սակայն մերժում է ստացել:
Կասկած չկա, որ առևտուրը կկայանա և Թումանյանի տունը կհանձնվի օտարին: Թբիլիսիի հայերի միությունն այս օրերին հատարարություն է տարածել՝ ահազանգելով, որ եթե անմիջապես չձեռնարկվեն անհրաժեշտ քայլեր, ապա մեկընդմիշտ կկորցնենք հայ մշակույթի պատմությունը մարմնավորող ևս մի հուշարձան: Սակայն հազիվ թե նրանց հույսերը արդարանան: Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը և մյուս պատկան կառույցները համանման իրավիճակներում անմիջապես վերածվում են գլուխն ավազների մեջ խրած ջայլամի՝ ոչինչ չենք տեսել, ոչինչ չենք լսել: Իսկ երբ վրա է հասնում վախճանը, անմիջապես լսելի է դառնում նրանց վշտահար, մտահոգ հառաչանքը: Եվ թումանյանական «Միտք եմ անում, միտք ու չեմ հասկանում՝ ով է մեղավոր…» հանրահայտ հարցը նման դեպքերում ունի իր պատասխանը, սակայն ի՞նչ է փոխվում այդ պատասխանից: Ոչինչ:
Արդեն գծագրվում է այն ոչ հեռու ապագան, երբ Թբիլիսիի քարտեզից ի սպառ կջնջվեն հայերի ներկայության մասին բոլոր վկայությունները, պատմությունը այլ իմաստ ու ձև կստանա, քաղաքը կկորցնի երբեմնի իրական տերերի վերջին նշխարները: Չէ, վրացիներին մեղադրելու մտադրություն չկա: Իրենց քաղաքն է, կարող են վարվել այնպես, ինչպես կցանկանան: Բայց պատմությունը, մշակույթը, հիշատակը հո մե՞րն է: Եվ կորուստն էլ մերն է: Միայն թե կորցնելն այլևս չի մտահոգում նրանց, ովքեր ոչինչ չեն ստեղծել, որպեսզի զգան կորստի ցավը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԽՈՐԽԵ ԼՈՒԻՍ ԲՈՐԽԵՍ

14 Ապր

ԱՍՏԵՐԻԻ ՏՈՒՆԸ

… Գիտեմ` ինձ մեղադրում են մեծամտության, և, գուցե` մարդկանց ատելու, և, գուցե, խելագարության մեջ: Այս մեղադրանքները (որոնց համար ես պատասխան կտամ, երբ ժամանակը գա) պարզապես ծիծաղելի են: Ճիշտ է, որ ես տնից դուրս չեմ գալիս, բայց և ճիշտ է այն, որ իմ տան դռները (որոնք անթիվ են) օրուգիշեր բաց են մարդկանց ու կենդանիների համար: Թող ներս գա` ով ցանկանում է: Այստեղ չես գտնի ոչ պալատական ճոխություն, ոչ կահույքի նշույլ, միայն հանգստություն ու մենություն: Այս տան հավասարը չկա ամբողջ աշխարհում (ստում են նրանք, ովքեր պնդում են, թե նման տուն կա Եգիպտոսում): Մեկ ուրիշ անմտություն է, թե ես` Աստերիս, գերի եմ: Կրկնե՞մ, որ այստեղ ոչ մի փակ դուռ չկա: Բացի այդ, մի օր` մթնշաղին, ես փողոց դուրս եկա, ու եթե մինչև կեսգիշերը վերադարձա տուն, դա այն պատճառով էր, որ ինձ վախեցրին հասարակ մարդկանց դեմքերը` անգույն ու տափակ, ինչպես ձեռքի ափն է լինում: Արևն արդեն մայր էր մտել, բայց երեխայի չկտրվող լացն ու աղերսող աղաղակները վկայում էին, որ ինձ ճանաչել են: Մարդիկ աղոթում էին, փախչում, ծնկի գալիս, մյուսները քարեր էին ձեռքներն առնում: Ինչ-որ մեկը կարծես թե նետվեց ծովը: Իզուր չէր, որ մայրս թագուհի էր, ես չեմ կարող խառնվել կեղտին, նույնիսկ եթե համեստությունից դրդված ցանկանայի:
Բանն այն է, որ ես անկրկնելի եմ: Ինձ հետաքրքիր չէ, թե ինչ կարող է ինչ-որ մեկը հայտնել մյուսին. որպես փիլիսոփա ես ենթադրում եմ, որ նամակի օգնությամբ ոչինչ էլ չի կարելի հաղորդել: Այդ նյարդայնացնող մանրուքներն իմ` մեծագույնիս տրված հոգու համար չեն: Ես երբեք չեմ էլ կարողացել մտապահել մեկ տառի տարբերությունը մյուսից: Ինչ-որ վեհ անհամբերություն խանգարում է, որ կարդալ սովորեմ: Երբեմն ես ափսոսում եմ դրա համար. օրերն ու գիշերներն այնքան երկար են:
Բնականաբար, ես բավականաչափ զվարճանում եմ: Ես ոչխարի պես եմ պատկերասրահներով սլանում, մինչև որ ուժասպառ ցած ընկնեմ: Ես թաքնվում եմ ջրամբարի ստվերում, կամ էլ միջանցքի անկյունում, ու սկսում եմ ձևացնել, թե ինձ փնտրում են: Պատահել է, որ կտուրներից ցած եմ թռչել ու արյունլվիկ եղել: Երբեմն ես ձևացնում եմ, թե քնած եմ` փակած աչքերով ու խորը շնչելով (երբեմն ես իսկապես քնում եմ, իսկ երբ բաց եմ անում աչքերս, տեսնում եմ, թե ինչպես է փոխվել օրվա գույնը): Բայց խաղերից ամենաշատը ես սիրում եմ «ուրիշ Աստերիի» խաղը: Ես ձևացնում եմ, թե նա ինձ հյուր է եկել, իսկ ես նրան իմ տունն եմ ցույց տալիս: Անչափ հարգալից ես նրան ասում եմ. «Արի վերադառնանք այն անկյուն», կամ, «Իսկ հիմա արի գնանք ուրիշ բակ», կամ, «Ես այդպես էլ կարծում էի, որ քեզ դուր կգա այս պատը» կամ, «Հիմա կտեսնես, թե ինչպես է ստորգետնյա մուտքը բացվում»: Ժամանակ առ ժամանակ ես սխալվում եմ, և մենք լիաթոք ծիծաղում ենք:
Ես ոչ միայն հնարում եմ այս խաղերը, ես նաև խորհում եմ տան մասին: Տան բոլոր մասերը շատ անգամ կրկնվում են, մի մասը կարծես մյուսի պատճենը լինի: Չկա մի ջրհոր, բակ, ճաշարան, այլ կան տասնչորս ճաշարաններ, բակեր, ջրհորներ: Տունը նման է աշխարհի, ավելի շուտ, այն հենց աշխարհն է: Այնուամենայնիվ, երկրում անկրկնելի երկու բան կա` մեկը վերևում` անհասկանալի արևը, մյուսը` ներքևում` ես` Աստերին: Շատ հնարավոր է, որ աստղերը, արևն ու այս տունը ես եմ ստեղծել, բայց ես վստահ չեմ դրանում:
Ինը տարին մեկ այս տանը հայտնվում են ինը մարդ, որպեսզի ես նրանց չարիքից ազատեմ: Ես լսում եմ նրանց քայլերն ու ձայները փոշոտ քարե սրահներից մեկից ու ուրախությամբ նրանց ընդառաջ եմ վազում: Ողջ արարողությունը զբաղեցնում է մի քանի րոպե միայն: Նրանք ընկնում են մեկը մյուսի ետևից, ու ես նույնիսկ չեմ հասցնում արյունոտվել: Որտեղ որ ընկնում են, այնտեղ էլ մնում են, ու նրանց մարմինները օգնում են ինձ մի սրահը մյուսներից տարբերել: Ես չգիտեմ, թե ովքեր են նրանք, բայց նրանցից մեկը իր մահվան պահին ինձ հայտնեց, որ մի անգամ իմ փրկիչն էլ կգա: Այդ օրվանից ինձ չի սարսափեցնում միայնությունը, ես գիտեմ, որ իմ փրկիչը գոյություն ունի, ու օրերից մի օր, նա կքայլի այս փոշոտ սրահներով: Եթե իմ լսողությանը աշխարհի բոլոր ձայները հասնեին, ես կտարբերեի նրա ոտնաձայները: Լավ կլիներ, որ նա տաներ ինձ մի վայր, որտեղ շատ ավելի քիչ սրահներ ու դռներ կան: «Ինչպիսի՞ն է լինելու իմ փրկիչը»,- հարցնում եմ ինքս ինձ:- «Նա կլինի ցուլ, թե՞ մարդ: Գուցե ցուլ` մարդու գլխով: Թե՞ կլինի այնպիսին, ինչպիսին որ ես եմ…»

* * *
Առավոտյան արևի շողերը խաղում էին բրոնզագույն սրի վրա: Դրա վրա արդեն գրեթե արյուն չէր մնացել:
— Կհավատա՞ս, Արիադնա, — ասաց Թեսեոսը,- իսկ մինոտավրոսը նույնիսկ չէր դիմադրում:

ՍՈՒԳԸ

8 Մրտ

Մի տուն մի օր մի սուտ բանից փուլ եկավ: Տանտերը նստեց, որ սուգ անի, մեկ էլ մի մարդ եկավ, թե` մի ողբա, մի ճար կանենք: Ու գնաց: Տանտիրոջ սիրտը տեղն ընկավ, մի աչք դառավ, ճամփեն պահեց: Մի տարի անցավ` ոչ մի լուր չառավ: Նստեց, որ մի կարգին սուգ անի, մեկ էլ տեսավ` էն նույն մարդը հրեն մեկին էլ առած գալիս է: Եկան, հասան, բարև տվին, հետո էլ թփթփացրին տանտիրոջ ուսին, թե` անհոգ մնա, մի բան որ ասել ենք, ուրեմն մի բան կանենք, ձեռքներս հո քարի տա՞կ չի: Մի-մի բաժակ էլ բան խմեցին ու գնացին: Սրանք գնացին, տանտերն էլի մենակ մնաց: Սպասեց-սպասեց, ոչ մի լուր չառավ, սուգ անելը եկավ: Այն է` ուզում էր նստել, ողբը կապել, մեկ էլ տեսավ մի անծանոթ մարդ է գալիս: Սա եկավ, շուրջը նայեց, թե.
— Էս ի՞նչ է, տունդ փու՞լ է եկել:
— Հա:
— Դե որ հա, արի մի ճար անենք, ոտքի հանենք:
Ասաց, գնաց: Գանաց` չեկավ: Սա որ չեկավ, տանտերն էլի իր տեղն արեց, նստեց, որ… Մեկ էլ տեսավ հեռվից… Սա էլ գնաց: Գնաց չեկավ… Այսպիսի բաներ:
Իսկ այս պատմությունը եկավ ասելու, որ սուգը էսօր-էգուց չեն գցի:

Հովիկ Չարխչյան

ՄԱՄՈՒԼԻ ԾԱՂԿԱՔԱՂ

10 Նյմ

Թուրքերն ուզում են անհայտ քարակույտը մեզ վրա սաղացնել իբրև Չարենցի տուն
08/11/2010
Հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանը վստահ է, որ թուրքական թերթերում և կայքերում ներկայացվող կիսաավերակ տունը Չարենցի Կարսում գտնվող հայրական օջախը չի: Նրա խոսքով, ցանկացած չարենցագետ, եթե մի քիչ իրեն նեղություն տա, հեշտությամբ դա կարող է ապացուցել: «Կան փաստեր, վավերագրեր, քարտեզներ, վկայություններ, ականատեսների հիշողություններ: Բայց արի ու տես, որ բոլորը բերանները ջուր են առել ու սկսել են թուրքերի դուդուկի տակ պարել, որոնց ուզածն էլ հենց դա է` ինչ-որ մի անհայտ քարակույտ մեզ վրա ահռելի գումարներով սաղացնելը: Չարենցի տունը այլ վայրում է, այլ փողոցի վրա: Ի վերջո հասցեն նույնիսկ կա…»,-հայտարարում է Հովիկ Չարխչյանը , ով առաջիկայում հանդես է գալու ընդարձակ հրապարակմամբ: Նրա խոսքով, ասվածը հիմնավորելու համար բավականին շատ են փաստերն ու աղբյուրները, որոնք մի փոքր մասնագիտական մոտեցում և ժամանակ են պահանջում:
Հիշեցնենք, որ թուրք լրագրողներից մեկը անդրադարձ էր տպագրել մի կիսաավերակի մասին, որն, իբր, Կարս քաղաքում գտնվող հայ մեծանուն բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի հայրական տունն է և որ այն դարձել է ավերակ և թուրք թմրամոլների որջ: Ավելին, այն ցուցադրաբար հանվել է վաճառքի` գնահատվելով 175 000 ԱՄՆ դոլար:
Դրանից հետո հայկական կայքերը անդրադարձել են խնդրին, իսկ մի քանի կազմակերպություններ հայտարարել, թե թուրք լրագրողի կողմից մատնացույց արված Չարենցի հայրական տունը պետք է վերանորոգվի և դարձվի ուխտատեղի:

16:16 09/11/2010
Թուրքիայում վաճառքի հանված փլատակը Չարենցի տունը չէ. Թուրքերին ապակողմնորոշել է հայ վարորդը
Ո՞վ որոշեց, որ դա Չարենցի տունն է. Գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը վրդովված է թուրքական մամուլում տպագրված այն հրապարակումների պատճառով, որոնց համաձայն հայ մեծանուն գրող Եղիշե Չարենցի տունը հանվել է վաճառքի: Հիշեցնենք` օրերս թուրքական մամուլում հրապարակված տեղեկության համաձայն, մի ստամբուլահայ փորձել է գնել տունը և վերածել թանգարանի, սակայն տան տերը պահանջել է 250 հազար թուրքական լիրա (170 հազար ԱՄՆ դոլար), և առուվաճառքի բանակցություններն անարդյունք են ավարտվել:
«Էդ ո՞ր գրականագետն ու էլ չգիտեմ «ինչագետը» գնաց, ստուգեց, գտավ ու փաստարկներով հիմնավորեց, որ դա իսկապես Չարենցի տունն է», -Panorama.am-ի թղթակցի հետ զրույցում իր վրդովմունքն այսպես արտահայտեց գրականագետը:
Նրա պատմելով, շուրջ 15 տարի առաջ մի հայ վարորդ, որ իր բեռնատար մեքենայով բեռներ է տեղափոխել Թուրքիա-Հայաստան, գնացել, կանգնել է ճանապարհին ու զրույցի բռնվել թուրքերի հետ:
«Այդ վարորդը իր գիտելիքների չափով ասել է, թե գիտի` այս տանն ապրել է Չարենցը և այլն, և այլն: Զրույցի ընթացքում փորձել է ճշտել, թե մոտավորապես որը կարող է լինել, ու ընտրությունը կանգ է առել մի փլատակ տան վրա, որովհետև այդ տղան դեռ դպրոցից չարենցյան մի բանաստեղծությունից հիշում է` «…տունդ շինված անտաշ քարով»: Այնուհետև վարորդը եկել է, զրուցել թերթերից մեկի հետ, ու հրապարակում եղավ, որ ահա մի վարորդ գնացել ու Կարսում գտել է Չարենցի տունը», -ապակողմնորոշման պատճառը նշեց գրականագետ Չարխչյանը:
Նա հատկապես վրդովված էր փաստից, որ Հայաստանից մարդիկ, նույնիսկ պատվիրակություններ են գնացել ու լուսանկարվել այդ փլատակների առջև` կարծելով, թե դա Չարենցի տունն է: Մինչդեռ, ըստ մեր զրուցակից գրականագետի, ոչ ոք ջանք չի գործադրել ապացուցելու, որ դա Չարենցի տունը չէ:
Չարխչյանը, մատնանշելով Չարենցի ընտանիքի անդամների` քրոջ, եղբոր, ինչպես նաև դասընկերների ու խաղընկերների հուշերը, նշում է, որ դրանցում վառ նկարագրված է, թե ինչպիսին է եղել Չարենցի տունը, որը շատ հստակ կերպով տարբերվում է թուրքական կառավարության կողմից վաճառքի հանված տնից:
Գրականագետի խոսքով, ամենաղաղակող փաստարկն այն է, որ Չարենցի տունը երկհարկանի է եղել:
«Չարենցի ընտանիքը Կարսում 3-ից 4 տուն է փոխել: Նրանք ապրել են և Ալեքսանդրիա, և Լորիս Մելիքովի փողոցներում գտնվող տներում և Բերդի տակ: Բերդի տակի տունը համարվում է Չարենցի հայրական բնակարանը, այն տեղը, որտեղ ինքը ծնվել է: Եթե մենք կոնկրետ որոնում ենք հատկապես այն տունը, որտեղ ինքը ծնվել է, ապա դա գտնվում է Բերդի տակ», նկատեց գրականագետը` մեջբերելով չարենցյան մի արտահայություն. «Մենք ապրում ենք Վարդանի կամրջի մոտերքը, Բերդի տակ, մեր տնից դեպի հիշյալ փողոցը հիշում եմ ծուռումուռ մի արահետ» («Երկիր Նաիրի»):
Մշակույթի նախարարությունում 3 օրերի ընթացքում այդպես էլ մեկը չգտնվեց, որպեսզի հստակ մեկնաբանություն ներկայացնի թուրքական մամուլում հրապարակված նյութերի կապակցությամբ և դիրքորոշում արտահայտի:
«Դիլետանտության ու անտեղյակության դասական դրսևորում է, երբ մարդիկ լուրջ հարցերին մատների արանքից են նայում ու կա նաև խաչագողի պահվածքը` այսինքն առևտրի տեղ է բացվել, փողեր պիտի պտտվեն: Ինչո՞ւ խանգարեն այդ գործարքին», -հավելեց գրականագետ Չարխչյանը` նկատելով, որ թուրքերն ուզում են «քարակույտից» գումար ստանալ, իսկ հայերը չեն բարեհաճում իրենց բանաստեղծի ծնվելու վայրը ճշտել:
«Չարենցն այն մարդը չէ, որին կարելի է այդպես վերաբերվել, իսկապես նա արժանի է լավ վերաբերմունքի` հիշատակի, պատմության խնդիր կա», -նշեց Հովիկ Չարխչյանը:
Աղբյուր` Panorama.a

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #205, 2010-11-09
ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ ՋԱՆ, ԴԱ ՉԱՐԵՆՑԻ ՏՈՒՆԸ ՉԷ

Թուրքական թերթերը տարածում են, թե Կարսում գտնվող Եղիշե Չարենցի հայրական տունը վաճառքի է հանվել, ընդ որում թուրքական չափանիշներով` շատ մեծ գումարով , 250 հազար լիրայով (դա մոտավորապես 180 հազար դոլար է): Թուրքերը չեն ծածկում, որ հույս ունեն, թե տունն այդ գումարով կգնեն հայերը եւ ուխտատեղի կդարձնեն: Անգամ այդ տան նկարներ են տեղադրված թուրքական մամուլում եւ լրատվական կայքերում: Թե ինչ կա այդ լուրերի տակ, ինչ «հաթաթա» է այդ լուրի տակ, որն, ի դեպ, նոր չէ եւ շատ ավելի վաղուց շրջանառության մեջ էր դրված, կարելի է ենթադրել, բայց անկախ այդ ենթադրություններից, Հայաստանի կայքերը հաճույքով պտտում են այդ լուրը: Երեկ Facebook-ում այդ լուրին արձագանքեց հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանը ` գրելով. «Ամոթ եւ խայտառակություն: Սա Չարենցի տունը չէ: Ամեն մի չարենցագետ, եթե մի քիչ իրեն նեղություն տա, հեշտությամբ դա կարող է ապացուցել: Կան փաստեր, վավերագրեր, քարտեզներ, վկայություններ, ականատեսների հիշողություններ: Բայց արի ու տես, որ բոլորը բերանները ջուր են առել եւ սկսել են թուրքերի դուդուկի տակ պարել, որոնց ուզածն էլ հենց դա է` ինչ-որ մի անհայտ քարակույտ մեզ վրա ահռելի գումարներով սաղացնելը: Սա Չարենցի տունը չէ, ժողովուրդ ջան, մտքներիցդ հանեք: Չարենցի տունն այլ վայրում է, այլ փողոցում: Ի վերջո հասցեն նույնիսկ կա…»: Իմ առաջարկին` այլ մանրամասներ ներկայացնել Չարենցի տան մասին, Հ. Չարխչյանը պատասխանեց, որ առաջիկայում մամուլում հանդես կգա ընդարձակ հրապարակմամբ: Այսօր գրականագետ Դավիթ Գասպարյանը կանդրադառնա Կարսում Չարենցի տան թեմային:

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #206, 2010-11-10
ԿԱՐՍԻՑ ԵՐԵՎԱՆ
ՉԱՐԵՆՑԻ ՏԱՆ ԹԵՄԱՆ ԶԱՐԳԱՑԱՎ
Երեկ ասուլիս տված չարենցագետ Դավիթ Գասպարյանը , անդրադառնալով այն լուրերին, թե Կարսում թուրքերը վաճառքի են հանել Չարենցի տունը, ասել է, թե լուրջ չի ընդունում դա: Ըստ Գասպարյանի` շրջանառվում է տան հասցեի երկու տարբերակ, բայց պետք է գնալ, հետազոտել, զբաղվել, մինչդեռ այդ հարցը բարձիթողի վիճակում է: Ժամանակին Կարսի քաղաքապետի տեղակալը Չարենցի 108-ամյակին երբ ընդունել է հայ գրողների, վերջիններս երկու հասցեների տներն էլ այցելել են: Այս խնդրով պետք է զբաղվի Հայաստանի ԱԳՆ-ն, իսկ նրան պետք է դիմի Երեւանի Չարենցի տուն-թանգարանը:
Երեկ հայտնել էինք, որ գրականագետ-հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանը թուրքական մամուլում տարածված Չարենցի տան լուսանկարները կեղծիք էր համարել. այս թեման եւս երեկ զարգացում ապրեց: Չարխչյանը կայքերից մեկի հարցերին պատասխանելով` ասել էր, թե թյուրիմացությունը տեղի է ունեցել այն պատճառով, որ 15 տարի առաջ մի հայ վարորդ իր բեռնատարով Թուրքիա բեռներ փոխադրելիս զրուցել է թուրքերի հետ, այնտեղ մի բան լսել, հետո եկել, թերթերից մեկին ասել է, թե գտել է Չարենցի տունը Կարսում: Չարխչյանը Չարենցի ընտանիքի անդամների ասածները եւ Չարենցի դասընկերների հուշերը հիմք ընդունելով` ասում է, թե այդ վկայություններում այնպես լավ է նկարագրված Չարենցի տունը, որ էապես տարբերվում է թուրքերի վաճառքի հանած տնից, բացի այդ` Չարենցի տունը երկհարկանի է եղել. «Չարենցի ընտանիքը Կարսում 3-4 տուն է փոխել: Նրանք ապրել են եւ Ալեքսանդրիա եւ Լոռիս Մելիքովի փողոցներում գտնվող տներում եւ բերդի տակ: Բերդի տակի տունը համարվում է Չարենցի հայրական բնակարանը, այն տեղը, որտեղ ինքը ծնվել է: Եթե մենք կոնկրետ որոնում ենք հատկապես այն տունը, որտեղ ինքը ծնվել է, ապա դա գտնվում է բերդի տակ», ասում է գրականագետը:

%d bloggers like this: