Tag Archives: տիեզերք

ՍՏԱՆԻՍԼԱՎ ԼԵՄ

21 Հլս

Մենք հասարակ ենք, մենք տիեզերքի խոտն ենք և հպարտանում ենք մեր հասարակ լինելով:

Որքան ծիծաղելի և միաժամանակ անհեթեթ է ներկայանում այս «նվաճել ամեն գնով»-ը, այս «մարդկային հերոսական համառություն»-ը… Մարդը դեռ չի բարձրացել այդ անհրաժեշտ աստիճանի վրա, դեռ չի վաստակել վաղուց ի վեր հռչակված տիեզերակենտրոն կերպարի հրաշալի կոչումը:

Բանն այն չէ, որ փնտրես միայն քո նմանին և միայն այդպիսիներին հասկանաս: Պետք է դեռ սովորել չխցկվել քեզ չվերաբերող ոչ մարդկային գործերի մեջ, չհարձակվել նրա վրա, ինչ գոյություն ունի, ինչը միլիոնավոր տարիներ ստեղծել է իր սեփական, բացի բնության օրենքներից ոչ մեկին և ոչնչին չպատկանող, չենթարկվող գոյության հավասարակշռությունը:

Մարդուն մարդն է պետք:

stanislaw_lem

ՄԱՔՍԻՄ ԳՈՐԿԻ

5 Ապր

Հոյակապ պաշտոն է մարդ լինել աշխարհում: Ես չգիտեմ ոչ մի գրքային ճշմարտություն, որ ինձ համար ավելի թանկ լիներ մարդուց: Մարդը տիեզերքն է, և հավիտյանս կեցցե նա, որ իր մեջ կրում է բովանդակ աշխարհը: Կյանքի բոլոր ծանր պահերին, նրա բոլոր դժվար րոպեներին իմ սիրտը միշտ երգել է մեկ հիմն. «Կեցցե մարդը»: Մարդու կատարելագործման մեջ է կյանքի իմաստը: Մինչև այն ժամանակ, քանի դեռ մենք չենք սովորի զմայլվել մարդով` որպես մեր մոլորակի ամենագեղեցիկ ու հրաշալի երևույթի, մինչև այդ ժամանակը մենք չենք ազատագրվի մեր կյանքի նողկալիությունից ու կեղծիքից: Հարգեք միմյանց` չմոռանալով, որ յուրաքանչյուր մարդու մեջ թաքնված է կառուցողի իմաստուն ուժը և որ հարկավոր է նրան տալ զարգանալու և բարգավաճելու ազատություն: Մարդուն փաղաքշելն ու գովաբանելը երբեք վնասակար չէ: Դա բարձրացնում է նրա հարգանքն իր նկատմամբ, նպաստում է իր ստեղծագործական ուժերի հանդեպ վստահության խթանմանը: Եթե մարդուն անընդհատ ասեն, թե նա «խոզ է», ապա նա ի վերջո իրոք կխռնչա:
Մարդիկ, որոնց անմիջապես հասկանում ես, մարդիկ` առանց մնացորդի, անհետաքրքիր են: Մարդը, ըստ հնարավորին, պետք է իր մեջ պարունակի ամեն ինչ` գումարած էլի ինչ-որ բան: Հարկավոր է ապրել անմատչելի որևէ բանի մշտապես սիրահարված: Մարդը բարձրահասակ է դառնում այն բանից, որ ձգտում է վեր: Կյանքն ամենից ավելի կատարյալ ու հետաքրքիր է այն ժամանակ, երբ մարդը պայքարում է նրա դեմ, ինչը իրեն խանգարում է ապրել: Կյանքն առաջ է շարժվում: Ով նրա ետևից չի հասնում` մնում է միայնակ:

ՋՈՐՋ ՄԱՅՔՍ

1 Մրտ

ԻՆՉՊԵՍ ԼԻՆԵԼ ՏԻԵԶԵՐՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆԸ

Ես քիչ տարակույս ունեմ, որ Գալիլեյն արժանի էր իր ճակատագրին: Կոպեռնիկոսը, Կեպլերը և Բրաեն հազիվ թե նրանից լավն էին: Շատ անմիտ բան է` ասել, թե երկիրը Տիեզերքի կենտրոնը չէ: Կենտրոնն է: Իսկ դուք, ինչպես որ միշտ կարծում էինք, երկրի կենտրոնն եք, և հավանաբար նաև` Տիեզերքի:
Երկիրը բազմահազար միլիոն տարեկան է. մարդն առաջ է եկել մոտ միլիոն տարի առաջ, և վեց հարյուր հազար տարի է տևել մինչև նա խոսել է սովորել: Երկրի վրա մարդու հայտնվելու և և Քարի Դարի միջև մոտ վեց հարյուր հազար տարի է անցել: Բայց դա նշանակություն չունի. դուք միանգամայն իրավացի եք` կարծելով, որ Տիեզերքի կենտրոնն եք:
Ես գիտեմ, որ արդի գիտությունը նույնպես կարող է սխալվել: Օրինակի համար, ֆիզիկան ուսուցանում է, թե որքան ավելի մոտենաք թվացյալ փոքր առարկային, ավելի մեծ կերևա: Մեծ մարդկանց դեպքում ճիշտ հակառակն է: Քանի մոտենում եք` այնքան ավելի փոքր են երևում: Հին հույներից սկսած` մինչև Դեկարտ ու Բերքլի փիլիսոփաները վիճում էին, թե մենք գոյություն ունե՞նք արդյոք և թե նյութն առհասարակ գոյություն ունի՞: Ես ոչ մեկի կողմը չեմ բռնում այս ուսյալ բանվեճում, թեև միշտ էլ եկամտահարկս վճարել եմ այն ենթադրությամբ, որ եկամտահարկ գանձողն ու եկամուտս գոյություն ունեն: Մինգամայն հնարավոր է, համենայն դեպս, որ ի վերջո աշխարհը գոյություն չունի օբյեկտիվ իմաստով, այլ այնուհանդերձ գոյություն ունի սուբյեկտիվ իմաստով: Ձեր աշխարհը գոյություն ունի, և կասկած չի կարող լինել, որ դուք ձեր սեփական աշխարհի կենտրոնն եք: Երբ դուք մեռնեք, այդ աշխարհի վերջն էլ կգա:
Լինելով աշխարհի կենտրոնը` լավ կանեք` ուրիշների էլ հասկացնեք այս իրողությունը: Երբեմն սա դյուրին գործ չէ, որովհետև մարդիկ հավատում են, թե իրենք են աշխարհի կենտրոնը, ինչը, ես հենց նոր ցույց տվեցի, խորապես սխալ է:
Եթե դուք մանկիկ եք, ապա ձեր դրությունը շատ լավ է: Դուք ձեր ընտանիքի ամենաուժեղ անդամն եք: Ունեք ամեն իրավունք և ոչ մի պարտականություն: Տակաշորեր լվանալ չե՞ն սիրում` մեկ է, պիտի անեն: Դուք միայն ոռնացեք, որքան կարող եք բարձր, և նրանք` անմիտները սխալմամբ կկարծեն, որ եթե ձեզ վրա ուշադրություն դարձնեն` կլռեք ու կքնեք: Մի զիջեք: Պարզապես շարունակեք, և նրանք ձեզ վրա ինչքան ուզում եք ուշադրություն կդարձնեն: Ես գիտեմ: Ես ոչ միայն հայր եմ, այլև ինքս էլ մակնիկ եմ եղել: Ձեզանից և միայն ձեզանից է կախված, թե նրանք երբ կարող են ուտել, երբ կարող են դուրս գալ և ընդհանրապես կարող են արդյոք քնել: Նրանք ձեզ սիրում են ու անիծում, հայհոյում ու փորձում կաշառել: Բայց վերջում կհնազանդվեն ձեզ, որովհետև դուք միակ բացարձակ բռնապետն եք այս աշխարհում, և ձեր իշխանությունը սկսում է խամրել ձեր մեծանալուն համընթաց:
Երբ մեծանում եք, դեռևս սիրում եք ուրիշներին հրամայել` զուտ զվարճության համար: Ձեր դրությունը շատ ավելի թուլացել է, սակայն մի նահանջեք: Կարելի է ամենից առաջ փորձել ուղղակի մոտեցումը` աջուձախ հրամաններ տալ: Նրանք կարող է հնազանդվեն, բայց կարող է և` ոչ, և այդ դեպքում ավելի լավ է անուղղակի մոտեցումը:
Փորձեք ջղային նոպոներ: Երբ ձեր ամուսինը չի ուզում գնալ թատրոն, իսկ դուք ուզում եք, ուղղակի ջղային նոպա ունեցեք: Ցանկացած բժիշկ և ձեր ընկերուհիների մեծ մասը կսովորեցնեն` ինչպես: Դա շատ հեշտ է և արժե նեղությունը: Տարին երեք նոպան ուզածդ քիչ թե շատ օրինավոր ամուսնուն ծնկի կբերի: Իս դրանց արանքներում բավարար չափով կգործի ձեր ունենալիք նոպաներից կրած երկյուղը:
Ձեր ամուսինը հավանաբար անտարբերությամբ չի նայի ձեր առողջությունը քայքայելու և ձեզ վաղաժամ գերեզման հասցնելու հեռանկարին` տանը նստելով ու աշխատելով` փոխանակ ձեզ ռեստորաններ տանելու, ձեր զուգսին չհատկացնելով իր միջոցներից շատուշատ վեր գումարներ և ցանկացած այլ անգթություններով: Իսկ եթե անտարբեր մնա` շատ ափսոս: Այդ դեպքում փորձեք անհատակի կեցվածքը:
Տառապեք: Տառապեք ուշագրավորեն, բարձրաձայն ու հնարավորինս տարփողելով: Նա դարձյալ ուզում է տանը մնալ և աշխատել մինչև գիշերվա ժամը չո՞րսը: Նա, անշուշտ, պիտի իր մասին մտածի: Դուք բողոքողներից չեք: Կարեղ եք լաց լինել թաքուն, երբ ձեզ կտեսնեն ընդամենը չորս- հինգ հոգի, սակայն մի տրտնջացեք:
Դեհ, այսօրվա համար այսքանը: Մեկ ուրիշ անգամ էլի խորհուրդներ կտամ ձեզ:

Թարգմ. Շ.Ավագյան

%d bloggers like this: