Tag Archives: Վրաստան

Ու՞ր անհետացան

27 Մյս

Գրավոր հիշատակումներ կան այն մասին, որ Վրաստանի պատմության թանգարանում են գտնվում Երևանի Սարդարի պալատից տարված ութ գունավոր որմնանկարներն ու դիմանկարները: Կասկածներ կան, որ 1914 թվականին դրանք Թիֆլիս են հասցվել անազնիվ ճանապարհով: Ասում են, թե հետագայում Հայաստանը դիմել է Վրաստանի իշխանություններին՝ նկարները վերադարձնելու պահանջով, սակայն մերժում է ստացել: Այն, որ Սարդարի պալատում իսկապես եղել են նման գործեր, փաստ է: Այդ մասին վկայություններ կան նաև ռուս նկարիչներ Գրիգորի Գագարինի և Վլադիմիր Մոշկովի հիշողություններում: Մնում է միայն հասկանալ, թե ինչպես անհետացան դրանք ու հայտնվեցին սահմանից այն կողմ: Հուսամ, որ իրավասու և տեղեկացված մեկը կարձագանքի այս գրառմանը, նաև կպարզաբանի, թե Հայաստանի սեփականությունը հանդիսացող մշակութային ու պատմական արժեքները ի՞նչ եղանակով պիտի վերադարձվեն իրենց իսկական տիրոջը:

Հովիկ Չարխչյանe4Y8r

Advertisements

Լավ չէ, Ֆրիդոն, լավ չէ…

20 Հնվ

Վրաստանի խորհրդարանի փոխնախագահ Ֆրիդոն Թոդուան Բաքվում առյուծի սիրտ էր կերել: Հարևան երկրի գործընկերների հետ ունեցած շփումների ընթացքում նրա համարձակությունն այնքան էր աճել, որ որոշել էր հանդես գալ հայտարարությամբ, որում մասնավորապես ասել է. «Վրաստանն ու Ադրբեջանը կվերադարձնեն օկուպացված տարածքները, քանի որ դրանք իրենց հողերն են»: Թոդուան, իհարկե ոչինչ չէր ասել այն մասին, թե դա ինչպես պիտի անեն և մինչ օրս ինչու՞ չեն վերադարձրել հողերը, եթե իրենց թրերն աջուձախ կտրում են: Բայց այս իմաստով փոխխոսնակը նաև ցանկացել էր ետ չմնալ այն բոլոր վրացի պաշտոնյաներից, ովքեր ժամանակ առ ժամանակ գնում են Ադրբեջան և տեղացիներին հաճոյանալու համար հակահայկական արտահայտություններ են թույլ տալիս:
Ասենք նաև, որ հաճելիորեն զարմացանք, երբ լսեցինք, որ Հայաստանը պատասխանել է վրացու զազրախոսությանը: Մասնավորապես ՀՀ ԱԺ փոխխոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը նկատել էր, որ
Թոդուան հանդես է եկել իրականությունից հեռու, անհեթեթ հայտարարությամբ: «Եվ ի գիտություն Թոդուայի տեղեկացնեմ, որ Հայաստանի ոչ մի պաշտոնյա երրորդ երկրի խնդիրների առնչությամբ ոչ կոռեկտ հայտարարությամբ երբևէ հանդես չի եկել»,- ասել էր Շարմազանովը, իսկ հետո նաև խորհուրդ էր տվել ծանոթանալ հենց վրաց ժողովրդի պատմական ավանդությանը` «Քարթլիս Ցխովրեբային», որտեղ հստակ նշվում է, թե ովքեր են այս տարածաշրջանի բնիկ ազգերը. «Աշխատության մեջ հիշատակված են թե հայերը, թե վրացիները, մինչդեռ ադրբեջանցիների մասին «Քարթլիս Ցխովրեբայում» խոսք անգամ չկա: Գուցե դասագրքային ճշմարտությունն իմանալուց հետո Թոդուան ներողություն խնդրի իր հարևան ժողովրդից»,-հավելել էր նա:
Հազիվ թե վրացին հայերի դիտողությունից հետո անմիջապես վազ տված լիներ գրադարան, որպեսզի ընթերցեր մատնանշված մեջբերումը: Սակայն մինչ Թոդուայի մոտ կարթնանար ընթերցանության ջիղը, այդ ընթացքում պարզ դարձավ, որ Հայաստանի իշխանություններն այս անգամ ոչ միայն խիստ էին վիրավորված, այլև մարտականորեն էին տրամադրվել: Շատ շուտով լուրեր շրջանառվեցին այն մասին, որ սադրիչ հայտարարության համար ներողություն խնդրելուց հրաժարվելու դեպքում Վրաստանի խորհրդարանի փոխխոսնակը կարող է անցանկալի անձ հայտարարվել Հայաստանում: Ընդ որում, նման տեղեկությունների սկզբնաղբյուր էին նշվում Երևանի դիվանագիտական կառույցները: Այնուհետև հայտնի դարձավ, որ Հայաստանի ԱԳՆ-ն Թբիլիսիում դեսպանի միջոցով արդեն համապատասխան խորհրդատվություններ էր վարում վրացի գործընկերների հետ` Վրաստանի խորհրդարանականի անհամարժեք հայտարարությունների արդյունքում ծագած խնդիրը լուծելու համար:
Հանրությունը ևս վրդովված էր: Մամուլում բազմաթիվ լուրեր հայտնվեցին, նույն կերպ էին վարվում նաև ադրբեջանական թերթերը, իսկ ահա Ռուսաստանի ջավախահայ համայնքը նամակ հղեց Վրաստանում Հայաստանի դեսպան Հովհաննես Մանուկյանին, որտեղ, մասնավորապես, ասվում էր. «Ափսոս, որ վրացական իշխանություններից դեռ ոչ ոք, այդ թվում նաև ընդդիմությունը, գնահատական չի տվել Վրաստանի փոխխոսնակի խոսքերին: Չէ՞ որ Թոդուան պաշտոնյա է, և նրա խոսքերը չի կարելի դիտարկել որպես մասնավոր կարծիք: Մենք հայտարարում ենք, որ պաշտոնյայի նման հայտարարությունը նպաստում է լարվածության աճին Հարավային Կովկասում, ինչպես նաև կոպիտ միջամտություն է հարևան երկրի գործերին: Մենք կոչ ենք անում պարոն Մանուկյանին՝ վրդովմունք հայտնել այս փաստի առնչությամբ և բողոքի նոտա հանձնել»:
Այժմ ոչ ոք չի իմանա՝ արդյո՞ք Մանուկյանի ձեռքին կար նոտայի պատրաստի տեքստը, թե՞ ոչ, սակայն, ինչպես ասում են, շաբաթը ուրբաթից շուտ եկավ: Վրացական «Պիրվելի» լրատվական գործակալությանը տված հարցազրույցում Թոդուան հերքեց Ադրբեջանի «տարածքային ամբողջականության» վերաբերյալ իրեն վերագրվող հայտարարությունը: «Մենք համատեղ հարցազրույց ենք տվել տեղական լրատվամիջոցներին, բայց նման բառեր ես չեմ ասել: Ես շահագրգռված եմ Վրաստանի ամբողջականությամբ, սակայն չեմ խառնվում այլ երկրների պրոբլեմներին»,- նշեց նա:
Այն, որ մարդը հերքում է իրեն վերագրված մտքերը, կարող է երկու բան նշանակել. կամ նա դրանք իսկապես չի ասել, կամ զղջում է կատարվածի համար: Մենք հակված ենք կարծելու, որ տվյալ պարագայում գործ ունենք երկրորդ տարբերակի հետ: Այդպես կարծելու հիմք է տալիս այն փաստը, որ Թոդուան մինչ այս պահը որևէ քայլ չի ձեռնարկել իր խոսքերը աղավաղող լրատվամիջոցներին պատասխանատվության ենթարկելու կամ գոնե հերքում տպագրելու համար: Նաև, չգիտես ինչու, նա արդարացման խոսքեր է գտել հայերի համար, մինչդեռ ադրբեջանցիներին հասցեագրված ոչ մի տող չկա: Իսկ գուցե ճիշտ կլիներ հենց այնտեղի՞ց սկսել:
Ինչևէ, այս առթիվ Շարմազանովը դարձյալ խոսեց՝ նկատելով, որ երեկ ամբողջ համացանցն էր ողողված վրացի պաշտոնյայի խոսքով, բոլոր ադրբեջանական կայքերն էին այդ մասին գրում: «Վրաստանի Ազգային ժողովի փոխնախագահը պիտի երեկ արձագանքեր: Չի արձագանքել: Իսկ եթե իսկապես Թոդուան այդպիսի բան չի ասել, ուրեմն ադրբեջանական կողմը նաև հարևան Վրաստանի նկատմամբ է ստի ու կեղծիքի քաղաքականություն վարում»,- նշեց նա:
Միջադեպը սպառվա՞ծ է: Նայած ում համար: Երեկ նաև տեղեկացվեց, որ Ազգային ժողովի նախագահ Սամվել Նիկոյանն ընդունել է Հայաստանում Վրաստանի դեսպան Թենգիզ Շարմանաշվիլիին: Ու թեև պաշտոնական հաղորդագրությունը հարազատ էր մնացել իր «ինտերնացոնալիստական» ոգուն՝ գրելով, թե «զրուցակիցները բարձր գնահատելով երկկողմ հարաբերությունների ներկայիս մակարդակը և երկու ժողովուրդների պատմականորեն բարեկամական կապերը, նշեցին, որ այդ ամենն ամուր հիմք է փոխհարաբերությունների ամրապնդման ու հետագա զարգացման համար», բայց մախաթը պարկում չես պահի: Ամենայն հավանականությամբ դեսպանը ԱԺ էր գնացել իր երկրի խորհրդարանի փոխխոսնակի շատախոսության վերջին հետքերը սրբելու մտադրությամբ: Միգուցե նրան հաջովեց դա: Ի՞նչ իմանաս: Սակայն արդո՞ք վերջին անգամ: Մեծ, շատ մեծ կասկածներ ունենք…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Վրաստանի նոր «փրկիչը»՝ Իվանիշվիլին

15 Դկտ

Երբ այս տարվա աշնանը վրաց միլիարդատեր, գործարար ու մեկենաս Բիձինա Իվանիշվիլին հայտարարեց այն մասին, թե մտադիր է ստեղծել քաղաքական կուսակցություն` Վրաստանի խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու համար, առաջին անգամ վրացիները հարց տվեցին մեկը մյուսին. «Իսկ ի՞նչ գիտենք նրա մասին»: Պարզվեց՝ գրեթե ոչինչ: Շատերը նույնիսկ նրան արտաքնապես չէին ճանաչում: Հետո հիշեցին, որ դեռ ընթացիկ տարվա մայիսին գործարարի մամուլի ծառայությունը տարածել էր մի ինչ-որ տարօրինակ հայտարարություն, որտեղ Իվանիշվիլին քննադատել էր գործող իշխանություններին, սական էական որևէ բան այդպես էլ չէր ասել: Հիշեցին նաև, որ Իվանիշվիլին հաճախ էր հայտնվում Ռուսաստանի ամենհարուստ հարյուր մարդկանց ցուցակում, կարողությունը գնահատվում էր 5,5 միլիարդ դոլար, իսկ բիզնեսի մի մասն էլ հայրենիքում էր: Եվ այս ամենով հանդերձ Իվանիշվիլին լրջորեն մտադրվել էր վերադառնալ:
Նրա վերադարձը տհաճ անակնկալ էր հատկապես իշխանությունների համար: Պատահական չէ, որ Թբիլիսիիում անմիջապես լուրեր տարածվեցին այն մասին, թե այդ տեղեկությունն առնելուց հետո նախագահ Սահակաշվիլին չի կարողանում դուրս գալ շոկից և դեպրեսիայից։ Գուցե սրանք փոքր-ինչ չափազանցված որակումներ էին, սակայն հստակ էր նաև այն, որ Սահակաշվիլին վերջին տարիներին մեծ ջանքեր էր գործադրել իր երկրի ընդդիմության վարկանիշն ու շանսերը զրոյացնելու ուղղությամբ, ու հանկարծ հայտնվում է մեկը՝ սպիտակ ձեռնոցներով ու ծանր գրպաններով, հայտարարում է, թե պատրաստվում է հաղթել նրան, իսկ հասարակությունն էլ իր հերթին անվերապահորեն հավատում է այդ խոսքերին: Բացի այդ, եթե առաջներում Վրաստանի ընդդիմությունը թույլ էր, պառակտված և ֆինանսական լուրջ հենարան չուներ, իսկ նախագահն էլ իր ղեկավարած կուսակցությամբ ճնշող մեծամասնություն է կազմում խորհրդարանում, այսինքն՝ իշխանության վերարտադրության ճանապարհին որևէ խոչընդոտ չէր տեսնում, ապա հիմա միլիարդատեր Իվանիշվիլին խառնեում է հաշիվները և մարտահրավեր նետում բոլորին: Պետք էր անմիջապես ինչ-որ բան ձեռնարկել: Եվ վերնախավը գործի անցավ:
Առաջին իսկ օրերից հայտարարվեց, թե նա Ռուսաստանի վարչապետ Վլադիմիր Պուտինի «պրոեկտն է», հրաժարվեցին նրան քաղաքացիություն տրամադրել, իսկ իշխանամետ լրատվամիջոցները շրջանառության մեջ դրեցին մտքերն այն մասին, որ հենց այն ժամանակ, երբ վերջին 20 տարվա ընթացքում քաղաքացիական պատերազմ, հեղափոխություն և Ռուսաստանի հետ ռազմական հակամարտություն տեսած Վրաստանը սկսեց նորմալ երկրի նմանվել, իսկ դրա քաղաքական կյանքը նույնիսկ սկսեց ձանձրալի դառնալ, հայտնվում են մարդիկ, ովքեր փորձում են վայելել այն ձեռքբերումների պտուղները, որոնց ստեղծմանն իրենք մասնակցություն չեն ունեցել: Գրեցին նաև, թե Իվանիշվիլին ինչպիսի դղյակ է կառուցել՝ թռիչքուղիով և փոքր ջրվեժով, իսկ տարածքը պաշտպանում է նրա անձնական բանակը և նման այլ բաներ: Սակայն հակաքարոզչական հնարանքների արդյունքներն աննշան էին: Մեծ համբավը Իվանիշվիլիից ավելի արագ էր սլանում: Նա արդեն ուներ ամենահարուստ և առեղծվածներով լի մարդ անուն, ով գաղտնի բարեգործություններ էր իրականացնում, աշխատավարձ էր վճարում դերասաններին, եկեղեցիներ ու թանգարաններ էր վերանորոգում, կառուցել էր երկրի ամենամեծ տաճարը և դեռ ուրիշ շատ ու շատ բաներ: Եվ այս իմաստով նա իսկապես նոր ֆենոմեն էր Վրաստանի քաղաքական երկնակամարում, ով հաշված շաբաթների ընթացքում գլխիվայր շուռ տվեց Վրաստանի ներքաղաքական կյանքը։
Սակայն ճիշտ չի լինի պնդել, թե հասարակությունը նրան միանշանակ է ընդունում: Ոմանք փաստում են, որ Իվանիշվիլին փոխել է խաղի կանոնները, ինչը մարդկանց մեջ նոր հույս է ծնում։ Ոմանք էլ խորհուրդ են տալիս սպասել, քանի դեռ նորահայտ գործիչը չի ներկայացրել իր քաղաքական ծրագրերը։ Իսկ նոր ժամանակի հերոսն այդ ընթացքում համեստություն է խաղում, իր համախոհներին խնդրում է չիդեալականացնել իրեն ու ապագայի մասին տեղեկացնում է, թե մտադիր է նոր կառավարություն ձևավորել, փոխել համակարգը և դրանից անմիջապես հետո… հրաժարական տալ։
Իհարկե, Իվանիշվիլիի նմանները այդքան հեշտությամբ հրաժարական չեն տալիս: Բայց քանի որ այդ ճակատագրական օրը դեռևս մշուշոտ ապագայի մեջ է, այդ իսկ պատճառով Իվանիշվիլին առայժմ տարված է իր նոր գաղափարներով ու մտադրություններով: Իսկ ի՞նչ է ասում նա, ինչպե՞ս է տեսնում իր երկրի վաղվա օրը, ի՞նչ է պատրաստվում իրագործել, որ չեն արել ներկա իշխանությունները: Առաջինը, ինչի մասին նա խոսեց, այն էր, որ իշխանության գալու դեպքում մտադիր չէ ամեն օր ԱՄՆ-ին և Եվրամիությանը հիշեցնել, թե Ռուսաստանը պետք է անհապաղ վտարվի օկուպացված տարածքներից։ «Իշխանությունն իր ռազմավարությամբ վրացական հասարակության աչքում վարկաբեկում է արևմտյան դաշնակիցներին, ողջ պատասխանատվությունը նրանց վրա է գցում, իսկ ինքը բռունցք թափահարելուց բացի այլ բան չի անում»,–նշեց նա և ապա պարզաբանեց, թե միջազգային հանրության մասնակցությամբ և աջակցությամբ անհրաժեշտ է «երկխոսության ռեժիմ» ստեղծել ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հետ ու փորձել վերականգնել վստահությունը։ «Ճգնաժամերը կարող են մեծ փոփոխություններ առաջ բերել աշխարհաքաղաքականության մեջ, և ես չեմ բացառում, որ այդ գործընթացները կարող են լինել մեր օգտին։ Դրա համար էլ մեր տարածքների վերադարձը կարող է ավելի շուտ տեղի ունենալ, քան մենք կարող ենք դա պատկերացնել»,- հայտարարեց Իվանիշվիլին՝ իր ողջ քաղաքական գործունեության հույսը դնելով պատեհության և ենթադրյալ իրավիճակային ցնցումների վրա:
Սա, իհարկե, լուրջ դիտվել չի կարող: Բայց դա չի խանգարում նրան մեկ անգամ ևս ընդգծել արտաքին քաղաքականության մեջ Վրաստանի համար եվրաատլանտյան ինտեգրացիայի նշանակությունը և պնդել, որ Վրաստանի համար կարևոր է իրական ինտեգրացիան, ոչ թե Եվրոպա «մուտքի» իմիտացիան: Իսկ ինչ վերաբերում է ՆԱՏՕ-ին Վրաստանի անդամակցությանը, ապա, ըստ նրա, Վրաստանի անվտանգության շահերը ենթադրում են, որ դա այլընտրանք չունի։
Մի քանի օր առաջ տեղի ունեցավ քաղաքականացված միլիարդատիրոջ «Վրացական երազանք» ընդդիմադիր հասարակական շարժման շնորհանդեսը: Մեկնարկն արդեն տրված է: Իրենց հերթին «Մեր Վրաստանը. ազատ դեմոկրատներ» և Հանրապետական կուսակցությունները համաձայնել են Բիձինա Իվանիշվիլիի հետ կոալիցիա ձևավորել։ Նշվում է, որ վերոհիշյալ կուսակցություններից բացի կոալիցիայի մեջ այլ ընդդիմադիր շարժումներ են մտնելու։ Արդեն խորհրդակցություններ են անցկացնում Պահպանողական և Ժողովրդական կուսակցությունների հետ։ Այդ ընթացքում հայտնի դարձան Սոցիոլոգիական հետազոտության և վերլուծական կենտրոնի կողմից անցկացրած հարցման արդյունքները, ըստ որոնց, եթե առաջիկա օրերին Վրաստանում տեղի ունենան խորհրդարանական ընտրություններ, ապա Թբիլիսիում հարցվողների 39,6 տոկոսը կքվեարկի Իվանիշվիլիի, իսկ 23,9-ը` իշխող «Ազգային շարժման»՝ այսինքն Սահակաշվիլիի օգտին:
Սա, ինչ խոսք, վատ նախանշան է: Բայց արի ու տես, որ ոչ բոլորն են հավատում երկու հակամետ ճակատների իրական մրցակցությանը: Այս օրերին ավելի ու ավելի լայն տարածում է գտնում այն կարծիքը, թե հանրությունն ընդամենը հանդիսատեսն է մի մեծ ու լավ կշռադատված խաղի: Իսկ ճշմարտությունն այն է, որ խորհրդարանական և նախագահական հաջորդ ընտրություններից հետո Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին ու գործարար Բիձինա Իվանիշվիլին մտադիր են միասնական կառավարություն ստեղծել, որտեղ վարչապետը կլինի Սահակաշվիլին, իսկ խորհրդարանի ղեկավարը`Իվանիշվիլին, կամ էլ հակառակը: «Միշիստական եւ բիձինիստական ուժերի միջև համաձայնությունը արդեն կայացել է»,- պնդում են արմատական ընդդիմության ներկայացուցիչները, իսկ Վրաստանի քաղաքացիները արձագանքում են. «Ոչինչ բացառված չէ»:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Կգա, չի գա, կգա, չի գա…

7 Նյմ

Վերջին շրջանում վրացիները մի հետաքրքիր հակում են դրսևորում՝ պարբերաբար հրապարակում են տվյալներ այն մասին, թե քանի քաղաքացի է այցելել իրենց երկիր և որ երկրներից: Սովորաբար այդ ամփոփագրերում Հայաստանը միշտ ընդգրկված է լինում առաջին եռյակում: Իրոք, մեր հայրենակիցները հաճախ են մեկնում հարևանների մոտ թե իբրև զբոսաշրջիկներ, թե իբրև գործարարներ: Բայց այս ամիս վրացիները ստիպված պիտի լինեն իրենց հաշվարկներում մի փոքր շտկում կատարել՝ մասնավորապես մեկով պակաս նշել Հայաստանից ժամանողների թիվը և մեկով ավելացնել Վրաստանից մեր երկիր եկողներին: Խոսքն այս դեպքում Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի մասին է, ով ոչ մի գնով չի ցանկանում գնալ Թբիլիսի, և Վրաստանի ԱԳ նախարար Գրիգոլ Վաշաձեի մասին, ով այսօր ժամանում է Երևան: Սպասվում է, որ ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրավերով աշխատանքային այցով Հայաստան եկող Վաշաձեին կընդունի ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, որից հետո հանդիպում կունենան նաև արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների երկու ղեկավարները: Սակայն սպասվելիք քննարկումների մանրամասները հանրությանն առայժմ այնքան էլ չեն մտահոգում: Բոլորի համար էականը մեկն է՝ ինչու՞ է նա գալիս և արդյո՞ք սա չի նշանակում, որ վերջապես Հայաստանի պահվածքը Վրաստանին անհանգստացրեց: Ու եթե փաստենք, որ փոքր-ինչ տարօրինակ է, երբ Ս. Սարգսյանին սպասող Թբիլիսին հանկարծ ինքն է իր ներկայացուցչին ճանապարհում Երևան, ապա մնում է ենթադրել, որ այս քայլով Վրաստանի նախագահ Մ Սահակաշվիլին ջանում է օր առաջ հարթել առկա տարաձայնությունները:
Բայց մինչ այդ հարցին անցնելը հիշենք վերջին մի քանի օրերի դեպքերը և առաջին հերթին, իհարկե, այն, որ Վրաստանի ԱԳՆ-ն հաստատել, որ Հայաստանի նախագահի վրացական այցը հետաձգվել է։ Այս մասին լրագրողներին հայտարարեց փոխարտգործնախարար Դավիթ Ջալագանիան։ Վերջինս, սակայն, չմանրամասնեց Սարգսյանի այցի հետաձգման պատճառները։ Ջալագանիան միայն ասաց, թե երբեմն այդպես էլ է պատահում։ «Հայաստանի նախագահն, իսկապես, իր այցը հետաձգել է: Թե հայկական մամուլը ինչ է գրում՝ չեմ մեկնաբանի, բայց այցի հետաձգումը դիվանագիտական հարաբերություններում սովորական երևույթ է: Իսկ թե ինչու է նա հետաձգել իր այցը, ես դրա կոնկրետ պատճառները չգիտեմ»,- նշեց Ջալագանիան՝ տարակուսանքի մատնելով իրեն ունկնդրող լրագրողներին: Նախ, վերջիններս չգիտեին, որ այցերի հետաձգումն ու ձախողումը սովորական բաներ են, և բացի դա նաև չգիտեին, որ բարձրաստիճան դիվանագետը կարող է տեղյալ լինել հետաձգման մասին, սակայն չիմանալ դրդապատճառները: Իսկապե՞ս չգիտեր, թե չցանկացավ ասել՝ սա այդպես էլ կմնա գաղտնիք: Իսկ ահա մեկ այլ իրավիճակում վրացի դիվանագետները կարող են հանդես բերել այնպիսի բացառիկ տեղեկացվածություն, որ կարող է ոչ միայն տեղի լրագրողների, այլև հայաստանցիների զարմանքը հարուցել: Նման առանձնաշնորհով օժտված է վրացի մյուս ԱԳ փոխնախարարը՝ Նինո Կալանդաձեն, ով օրերս կտրականապես ժխտեց տարածված տեղեկատվությունն այն մասին, թե իբր Հայաստանի նախագահը նեղացել է Վրաստանի նախագահից, ինչի պատճառով էլ հետաձգվել նրա այցը Թբիլիսի: «Ուզում եմ վստահեցնել ձեզ, որ այդ տեղեկատվությունը չի համապատասխանում իրականությանը»,- ասաց նա՝ Հայաստանի նախագահի խոսնակին ու ԱԳ մամլո քարտուղարին զրկելով իրենց «փեշակից»: Թե որտեղից կարող է տիկին վրացուհին այդչափ տեղեկացված լինել ՀՀ նախագահի տրամադրությունների մասին, մնում է միայն կռահել, բայց որ Կալանաձեն մինչ այդ արդեն մեկ անգամ սխալվել էր, դա ևս փաստ է: Ու թերևս սա է պատճառը, որ երկրորդ սխալը նրան շատ ավելի հեշտությամբ է տրվում: Նրա խոսքով` Հայաստանի նախագահի այցը չի հետաձգվում, պարզապես դրա վերջնական ամսաթիվը հայտնի չէր, և այս պահին հենց այդ ուղղությամբ աշխատանքներ են տարվում:
Տարօրինակ է: Գիտի, որ հետաձգվել է, չգիտի՝ թե ինչու և մինչև երբ: Եվ, ընդհանրապես, այս ծայրահեղ հակասությունները, երբ մի դեպքում գիտեն ավելին, քան անհրաժեշտ է, իսկ մեկ այլ դեպքում չգիտեն ոչինչ, մղում են այն մտքին, որ հավանբար վրացական կողմը հույս ուներ այդ ընթացքում համոզել հայերին, որ մոռանան իրենց վիրավորանքի մասին և հարաբերությունները վերադարձնեն նախկին հունը: Բայց, ինչպես երևում է, վրացական խորամանկությունն այս անգամ իր արդյունքին չի հասել: Եվ դրա համար էլ քաղաքական լրջությանը փոխարինելու է եկել ծաղկաթերթերով գուշակություն կատարելու արարողությունը՝ «Կգա, չի գա… Կգա, չի գա…»:
Հիշեցնենք, որ մինչ այդ լուրեր էին տարածել, որ նախագահ Սարգսյանը նեղացել է Միխայիլ Սահակաշվիլիից այն հայտարարության համար, որը վերջինս հնչեցրել էր Տավուշի ճանապարհին տեղի ունեցած սողանքի հետևանքով առաջացած ողբերգության առնչությամբ: Այդ ժամանակ Վրաստանի նախագահը նշել էր հայկական համապատասխան ծառայությունների աշխատանքի դանդաղկոտության մասին: Բայց ոչ միայն սա: Վերջին շրջանում հայ-վրացական հարաբերություններում լուրջ լարվածություն է նկատվում, ինչը արտահայտվեց ԼՂՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների վերաբերյալ պաշտոնական Թբիլիսիի բավական կոշտ հայտարարությամբ, դրան հաջորդեց Հայաստանի անկախության 20-ամյակին վրացական կողմի շնորհավորական ուղերձի պատմությունը (Մ. Սահակաշվիլու ուղերձը տոներից օրեր անց միայն հրապարակվեց), Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը ճանաչելու վերաբերյալ նրանց Սփյուռքի նախարարի հայտարարությունը, ՄԱԿ-ում փոխադարձ պայմանավորվածությունները չհարգելու փաստեր և այսպես շարունակ: Ցանկը բավականին ընդարձակ է, իսկ այդ առատությունը հազիվ թե թույլ տա խոսել ջերմության ու բարեկամության մասին: Սա է պատճառը, որ այժմ շատերն են ակնկալում, թե Վաշաձեի այսօրվա այցը որոշակի հստակություն մտցվի հայ-վրացական հարաբերություններում և հրապարակ կհանի այն, ինչի մասին չգիտենք:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Երեքը նավակում՝ չհաշված անհեթեթությունը

27 Հկտ

Այն թյուր կարծիքը, թե քաղաքական հարաբերություններում բոլոր քայլերը լինում են նախապես կշռադատված և հետապնդում են որոշակի նպատակներ, օր-օրի կորցնում է իր հավաստիությունը՝ բախվելով այնպիսի իրավիճակների, որոնք հնարավորություն չեն թողնում նույնիսկ նվազագույն լավատեսության համար: Այս բանում հերթական անգամ համոզվելու պատեհություն մեզ ընձեռեց Վրաստանի ԱԳ նախարար Գրիգոլ Վաշաձեն, ով աշխատանքային այցով գտնվում էր Բաքվում (նա սիրում է հաճախակի լինել հարևան երկրում): Եվ ահա այդ հարազատ հարկի ներքո, իր ադրբեջանցի գործընկեր Էլմար Մամեդյարովի հետ համատեղ ասուլիսում նա անդրադարձավ Ղարաբաղյան խնդրին: Վաշաձեն ասաց, որ Վրաստանը, եթե հարկ լինի, պատրաստ է աջակցել ղարաբաղյան խնդրի լուծմանը: «Բանակցությունների յուրաքանչյուր ձևաչափ պետք է պահպանել, յուրաքանչյուր բանակցություն ավելի լավ է, քան բաց կամ սառեցված հակամարտությունը»,- բացատրեց նա՝ օրինակ բերելով իրենց դառը փորձը՝ 2009 թվականից ընթացող ժնևյան բանակցությունները, որոնք ցայժմ ոչ մի արդյունք չեն տվել, քանի որ Ռուսաստանը հրաժարվում է իրենց ճանաչել հակամարտող կողմ։ Եվ չնայած այդ ամենին՝ Վրաստանը դեռ անում է ամեն ինչ՝ բանակցությունների ժնևյան ձևաչափը պահպանելու համար, ինչն էլ վրաց նախարարը խորհուրդ տվեց մեզ: «Ես կարծում եմ, որ նույնը պետք է վերաբերի մյուս բոլոր բանակցություններին, այդ թվում՝ նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությամբ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև տարվող բանակցություններին։ Անհրաժեշտության դեպքում Վրաստանը պատրաստ է իր օգնությունը ցուցաբերել կամ առաջարկել իր միջնորդությունը Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում։ Հարավային Կովկասը միասնական օրգանիզմ է, այն անհնար է մասնատել։ Հարավային Կովկասի երեք երկրները պետք է հասկանան, որ գտնվում են մեկ նավակում, և մեր ինքնիշխանությունն անքակտելիորեն կապված է։ Եթե երբևէ զգացվի այս հակամարտության կարգավորման գործընթացում մեր աջակցության կամ միջնորդության կարիքը, ապա մենք պատրաստ ենք դրան»։
Արդեն դժվար է վերհիշելը, թե սա որերորդ անգամն է, երբ Վրաստանը առաջարկում է հանդես գալ միջնորդի դերում: Նախորդ բոլոր դեպքերում Հայաստանը հնարավորինս նրբանկատորեն պատասխանել էր, որ Թբիլիսիի մասնակցության ու միջամտության կարիքը չի զգացվում: Բայց այժմ պարզվում է, որ այդքանը բավարար չի եղել, և վրացիների համառությունը կարող է շատերի նախանձը շարժել: Եվ այնուամենայնիվ, թերևս կարիք կա լսելու և հասկանալու այս անիմաստ կրկնության իմաստը: Ի վերջո ի՞նչն է մեր հարևաններին ստիպում լինել այսչափ հետևողական ու նախանձախնդիր, առավել ևս, որ նրանք հրաշալի հասկանում են՝ Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ նույն նավակում գտնվելու հեռանկարը հազիվ թե մեզ ոգևորի: Երբեք չես իմանա, թե ինչ կարող է քեզ հետ պատահել հաջորդ վայրկյանին:
Ամենասկզբում պետք է միանգամից արձանագրել, որ վրացիների այդ կարգի հայտարարությունների տակ չկա ու երբեք չի եղել ոչ մի էական բան: Նրանք ոչ կարգավորման մշակված տարբերակ ունեն, ոչ միջնորդական առաքելության փորձ և ոչ էլ այնպիսի վարկ, որը կարողանար հույս ներշնչել, թե գործ ենք ունենալու անաչառ ու հավասարակշռված միջնորդի հետ: Մի խոսքով, Վաշաձեի ու մյուսների նմանատիպ առաջարկները սոսկ ձևական բնույթ են կրում և ոչ ավելին: Մյուս կողմից պետք է նկատել, որ ակնհայտ հակասություն կա դիվանագետ-խորհրդատուի խոսքերում: Մի կողմից նա առաջարկում է պահպանել բանակցությունների առկա ձևաչափը, ընդ որում, հրաշալի հասկանալով, որ տվյալ պարագայում խոսք կարող է գնալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությամբ տարվող գործընթացների մասին, և նույն պահին էլ հրամցնում է իր երկրի ներկայությունը, որը ոչ միայն որևէ առնչություն չունի Մինսկի խմբի հետ, այլև դրանով իսկ արդեն փոփոխության կենթարկի սահմանված ու ընդունելի ձևաչափը:
Եվ ուրեմն ինչու՞ է Վաշաձեն այդ միտքը կրկնում նորից ու նորից: Այսօր շատերն են հակված կարծելու, որ եղածին դժվար է այլ որակում տալ, քան պարզապես տուրք քաղաքավարությանը: Այսինքն Վրաստանն այս կերպ ցանկանում է ակնարկել, որ իր համար շատ ավելի շահեկան ու նպաստավոր կլիներ, եթե Հայաստանն ու Ադրբեջանը հաշտության եզրեր գտնեին: Այսպիսի տրամադրության երկրորդ շերտն էլ Թբիլիսիի այն համոզմունքն է, թե տարածաշրջանում իր դիրքերը հատուկ վերաբերմունքի են արժանի, քանի որ կարողանում է քիչ թե շատ լավ հարաբերություններ պահպանել և Հայաստանի, և Ադրբեջանի հետ:
Եթե նման բարի մտադրություններով առաջնորդվելու լիներ մի այնպիսի երկիր, որը հարևանների համար ոչ մի խոչընդոտ չի հարուցում, դա դեռ կարելի էր հասկանալ: Բայց մի՞թե Վրաստանը հենց այդ երկիրն է: Այն, որ այսօր Հայաստանի երկաթուղային հաղորդակցության ճանապարհներն արտաքին աշխարհի հետ կտրված են, արդյո՞ք հենց նույն Վրաստանի և նրա բազմաթիվ չլուծված խնդիրների պատճառով չէ: Էլ չենք խոսում այն անթիվ տհաճ անակնկալների մասին, որ մեզ ամեն քայլափոխի մատուցում են եղբայր վրացիները: Ու եթե ասվածին էլ գումարենք փաստը, որ Վրաստանն ինքը միջնորդի կարիք ունի ռուսների, աբխազների, օսերի և մյուսների հետ լեզու գտնելու խնդիրներում, ապա նրա մասնակցությունը Ղարաբաղի հարցում կամ այլ հարթությունների վրա ուղղակի վերածվում է նոնսեսի:
Մի բան էլ: Երեկ Ազգային Ժողովում խոսք բացվեց Հայաստան-Վրաստան առնչությունների և հարևան երկրի նախագահի մի շարք հայտարարությունների մասին, որոնք այլ բան չէին, քան մեր հանդեպ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորումներ: Եվ ահա այս առթիվ Հայաստանի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը նման պատասխան հնչեցրեց: «Հարևան երկրի ղեկավարի հայտարարությունը պետք է զգուշորեն մեկնաբանել… Հայաստանը պետք է անի հնարավորը հայ-վրացական հարաբերություններն ամրապնդելու ուղղությամբ: Ուստի մեր կողմից նպատակահարմար չէ հակառակ հայտարարություններն անելը: Վրաստանի քաղաքական իշխանության հետ մենք նորմալ հարաբերություններ ունենք և մտադիր ենք հետայսու ևս զարգացնել դրանք»:
Վարչապետը, ով այսպես է պատկերացնում միջպետական հարաբերությունների բարոյական և էթիկական ասպեկտը, ոչ միայն վարչապետ լինելու, այլև քաղաքական դաշտում գտնվելու իրավունք չունի: Հանուն հարաբերվելու վիրավորանք կուլ տվող երկիրը երբեք արժանի չի լինի հարգանքի և նրա հետ երբեք սեղան չեն նստի հավասարը հավասարի իրավունքով: Իսկ Տիգրան Սարգսյանը կարծես թե դեմ չէ ընդմիշտ գտնվել ստորացված վասալի կարգավիճակում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Վրաստանը, Ղարաբաղը և էլի որոշ բաներ

29 Հլս

Այն, որ վերջին շրջանում վրացիները տարբեր մակարդակներում սկսել են ավելի հաճախ խոսել Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի մասին, ակնհայտ փաստ է: Նախկինում, քանի դեռ նրանց գլուխը խառն էր սեփական հոգսերով, այս հարցն առանձնապես մեծ նշանակություն չուներ Թբիլիսիի համար: Սակայն այժմ Վրաստանում ոչ միայն պարբերաբար քննարկման նյութ է դառնում Ղարաբաղի թեման, այլև վերջիններս սկսել են ամեն առիթով ընդգծել իրենց մասնակցության կամ վերաբերմունքի մասին: Ասվածի ամենավերջին դրսևորումը դարձավ Եվրոպական ինտեգրման հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար Վասիլ Չկոիձեի հարցազրույցը, որտեղ նա պնդում է, թե Ղարաբաղում զինված հակամարտության վերսկսման դեպքում կվտանգվեն Վրաստանի ազգային շահերը, ինչպես նաև ողջ Կովկասի կայունությունը:
Կովկասը հանգիստ թողնենք ու տեսնենք, թե այդ ինչպես պիտի վտանգվի վրացական շահը: Պարզվում է, որ փորձագետն այդ դեպքի համար ունի իրադարձությունների զարգացումների սեփական սցենարը, համաձայն որի պատերազմի բռնկումից կօգտվի Ռուսաստանը և, որպես Հայաստանի ամենամոտ դաշնակից, Հայաստանի պաշտպանության պատրվակով սեփական զինված ուժերն ու ռազմական զինամթերքներն անցկացնելու համար կօգտագործի Վրաստանի տարածքը, իսկ սա էլ իր հերթին Վրաստանում կհանգեցնի անկայունության ու զինված բախման: Ահա այսպես պարզ ու միանգամից: Ասենք, նման բան առաջին անգամը չէ, որ լսում ենք հարևան երկրից: Ցանկացած իրավիճակին հակառուսականության ակնոցով դիտարկող վրացիների համար օբյեկտիվ գնահատական տալն այլևս դարձել է ուժերից վեր զբաղմունք: Այսօրինակ մտքի թռիչքով է պայմանավորված նաև նույն փորձագետի այն դատողությունը, թե այդ սցենարի դեպքում չի նշանակի, որ Վրաստանի անմիջականորեն կներգրավվի հակամարտության մեջ, բայց «շատ հնարավոր է, որ Ռուսաստանի գործողությունները դուրս գան տվյալ խնդրի շրջանակներից ու որոշակի անկայունություն կամ ռազմական հակազդեցություն առաջացնեն Վրաստանում»:
Հայաստանին հարվածելու գնով Ռուսաստանի հետ հաշիվներ պարզելու մտասևեռմամբ համակված մեկ ուրիշ վրացի, այս անգամ ռազմական փորձագետ, Վրաստանի ցամաքայիան զորքերի շտաբի նախկին պետ Գեորգի Թավդգիրիձեն ադրբեջանցիներին հավաստիացրել է, որ պատերազմի վերսկսման դեպքում Բաքուն կարող է ակնկալել Թուրքիայի ու Վրաստանի աջացությունը: Իսկ այդ աջակցությունն էլ, հասկանալի է, ոչ մի կերպ ուղղված չի լինի հայերի դեմ, այլ ընդամենը լուծում կտա այն ռազմավարական խնդրին, որտեղ Ադրբեջանն ու Վրաստանը դաշնակիցներ են, այսինքն` կթուլացնի Ռուսաստանի ազդեցությունը Հարավային Կովկասում: «Դա պահանջում է շատ նուրբ և քրտնատանջ աշխատանք տարածաշրջանի ու աշխարհի առաջատար երկրների հետ: Հակառակ դեպքում մենք անվերջ արյունոտ պատերազմ կստանանք Կովկասում»,- ասել է նախկին զինվորականը: Մեծ հաշվով վրացիների դիրքորոշումը հանգում է այն մտքին, որ Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների վերսկսման դեպքում իրենք չեն կարող ձեռքերը ծալած նստել, և իրենց թվում է, որ այսպիսով կարողանում են ցույց տալ, թե իրենք տարածաշրջանում էական խոսք ունեն ասելու, իսկ Ռուսաստանն էլ թող տեսնի, որ իր դիրքերը թուլացել են:
Չի կարելի ասել, թե այս մտայնությունը լայն տարածում ունի սոսկ հասարակության ներսում, իսկ պաշտոնական Թբիլիսին այլ տեսակետի պաշտպան է: Ահա մի պաշտոնյա` Հայաստանում Վրաստանի նախկին դեսպան Ռևազ Գաչեչիլաձեն խիստ նուրբ, դիվանագիտորեն հղկված բառապաշարով մեզ փորձում է դասեր տալ և բացատրել, թե` գիտե՞ք, սիրելի հայեր, յուրաքանչյուր պետություն պետք է ընդունի միջազգային մակարդակով ճանաչած սահմանները և բավարարվի նրանով, ինչ ունի: «Գուցե դա արդարացի չէ, սակայն ավելի լավ է պահպանել այն ինչ ունես, քան թե ուրիշից ձգտես խլել»:
Խլողն, իհարկե, մենք ենք: Ղարաբաղ ենք «խլել»: Խլողը նաև ռուսներն են: Վկան` Աբխազիան ու Հարավային Օսիան: Իսկ ահա Վրաստանն ու Ադրբեջանը դրա զոհերն են, և այս իմաստով նրանց հեռակա շահերը համընկնում են: Այնուհետև նախկին դեսպանը մեզ վստահեցնում է (նրանք բոլորն անխտիր ինչ-որ բան են վստահեցնում), որ Վրաստանը ոչ մի դեպքում չի խառնվի և ոչ մի բաղադրատոմս չի առաջարկի Ղարաբաղի հարցի լուծման համար: «Ես այս ամենը հայտարարում եմ Վրաստանի ղեկավարության և ժողովրդի անունից, քանի որ այն չի ցանկանում ոչ մեկի կողմը բռնել: Ադրբեջանն ու Հայաստանը պետք է գնահատեն Վրաստանի այս քայլը»,-իր խոսքը եզրափակում է Գաչեչիլաձեն:
Անշուշտ, կգնահատեն: Բայց մինչ գնահատելն ու երախտագիտություն հայտնելը նախ կփորձեն հասկանալ, որ եթե Վրաստանի դիրքորոշումը տրամաբանական է, քանի որ նա քիչ թե շատ նորմալ հարաբերությունների մեջ է ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Ադրբեջանի հետ, իսկ սրա հետ մեկտեղ Վրաստանում առկա են հայկական ու ադրբեջանական համայնքներ, ապա դա որոշակի կաշկանդումներ կհաղորդի Թբիլիսիի արտաքին քաղաքականությանը: Մյուս կողմից էլ` անպայման կնկատեն, որ հայ-ադրբեջանական հակամարտության վերսկսման դեպքում շահող կողմը լինելու է հենց Վրաստանը, որովհետև երբ երկուսը կռվում են, միշտ էլ շահում երրորդը: Եվ այժմ նա հոգու խորքում իսկապես կցանկանար մի մեծ իրարանցում, որպեսզի դրա պղտոր ջրերում որսար իրեն ցանկալի ավարը:
Հավանաբար ճիշտ այդպես էր մտածում նաև ԱՄՆ-ում Վրաստանի դեսպան Թեմուր Յակոբիշվիլին, ով Արևմուտքին բացատրում էր, թե Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը մեծ խնդիր է Հարավային Կովկասի երկրների միջև տարածաշրջանային համագործակցության և անվտանգության առումով: «Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններն ուղղակիորեն կապված են Լեռնային Ղարաբաղի հետ: Այդ խնդրի կարգավորումն ուղղակիորեն կախված է Ռուսաստանից, այստեղ տեղակայված է ռուսական ռազմակայան, Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները կարգավորված չեն: Այսպիսով գլխավոր հարցը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորումն է, որովհետև նման նյարդայնացնող խնդիրների առկայության պայմաններում ստիպված ես լինում մի կողմ թողնել այլ խնդիրների հաղթահարումը»,- իր խանգարված հոգեկան վիճակի բացատրությունն էր տալիս դեսպանը:
Ինչ զարմանալի տեղափոխություն: Պարզվում է, որ Կովկասի համար Աբխազիան ու Օսիան այլևս խնդիրներ չեն հարուցում, մնացել է միայն Ղարաբաղը: Ստացվում է, որ վրացիները մեկընդմիշտ հաշվել են այդ տարածքների կորստի հետ և փոխանակ իրենց վիշտը սգան, հիմա էլ մեզ են բացատրում, թե ինչպես կարելի է երկիր կորցնել: Ափսոս միայն, որ այս արկածախնդիր խաղի մեջ թաթախվող Վրաստանը հաշվի չի առնում նաև դեպքերի մի այնպիսի զարգացման հեռանկար, որի պարագայում իր համար արդյունքը էլ ավելի ծանր կլինի: Ախ, ինչքան ծանր կլինի…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Երկիր, որ կորցրել է իր անունը

15 Հլս

Կա հանրածանոթ մի պատմություն, որն ավելի շատ իրականություն է, քան անեկդոտ: Ասում են, որ 2008-ի ռուս-վրացական պատերազմի ժամանակ, երբ հեռուստատեսությամբ հաղորդել են, որ ռուսական տանկերը մտել են «Ջորջիա», մի ամերիկուհի աշխատանքի վայրից զանգահարել է ԱՄՆ Ջորջիա նահանգում ապրող իր ծնողներին և զգուշացրել, որ շտապ լքեն նահանգը, քանի որ «Իվաններն են գալիս…»:
Ակամա այս դեպքը հիշեցինք, երբ հայտնի դարձավ, որ Վրաստանի իշխանությունները ՄԱԿ-ի անդամ բոլոր պետություններին պաշտոնապես կոչ են արել իրենց երկրի «Գռուզիա» անվանումը փոխել անգլալեզու «Ջորջիա» (Georgia) անվամբ։ Այնուհետև Վրաստանի փոխարտգործնախարար Նինո Կալանդաձեն տեղեկացրեց, որ այդ նախաձեռնությամբ վաղուց են հանդես եկել և խնդրանքին առաջինը արձագանքել է Հարավային Կորեան, որտեղ մտադիր են պաշտոնական փաստաթղթերում կատարել համապատասխան փոփոխությունը: Հիշյալ նախաձեռնության դրդապատճառները վրացիները հիմնավորում են հետևյալ կերպ: Նրանք ասում են, թե «Գռուզիա» անվանումը ոչ մի կապ չունի այն երկրի հետ, որտեղ իրենք ապրում են: Դա թուրքական «գյուրջի» բառի աղավաղված տարբերակն է: Վրաստանին պետք է կոչել «Սաքարթվելո» կամ «Գեորգիա», որն անգլերեն հնչում է «Ջորջիա»: Բայց քանի որ տասնամյակներ շարունակ «Գռուզիա» անվանումն ընդունվել ու կիրառվել է Կենտրոնական և Արևմտյան Եվրոպայի, Ասիայի մի շարք երկրներում, այժմ Թբիլիսին պատրաստվում է քայլ առ քայլ դա ուղղել: Կա հիշյալ երևույթի մեկ այլ բացատրություն, համաձայն որի արևմտյան երկրներում Վրաստանը հայտնի է որպես Ջորջիա, Արևելյան Եվրոպայում` որպես Գռուզիա, և այդ անունը ասոցացվում է այն փաստի հետ, որ Վրաստանը շուրջ երկու դար եղել է Ռուսական կայսրության մասը, հետևաբար դա տարածվել է հենց Ռուսաստանի միջոցով:
Ընդունենք, որ դա այդպես է: Իսկ եթե երկիրը մեծ ցանկություն ունի ձերբազատվելու իր օտարաշունչ անունից և վերագտնելու իրականը, ապա պարզ տրամաբանությամբ առաջնորդվելու դեպքում Վրաստանը պիտի ընդամենը խնդրեր այլ երկրներին, որպեսզի իրեն այսուհետ անվանեն Սաքարթվելո: Բայց արի ու տես, որ նման ցանկություն չկա: Վրացիներն ընդամենը պատրաստվում են մի օտար անվանումը փոխարինել մեկ այլ օտար անվանումով: Հարց է ծագում. իսկ ինչու՞: Ի վերջո, տարբեր ժողովուրդների մոտ այդ երկրի անունը տարբեր կերպ է հնչում: Հենց օրինակ մենք` հայերս, հարևան երկիրն անվանում ենք Վրաստան, թուրքերը այն կոչում են Գյուրջիստան, բայց արի ու տես, որ վրացիներին նյարդայնացնում է միայն Գռուզիա անունը և ուրիշ ոչինչ: Եվ ստացվում է, որ այդ ողջ իրարանցման միակ շարժիչ ուժը դարձյալ ու նորից հակառուսական տրամադրություններն են: Վրացական մտասևեռումը պատրաստ է ցանկացած գործողության, միայն թե այն ուղղված լինի ռուսների դեմ:
Սակայն խնդիրը միայն Ռուսաստանով չի սահմանափակվում: Ներկայումս տասնյակ երկրներ են Վրաստանին անվանում Գռուզիա, այդ թվում` Բուլղարիան, Բելառուսը, Չինաստանը, Սլովենիան, Հունգարիան, Բալթյան երկրները և այլն: Նրանցից յուրաքանչյուրին հարկ կլինի խելամիտ բացատրություն տալ փոփոխություն կատարելու առնչությամբ և ստանալ համաձայնությունը, ինչն այս պահին կարծես թե հաջողությամբ չի պսակվում:
Վերջերս Վրաստանի ԱԳ փոխնախարար Կալանդաձեն ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարեց, որ ոչ մի օտար երկիր դեռևս պաշտոնապես չի հրաժարվել Վրաստանի աշխարհագրական անվանման փոխարեն «Ջորջիա» բառը կիրառելուց։ Բայց տիկինը, մեղմ ասած, ճիշտ չէր ասում: Բերենք ընդամենը մի քանի օրինակ: Այսպես, Ճապոնիայի կառավարությունը, չնայած Վրաստանի խնդրանքին, չի պատրաստվում փոխել Վրաստանի անվանումը։ Այդ մասին հայտնել են Ճապոնիայի ԱԳՆ Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի բաժնից։ Ճապոնացիները նշել են, որ այդ հարցն ընդհանրապես չի քննարկվում։ Նույն կերպ հրաժարվել է նաև Լատվիան: Նման հայտարարությամբ է հանդես եկել Լատվիայի ԱԳ նախարարության մամուլի ծառայությունը: Դրանից անմիջապես հետո համանման դիրքորոշում է արտահայտել նաև Լիտվան, որտեղ լեզվի պետական հանձնաժողովը հրաժարվել է փոխել Վրաստանի ավանդական անվանումը: Այդ մասին էլ տեղեկացրել է Լիտվայի ԱԳ նախարարությունը: Հայտնի է նաև, որ Թբիլիսին արդեն մեկ տարի է, ինչ նման խնդրանքով դիմել է չեխական իշխանություններին: Չեխիայի ԱԳ նախարարությունից հաստատել են, որ դիմում իրենք ստացել են, սակայն հրաժարվել են հայտնել` փոխելո՞ւ են անվանումը, թե՞ ոչ: Որևէ դրական պատասխան չկա Լեհաստանից: Այդ երկրի կառավարությունը դեռ հստակ դիրքորոշում չունի Վրաստանի խնդրանքի կապակցությամբ: Նրանք ընդամենն ասել են, որ Գռուզիա բառը խորը արմատացած է լեհերենում և շատ դժվար կլինի փոխել:
Այս ամենից հետո Կալանդաձեի լավատեսությունը ոչինչ չարժե, ինչպես որ անարժեք է նրա այն պարզաբանումը, թե իբր շատ երկրների համար դա տեխնիկական բարդ ընթացակարգ է, ինչը կապված է նաև ֆինանսների հետ: Օրինակ, ամերիկացիները ոչ միայն ընդհանրապես խոսք չբացեցին խոչընդոտների մասին, այլև իսկույն ձեռնամուխ եղան Վրաստանի խնդրանքը բավարարելու գործին, թեև, եթե առողջ դատենք, առաջին հերթին նրանք պիտի հրաժարվեին` իրենց երկրի նույնանուն նահանգի հետ չշփոթելու հիմնավորմամբ: Բայց ոչ, ԱՄՆ-ն արդեն կանաչ լույս է վառել Վրաստանի քաղաքացիների համար ԱՄՆ մուտքի արտոնագրերի վրա կոդի փոփոխություն կատարելու գործընթացի առաջ: Մասնավորապես, GRZ (Gruzia)-ն փոխվում է` դառնալով GEO (Georgia): Այս առթիվ առավել քան անկեղծ է ԱՄՆ-ում Վրաստանի դեսպան Յակոբաշվիլու արձագանքը, երբ նա ասում է. «Սովետական ժառանգությունից ազատվելու գործընթացը շարունակվում է ոչ միայն Վրաստանում, GRZ կոդը մեզ համար անընդունելի էր և չնայած այն բանին, որ ԱՄՆ մուտք գործելու արտոնագրերի վրա կոդի փոփոխությունը մի շարք խնդիրների հետ էր կապված, այնուամենայնիվ այդ հարցը դրական լուծում ստացավ»: Իսկ հետո դեսպանը հավելում է. «Դա վրացական դիվանագիտության հաղթանակն է»:
Սա իսկապես ծիծաղելի է, քանի որ հաղթանակներն այսպիսին չեն լինում: Արդեն 20 տարի գոյություն չունեցող խորհրդային երկրի ստվերի հետ կռիվ տալը արիություն չէ, և ոչ էլ մեծ նվաճում է ամերիկյան կամ անգլալեզու պիտակը սեփական երկրին փակցնելը` ի նշան խոնահության ու հավատարմության: Չի սխալվում Վրաստանի ընդդիմադիր Հանրապետական կուսակցության անդամներից Դավիթ Զուրաբիշվիլին, երբ ասում է, որ Վրաստանի այս նախաձեռնությունը վատ օրինակ է: «Ես կասկածում եմ, որ սա Սահակաշվիլիի անձնական մտասևեռումն է»,- ընդգծում է նա:
Իսկ վերջում արժե հիշել ևս մի պատմությունը, որը նույնպես անեկդոտ չէ: Ժամանակին Թուրքիան անգլախոս երկրներին առաջարկել էր իր երկրի անվան մեջ տառափոխություն անել, քանի որ Turkey անվանումը անգլերեն նշանակում է հնդկահավ: Բայց Թուրքիայի առաջարկը ոչ մի երկիր չընդունեց:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հեղափոխություն առանց վարդերի

24 Մյս

Վրաստանի ընդդիմադիմությունը մայիսի 25-ը հայտարարել է իշխանությունների քաղաքականության դեմ «Ցասման օր»` նրանց հրաժարականի պահանջով: Վրաստանի խորհրդարանի նախկին խոսնակ, ընդդիմության առաջնորդներից Նինո Բուրջանաձեն իր հերթին ծանուցել է այն մասին, որ Վրաստանում սկսվել է հեղափոխություն: «Հեղափոխությունն արդեն սկսվել է, և այն հրահրել են իշխանությունները: Մենք տապալելու ենք այս նեոբոլշևիկյան ռեժիմը, մենք վերադարձնելու ենք ազատ ու ժողովրդավարական ընտրությունների իրավունքը և վերջ ենք տալու այս կառավարությանը»,- խոստացել է նա:
Հեղափոխության մասին վրացական ընկալումների առանձնահատկությունները դեռևս թույլ չեն տալիս միանգամայն հստակ պատկերացնել դրա հնարավոր ընթացքն ու հետևանքները: Առաջին դեպքը չէ, երբ ընդդիմությունը նետվում է վճռական ու վերջին մարտի` այնուհետև երկար պարզաբանելով, թե ինչու ձախողվեց հերթական փորձը: Այժմ միայն հայտնի է, որ մայիսի 25-ին «Վրացական կուսակցությունը» նախատեսում է զանգվածային խաղաղ ակցիա անցկացնել Թբիլիսիի Հավլաբարի հրապարակում (երկրի նախագահի նոր նստավայրից 300 մետր հեռավորության վրա): Իր հերթին երկրի պաշտպանության նախկին նախարար, ներկայումս վտարանդի Իրակլի Օկրուաշվիլին հայտարարել է, որ այդ օրը ինքն արդեն Վրաստանում կլինի, որպեսզի վերջ դնի նախագահ Սահակաշվիլիի իշխանությանը: Իշխանությունները սպառնում են անմիջապես ձերբակալել նրան, հենց որ նա ոտք կդնի հայրենիք: Բայց Օկրուաշվիլին անվրդով է. «Ես քաջ գիտակցում եմ, որ Վրաստան մուտք գործելուն պես վտանգում եմ սեփական անձս` կորցնելով կրկին Փարիզ վերադառնալու հնարավորությունը: Ես ուզում եմ իմ աչքերով տեսնել ներկայիս իշխանությունների անկումը ու որևէ անձնական նկրտումներ չունեմ: Կոչ եմ անում ոստիկանական ուժերին ընտրել` Սահակաշվիլիի կլանի հետ են, թե՞ սեփական ժողովրդի կողքին` բարիկադներում կանգնած ընդդիմադիրների»: Ամեն դեպքում, հեղափոխականները վստահեցնում են, թե բողոքի ակցիաները կշարունակվեն այնքան ժամանակ, մինչև Սահակաշվիլին չհեռանա: Այս ընթացքում փակ են շրջաններից Թբիլիսի տանող բոլոր ճանապարհները: Պետական եռուստաընկերության մոտ մի քանի հարյուր ակտիվիստներ պիկետ են անցկացնում, իսկ առավել ծայրահեղ տրամադրությամբ համակվածները կոչ են անում ամեն կերպ խափանել մայիսի 26-ին կայանալիք Անկախության տոնին նվիրված շքերթը` փակելով բոլոր կենտրոնական փողոցները:
Վերջին մի քանի օրերին բազմամարդ ցույցեր անցկացվեցին Թբիլիսիում և Բաթումում: Այդ հակակառավարական ելույթների ընթացքում բախումներ տեղի ունեցան ցուցարարների և ոստիկանների միջև։ Ընդիմությունը պնդում է, որ բախումներն ուժայիններն էին հրահրել, և մարդիկ ստիպված պաշտպանվել են։ Հայտնի է, որ ընդդիմության տասնյակ ակտիվիստներ ձերբակալվել են։ Տեղեկացվում է ավելի քան 300 ցուցարարների կալանման մասին, մինչդեռ վրացական պաշտոնական լրատվամիջոցները հերքում են այդ տեղեկությունը` խոսելով միայն 11 ձերբակալվածների մասին: Ամեն դեպքում, ըստ վրացական աղբյուրների, դա ամենախոշոր հակակառավարական ցույցն էր 2009 թվականից ի վեր, և այս փաստն արդեն իսկ ոգևորում է նրանց, ովքեր սրտատրոփ սպասում են մայիսի 25-ի զարգացումներին:
Այսքանով հանդերձ հարկ է նաև նկատել, որ երկրի ոչ բոլոր քաղաքական ուժերն ու կուսակցություններն են պաշտպանում բողոքի ակցիան: Վերջիններս ավելի արդյունավետ են համարում ընտրական օրենսդրության բարեփոխումներն ու ռեժիմի փոփոխությունն ընտրությունների միջոցով: Իր հերթին նախագահ Սահակաշվիլին իրեն դեռևս պարտված չի համարում, և այդ ինքնավստահ կեցվածքի համար նա ունի որոշակի հիմքեր: Բանն այն է, որ նախագահի և ընդդիմության ուժերն այս պահին գրեթե հավասար են: Եթե հեղափոխության նախապատրաստվողները հույսը դրել են երկրի խոշոր քաղաքներում` Թբիլիսիում, Քութայիսիում, Բաթումում մեծ թվով աջակիցներ ունենալու հանգամանքի վրա, ապա Սահակաշվիլու թիկունքում կանգնած են ուժային կառույցները, պետական ապարատը և Վրաստանի գյուղական վայրերի բնակչությունը: Սակայն հենց նման երկպառակության պարագայում հետևանքները կարող են նաև չափազանց լուրջ և ծանր շրջադարձեր ունենալ: Ու եթե ընդդիմությունը նախորդ անգամների նման շատ արագ չվատնի իր բոլոր ուժերն ու ռեսուրսները, կարողանա համակիրների բանակը պահել փողոցներում ու հրապարակներում, գուցե և ինչ-որ բան ստացվի նրա նոր ձեռնարկից:
Արտաքին աշխարհը անարձագանք չթողեց վրացական վերջին իրադարձությունները և այժմ էլ շարունակում է ուշադիր ու լարված հետևել դրանց ընթացքին: Որքան էլ Վրաստանի ԱԳ նախարարությունը ջանքեր է գործադրում կատարվածը մատուցել գեղեցիկ փաթեթավորմամբ, այս անգամ դա նրան առանձնապես չի հաջողվում: Նախօրեին ԱԳ փոխնախարար Նինո Կալանդաձեն հայտարարեց, թե ընդդիմության գործողություններում իրենց համար արտառոց ոչինչ չկա։ «Որպես կառավարության անդամ՝ կարող եմ ասել, որ Վրաստանի կառավարությունն ընդունում է քաղաքացիների ազատ ժողովների և ցույցերի իրավունքը։ Դա մեր արժեքավոր սկզբունքն է։ Ավելին՝ պետությունը նույնիսկ պաշտպանում է այս գործընթացը»,- նշեց նա: Միայն թե պահը բոլորովին պատշաճ չէ այս կարգի հավաստիացումների համար: Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն անմիջապես արձագանքեց` Թբիլիսիի հայտարարություններն անվանեով «դեմագոգիկ հռետորություն»: Ամերիկացիներին շատ ավելի ցավալի-զավեշտական հետևանք էր սպասվում: Վրաստանում ԱՄՆ դեսպան Բասսը երկրի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիի հետ կոշտ զրույցից հետո տեղափոխվեց Թբիլիսիի կլինիկաներից մեկը: Ասվում է, թե նա Սահակաշվիլիից պահանջել էր ուժ չկիրառել ընդդիմադիրների դեմ, սակայն արդյունքը ի վնաս Սահակաշվիլու չէր…
Իսկ այս ընթացքում Թբիլիսիի են շտապում Եվրամիության երկրների դեսպանները: Նրանց առաջին հանդիպումները նախատեսված են ընդդիմադիրների հետ: Վերջիններս պատրաստվում են օտարերկրացիներին մանրամասն ներկայացնել բողոքի ցույցերի պատճառներն ու իրենց հետագա անելիքները։ Նրանք կարծես թե կռահում են, որ եթե վաղը հեղափոխություն է, ապա Վրաստանն այդ քաոսի մեջ այս անգամ մխրճվելու է առանց վարդերի և ռոմանտիզմի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մի դուռ էլ փակեցին

21 Ապր

Ամեն գնով նախահարձակ լինելու և լարվածությունը պահպանելու Վրաստանի գործունեության նոր դրսևորումը դարձավ նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլու դիմումը իր երկրի խորհրդարանին, որով նա առաջարկում էր չերկարաձգել «Վրաստանի տարածքով ռազմական բեռների ու անձնակազմի տարանցումը կազմակերպելու վերաբերյալ Վրաստանի և Ռուսաստանի Դաշնության միջև համաձայնագրի» կիրառումը: Ըստ պաշտոնական բացատրության, այդ փաստաթղթի գործողության ժամկետը լրացել էր և երկու երկրների ներկայիս հարաբերությունների պայմաններում պարզապես իմաստ չուներ այն երկարաձգել: Հիշեցնենք, որ տվյալ համաձայնագիրը Վրաստանի ու Ռուսաստանի կառավարությունների կողմից ստորագրվել էր 2006 թվականին` հինգ տարի ժամկետով: Այն սահմանում էր Վրաստանի տարածքով ավտոմոբիլային, օդային և երկաթուղային տրանսպորտով ՌԴ պաշտպանության նախարարության ռազմական բեռների, ինչպես նաև անձնակազմի տարանցման կարգը, այդ թվում՝ Գյումրիում տեղակայված 102-րդ ռուսաստանյան ռազմակայանի համար: Փաստաթղթում ասվում էր նաև այն մասին, որ եթե վրացական կողմը դրա ժամկետի ավարտից վեց ամիս առաջ չհայտարարեր դադարեցման մտադրության մասին (ժամկետը լրանում է նոյեմբերին), ապա Մոսկվայի հետ կնքված համաձայնագիրը մեխանիկորեն կերկարաձգվեր:
Եվ այսպես, Վրաստանի խորհրդարանը ապրիլի 19-ին 84 կողմ ձայներով որոշում ընդունեց համաձայնագրի գործողության ժամկետի լրանալու մասին: Երկրի արտգործնախարար Նինո Կալանդաձեն կատարված փաստը մեկնաբանեց զուտ վրացական բառապաշարով. «Ռուսաստանի կողմից ռազմական ագրեսիայից հետո վրացական կառավարությունը որոշում է ընդունել այլևս չշարունակել Ռուսաստանի հետ ռազմական բեռների փոխադրման համաձայնագրի ժամկետը»:« Սրա հետ մեկտեղ վրացական կողմը նաև պնդում էր, թե վերջին անգամ Ռուսաստանը այդ հարցով իրենց է դիմել 2008 թվականի հունիսին, սակայն ստանալով մերժում, այլևս այդ խնդրով հարցումներ չի ներկայացրել: Ստացվում էր այնպես, որ կամ ռուսները վերջին երեք տարիների ընթացքում ոչ մի փոխադրում չէին իրականացրել (ինչը հազիվ թե համապատասխանի իրականությանը), կամ ունեն այլընտրանքային ուղիներ և վրացական օգնության կարիքը բնավ չեն զգում:
Ամեն դեպքում քաղաքական մեկնաբանները միաձայն այն տեսակետն են պաշտպանում, որ այս որոշումն այսպես թե այնպես կսրի իրավիճակը տարածաշրջանում: Ի դեպ, նույն միտքը կիսում են նաև վրացի դիտորդները, որոնք էլ շրջանառու դարձրեցին վարկածն այն մասին, թե որոշումը պայմանավորված է Ադրբեջանի հետ բարելավվող հարաբերություններով: «Հնարավոր է, որ դա ադրբեջանցիներն են խնդրել: Թեև որոշման պատճառների մասին միայն կարելի է գուշակել, բայց դա առաջին միտքն է, որ գալիս է մարդու ուղեղին»,- գրել էր վրացի փորձագետներից մեկը: Իհարկե, նման տարբերակը քիչ հավանական է` հաշվի առնելով Բաքվի նկատմամբ Մոսկվայի ազդեցության չափերը, սակայն սա էլ լիովին բացառել չի կարելի: Մյուս կողմից էլ նկատենք, որ կատարվածն ըստ էության այլ բան չէր, քան արդեն առկա իրավիճակի սոսկ իրավական ձևակերպումը:
Մեզ անհանգստություն պատճառող խնդիրը կայանում է նրանում, որ նման որոշմամբ փաստացի Ռուսաստանը զրկվում է Վրաստանի տարածքով` ցամաքային ու օդային ճանապարհով, Հայաստանի իր ռազմակայանին բեռներ մատակարարելու հնարավորությունից: Ու որքան էլ ընդունենք, որ հարցը բխում է ռուս-վրացական լարված հարաբերություններից, միևնույն է, չենք կարող անտեսել այն հանգամանքը, որ այս ուղղությամբ ռուսներն ուրիշ ու՞ր պիտի ռազմական տեխնիկա առաքեին, եթե ոչ Գյումրիի ռազմակայան: Եվ այս դեպքում արդեն դժվար է դառնում միանշանակորեն ասել, թե հարուցված բարդություններն առաջին հերթին ում ուսերին են ծանրանալու` ռազմակայանը տնօրինող ռուսների՞, թե՞ այդ «բարիքներից» օգտվել ցանկացող Հայաստանի: Չենք կարող շրջանցել նաև այն փաստը, որ Վրաստանի խորհրդարանն այդ որոշումն ընդունեց Վրաստանի պաշտպանության նախարարի Հայաստան կատարած այցից անմիջապես հետո, երբ բարեկանության, եղբայրության ու փոխօգնության մասին հավաստիացումների պակաս չէր զգացվում:
Ռուսաստանցի առաջատար ռազմական փորձագետներից մեկը` Ալեքսանդր Գոլցը, մեկնաբանելով վրացական կողմի նախաձեռնությունը, ասաց. «Ակնհայտ է, որ այս քայլի նպատակը դեպի Գյումրիի ռազմակայան անձնակազմի ու ռազմական տեխնիկայի տեղափոխումը դժվարացնելն է: Թույլ տվեք հիշեցնել, որ ռուսական բանակը զորակոչային հիմքի վրա է համալրվում: Դա նշանակում է, որ կես տարին մեկ Գյումրիում անձնակազմի փոփոխություն է տեղի ունենում: Երբ դա անհնարին է դառնում, ռազմակայանը լուրջ բարդությունների առաջ է կանգնում»:
Խնդիրն այս պարագայում ոչ միայն Գոլցի հիշատակած բարդություններն են, այլև այն, թե դա ի՞նչ կարող է տալ վրացիներին, որոնք հրաշալի հասկանում են`Ռուսաստանը բոլոր դեպքերում մի շարք այլընտրանքային տարբերակներ ունի, որոնք ոչ միայն թույլ կտան կազմակերպել ռազմակայանի անխափան մատակարարումը, այլև առանձնապես մեծ վնասներ չեն կրի դրանից:
Գուցե իսկապես վրացական դեմարշը որևէ խնդիր չհարուցի Հայաստանի համար: Ինչպես այս օրերին գրել էր «Կոմերսանտ» թերթը`«զենքն ու ցանկացած այլ սպառազինությունը Հայաստան կարող է հասցվել Իրանով: Բացի այդ, կա օդային ճանապարհը` անմիջապես Ռուսաստանից Հայաստան»: Իսկ Պետդումայի աղբյուրներից մեկը նույն թերթին տեղեկացրել էր, որ «ցանկացած բեռների տեղափոխումը Հայաստան այսուհետ ևս կատարվելու է առանց սահմանափակումների»:
Բոլորովին ոչ պատահաբար տարածում գտավ նաև այն կարծիքը, թե իբր Վրաստանի արգելքը տարածվում է միայն ռուսական ռազմաբազայի, այլ ոչ թե ՀՀ Զինված ուժերի կարիքների համար մատակարարումների վրա: Այս թարմ գաղափարն, իհարկե, վրացիների «արտադրանքն» է, որի նպատակն է տպավորությունն ստեղծել, թե իբր արգելքի ազդեցությունը նվազագույն հետևանքներ կունենա հայերի համար: Բացի այդ, Վրաստանում հավանաբար մոռացել են, որ անցած երեք տարում 102-րդ ռազմաբազան բնականոն ծառայություն է իրականացրել, համալրվել է անձնակազմով, բավարարել է իր բոլոր կարիքները, և ուրեմն նրանց հիշեցումը 2008-ից ի վեր գործող արգելանքի մասին որևէ ներգործություն չի ունեցել, իսկ հարակից լուծումները միշտ էլ գտնվել են: Ասվածին մնում է միայն հավելել, որ նույն այն օրը, երբ Թբիլիսիիում խոսում էին ճանապարհները փակելու մասին, Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը Պետդումա ներկայացրեց Հայաստանում ռուսական ռազմակայանի գործողության ժամկետի երկարաձգման մասին պայմանագիրը` վավերացման նպատակով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մեր ցավը ձեր ցավը չէ

20 Ապր

Օրեր առաջ (երկրորդ տարին անընդմեջ) վրացահայ մի շարք կազմակերպություններ դիմել էին Վրաստանի նախագահին ու խորհրդարանին` առաջարկելով քննարկել Օսմանյան Կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության հարցը: Նման օրինագծի նախաձեռնության խնդրանքով նրանք նամակ էին ուղարկել երկրի նախագահին, խորհրդարանի նախագահին ու խմբակցություններին, ինչպես նաև խորհրդարանի հայազգի պատգամավորներին: Վերջիններիս հայկական կազմակերպությունները կոչ էին անում մինչև ապրիլի 24-ը խորհրդարանի նիստերում հանդես գալ հայտարարությամբ ու գործընկերներին հորդորել` հարգել ցեղասպանության զոհերի հիշատակը: Սակայն, ինչն այնքան էլ դժվար չէր կռահել, Վրաստանի օրենսդիր մարմինը կասեցրեց այդ նախաձեռնությունը:
Անժխտելի փաստ է, որ նորանկախ Վրաստանի պատմության մեջ դեռ ոչ մի անգամ տեղի չի ունեցել Հայոց Ցեղասպանության հարցի արծարծում: Չնայած այն բանին, որ այդ երկրում մենք ունենք հսկայական հայկական ներկայացվածություն, եղեռնի թեման այստեղ համարվում է փակ և անցանկալի: Շատերն են հիշում, որ երբ 2002թ. ապրիլի 24-ին առաջին անգամ Վրաստանի խորհրդարանում հայազգի պատգամավորներից մեկը խնդրեց մեկ րոպե լռությամբ հարգել ցեղասպանության զոհերի հիշատակը, վրացիներն ինչպիսի դժգոհությամբ ու տհաճությամբ այդ բանը կատարեցին:
Նման պահվածքի համար միշտ էլ փորձեր են արվել զանազան կարգի բացատրություններ գտնել: Հիմնականում խոսվում է այն մասին, որ Վրաստանն այսօր թե քաղաքական, թե հասարակության հակվածությունների իմաստով ոչ միայն պատրաստ չէ ընդունել Հայոց ցեղասպանության փաստը, այլև դա համարում է իր շահերին հակամետ երևույթ: Որպես առաջին նախապայման հիշատակվում են այդ երկրում արմատացած հակահայկական տրամադրությունները, ինչի արդյունքում փակվում են հայկական դպրոցները, կրճատվում է հայոց լեզվի ուսուցման դասաժամանակը, պղծվում են հուշարձանները, խեղաթյուրվում են Հայաստանի պատմությանը վերաբերող փաստերը: Հաջորդ, ոչ պակաս կաշկանդող պատճառը Թուրքիայի գործոնն է: Թուրքիայի հետ Վրաստանի սերտ դաշինքն իր մեջ պարունակում է լուրջ տարրեր, ինչն էլ ավելի մեծ կախվածության մեջ է դնում Թբիլիսիին: Իսկ հանուն պատմական ճշմարտության և կամ հայկական շահերի վրացիները ոչ մի գնով դեմ չեն գնա թուրքերին: Եթե ասվածին էլ գումարենք նաև հարևան Ադրբեջանի ներկայությունը, որը ոչ պակաս ազդեցություն ունի Վրաստանի վրա, իսկ երկրի ներսում մոտ 250 հազար ադրբեջանցիներ են բնակվում, որոնց շահերը Վրաստանի խորհրդարանում բավական լավ են ներկայացված, ապա ստացվում է, որ ճնշումը երկակակի է: Մի շարք փորձագետներ եղածին հավելում են նաև այն հանգամանքը, որ հայերի ցեղասպանության ճանաչման հարցում դեռ չի կողմնորոշվել գլխավոր պետությունը`Միացյալ Նահանգները: Իսկ որ Վաշինգտոնից է կախված Վրաստանի ողջ քաղաքականությունը, դա արդեն ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ: Այս ամենը հաշվի առնելով հասկանալի է դառնում, թե ինչու է Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին իր հակափաստարկները ձևակերպելիս բառ առ բառ կրկնում թուրքական մոտեցումը, համաձայն որի ցեղասպանությունը պատմական հարց է, ուրեմն թող պատմաբաններն էլ զբաղվեն դրանով:
Երբ այսօր վրացի որոշ քաղաքական գործիչներ Վրաստանի «Հանուն հաղթանակի» կուսակցության ղեկավար Շալվա Խաչապուրիձեի օրինակով պնդում են, թե Վրաստանի կառավարությունն ի զորու չէ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը լուծել, քանի որ իշխանությունը անկախ չէ, պաշտպանում է այլ պետությունների շահերը, իսկ իշխանության ղեկին է Միխաիլ Սահակաշվիլին, ապա այսօրինակ հավաստիացումներին հարկ չկա լուրջ վերաբերվել: Ինչպես նախկինում, այնպես էլ տեսանելի ապագայում այդ հարցը պայմանավարված չի լինելու իշխանության ղեկի մոտ կանգնած անձերով:
Սակայն վրացական կողմի հասցեին մեղադրանքներ շռայլելուց առաջ կարիք կա անդրադառնալ նաև մեր երկրի պաշտոնական կեցվածքին, որն առ այսօր որևէ անգամ չի փորձել հիշյալ հարցը հավուր պատշաճի մատուցել Թբիլիսիին, և իր այդ կրավորականությունը արդարացրել է հանրապետության շուրջ ստեղծված վիճակով: Հասկանալի է, որ արտաքին աշխարհի հետ կապող մեր ճանապարհներն անցնում են վրացական տարածքներով, և ուզենք թե չուզենք` բազմաթիվ հարցերում ստիպված ենք բավարարվել երկրորդը լինելու դերով: Բայց մի՞թե այս հանգամանքն իրավունք է տալիս խեղաթյուրել ճշմարտությունը և ամեն անգամ կրկնել, թե իբր Վրաստանը շարունակում է լինել մեր եղբայրական պետությունը ու երբեք հայերի նկատմամբ չի իրականացնում հակահայ քաղաքականություն:
Երկու օր առաջ Երևանում գտնվող Վրաստանի պաշտպանության նախարար Բաչո Ախալայայի գլխավորած պատվիրակությունը այցելեց Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր, ծաղիկներ դրել հավերժական կրակի մոտ: Իսկ հետո Հայաստանի իր գործընկերոջ հետ համատեղ ասուլիսում նա ուղղակի խուսափեց պատասխանել այն հարցին, թե ինչու իր երկիրը չի ճանաչում եղեռնի փաստը: Բաչո Ախալայան հայտարարեց, թե հայկական կողմի հետ հանդիպումներում այդ հարցը բազմիցս քննարկվել է: «Մենք ցավակցում ենք ողջ հայ ժողովրդին: Ձեր ցավը հասկանալի է վրացի ժողովրդին»,- ասաց նա:
Մեր ցավը հասկանալի չէ վրացիներին: Ասենք ավելին, մեր ցավը հասկանալու անհրաժեշտություն վրացիները չեն զգում: Եվ այս պարագայում մնում է միայ մի տարբերակ` պարտադրել ճշմարտությունը, քանի որ ճշմարտությունը կարելի է և չխոստովանել, բայց դա իմանալուց խուսափելն անհնար է: Իսկ այժմ հիշյալ ճշմարտության փոքրիկ չափաբաժին կարող է դառնալ այն, որ
Վրաստանի խորհրդարանի շենքում այսօր տեղի է ունենալու «Հայոց ցեղասպանությունը 1914-18 թվականների վրացական պարբերականներում» գրքի շնորհանդեսը: ժողովածուում տեղ են գտել Վրաստանի Ազգային Խորհրդարանական գրադարանի` վրացական պարբերականների բաժնում պահպանվող Հայոց ցեղասպանության թեման լուսաբանող նյութեր: Հետաքրքիր է, թե այժմ ի՞նչ են ասելու նրանք իրենց իսկ ձեռքով գրված այդ վավերագրերի մասին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մեկը երկուսի համար, երկուսը` մեկի

30 Դկտ

Երբ օրերս Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլին հերթական անգամ հիշեցրեց իր վաղեմի ցանկության մասին` ստեղծել Կովկասի երկրների համադաշնություն, նրա այդ հայտարարությունը շատ ավելի մեծ տարակուսանք հարուցեց, քան այն ժամանակ, երբ գաղափարը հնչում էր առաջին անգամ: Դեռևս այս տարվա հուլիսին Սահակաշվիլիի շրջանառության մեջ նետեց այն միտքը, թե Հայաստանը, Ադրբեջանն ու Վրաստանը կարող են համախմբվել մի ընդհանուր տանիքի տակ: Նրա կարծիքով` Հարավային Կովկասի երկրները պետք է Կովկասի խնդիրը այնպես լուծեն, որպեսզի այն լինի միասնական տարածաշրջան, որտեղ ժողովուրդները հարգեն միմյանց, չլինի բռնություն: Դրանից շատ չանցած Վրաստանի ԱԳ նախարար Գրիգոլ Վաշաձեն լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հերքեց նախագահի միտքը` պատճառաբանելով, թե իբր նրան սխալ ենմ հասկացել, և խոսքն ընդամենը եղել է այն մասին, որ Հարավային Կովկասի երկրները չունեն առանձին ճանապարհ, և բոլոր հարցերը տարածաշրջանում պետք է լուծվեն միասնաբար:
Բայց Սահակաշվիլին իր նախարարին լուրջ մտահոգվելու առիթ տվեց, երբ հոկտեմբերին դարձյալ հիշեցրեց համադաշնության ծրագրի մասին, իսկ բոլորովին վերջերս այդ գաղափարի երրորդ հիշատակումն այլևս կասկած չի հարուցում, որ Վրաստանն ինչ-որ բան ցանկանում է նախաձեռնել, միայն թե իրական մտադրությունների ու պատկերացումների շրջանակն առայժմ փոքր ինչ անորոշ է:
Այս առումով առանձնակի ուշադրության է արժանի այն փաստը, որ Սահակաշվիլու վերջին ակնարկի մեջ Հայաստանն այլևս տեղ չունի, և խոսքը բացառապես գնում է Վրաստան-Ադրբեջան միասնության մասին: Վրացի նախագահի համար միայն այդ զույգի հարաբերություններն են, որ կարող են համարվել հրաշալի օրինակ և կարող են ապագա ունենալ:
Սա, ինչ խոսք, պետք էր սպասել, առավել ևս, որ Հայաստանն առանձնապես հիացած չէր նոր գաղափարով և հազիվ թե որևէ կերպ խրախուսեր դրա իրագործմանը: Ինչ վերաբերում է մեր մյուս հարևաններին, ապա կոնֆեդերացիայի թեման այդ երկրներում ներկայումս ամենաաշխույժ կերպով արծարծվող հարցերից մեկն է դարձել: Վրաստանում ասում են, թե պատճառն այն է, որ մեկնարկը տրվել է պետության ղեկավարի կողմից, այսինքն դրան հարկ է լրջորեն վերաբերվել: Իսկ այդ ղեկավարն առայժմ միայն բավարարվել է ձևակերպումներով առ այն, որ «երբ մենք օգնում ենք միմյանց, երբ կողք-կողքի ենք կանգնում, շատ դժվար է մեզ պառակտել, շատ դժվար է ոչնչացնել առանձին-առանձին: Մյուս կողմից էլ, հենց սկսում ենք կռվել իրար հետ` դյուրին որս ենք դառնում մեծ խաղացողների համար»: Եվ իհարկե, սրան հակառակ «կոնֆեդերացիան առավել կայուն կդարձնի իրադրությունը Վրաստանում ու Ադրբեջանում: Դա կնպաստի կայունության հաստատմանը ողջ Անդրկովկասում և Հյուսիսային Կովկասում»:
Գեղեցիկ ապագայի հեռանկարներ գծելն, ինչ խոսք, ավելի դյուրն է, քան դրանք կյանքի կոչելը: Եթե միայն հարցն առնչվեր տնտեսական ոլորտում համագործակցության խորացմանը, դա դեռ կարելի էր ընդունելի համարել: Բայց երբ շրջանակն ընդլայնվում է մինչև հարաբերությունների բացառիկության աստիճան, այդ ժամանակ կարիք է զգացվում հարցնելու. «Սա լու՞րջ է, թե՞…»:
Թե-ի մասին` առանձին: Մինչ այդ Վրաստանի ԱԳ փոխնախարար Նինո Կալանդաձեն Թբիլիսիում հայտարարում է, որ Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև համագործակցության մեկ այլ ձևաչափի կազմավորումն այս փուլում իրավական դաշտում է: Իսկ այդ ընթացքում գաղափարի երդվյալ հակառակորդները պարզապես պնդում են, որ ներկայումս Կովկասում ստեղծված քաղաքական իրավիճակի պայմաններում համադաշնություն ստեղծել հնարավոր չէ, իսկ դրա շուրջ արվող հայտարարություններն ավելի շատ տեղեկատվական, փիար նպատակով են հրապարակ նետվում, քան իրական հիմքեր ունեն: Գաղափարի կնքահայր Սահակաշվիլին այդ գնով նպատակն ունի դուրս բերել Վրաստանը տարածաշրջանային կամ միջազգային մեկուսացումից, սակայն ամենալավը հենց նա գիտի, որ համադաշնության ստեղծման հեռանկարներ չկան և չեն կարող լինել:
Այն, որ նախաձեռնությունը քաղաքական մետաֆորա է, շատերն են համոզված: Նույնիսկ նրանք, ովքեր ամեն առիթով պնդում են, թե միավորման ձևաչափեր ստեղծել արժե, քանի որ ցանկացած միավորում օգտակար է, նրանք ևս հակված են փոքր-ինչ հարթեցնել այդ հարցի սուր անկյունները` նշելով, որ ասվածը կարելի է համարել Վրաստանի նախագահի` որոշ չափով էմոցիոնալ ոճի արդյունք ու ոչ ավելին:
Բայց արի ու տես, որ ավելորդ էմոցիան տխուր արձագանքների է հանգեցնում: Այս օրերին Մոսկվան ուղղակի սպանիչ ծաղրի է ենթարկում Վրաստան-Ադրբեջան դաշնություն ստեղծելու վրացական ծրագիրը: Իրենց հեգնանքի հետ մեկտեղ ռուսները իբրև թե զարմացած ասում են. «Մենք չենք պատկերացնում` ի՞նչ տեսք կունենա այդ դաշնության դրոշը` քրիստոնեական խաչի և մահմեդական կիսալուսնի համադրությա՞մբ…»:
Չեղած դաշնության դրոշները ծածանելուց առաջ Բաքվում ու Թբիլիսիում ստիպված կլինեն խոստովանել, որ բոլոր դեպքերում իրենց աննյութեղեն ձեռնարկը հստակ հակառուսական և հակահայկական երանգներ ունի: Իսկ դա անհետևանք չի մնա: Նույնիսկ եթե ըմբռնումով ընդունենք փաստը, որ Վրաստանը մեր տարածաշրջանում փորձում է գոնե մի դաշնակից գտնել Ռուսաստանի դեմ, ապա չենք կարող չնկատել նաև, որ այդ փորձերն ի սկզբանե դատապարտված են ձախողման: Ադրբեջանի զգուշավորությունը թույլ չի տա նրան գնալ այդպիսի արկածախնդրության: Այդ դերակատարը չի կարող լինել նաև Թուրքիան: Հայաստանի մասին խոսելն իսկ ավելորդ է: Ուրեմն ի՞նչ իմաստ կա շրջանառել մի գաղափար, որն, ի դեպ, այնքան էլ վրացական արմատներ չունի: Այսօր դեռ շատերն են հիշում Թուրքիայի` «Կովկասյան նոր տուն» կառուցելու նկրտումները: Բայց Անկարայում շատ արագ հասկացան, որ դա բոլորովին էլ իրատեսական չէ ու հրաժարվեցին իրենց ցանկությունից: Թբիլիսիին այլ բան չի մնում, քան հետևել թուրքերի օրինակին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Միջպետական վատառողջություն

18 Նյմ

Հայ-վրացական հարաբերություններում զանազան խնդիրների ի հայտ գալն ու դրանց արծարծումն այնպիսի մշտական ու պարբերական բնույթ է կրում, որ այլևս անհնար է դարձել որևէ մեկին հավաստիացնելը, թե երկու երկրների միջև պահպանվում է փոխըմբռնման ու բարիդրացիական մթնոլորտը: Մի սկանդալին հաջորդելու է գալիս մյուսը, մի անախորժությունն անմիջապես իր տեղը զիջում է հերթականին: Եվ եթե վերջին զարգացումներն արտաքուստ ներառում են կրոնական բնույթի անհամաձայնությունները, ապա դրանք նույնպես նույն շղթայի մասն են կազմում` սերված այն հետևողական քաղաքականությունից, որն այսօր իրականացնում են վրացական իշխանությունները:
Այլ կերպ դժվար է բնորոշել Վրաստանի ռեինտեգրացիայի և իրավունքների պաշտպանության փոխնախարար Ելենա Թևդորաձեի պահվածքն ու խոսքերը, որոնք լիարժեքորեն դրսևորվեցին ,,Թբիլիսիի հայ համայնքը. խնդիրներ և հեռանկարներ,, խորագրով կոնֆերանսի ժամանակ: Թևդորաձեն այնտեղ բացակայտորեն հայտարարեց, որ Հայ առաքելական եկեղեցին Վրաստանում կարգավիճակ չի ստանա։ Երբ նույն հարցը բարձրացրեց Վատիկանի ներկայացուցիչ Կլաուդիո Գուգերոտտին, տիկին փոխնախարարն այնմիջապես փրփրեց, ասաց, որ Հայ առաքելական եկեղեցին Վրաստանում, այսպես կոչված, մասնաճյուղ է, մեկ անգամ ևս կրկնեց, թե Էջմիածնի եկեղեցին Վրաստանում չի ճանաչվի և դրանից հետո լքեց կոնֆերանսի դահլիճը։ Վրաստանում Վատիկանի դեսպանին այլ բան չէր մնում, քան ի լուր ներկաների հայտարարել. ,,Աշխարհում որևէ տեղ նման պրակտիկայի չեք հանդիպի, երբ պետությունը ավանդական եկեղեցուն առաջարկում է գրանցվել որպես ակումբ կամ հասարակական կազմակերպություն,,:
Այն, ինչը կարող է զարմանք պատճառել Վատիկանի ներկայացուցչին, մեզ համար վաղուց այլևս զարմանալի չէ: Եվ խոսքը տվյալ դեպքում սոսկ այն պատմական անժխտելի փաստերի մասին չէ, որ Վրաստանում Հայ Առաքելական եկեղեցին գործել է դեռևս 4-րդ դարի 1-ին կեսից, երբ Վրաստանում քրիստոնեությունն ընդունվեց իբրև պետական կրոն, ոչ էլ նրա մասին, որ հետագա բոլոր դարերի և իշխանությունների օրոք Վիրահայոց թեմը պահպանել է իրեն հարիր կարգավիճակը:
Հարցն այս դեպքում նախ և առաջ վերաբերում է նրան, որ Թևդորաձեի խոսքերից առաջ բազմաթիվ անգամներ տեղի իշխանությունները հավաստիացրել էին, թե փոփոխություն է կատարվելու Քաղաքացիական օրենսդրության մեջ, ավանդական կրոնական համայնքներին Վրաստանում տրվելու է հանրային իրավունքի սուբյեկտի կարգավիճակ: Նույն միտքը հնչել է նաև Վրաց Ուղղափառ եկեղեցու Հովվապետ Իլիա Բ Պատրիարքի շուրթերից իբրև պաշտոնական դիրքորոշում, և վերջինս հավաստել է, թե կողմ է Վրաստանում Հայ Առաքելական եկեղեցուն ու մյուս ավանդական կրոնական համայնքներին նույն կարգավիճակը տալուն: Սակայն հիշողության կորուստը հետզհետե ձեռք է բերում ոչ միայն ախտաբանական, այլև քաղաքական նկարագիր:
Այսօր Վիրահայոց թեմը, պահպանելով կացության թելադրանքով գործելու կարգը, իր բողոքն արտահայտող հայտարարություն է տարածում, հասարակական կազմակերպություններն ու հանրությունը վրդովված է: Պիտի որ դժվար լինի հաշվել այն բոլոր համանման հայտարությունների ու կոչերի քանակը, որոնք շրջանառվել են վերջին տարիների ընթացքում: Միայն թե դրանք առայժմ որևէ կերպ էական արդյունքի չեն հանգեցրել և հազիվ թե կարողանան լինել արդյունավետ, երբ չկա համարժեք պատասխանը, սեպը սեպով հանելու համարձակությունը:
Մի՞թե նույնատիպ մի կացություն էլ այն չէր, որ հերթական անգամ հետաձգվեց Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին երկրորդի այցը Վրաստան: Մի քանի օր առաջ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գերագույն հոգևոր խորհուրդը, ընդառաջելով վրացական կողմի խնդրանքին, ու նկատի առնելով Համայն Վրաստանի Պատրիարք-Կաթողիկոս Իլիա Երկրորդի արտասահմանում բուժումից հետո վերականգնողական շրջանի անհրաժեշտությունը, հարկ համարեց հետաձգել Վեհափառի` նոյեմբերի երկրորդ կեսին նախատեսված այցը: Հրաշալի պաշտոնական վարկած է` վատառողջություն: Եվ սա այս տարվա մեջ արդեն երրորդ անգամն է: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ Իլիա Երկրորդն այժմ պատրաստ է անվերջ հիվանդանալ ու բուժվել, միայն թե իր հայ գործընկերը ոտք չդնի Վրաստանի հողի վրա: Եվ ու՞մ հոգսն է, թե նրա հիվանդությունը միայն ֆիզիկական չէ, այլ վաղուց ի վեր ձեռք է բերել դիվանագիտական բնույթ: Էջմիածինն ասում է, թե կատարվածի մեջ որևէ միտում չի տեսնում: Տարօրինակ է, իսկ ինչու՞ չի տեսնում: Եվ արդյո՞ք այդ կարճատեսությունը ներկա պահին լիովին չի ներդաշնակում վրացական ամնեզիայի հետ:
Էջմիածնում ու Երևանում միտում չեն տեսնում այն բանում, որ ավերվում են հայկական մշակույթի հուշարձանները, որ փակվում են հայկական դասարանները, որ անօրինական կարգով ձերբակալվում են հայազգի քաղաքացիներ, որ սահմանի վրա արգելվում է հայերեն գրքերի մուտքը Վրաստան, իսկ նույն սահմանի առանձին հատվածների նկատմամբ լուրջ հավակնություններ կան: Սակայն փոխարենը աշխարհով մեկ են լինում, երբ իմանում են, որ նախագահ Սահակաշվիլին Ախալքալաքի կենտրոնական հրապարակում հավաքված բնակիչներին դիմում է հայերեն բառերով կամ մի քանի կիլոմետր ճանապարհ է վերանորոգում նրանց համար: Ահա հենց այսպես էլ ձևավորվում են միջպետական այն հարաբերությունները, որոնք այսօր տառապում են լուրջ խրոնիկական հիվանդություններով ու մշտապես բուժման կարիք են զգալու Իլիա Պատրիարքի օրինակով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ուրանի հետ խաղ են անում

9 Նյմ

Դժվար է ասել, եթե չլինեին օտարալեզու ԶԼՄ-ների հրապարակումները, մենք երբևէ կիմանայի՞նք այն, ինչ, օրինակ, The Telegraph-ի կամ The Guardian-ի լրագրողներին հայտնի էր ամենայն մանրամասնությամբ: Սակայն միայն այն բանից հետո, երբ հիշատակված աղբյուրները տպագրեցին սենսացիոն պատմությունը, մեր իշխանությունները հարկ համարեցին ասել. այո, Հայաստանի ու Վրաստանի հատուկ ծառայությունների համագործակցության շրջանակներում բացահայտվել է հարստացված ուրանի մաքսանենգության դեպք, կան ձերբակալվածներ: Եվ պարզվեց, որ դեռևս 8 ամիս առաջ` մարտին Հայաստանի երկու քաղաքացիներ փորձել էին իրենց վտանգավոր գողոնը վաճառել մարդկանց, որոնք նրանց ներկայացել էին որպես իսլամական ահաբեկիչներ: Հայերն, իհարկե, թքած ունեին` իրենց գնորդը ծայրահեղական կլինի, թե պահպանողական, և սիրով ձեռնամուխ են եղել ,,սաղացնելու,, գործընթացին: Ապրիլին սահմանային հսկիչ սարքերը շրջանցելու համար կապարե թիթեղներով պատված ,,Մալբորոյի.. տուփի մեջ զետեղելով 18 գրամ մինչև 89,4 տոկոս հարստացված ուրանը, նրանք գնացքով հասել էին Թբիլիսի, միջուկային նյութով հետաքրքրված մի ,,լուրջ.. կազմակերպության անդամի ներկայացրել իրենց ապրանքը և դրա դիմաց պահանջել ոչ ավել, ոչ պակաս`8 միլիոն դոլար: Ընդ որում, կոմերսանտները պնդել էին, թե եղածն ընդամենը փորձանմուշ է ու որ իրենք կարող են հայթայթել նույնիսկ 120 գրամ ուրան: Քիչ ավելի ուշ` տեսնելով, որ գնի հարցում չափն անել են, նվազեցրել էին մինչև 1,5 միլիոն ու հենց այդ պահին էլ վրա էր հասել խոր հիասթափությունը: Հյուրանոցի համարի դուռը բացվել էր, ներս էին լցվել վրացի իրավապահներն ու ի չիք էին դարձրել հայերի ռադիոակտիվ երազանքը: Շուտով հայտնի էր դարձել, որ գնորդն էլ վրացական հատուկ ծառայությունների աշխատակից էր եղել:
Վրաստանի մայրաքաղաքում տեղի ունեցած փակ դատավարության ժամանակ հրապարակվեցին հայ անունները` Հրանտ Օհանյան, ով Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տիեզերական ճառագայթման բաժնում գիտաշխատող է եղել, գործարար Սմբատ Տոնոյան և այս գործին առնչություն ունեցող, Հայաստանում ձերբակալված Գարիկ Դադայան, ում նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ ՀՀ ք.օր.-ի 215 հոդվածի 2-րդ մասով (ռադիոակտիվ նյութերի մաքսանենգություն): Հիմա արդեն նրանք բոլորն էլ իրենց մեղավոր են ճանաչել:
Սակայն այս ամբողջ պատմության արժեքը կխամրեր, եթե այն զետեղվեր սովորական քրեական գործողության շրջանակներում: Մինչդեռ ամեն բան շատ ավելի ընդարձակ հարթության վրա է դիտարկելի: Կծիկը քանդվել է, և տարբեր ուղղություններով ձգված թելերը նորանոր առնչություններ են բացահայտում` առիթ տալով մի շարք բազմիմաստ հետևություններ կատարելու:
Արևմուտքում արդեն շտապեցին արձանագրել, որ այն կարծիքը, թե ատոմային մաքսանենգները առաջվա պես շատ ակտիվ են նախկին Խորհրդային Միության սահմաններում, հորինվածք չէ, և հիմա Հայաստանը կարող է դիտարկվել իբրև դրա օջախներից մեկը: Նման պարագայում քիչ հետաքրքիր է, որ խոսքը ռազմական ռեակտորներում օգտագործվող հարստացված ուրանի մասին է, մի բան, որը Հայաստանում տեխնիկապես ստանալ ուղղակի հնարավոր չէ: Կարևորն այստեղ աղմուկն է ու մեղավորների մատնանշումը: Տվյալ դեպքում ստվերում կմնա այն փաստը, որ վտանգավոր բեռը ստացվել էր Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկ քաղաքից, որտեղ կա միջուկային վառելիքի վերամշակման գործարան։ Դեռ տարիներ առաջ տեղեկություններ էին հրապարակվել, այն մասին, որ հիշատակված գործարանում միջուկային նյութի որոշ քանակի անհետացում էր արձանագրվել:
Նման կերպ կհիշեն միայն այն մասին, որ դեռևս այս տարվա գարնանը Վրաստանի նախագահ Սահակաշվիլին հայտարարել էր, թե իր երկրի հատուկ ծառայությունները բացահայտել ու խափանել են գերհարստացված ուրանը իսլամական ծայրահեղական խմբավորմանը վաճառելու դավադրությունը: Եվ ոչ մի բառ այն մասին, որ ոչ մի ծայրահեղական էլ իրականում չկար: Ու քանի որ մենք չափազանց քիչ բան գիտենք ատոմային մաքսանենգության ոլորտում ապօրինի առևտրի և այն մասին, թե որքան գողացված նյութեր են գտնվում շրջանառության մեջ, ապա այդ չիմացությունն իր սև գործը կկատարի: Եթե մասնագետը տեղյակ է, որ նման քանակությունը բավարար չէ ատոմային ռումբ ստեղծելու համար, ապա ոչ մասնագետներին առանձնապես դժվար չէ համոզել, թե իբր հայերի ձեռքում եղած չափաքանակը բավարար էր դա օգտագործվել միջուկային մարտագլխիկի մեջ, իսկ խոսքն ավելի պատկերավոր դարձնելու համար նաև հավելել, որ հարստացված ուրանը կարելի է օգտագործել ռազմական նպատակներով, որի մեկ կրիտիկական զանգվածը բավարար է Հիրոսիմայի աղետը կրկնելու համար:
Եկեք նաև հիշենք, որ ընդամենը մեկ տարի առաջ նույն Արևմուտքում հայտարարեցին, թե Հայաստանը տարանցիկ ճանապարհ է հանդիսանում ռազմական նպատակներով օգտագործվող հարստացված ուրան-235-ի համար: Իբրև ասվածի հիմնավորում մեջբերվում էր ԱՄՆ գլխավոր դատախազության եզրակացություններից մեկը, որտեղ խոսք էր գնում Կոլումբիայի ահաբեկիչներին ուրան փոխանցելու երթուղու մասին` նշելով հետևյալ մեխանիզմը. հարստացված ուրանը Հայաստանից տեղափոխվել է Ռումինիա, որտեղից էլ իր ճամփան շարունակել է Դանիա-Հոլանդիա-Անթիլյան կղզիներ-Կոլումբիա երթուղով: Իսկ ԱՄՆ Պետքարտուղարությունը` հրապարակելով Ահաբեկչության դեմ պայքարի 2009 թվականի տարեկան հաշվետվությունն ըստ երկրների, Հայաստանին վերաբերող հատվածում գրում էր, որ թեև մեր երկիրը առաջընթաց է արձանագրել զանգվածային բնաջնջման զենքի թրաֆիքինգի դեմ պայքարում, այդուհանդերձ ,,համատարած կաշառակերությունը շարունակեց խոչընդոտել օրենքների լիակատար իրագործմանը, որոնք կբարելավեին հակաահաբեկչության ոլորտում Հայաստանում տիրող իրավիճակն ու ահաբեկչական գործողություններին արձագանքելու հնարավորությունները,,:
Ահա այսպիսի բաներ: Իսկ շարադրված պատմության մեջ իսկական սենսացիայն ոչ թե այն է, որ երեք հայեր որոշեցին ուրան վաճառել, այլ այն, որ Հայաստանում նման բան կա ու դա կարելի է առանց դժվարության ձեռք բերել:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Լրտեսամանիա` հայկական հետքով

2 Նյմ

Վրացական իշխանությունները, որոնք ոչ մի գնով չեն կարողանում ձերբազատվել հետապնդման բարդույթից, այս օրերին համակվել են հերթական լրտեսամանիայով: Տեղեկատվությունն այն մասին, որ այդ երկրում ձերբակալվել են 20 անձ՝ Ռուսաստանի օգտին լրտեսության մեղադրանքով, քչերին զարմացրեց: Այն ամենն, ինչ սովորաբար Թբիլիսին վերագրում է ռուսներին, մեծ մասամբ ուրիշ բան չի լինում, քան թերարժեքության ու արկածախնդրության միաձուլումից ծնունդ առած գործողություն: Եվ այժմ խիստ դժվար է հավատալ, որ գոնե այս անգամ խոսք կարող է գնալ իրականությանը մոտ փաստերի մասին:
Արդեն հաղորդվել է, որ բոլոր ձերբակալվածները Վրաստանի քաղաքացիներ են, որոնք կասկածվում են ճյուղավորված լրտեսական ցանց ստեղծելու համար՝ նպատակ ունենալով ձեռք բերել ու Մոսկվային փոխանցել պետական ու ռազմական գաղտնիք ներկայացնող տեղեկատվություն։ Առանձահատուկ շեշտադրությամբ ընդգծվել է և այն, որ խմբի երկու անդամները հայազգի քաղաքացիներ են:
Որքան էլ առաջին հայացքից տարօրինակ հնչի, բայց միայն աժմ է հայտնի դառնում, որ իրավապահները դեռևս հոկտեմբերի 17-ին ձերբակալել էին Բաթումիի բնակիչներ Արմեն Գևորգյանին ու Ռուբեն Շիկոյանին: Վերջիններիս մասին ասվում է, որ երկուսն էլ աշխատել են բեռների ու նավթամթերքի փոխադրման ստուգումներով զբաղվող մի ընկերությունում: Գևորգյանն այդ ընկերության տնօրենն էր, իսկ Շիկոյանը զբաղեցնում էր նրա տեղակալի պաշտոնը: Նրանք շարժման անդամներ են դեռևս 1998 թվից և ակտիվորեն աշխատել են երիտասարդության հիմնախնդիրների լուծման ուղղությամբ: Իսկ Ա. Գևորգյանը Ասլան Աբաշիձեի իշխանության տարիներին նաև Աջարիայի հայ համայնքի ղեկավարն էր:
Վրացական իշխանություններն առայժմ հրաժարվում են որևէ հավելյալ տեղեկատվություն տրամադրել: Գործի քննությունն ընթանում է լիակատար գաղտնիության պայմաններում: Անանուն աղբյուրներից հնարավոր է դարձել իմանալ ընդամենը այն, որ Շիկոյանին ու Գևորգյանին մեղադրում են Ռուսաստանի Դաշնության մի քաղաքացուց գումար ստանալու մեջ: Վրացական թերթերը գրում են, թե ենթադրաբար այդ ռուսաստանցին հետախուզության աշխատակից է եղել, իսկ ձերբակալվածներին հանձնարարված է եղել տեղեկություններ հավաքել Վրաստանի ներքին գործերի ու պաշտպանության նախարարությունների կողմից իրականացված գնումների, ինչպես նաև ուժային կառույցների աշխատակիցների անձնական տվյալների մասին: Հույս կա, որ մոտ օրերս փոքր-ինչ լույս կսփռվի այս մութ պատմության վրա: Համենայն դեպս, վրաց իրավապահները խոստացել են գործի մանրամասները հրապարակել նոյեմբերի 5-ին: Իսկ առայժմ տեղյակ է պահվել այն մասին, որ հայերից մեկը ներկայումս գտնվում է հիվանդանոցում, քանի որ տառապում է շաքարախտով:
Դժվար է ասել` Հայաստանի իշխանություններն ինչ-որ կերպ կփորձե՞ն արձագանքել կատարվածին: Հասկանալի է, որ ձերբակալվածները մեր երկրի քաղաքացիներ չեն և դա դժվարություններ կհարուցի միջամտելու պարագայում: Սակայն հարկ է նաև չմոռանալ, որ սա բնավ էլ վրացական իշխանությունների կողմից բացահայտման առաջին փորձը չէ: Անցյալ տարվա հունվարին նրանք նույն կերպ Ախալցխայի երիտասարդական կենտրոնում ձերբակալեցին երկու հայերի` Գրիգոր Մինասյանին ու Սերգեյ Հակոբջանյանին: Երիտասարդներին մեղադրանք առաջադրվեց` հանցագործության նախապատրաստում, անօրինական զինված խմբավորման ստեղծում և լրտեսություն: Հասկանալի է, որ հետո ոչ միայն անհնար եղավ լրտեսության փաստն ապացուցել, այլ գոնե մի պարսատիկ գտնել զինված խմբավորման զինանոցից: Բայց նույնիսկ այդ աղաղակող կեղծիքները վրացական կողմին ետ չեն պահում իրենց մտադրություններից: Ջանալով անպայման ընդգծել հայ-ռուսական դավադրության գոյությունը, նրանք յուրաքանչյուր անգամ երևակայական լրտեսական խմբերի ինտերնացիոնալ կազմը:
Մոսկվայի առաջին արձագանքները գալիս են հաստատելու ձեռնարկի շինծու լինելու հանգամանքը: Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն հրաժարվել է մեկնաբանություններ անելուց, իսկ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել է, թե քանի որ ձերբակալվածները Վրաստանի քաղաքացիներ են, ապա ավելի տրամաբանական կլիներ հենց պաշտոնական Թբիլիսիին դիմել պարզաբանումների համար: Ի դեպ, հիշեցնենք նաև, որ 2006-ին վրացական ոստիկանությունը ձերբակալել էր 4 ռուս զինվորականների ու Վրաստանի 11 քաղաքացիների, որոնք կրկին մեղադրվում էին լրտեսության մեջ:
Վրաստանի ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը աղմկահարույց այս առնչությամբ իրենց բացատրությունն ունեն: Նրանք ուշադրություն են հրավիրում այն փաստի վրա, որ ռուս- հայկական հետքով հերթական լրտեսական սկանդալը ծագել է տեղի ընդդիմության խոստացված ակտիվացման նախօրեին: Վրացի ընդդիմադիրները նոյեմբերի երկրորդ կեսին պատրաստվում են փողոց դուրս գալ` անհամաձայնություն հայտնելու նախագահ Սահակաշվիլիի վարած քաղաքականությանը: Եվ չի բացառվում, որ շատ շուտով իշխանությունները փորձեն ներքին քաղաքական շիկացումը կապել Մոսկվայի խարդավանքների հետ: Դա նոր բան չէ Թբիլիսիի գործելաոճում:
Կա ևս մի ուշագրավ դրվագ: Դեռևս այս տարվա ամռանը Վրաստանի պաշտոնական մարմինները հայտարարել էին, թե չեն բացառում, որ երկրի ներսում լրտեսական ցանց է ձևավորվում: Այս խոսքերից անմիջապես հետո ելույթ ունեցավ Բրիտանական հետախուզության պետը` նախազգուշացնելով այն մասին, թե իբր ձախողվելով ԱՄՆ-ում ու Եվրոպայում, Ռուսաստանի հատուկ ծառայություններն այժմ կարող են իրենց հետախույզներին ուղարկել Վրաստան: Ահա այսպիսի դետեկտիվ սյուժե` միանգամայն արժանի Արթուր Կոնան Դոյլի գրչին ու երևակայությանը: Ուրեմն զինվենք համբերությամբ և սպասենք վիպական հանգուցալուծման:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: