Tag Archives: Վաշինգտոն

Կարգավորման ձմեռային ժամանակը

11 Հնվ

Քաղաքական գործընթացներում տարեսկզբի դադարը ըստ ամենայնի օգտագործվեց ոչ այնքան լիցքաթափման, որքան նոր լիցքեր կուտակելու նպատակով: Հազիվ թե առիթ կա պնդելու, որ այս ընթացքում տեղի ունեցան առաջնահերթությունների վերաճշտումներ: Լավագույն դեպքում խոսք կարող է գնալ մարտավարական նոր հնարքների կիրառման մասին, ինչին պետք է սպասել արդեն մոտ ժամանակներս: Եվ վերստին առկախ վիճակում հայտնված Ղարաբաղյան հակամարտության խնդիրը դրանց շարքում, անկասկած, առաջիններից մեկն է լինելու: Կողմերը դեռ չեն պատրաստվում ձեռնարկել որևէ կոնկրետ քայլ կամ հանդես գալ սեփական նախաձեռնություններով: Նրանց փոխարեն քաղաքական «տարեմուտի» բացումը կազդարարեն միջնորդները: Արդեն այս ամիս ակնկալվում է, որ Մոսկվայում տեղի կունենա Հայաստանի, Ադրբեջանի ու Ռուսաստանի ԱԳ նախարարների հանդիպումը: Ռուսաստանցի նախարար Սերգեյ Լավրովի նախաձեռնությունը նախորդ տարվա դեկտեմբերյան հանդիպման շարունակությունը պիտի դառնա` նպատակ ունենալով օրակարգում պահել բանակցային շփումները և դրանով իսկ ապահովագրված լինել կողմերի կտրուկ գործողությունների հնարավորությունից:
Սրան կհաջորդի ձգձգված հակամարտությունների գծով ԵԱՀԿ լիտվական նախագահության նորանշանակ հատուկ ներկայացուցիչ, Լիտվայի ԱԳՆ նախկին քարտուղար Գեդրյուս Չեկուոլիսի այցը մեր տարածաշրջան: Ամենայն համանականությամբ, նրան պետք է սպասել փետրվարի վերջին: Չեկուոլիսը կլինի Երևանում ու Բաքվում։ Վերջինս արդեն իսկ առիթ է ունեցել ցուցադրելու իր իրատեսությունը` զերծ ամեն կարգի հավելյալ լավատեսությունից: «Ես կասկածում եմ, որ մեզ չի հաջողվի հեղաշրջում իրականացնել ձգված հակամարտությունների լուծման ուղղությամբ, քանի որ ԵԱՀԿ-ն մի կազմակերպություն է, որում առաջընթացը չափվում է միլիմետրերով։ Սակայն ամեն նվաճված միլիմետրը ոսկու քաշ ունի»,- հայտարարել է Չեկուոլիսը։
Սպասվող հյուրերի թվում առանձնակի նշանակություն է տրվում ԵԱՀԿ գործող նախագահ, Լիտվայի արտգործնախարար Աուդրնոյուս Աժուբալիսի այցին: Բայց դա լավագույն դեպքում կկայանա մարտի սկզբին, երբ նա կժամանի Հայաստան, Ադրբեջան ու Վրաստան: Այժմ դժվար է կանխապես կռահել, թե մինչ գարուն ինչպիսի տեղաշարժեր կարող են արձանագրված լինել և որքանով դրանք իրենց անդրադարձը կունենան հանդիպումների բովանդակության վրա: Սակայն հստակ է, որ կողմերից յուրաքանչյուրը ձգտելու է լավագույնս ներկայանալ մրցակցային դաշտում:
Ասվում է նաև, որ ԵԽԽՎ-ում Հայաստանի և Ադրբեջանի պատվիրակությունների միջև համաձայնություն է ձեռք բերվել խորհրդարանական ֆորմատով հանդիպումներ կազմակերպելու և ԼՂ հարցով կոնսուլտացիաներ անցկացնելու հարցում: Այս տեղեկատվությունը հայկական կողմը դեռ չի հաստատել, բայց այն միանգամայն իրագործելի է, թեև դրանից լուրջ ակնկալիքներ ունենալ պետք չէ:
Ի դեպ, ակնկալիքների մասով նույն վերապահությունը կարելի է տարածել ողջ գործընթացի վրա: Հեռանկարն այս պահին այնքան անորոշ ու լճացած է, որ քչերն են համարձակվում հուսադրող կանխատեսումներ կատարել: Փոխարենը քիչ չեն արգելակման պատճառների ու հետևանքների մասին դատողությունները: Վերլուծաբանները նախկինի պես շարունակում են Ղարաբաղի հարցը դիտարկել մեծ տերությունների վերաբերմունքի տեսանկյունից` համարյա միշտ հանգելով միևնույն եզրակացությանը: Այսպես, ռուս ռազմական փորձագետ Ալեքսանդր Ցիգանյոկի կարծիքով, բանակցային գործընթացը թեև շարունակում է մնալ փակուղում, սակայն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մասնակցությամբ բանակցությունները կշարունակվեն ու կկատարվեն արձանագրային եզրակացություններ: «Պատճառն այն է, որ գլխավոր արտաքին խաղացողների` Մոսկվայի, Վաշինգտոնի ու Բրյուսելի շահերը որոշ դեպքերում համընկնում են, իսկ կոնկրետ դեպքերում` ոչ»,-նշել է նա` հավելելով, որ Մոսկվան ստատուս-քվոյի լուռ կողմնակիցն է: Սրա հետ մեկտեղ տարածված կարծիք է մնում այն պնդումը, թե Բրյուսելն ու Վաշինգտոնը առաջակում են որպես խաղաղարարներ մտցնել այն երկրներին, որոնք տարածշրջանում անմիջական հետաքրքրություններ չունեն: Նրանք նաև պնդում են, որ խաղաղարար ուժերը չլինեն ԵԱՀԿ համանախագահող երկների զինված ուժերից, մի ցանկություն, որի առաջ Մոսկվան հազիվ թե կանաչ լույս վառի:
Այս տեսակետը չի կիսում վերլուծաբան Ալեքսանդր Լուկյանովը՝ գտնելով, որ փակուղային վիճակ չկա և հակամարտության գոտում լայնամասշտաբ գործողություններն անիրական են: Նրա խորին համոզմամբ, տարածաշրջանում շահեր ունեցող գերտերությունները ցանկանում են Կովկասը տեսնել կայուն: Եթե Լուկանովի կարծիքը համադրենք Ռուսաստանի Պետդումայի պատգամավոր, ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի տնօրեն Կոնստանտին Զատուլինի մտքերի հետ, ապա կարելի է մի շարք ընդհանություններ գտնել` այն տարբերությամբ, որ ըստ Զատուլինի, այժմ բոլոր ջանքերն ուղղված են ոչ այնքան կարգավորմանը, որքան ռազմական գործողությունների բռնկումը կանխելուն: Վերջինս նաև այն տպավորությունն ունի, որ ղարաբաղյան հակամարտության գոտում իրադրությունն ավելի տագնապահարույց է դարձել, կողմերն ավելի ծայրահեղ անհանդուրժողականություն են ցուցաբերում, և ավելի է կոշտացել Ադրբեջանի դիրքորոշումը:
Եթե ռուս պատգամավորն իր դիրքորոշման սեփական հիմնավորումներն ունի, ապա Բաքվում դա ոչ այնքան ժխտում են, որքան փորձում են ներշնչվել այն բանի հավատով, թե ժամանակը չի աշխատում Հայաստանի օգտին: Դրան զուգահեռ ադրբեջանցիները նախկինի պես դժգոհ են միջնորդ երկրներից և նոր տարում նրանցից շատ ավելին են ակնկալում: Այդ գանգատները օրերս հրապարակավ արտահայտեց նաև Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովը: «Ցավոք, միջազգային հանրությունը, մասնավորապես ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանն ու Ֆրանսիան երեք հիմնական ուժերի կարգավիճակում բավարար ճնշում չեն գործադրում Հայաստանի վրա: Ուստի մենք պետք է ակտիվացնենք մեր բանակցությունները»,- ասաց նա: Ի դեպ, Մամեդյարովն իր խոսքին մի միտք էլ հավելեց, որն առաջին հայացքից պիտի խիստ տարօրինակ հնչի: Ըստ նրա, «եթե Ադրբեջանի դեմ ռազմական միջոցներ կիրառվեն, խնդրի լուծումը կլինի ռազմական»: Անսովոր է, որ մշտապես ուժի դիրքերից խոսող երկիրը հանակարծ ակնարկում է իր հանդեպ ոտնձգության հնարավորության մասին` այդպես էլ չհստակեցնելով, թե ու՞մ նկատի ունի: Բաքվում հրաշալի գիտեն, որ Հայաստանն այլևս պատճառ չունի պատերազմելու: Այդ դեպքում ո՞վ է այն աներևույթ թշնամին, որ կհանդգնի խախտել փխրուն խաղաղությունը: Հարցն, անշուշտ, պատասխան ունենալ չի կարող: Ընդհանուր անորոշության պայմաններում դժվար թե գտնվի ավելի նախընտրելի կեցվածք, քան եղածն Էլ ավելի պղտորելն է: Ասում են` պղտոր ջրերում ձուկ որսալը շատ ավելի դյուրին է լինում…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Եվ ամեն ինչ կսկսվի նորից…

24 Դկտ

Պետք է ասել, որ անկախ այն բանից` Հայաստանը դա ցանկանում էր, թե ոչ, անցնող տարին ակտիվ էր ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանն ուղղված ջանքերի տեսանկյունից: Եվ եթե, այլ ոլորտների օրինակով, փորձ կատարենք ամփոփելու նաև ԼՂՀ ճակատագրին առնչվող բանակցային և ոչ բանակցային գործընթացները, պատասխանը կարող է ստացվել երկիմաստ: Մի դեպքում պիտի արձանագրենք, որ գործընթացը շարունակվեց առանց էական արդյունքների: Իսկ մյուս կողմից էլ չենք կարող չնկատել կարևորագույնը` Հայաստանին ևս մեկ տարի հաջողվեց պահպանել խաղաղությունը: Ճիշտ է, ոմանք այս ձևակերպման մեջ հակված են հատկանշական շտկում կատարելու` պնդելով, թե մենք իրականում պարտադրեցին այդ խաղաղությունը, սակայն այդ ո՞ր խաղաղությունն է, որ ներկա աշխարհում տրվում է առանց հարկադրանքի ու ճիգերի: Այս առումով շատ ավելի ընդունելի է նրանց վերաբերմունքը, ովքեր նախապատվելին համարում են ժամանակի փորձություններին դիմակայող որակներով օժտված արդյունքները, այսինքն այն քայլերը, որոնք կապահովեն վաղվա առաջընթացը:
Իսկ օր եկող տարին ևս հագեցած է լինելու զարգացումներով, դրանում չեն կասկածում ինչպես միջնորդները, այնպես էլ հակամարտող կողմերը: Պարզապես նրանցից յուրաքանչյուրը սպասելիքների սեփական նկարագիրն ու վերջնահաշվարկն ունի, և հենց դրանց անհամապատասխանության վրա էլ կառուցվում է այն, ինչն անվանում ենք կարգավորում:
Ադրբեջանն, օրինակ, արդեն իսկ հայտարարում է, թե հաջորդ տարի ցանկանում է հնարավորինս հասնել որևէ համաձայնության, այսինքն` ավարտել հարցը և հաստատել պլանը: Այսպիսին է Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովի պատկերացումը, ով խոսելով ղարաբաղյան խնդրի մասին, մեկ անգամ ևս հաղորդում է, որ ադրբեջանական կողմը ընդունել է Մադրիդյան սկզբունքները, իսկ հայկական կողմը չի ընդունում որոշ պահեր: «Ցանկանում ենք վերացնել այդ խնդիրը և սկսել աշխատել խաղաղության համաձայնագրի վրա»,- իր ամանորյա երազանքն է պահում Մամեդյարովը:
Նոր տարվա հայաստանյան ռազմավարության և մոտեցումների մասին ընդհանուր պատկերացում կարելի է քաղել նախագահ Սարգսյանի վերջին ելույթից` արտասանցած ՀՀԿ 20-ամյակին նվիրված հանդիսավոր նիստի ժամանակ: Նախագահն ի մասնավորի ասաց. «Մեր խնդիրը արդարացի լուծում գտնելն է, որին հասնելու ճանապարհի հարցում միակարծիք են և այդ մասին հստակ հայտարարել են թե Հայաստանը, թե խնդրի կարգավորման հետ առնչություն ունեցող տերությունները և թե միջազգային ամենահայտնի կազմակերպությունները… Վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում կարևորագույն բոլոր հարթակներում և խնդրի հետ կապ ունեցող բոլոր կողմերին հրապարակավ ներկայացվել է այն եզրագիծը, որից այն կողմ մենք բանակցելու տեղ չունենք»:
Ինչպես տեսնում ենք, այդ երզրագծերը էականորեն տարբեր են, եթե ոչ` հակադիր: Ս. Սարգսյանի ակնարկը ԼՂՀ անկախ կարգավիճակի մասին է, մի բան, ինչի շուրջ Բաքուն, մեր օրինակով, դեռևս «բանակցելու տեղ չունի»: Եվ սա է պատճառը, որ թե հարևան երկրում, թե Հայաստանում մշտապես օրակարգ է վերադառնում պահուստային տարբերակը: Հատկապես դրա հեռանկարով էր, որ կնքվեց հայ-ռուսական ռազմական համաձայնագիրը: Իսկ երկու օր առաջ ադրբեջանական խորհրդարանը վավերացրեց Թուրքիայի ու Ադրբեջանի միջև նույնպես ամռանը կնքված «Ռազմավարական գործընկերության և փոխօգնության մասին» պայմանագիրը: Մինչ օրս օտար աչքի համար գաղտնի պահված փաստաթուղթն այժմ ետ է տանում խորհրդավորության քողը, և միանգամայն պարզ է դառնում, որ դրա հիմնական նպատակը հայ-ռուսական ռազմական համագործակցության հետ հավասարակշռվելն է: Պայմանագրի երկրորդ կետը բառացիորեն կրկնում է այն, ինչը ստորագրվեց օգոստոսին Երևանում. «Եթե պայմանագիրը ստորագրած կողմերից մեկը զինված հարձակման կամ ագրեսիայի ենթարկվի այլ պետության կամ պետությունների խմբի կողմից, ապա մյուսը պարտավորվում է փոխադարձ օգնություն տրամադրել` առկա բոլոր հնարավորությունների կիրառմամբ»: Ահա այսպես խնդրին միջամտել ցանկացող մասնակիցները իրավական հիմքեր են ստանում իրենց ներկայության համար: Սակայն դա էլ կարծես թե բավարար չէ:
Բոլորովին վերջերս ռուսական մամուլում հայտնվեցին ուշագրավ հրապարակումներ, որոնցից մեկը «Արգումենտի նեդելի» պարբերականի հոդվածն էր այն մասին, թե Վաշինգտոնը անհրաժեշտության դեպքում չի խոչընդոտի ղարաբաղյան հակամարտության ուժային լուծմանը: Թերթը գրում էր, որ ԱՄՆ վարչակազմը Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին «քարտ-բլանշ» է տվել խնդիրը լուծելու համար: Թե որքանով է սա հավաստի, այլ հարց է: Սակայն հատկանշականն այն է, որ ռուսներն ավելի հաճախ են հրապարակ նետում նման վարկածներ` կարծես դրանով ցանկանալով ամեն կերպ ընդգծել ու մեծացնել իրենց դերակատարությունը ԼՂ կարգավորման գործում: Իսկ ամերիկացիները ոչ միայն չեն առարկում նրանց, այլև ընդհակառակը, անուղղակիորեն հաստատում են իրենց դերի նվազման հավանականությունը: «ԱՄՆ-ը 2011-ին կմտնի նախագահական ընտրարշավի փուլ, ուստի դժվար լուծելի հակամարտությունները, որոնցում Վաշինգտոնի համար անհապաղ քաղաքական և PR դիվիդենտներ ստանալու հեռանկարները մեծ չեն ու ազգային անվտանգության սպառնալիքը սահմանափակ է, ամերիկյան վարչակազմի համար (հատկապես երկրի տնտեսական դժվարությունների ֆոնին) քիչ դեր կունենան»,- ապագայի համար կանխագուշակում են կատարում Heritage Foundation-ի փորձագետները:
Կռահումներ անելն, իհարկե, անշնորհակալ զբաղմունք է: Իսկ մեր դառը փորձը մեզ հուշում է, որ շատ բաներ ուղղակի կախման մեջ կլինեն այս կամ այն հանգամանքից, անսպասելի կամ սպասելի շրջադարձերից, մեծ ու փոքր շահերի բախումներից: Այնպես որ, 2011-ին Ղարաբաղի խնդիրը ևս պայմանավորված կլինի ոչ այնքան ծրագրված քայլերով, որքան կողմնակի գործոններով: Այլ հարց է, թե մենք որքանով պատրաստ կլինենք մեր գործողությունները ներդաշնակեցնել այդ տարուբերումներ հետ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: