Tag Archives: ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳ

ԻՆՉ ՍՈՎՈՐԵՑՐԵՑ ԻՆՁ ՕԳՅՈՒՍՏ ՌՈԴԵՆԸ

1 Հլս

Այն ժամանակ ես դեռ պատանի էի: Սովորում էի Փարզում և միաժամանակ իմ գրական առաջին փորձերն էի անում: Հոգուս խորքում զգում էի, որ կարող եմ լավ գրել, սակայն ինչ- որ բան պակասում էր ինձ, և ես չէի կարողանում հասկանալ, թե դա ինչն է: Չափ չկար ուրախությաննս, երբ ինձ ներկայացրին նշանավոր քանդակագործ Օգյուստ Ռոդենին, որն, իմ կարծիքով, Միքելանջելոյին չի զիջում:
Երբ ես ճաշի էի հրավիրված Ռոդենի համեստ տանը, նրա բարյացակամ ու անկեղծ վերաբերմունքը օգնեց ինձ հաղթահարելու ամաչկոտությունս: Նրա արվեստանոցում ես տեսա ավարտված ու անավարտ շատ քանդակներ, բազմաթիվ դետալներ` ձեռքեր, նույնիսկ առանձին մատներ: Այստեղ ամեն ինչ խոսում էր մեծ վարպետի գեղեցիկ որոնման և լարված աշխատանքի մասին:
Ռոդենը հագավ աշխատանքային խալաթը, մոտեցավ քանդակներից մեկին, ասաց.
-Սա իմ վերջին գործն է, կարծում եմ, որ արդեն ավարտել եմ այն:- Եվ որպեսզի ավելի լավ տեսնի վայելչակազմ, թիկնեղ ծերունին մի քանի քայլ ետ գնաց, հեռվից նայեց ու ավելացրեց,- այո, այո, կարծում եմ, որ ավարտված է…- բայց մի պահ ևս ուշադիր զննեց իր ստեղծագործությունն ու բացականչեց,- այ այստեղ միայն` ուսի այս մասը շատ կոպիտ է: Ներցեք…
Քանդակագործը վերցրեց գործիքը, ծեփվածքը կարծես սկսեց երգել այդ ուժեղ ձեռքերի տակ: Վարպետի աչքերը շողացին. «Այստեղ էլ… այստեղ էլ»: Նա դարձյալ մի քիչ ետ գնաց, դարձյալ ուշադիր զննեց: Նրա աչքերը մեկ փայլում էին ուրախությունից, մեկ խիստ արտահայտություն ստանում: Նա շարունակում էր աշխատել:
Այդպես անցավ կես ժամ, մեկ ժամ… Նա կարծես մոռացել էր իմ ներկայությունը: Նրա համար իր ստեղծած կատարյալ կերպարից բացի ոչինչ գոյություն չուներ:
Վերջապես թեթևացած շունչ քաշեց, գործիքը մի կողմ շպրտեց ու այնպես սիրով ու քնքշորեն, որով կարելի է սիրելիի ուսերին շալ գցել, նա քանդակը փաթաթեց թաց քաթանով, հետո մի պահ ևս նայեց ու շրջվեց դեպի դուռը: Հասնելով դռանը` հանկարծ նկատեց ինձ: Եվ այդ ժամանակ միայն հիշեց, որ ես իր հյուրն եմ:
— Ներեցեք, խնդրում եմ,- ասաց նա,- բոլորովին մոռացել էի ձեզ:
Ես ոգևորությամբ սեղմեցի նրա ձեռքը: Վարպետը հասկացավ ինձ, ժպտաց ու գրկեց ուսերս: Մենք դուրս եկանք արվեստանոցից:
Ընդամենը կես օրվա ընթացքում այդտեղ ես ավելի շատ բան հասկացա, քան սովորելուս ամբողջ տարիների ընթացքում: Ես հասկացա, որ աշխատանքը պիտի ուրախություն ու հոգեկան բավականություն պատճառի մարդուն:
Ոչինչ ինձ այդպես չէր ցնցել, որքան այն ճշմարտությունը, որ երբ աշխատանքը ամբողջությամբ կլանում է մարդուն, նա կարող է մոռանալ և ժամանակը, և վայրը, և իրեն շրջապատող ողջ աշխարհը: Այդ մեկ ժամվա ընթացքում ես հասկացա, թե որտեղ է թաքնված ստեղծագործողի հաջողությունների գաղտնիքը: Դա կայանում է ողջ միտքն ու կամքը մեկ նպատակի ծառայեցնելու կարողության մեջ:
Մարդը պետք է կարողանա լիովին նվիրվել իր աշխատանքին: Հաջողության հասնելու համար մեկ ուրիշ կախարդական բանաձև գոյություն չունի:

ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳtumblr_nxplnpU4we1qkdq56o1_500

ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳ

21 Մյս

Դժվար է որոշել խենթ խիզախությունը խենթությունից բաժանող սահմանը, չէ՞ որ հերոսությանը միշտ հատուկ է խելացնորությունը: Սանչո Պանսան կյանքի իմաստությամբ գերազանցում է Դոն Կիխոստին, իսկ Թերսիդերսը դատողության տեսակետից մի գլուխ բարձր է Աքիլլեսից: Բայց Համլետի այն խոսքերը, թե նույնիսկ խոտի շյուղի համար արժե պայքարել, երբ պատիվդ է խոցված, բոլոր ժամանակներում կմնան իսկական հերոսական անհատականության չափանիշ:

Մենք խեղաթյուրում ենք պատմական հեռանկարը, երբ սերունդների հարմար դիրքերից ենք գնահատում իրադարձությունները` հաշվի առնելով նաև արդյունքները: Շատ հեշտ է հետին թվով դատապարտել պարտվածին, որը համարձակվել է անիմաստ պայքարի ելնել…???????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳ

24 Դկտ

Կարեկցանքի երկու տեսակ գոյություն ունի: Առաջինը` թուլակամ և սենտիմենտալ, որն ըստ էության այլ բան չէ, քան սրտի անհամբերություն, որը շտապում է հնարավորինս արագ ազատվել մեկ ուրիշի դժբախտության տեսքից առաջացած ծանր զգացողությունից: Դա կարեկցանք չէ, այլ ընդամենը բնազդային ցանկություն` պատնեշել սեփական հանգստությունը մերձավորի տառապանքից: Բայց կա մեկ ուրիշ կարեկցանք` իսկականը, որը գործողություն է պահանջում, այլ ոչ թե սենտիմենտներ, նա գիտի, թե ինչ է ուզում, և վճռականությամբ լի, տառապելով ու կարեկցելով անում է ամեն բան, ինչը մարդկային ուժերի սահմաններում է և նույնիսկ դրանից վեր:Stefan-Zweig-600x386

Ստեֆան Ցվայգի մահը

1 Նյմ

Իր երկրում ֆաշիստական ռեժիմի հաստատումից հետո ազգությամբ հրեա Ստեֆան Ցվայգը 1935-ին կնոջ հետ հեռացավ Ավստրիայից և հաստատվեց բրազիլական մի փոքրիկ քաղաքում: Համաշխարհային պատերազմի սկիզբը նրանց վհատության գիրկը նետեց:  Հայտնվելով մեկուսացման ու հուսահատության գրկում, Ցվայգը  և նրա կինը որոշում են միասին ինքնասպան լինել: Նրանք ընդունում են քնաբերի մեծ չափաբաժին: Առավոտյան նրանց տան սեղանի վրա գտնում են այս երկտողը. «Թող իմ բարեկամները տեսնեն լուսաբացը երկար գիշերից հետո: Իմ համբերությունը չբավարարեց, ես հեռանում եմ առաջինը»:Zweig-dead

ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳ

26 Հնվ

Ոչ, առողջները, ուժեղները, հպարտները, զվարթները չեն կարողանում սիրել: Նրանց ինչի՞ն է դա պետք: Նրանք ընդունում են սերն ու խոնարհումն ըստ հարկի, մեծամտորեն և անտարբեր: Եթե մարդը տրվում է նրանց ամբողջապես, նրանք դրա մեջ չեն տեսնում ողջ կյանքի իմաստն ու երջանկությունը: Ոչ, նրանց համար դա ընդամենը լրացում է իրենց անձի, ասես մազերի կամ ապարանջանի զարդարանք: Միայն ճակատագրից քշվածներին, ճնշվածներին, թույլերին, տգեղներին, մերժվածներին է կարելի իրապես օգնել սիրո միջոցով: Նա, ով տալիս է իր կյանքը սիրուն, հատուցվում է այն ամենի համար, ինչ իրենից խլվել է: Միայն նրանք գիտեն ճշմարտորեն սիրել և ընդունել սերը, միայն նրանք գիտեն, թե ինչպես է պետք սիրել. համակերպումով և երախտագիտորեն…

Zweig Stefan

ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳ

14 Դկտ

Հաճախ են ասում, թե մարդ իրեն մատնում է խաղի ժամանակ: Ես կասեմ, որ խաղի ժամանակ նրան էլ ավելի է մատնում նրա ձեռքը, որովհետև բոլոր կամ համարյա բոլոր խաղամոլները վարժվում են իրենց դեմքին իշխելու: Նրանք ցրում են իրենց բերանի շուրջը գոյացող կնճիռները, հուզմունքը թաքցնելու համար սեղմում են ատամները, աչքերին թույլ չեն տալիս մատնելու իրենց տագնապը, սանձահարում են դեմքի դողացող մկանները և նրան տալիս են իբր թե ազնվական անտարբերության կեղծ արտահայտություն: Բայց հենց այն պատճառով, որ նրանց ուշադրությունը միշտ կենտրոնացված է դեմքն իրենց ենթարկելու վրա, նրանք մոռանում են ձեռքերը, մոռանում են, որ կան մարդիկ, որ դիտում են այդ ձեռքերը և դրանցով գուշակում ամեն ինչ` ագահությունը, համառությունը, ջղայնությունը, անտարբերությունը, հոգնածությունը: Որովհետև անխուսափելիորեն հասնում է այն պահը, երբ այդ լարված կամ թվում է, թե քնած մատները դուրս են բերվում իրենց շինծու հանգստության վիճակից: Այդ կարճատև ակնթարթում, երբ պտուտախաղի գնդիկն ընկնում է խաղադաշտի փոսիկի վրա, և տալիս են համապատասխան թվի անունը, այդ ակնթարթում ձեռքերի այդ հարյուրյակը կամ նույնիսկ հարյուրավոր ձեռքեր ինքնաբերաբար կատարում են յուրաքանչյուրն իրեն հատուկ, բոլորովին անհատական, խորապես բնազդական մի շարժում… Դուք երևակայել չեք կարող, թե ինչպիսի ձեռքեր ասես, որ չեն լինում, վայրենի գազաններ` մազոտ, կեռ մատներով, որոնք սարդի պես են հավաքում փողը, և դալուկ եղունգներով նյարդային, դողացող մատներ, որոնք հազիվ են համարձակվում այդ փողը վերցնել. ազնիվ և ստոր, կոպիտ և ամաչկոտ, խորամանկ և կարծես կակազող ձեռքեր, որոնցից ամեն մի զույգը յուրօրինակ ձևով է պատմում իր կյանքը…

ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳ

10 Դկտ

Ոչ մի արվեստագետ օր-օրի, ամեն օր քսանչորս ժամ շարունակ արվեստագետ չի լինում, բայց ճշմարիտ, անանց արժեքները, որ հաջողվում է ստեղծել, նա ստեղծում է ներշնչանքի սակավաթիվ ու հազվագյուտ պահերին միայն:
Այդպես էլ պատմությունը, ի դեմս որի մենք հարգում ենք բոլոր ժամանակների մեծագույն բանաստեղծին ու արարչին, բնավ էլ անընդմեջ չի արարվում: Եվ «տեր աստծու այդ խորհրդավոր արհեստանոցում», ինչպես կոչում էր պատմությանը Գյոթեն, աննշան ու սովորական շատ բան է տեղի ունենում: Այստեղ էլ, ինչպես կյանքի ու արվեստի բոլոր ոլորտներում, հազվագյուտ են մեծ ու անմոռաց պահերը: Ավելի հաճախ պատմությունը տարեգրի անաչառությամբ շարում է փաստ փաստի ետևից, օղակ առ օղակ ավելացնելով այն վիթխարի շղթային, որ ձգվում է հազարամյակների միջով, քանի որ դարաշրջանի ամեն մի քայլը պահանջում է նախապատրաստություն, ամեն մի ճշմարիտ իրադարձություն հասունանում է ներքուստ: Միլիոնավոր մարդկանցից, որ ժողովուրդ են կազմում, ծնվում է միայն մի հանճար, ապարդյուն անցնող միլիոնավոր ժամերից միայն մեկն է դառնում իրոք պատմական: Եվ դա մարդկության աստեղային ժամն է:
Դրա փոխարեն, եթե արվեստում հանճար է հայտնվում, նա մնում է ապրելու դարերով: Երբ խփի աստեղային ժամը, նա կարող է կանխորոշել գալիք տարիներն ու հարյուրամյակները, և այդ պահին, ինչպես շանթարգելի ծայրին է բևեռվում մթնոլորտի բովանդակ էլեկտրականությունը, ժամանակի ամենակարճ հատվածը կպարունակի պատմական բազում իրադարձություններ: Այն, ինչ սովորաբար հոսում է համաչափ, միաժամանակ կամ հետևողաբար, խտանում է այդ եզակի ակնթարթում, և դա կարգավորում ու կանխորոշում է ամեն ինչ. մի եզակի «այո» կամ «ոչ», մի «չափազանց վաղ է» կամ «չափազանց ուշ» կանխորոշում է հարյուրավոր սերունդների բախտը, ուղղություն է տալիս առանձին մարդկանց, ամբողջ ժողովրդի կամ նույնիսկ բովանդակ մարդկության կյանքին…

%d bloggers like this: