Tag Archives: սկզբունք

ԵՐԿՈՒ ՍԿԶԲՈՒՆՔ

15 Հկտ

Ծերունին մահամերձ էր: Նա իր մոտ կանչեց որդուն և ասաց.
— Հիմա ես պիտի գաղտնիք բացահայտեմ, քանի որ մահս արդեն մոտ է: Միշտ հիշիր երկու բան, որոնց շնորհիվ ես հաջողության եմ հասել: Նախ, եթե ինչ որ բան ես խոստացել՝ խոստումդ կատարիր: Ինչ էլ որ դա արժենա, եղիր ազնիվ ու մի դրժիր խոսքդ: Դա իմ առաջին սկզբունքն էր: Իսկ երկրորդը՝ երբեք ոչ մեկին ոչինչ մի խոստացիր:zavet_starika

ԴԵՎԻԴ ՅՈՒՄ

20 Նյմ

Ոչինչ այնքան ազատ չէ, որքան մարդկային միտքը:
Երջանիկ է նա, ով ապրում է իր խառնվածքին համապատասխան միջավայրում: Բայց առավել կատարյալ է նա, ով կարողանում է իր խառնվածքը համապատասխանեցնել ցանկացած միջավայրի: Սովորաբար երջանկությունը հովանավորում է համարձակներին ու ձեռներեցներին, սակայն ոչինչ մեզ այնքան համարձակություն չի ներշնչում, որքան լավ կարծիքը սեփական անձի նկատմամբ: Ինքնասիրությունը ծնում է արդարության կանոնները և հանդիսանում է առաջին դրդապատճառը հաջորդները պահպանելու համար: Սակայն եթե մեր գործողությունների միակ դրդապատճառը սեփական ազատությունը ցուցադրելու ցանկությունն է, կնշանակի մենք ոչ մի կերպ չենք կարող ազատագրվել անհրաժեշտության կապանքներից: Ոչինչ ավելի խրախուսելի չէ, քան սեփական արժանապատվության գիտակցումն այն դեպքերում, երբ մենք իսկապես արժեքավոր որակների ենք տիրապետում: Այս պարագայում պիտի որ անպտուղ լինի մարդուն հիմարության համար պատժելը կամ նրան համոզելը, որպեսզի լինի խելացի ու սկզբունքային, թեև նույն այդ պատիժներն ու պնդումները կարող են նշանակալի ազդեցություն թողնել, եթե խոսքը վերաբերում է արդարությանն ու անարդարությանը:

Հին, շատ հին պատմություն

11 Հկտ

Երեկ և այսօր խորվաթական Դուբրովնիկ քաղաքում ընթացան ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի նիստեր, որտեղ առանձին լսումներ նվիրվեցին նաև «ԵԱՀԿ դերը հակամարտությունների կարգավորման գործում» թեմային: Եթե մասնակից կողմերից որևէ մեկն այնտեղ հայտարարեր, որ այդ նախաձեռնությունը ժամանակի անտեղի վատնում է, նրան անմիջապես կմեղադրեին ոչ կառուցողական դիրքորոշման համար: Այդ իսկ պատճառով էլ որևէ մեկը որևէ բան չասաց և փոխարենը ուշադրությամբ հետևեցին նրան, թե ինչպես էին Ղարաբաղյան խնդրի կարգավորմամբ զբաղվող միջնորդները ջանում արդարացնել իրենց ներկայությունը: Հիմնական զեկուցողներն, իհարկե, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահաներն էին, ինչպես նաև ԵԱՀԿ նախագահողի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասրպշիկը: Վերջիններիս կարծիքների ու ելույթների մասին առավել մանրամասն տեղեկություններ չկան: Փոխարենը մամուլում տարածվեց բուն ասելիքը, ընդ որում, դա արվեց այնպես, որ առաջին հայացքից տպավորություն ստեղծվեց, թե օրը ցերեկով Դուբրովնիկում մեծ սենսացիա է արձանագրվել, քանի որ, համաձայն այդ աղբյուրների, ամերիկացի համանախագահ Ռոբերտ Բրադկեն այնտեղ շարադրել էր հակամարտության կարգավորման հիմքում դրված 6 նոր սկզբունքները:
Միայն այն միտքը, թե հնարավոր էր միանգամից այդքան նորություն մատուցել, արդեն իսկ գայթակղիչ էր: Եվ ահա հանրության սեփականությունը դարձան Բրադկեի խոսքերը, որտեղ նա ասում էր, թե համաձայնության հասնելու համար միջնորդները հենվում են ուժի չկիրառման, պետությունների տարածքային ամբողջականության և ազգերի ինքնորոշման իրավունքի սկզբունքների վրա: Ապա նա ներկայացնում էր սկզբունքների այն հրաշալի 6-նյակը, որոնք հետևյալն էին՝
1. Լեռնային Ղարաբաղի հարակից շրջաններից զորքերի դուրսբերում,
2. Լեռնային Ղարաբաղին անցումային կարգավիճակի տրամադրում,
3. Հայաստանի ու Լեռնային Ղարաբաղի միջև անմիջական կապի ապահովում,
4. Լեռնային Ղարաբաղի իրավական կարգավիճակի վերջնական որոշում,
5. Փախստականների վերադարձ,
6. Տարածաշրջանում անվտանգության միջազգային ապահովում և խաղաղարար գործողության իրականացում:
Սրանից հետո բեմ էր բարձրացել Մինսկի խմբի ռուս համանախագահ Իգոր Պոպովը և ասել, որ հակամարտությունը լուծել հնարավոր է միայն դիվանագիտության շրջանակում։ Նա հավելել էր, թե խաղաղության հնարավոր կլինի հասնել միայն այն դեպքում, եթե երկու կողմերը քաղաքական կամք ունենան։ Իսկ այնուհետև ամբիոնը տրամադրվել էր Կասրպշիկին, որն էլ իր հերթին հայտնել էր, թե ադրբեջանական ու հայկական զորքերի շփման գծում` հրադադարի ռեժիմի խախտումների արդյունքում շարունակվում են մարդկային կորուստները և որ այս առիթով ԵԱՀԿ-ն առաջարկում է հաջորդ շաբաթ շփման գծում նոր դիտարկում անցկացնել: Ահա այսքանը:
Անմիջապես ասենք, որ ներկայացվածում սենսացիա որոնողներին մեծ հիասթափություն է սպասվում, քանի որ իրականում այն չկար և չէր կարող լինել: Նոր հորջորջված սկզբունքները ոչ միայն նոր չէին, այլև շատ հին էին: Կողմերը դրանք հրապարակել էին դեռևս երկու տարի առաջ` 2009 թվականի հուլիսին` իտալական Աքվիլայում «Մեծ ութնյակի» գագաթաժողովի ժամանակ: Իսկ եթե խոսենք 6 կետերի ծննդի մասին, ապա էլ ավելի ետ պիտի գնանք՝ հասնելով մինչ 2007 թվականի նոյեմբեր, երբ Մինսկի խմբի նախագահներն առաջին անգամ առաջարկեցին հիմնարար սկզբունքների մադրիդյան փաթեթը, որտեղ էլ ներկայացված էին այդ 6 կետերը:
Այդ դեպքում ինչու՞ էին նրանք կրկնում այն, ինչը վաղուց բոլորին հայտնի էր: Այս հարցադրումն առայժմ մեկ պատասխան ունի. քանի որ ուրիշ ոչինչ չկա ասելու: Ինչպես օրերս գրել էր ֆրանսիական հեղինականոր «Le Figaro» պարբերականը «Ղարաբաղյան խառնաշփոթ» վերտառությամբ հոդվածում՝ «Մինսկի խմբում հավաքված ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան և Ռուսաստանն ի զորու չեն վերսկսել կայուն հրադադարի վերաբերյալ բանակցությունները: Մոսկվան առաջարկել էր հատուկ միջնորդ լինել, բայց ապարդյուն»: Դրական տեղաշարժերի իսպառ բացակայությունն իր հերթին պատճառ է հանդիսանում, որպեսզի գործընթացում ներգրավված կողմերը հրապուրվեն զանազան կողմնակի դիսպուտներով, ձախողումների համար մեղադրեն մեկը մյուսին և իրենց դատողություններում գնան այնքան հեռու, որ դրանք վերածեն անհեթեթության կամ մտասևեռումների: Իբրև ասվածի ակնառու օրինակ նշենք թեկուզ այն, որ Ադրբեջանում այսօր տարածում է ստանում այն մտայնությունը, թե իբր ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրները քրիստոնեական պետություններ են, դրա համար էլ նպաստավոր պայմաններ են ստեղծում հայկական կողմի համար ու նվազագույնի են հասցնում հայերի նկատմամբ իրենց ճնշումները։ Սրա փոխարեն Հայաստանում քիչ չեն նրանք, ովքեր համոզված են, թե շատ հարմար պահ է, և արժե, որպեսզի հենց հիմա Երևանը օգտագործի հնարավորությունը, մերժի այս նոր-հին տարբերակները, առավել ևս, որ Ֆրանսիան, ինչպես խոստացավ նախագահ Սարկոզին, մտադրություններ ունի առաջարկել բանակցության նոր սկզբունքներ: Արդյո՞ք հենց այդ մասին չէր ակնարկում նաև Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովը, երբ ասում էր. «Ինչ-որ հարցերի շուրջ համաձայնություն արդեն ձեռք է բերվել, որոնք չի կարելի կորցնել: Իսկ քանի որ դեռ մնում են դժվարություններ ինչ-որ հարցերի հետ կապված, որոնց շուրջ դժվար է կոմպրոմիսի հասնել, ապա պետք է նոր ձև գտնել»:
Սակայն նոր ձև կոչվածը դեռևս չկա ու չկա: Իսկ մինչ այդ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հոկտեմբերին պատրաստվում են այցելել տարածաշրջան։ Այցի ընթացքում նրանք հանդիպումներ են ունենալու Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների, ինչպես նաև արտգործնախարարների հետ։ Այդ բանակցությունների մասին միջնորդները շաբաթներ առաջ տեղեկացրել էին, երբ Վարշավայում առանձին-առանձին հանդիպել էին Իլհամ Ալիևի ու Սերժ Սարգսյանի հետ: Համանախագաները նաև ներկայացրել էին առաջիկա ամիսների (մինչև դեկտեմբերին Վիլնյուսում կայանալիք ԵԱՀԿ նախարարների խորհրդի հանդիպումը) աշխատանքային պլանը։ Իսկ եռյակի տարածած հայտարարության տեքստում նշվում էր, որ շարունակելու են աշխատել կողմերի հետ՝ ուրվագծելու համար հակամարտության համապարփակ խաղաղ կարգավորման հիմք հանդիսացող Հիմնարար սկզբունքների հարցում առկա ներկայիս տարաձայնությունները, ինչպես նաև հրադադարի ռեժիմի պահպանման ուժեղացմանը, տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև փոխըմռնման աջակցմանն ու մթնոլորտի բարելավմանն ուղղված լրացուցիչ միջոցառումներ են առաջարկելու։
Ինչպես տեսնում ենք, այստեղ էլ ոչ մի նոր բան չկա: Հին գաղափարներով հյուր եկողներից շատ դժվար կլինի նոր փոփոխություններ ակնկալել: Կամ գուցե ներկա պահին դա ոչ մեկին էլ անհրաժեշտ չէ՞: Առջևում մի շարք կարևոր իրադարձություններ կան, ընտրություններ են սպասվում, և քանի դեռ հիմնական խաղացողները զբաղված են դրանցով, համանախագահներին այլ բան չի մնում, քանի նիստեր գումարելով ու տարածաշրջան այցելելով կենդանի պահել այն տպավորությունը, թե իրենք դեռ կան և գործում են:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հրաժե՞շտ «Մադրիդյան սկզբունքներին»

15 Ապր

Պաշտոնապես ընդունված է ասել, որ ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում բանակցությունները շարունակվում են այսպես կոչված «Մադրիդյան սկզբունքների» շուրջ: Գոնե դրա մասին են վկայում են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների ղեկավարների, միջնորդների և այլ պատասխանատուների հայտարարությունները: Եվ ահա համանախագահները տարածաշրջան կատարած իրենց վերջին այցից հետո վերստին համատեղ հայտարարություն են տարածել, որտեղ մասնավորաբար խորին համոզվածությամբ գրում են, թե «ժամանակն է՝ հիմնարար սկզբունքներն ավարտին հասցնել, հաստատել և առաջ շարժվել խաղաղության համաձայնագրի նախագիծ մշակելու ուղղությամբ»:
Նրանց ցանկությունն, ինչ խոսք, բարի է և արժանի խրախուսանքի: Դրա միակ խոցելի կետն այն է, որ յուրաքանչյուր անգամ Մինսկի խումբը հայտարարություն է անում՝ այդպես էլ ըստ էության հասարակությանը չտեղեկացնելով բանակցությունների ընթացքի մասին։ Եվ ստացվում է այնպես, որ մենք կարծես թե գիտենք, սակայն ոչինչ էլ չգիտենք այն մասին, թե նրանք ինչ են խոսում։ Սրանից բացի կա ևս մի անհամապատասխանություն, ինչի մասին արդեն վաղուց խոսք է գնում, և կարծես թե այդ անհանգստությունն անհիմն չէ: Բանն այն է, որ Մինսկի խմբի դիվանագիտությունը նշանակալիորեն փոխվել է և այն մեծ հաշվով այլևս չի վերաբերում ոչ Մադրիդյան սկզբունքներին և ոչ էլ Ղարաբաղի կարգավիճակին։ Որոշ քաղաքական դիտորդներ նույնիսկ հակված են պնդելու, որ միջնորդներն իրենց գործունեությամբ մի տեսակ վերադարձ են կատարել դեպի ետ` ղարաբաղյան հակամարտության սկզբին, իսկ ավելի կոնկրետ` 1994թվին, երբ դիվանագիտության համար առկա էին ամենանվազագույն պայմանները։
Օրերս այս փակուղային կացությանը անդրադարձավ նաև Le Monde պարբերականը` գրելով, թե
Հայաստանը, Ռուսաստանը և Ադրբեջանը կարող են հանգիստ պաշտոնապես «այո» ասել ԼՂ խնդրի կարգավորման մադրիդյան սկզբունքներին, հատկապես, որ գիտեն` դրան չեն կիրառվելու: Ընդ որում, այդ բանը շատ լավ հասկանում են Եվրոպայում ու ԱՄՆ-ում, սակայն առայժմ զգուշավորություն են հանդես բերում և ջանում են զերծ մնալ կտուկ քայլերից: «Ռուսաստանը, Հայաստանը և Ադրբեջանը հավասարապես բավարարված չեն Մադրիդյան սկզբունքներով: Մոսկվան դեմ է Հարավային Կովկասում միջազգային ուժերի գործարկմանը: Ադրբեջանը դեմ է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշմանը: Հայաստանը դեմ է տարածքներից զորքերի դուրսբերմանը»,- ասված էր Le Monde-ի հրապարակման մեջ:
Բայց սա դեռ հակասությունների ամբողջ պաշարը չէ: Գործընթացում վերջին տարիներին նկատվող ապաակտիվացման դրդապատճառներից մեկն էլ այսօր դիտվում է Ղարաբաղի մասնակցության խնդիրը և այն համոզմունքը, որ հատկապես Մադրիդյան համաձայնությունը փակեց դեպի Ստեփանակերտ տանող ճանապարհները: Մի քանի տարի առաջ, երբ Հայաստանն այդ փաստաթղթին «ոչ» էր ասում, ԼՂՀ-ն արտահայտվելու ավելի մեծ հնարավորություններ ուներ: Իսկ հենց որ ընդունվեցին Մադրիդյան սկզբունքները՝ Հայաստանը միայնակ մնաց բանակցային դաշտում: Թերևս նաև սա է պատճառը, որ Ստեփանակերտը ամեն անգամ հարկադրված է լինում հիշեցնել, որ ինքն առնչություն չունի սկզբունքների ընդունման ու քննարկման հետ։ Ասենք ավելին` ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը փաստաթուղթը պաշտոնապես չի ներկայացրել ԼՂՀ-ին, թեև, ըստ սթափ տրամաբանության, դա պիտի արվեր, քանի որ Ղարաբաղն այսպես թե այնպես հակամարտության կողմերից մեկն է և նրա կարծիքի հետ վաղ թե ուշ ստիպված են լինելու հաշվի նստել:
Թեր և դեմ կարծիքների այս խառնաշփոթի մեջ հարկ է արձանագրել ևս մի իրողություն: Հատկապես Մադրիդյան սկզբունքներում էր, որ ԼՂ ինքնորոշման իրավունքն առաջին անգամ ամրագրվեց: Դա ոչ միայն այդ իրավունքը վավերացնող առաջին բանակցային փաստաթղթն էր, այլև արժանացավ միջազգային հանրության պաշտպանությանը: Եվ հիմա, երբ նշում ենք, որ Հայաստանի ներկա արտաքին քաղաքականությունը բոլորովին այլ ուղղությամբ է ընթանում, ինքստինքյան ի հայտ է գալիս նաև այն մտավախությունը, որ գուցե թե վերջնական արդյունքում դա հանգեցնի այդ մի ձեռքբերման կորստին:
Երկընտրանքն ամեն դեպքում առկա է: Մի կողմից պարզ է, որ քանի դեռ ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահներն իրենց աշխատանքները իրականացնում են կարգավորման հիմնարար ու դրանց հարակից տարրերի համաձայնեցման ուղղությամբ, փոխզիջումային լուծման հասնելը խիստ դժվար կլինի։ Մյուս կողմից կա մտավախություն, որ փոխարինելու եկող նորը կարող է շատ ավելի վատը լինել, քան իր նախորդն էր, իսկ դրա հավանականությունը ներկա իրողությունների պայմաններում փոքր չէ: Եվ այս իմաստով եթե խոսում ենք տարածաշրջանային հնարավոր զարգացումների, Մադրիդյան սկզբունքների ոչ իրատեսական լինելու, միջազգային մոտեցումները վերանայելու անհրաժեշտության և Արցախի միջազգային ճանաչման՝ որպես ներկա պահին տարածաշրջանային կայունություն ապահովելու միակ միջոցը լինելու մասին, պետք չէ մոռանալ նրան, ում հետ նստում ենք բանակցությունների սեղանի առաջ:
Բոլորովին վերջերս Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, ելույթ ունենալով կառավարության նիստում, նորից յուրայիններին վստահեցրել, թե «այն առաջարկները, որոնք ներկա պահին գտնվում են բանակցությունների սեղանին, կապահովեն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության վերականգնումը»: Դրա հետ մեկտեղ նա կրկնեց, որ Լեռնային Ղարաբաղի անկախության հարցը չի եղել ու չի լինելու բանակցությունների թեմա: Ահա այսպես են Բաքվում ընկալում Մադրիդյան սկզբունքների տառն ու ոգին: Այտեղ հակված են ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում պահանջել ամեն ինչ՝ չտալով ոչինչ։ Իսկ սա արդեն դիվանագիտություն չէ։ Ու հետևաբար որևէ քիչ թե շատ նախընտրելի փաստաթուղթ հազիվ թե կարողանա ընթացքը պահել ցանկալի հունի մեջ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: