Tag Archives: Սենատ

ԿՈՆՖԵՏԸ ՍԵՆՏԱՈՒՄ

22 Հկտ

1965 թվականին ԱՄՆ Սենատի անդամ ընտրված Ջորջ Մյորֆին շատ էր սիրում քաղցրավենիք և իր դարակում միշտ կոնֆեներ էր պահում, որոնցով հյուրասիրում էր նաև մյուս պատգամավորներին: Երբ Մյորֆին այլևս սենատոր չէր, այդ ավանդույթը շարունակեցին պահպանել: Օրենսդիրները պարտավորություն ստանձնեցին երբեք դատարկ չթողնել կոնֆետների դարակը: Միայն նրանցից մեկը` 1995-ին ընտրված Ռիկ Սանտորումը կտրականապես հրաժարվեց կոնֆետ դնել դարակի մեջ, ինչից հետո միանգամից երկու քաղցրավենիք արտադրող ընկերություններ` Hershey-ն ու Just Born-ը այդ իրավունքը ձեռք բերեցին 10 տարվա համար:

150114_dm_candyman_mi_3x2_992

Չարչրկված օրինագծի վերջին վերադարձը

12 Դկտ

Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի սահմանադրական օրենքների, օրենսդրության ու հանրապետության ընդհանուր կառավարման հարցերով հանձնաժողովն ընդունեց Վալերի Բուայեի և նրա գործընկերների` քաղաքական մեծամասնական «Ժողովրդական շարժում միության» (UMP) և Նոր կենտրոնի կուսակցության անդամների կողմից ներկայացրած օրինագիծը, որը պատիժ է սահմանում Հայոց ցեղասպանության ուրացման համար: Օրինագիծը ստորագրեցին 40 պատգամավորներ: Ըստ այդմ, մեկ տարվա ազատազրկում և 45 հազար եվրո տուգանք կկիրառվի այն անձանց նկատմամբ, ովքեր կասկածի տակ կդնեն Հայոց ցեղասպանության փաստը, որը Ֆրանսիան օրենքի մակարդակով ընդունել է 2001-ի հունվարի 29-ին: Այս առթիվ Բուայեն հայտարարեց. «Մենք կգնանք մինչև վերջ, և Ֆրանսիան ավելի քան երբեք կդրսևորվի իբրև մարդու իրավունքների երկիր»։
Գուցե թե Բուայեն ինչ-որ բան գիտի, եթե այդքան վստահաբար է խոսում: Մեզ ընդամենը հայտնի է այն, որ հոկտեմբերին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին ընդգծեց Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման կարևորությունը ու նախազգուշացրեց, որ իր երկիրը մինչև տարեվերջ կարող է ընդունվել օրենք, ըստ որի այդ իրադարձությունների հերքումը կհամարվի հանցագործություն: Սրա հետ մեկտեղ մեզ հայտնի է նաև, որ այս տարվա մայիսի 4-ին նույն Ֆրանսիայի Սենատը երեք ժամ տևած քննարկումներից հետո մերժեց Եղեռնի հերքումը քրեականացնող օրինագիծը: 196 սենատոր դեմ քվեարկեցին, ինչի արդյունքում նախագիծը դուրս մնաց Սենատի օրակարգից: Ի դեպ, այդ օրերին ևս կային մարդիկ, ովքեր արտասանում էին Բուայեի խոսքերին մոտ մտքեր…
Սակայն արժե դիտարկել ներկա իրավիճակի այն նրբերանգները, որոնք փոքր-ինչ այլ ընթացք են խոստանում այս խնդրի ճակատագրին: Նախ արձանագրենք, որ օրինագիծը հանձնաժողովում անցավ հենց այն ժամանակ, երբ Մարսելում էր գտնվում Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Վերջինս ոչ միայն հարկ համարեց ընդգծել, որ օրինագծի ընդունումը ընդգրկվում է բարեկամական հարաբերությունների նույն շրջանակում, ինչն առկա է հայ-ֆրանսիական առնչություններում, այլև ուղղակի և անուղղակի ձևերով ֆրանսահայերին կոչ արեց առաջիկա նախագահական ընտրություններում քվեարկել Նիկոլա Սարկոզիի օգտին: Այլ կերպ դժվար է մեկնաբանել Սարգսյանի ելույթի այն հատվածը, որտեղ նա ասում էր. «Ես ուզում եմ իմ հայրենակիցներին հավաստիացնել, որ Ֆրանսիայի նախագահ պարոն Նիկոլա Սարկոզիի վերջին այցը Երևան, իրոք, պատմական այց էր, և աշխարհի որևէ երկրի ղեկավար մեր ժողովրդի ցավերի` կապված հենց հայ-թուրքական հարաբերությունների հետ, ցեղասպանության հետ, որևէ մեկն այդպիսի խոսքեր չէր արտաբերել երբեք, և մենք ուղղակի պետք է երախտապարտ լինենք այս չքնաղ երկրի իմաստուն նախագահին»:
Մինչ կներկայանար չքնաղ երկրին շնորհակալություն հայտնելու առիթը, այդ ընթացքում կատարվածից զայրացած Թուրքիայի ԱԳ նախարարությունը հաղորդագրություն տարածեց՝ դժգոհություն հայտնելով օրինագծի կապակցությամբ: «Ֆրանսիայի իշխանությունները գիտեն այս լուրջ խնդրի վերաբերյալ մեր երկրի զգայունությունը։ Այն շրջանում, երբ Թուրքիա-Ֆրանսիա համագործակցության հնարավորությունները կարող են մտնել զարգացման կայուն փուլ, նման նախաձեռնությունները բացասաբար կանդրադառնան ընթացքին։ Հետևանքների համար պատասխանատվությունը կրելու է այդ ամենը նախաձեռնող կողմը։ Ֆրանսիայից մեր սպասելիքն այն է, որ նա աջակցություն ցուցաբերի Թուրքիայի ու Հայաստանի միջև պատմության հետ կապված անհարթությունը երկխոսության միջոցով կարգավորմանը»,-ասվում էր թուրքական կողմի հայտարարության մեջ։
Ինչ խոսք, հեքիաթներն այն մասին, թե կան հայ-թուրքական հարաբերություններ և դրանք կարող են խաթարվել, հազիվ թե համոզիչ հնչեն Փարիզի համար: Իր հերթին Երևանի համար նույնքան պարզ է, որ ցանկացած երկրի կողմից Հայոց ցեղասպանության հարցի ճանաչումը միշտ էլ եղել է Թուրքիայի հետ հարցերը լուծելու միջոց, և Ֆրանսիան այս շարքում բացառություն չէ: Բավական է միայն հիշել Իսրայելի օրինակը, որը Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վատթարացումից անմիջապես հետո բարձրացրեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը, սակայն հենց որ կացության չնչին հարթեցում գրանցվեց, նրանք նույն արագությամբ հարցի քննարկումը Կնեսեթում հետաձգեցին անորոշ ժամանակով: Իսկ ի՞նչն է խանգարում ֆրանսիացիներին վարվել հրեաների պես: Ըստ էության, ոչինչ: Եթե այսօր Թուրքիայի համար մի ցավոտ օրինագիծ Ազգային Ժողով է մտել, կնշանակի կա խնդիր, և այդ խնդրում Ֆրանսիան դեռ իր ցանկացածը չի ստացել Թուրքիայից: Առաջիկա շաբաթները բավարար ժամանակահատված են, որպեսզի Ֆրանսիան սպասի Թուրքիայի արձագանքին և ըստ այդմ կայացնի իր որոշումը: Միևնույն ժամանակ՝ չմոռանալով նախընտրական շրջանի առանձնահատկությունները, չի կարելի լիովին բացառել, որ այդ գործոնը ուժեղ գտնվի նախորդից, այսինքն՝ նույնիսկ Թուրքիայի կողմից Ֆրանսիայի ցանկությունը կատարելու պարագայում նախագիծն ընդունվի: Մի խոսքով, տվյալ իրավիճակում մեր ցանկություններն ու ջանքերը ոչ մի էական նշանակություն ունենալ չեն կարող, և գլխավոր ընտրությունը Ֆրանսիայինն է. այնտեղ պիտի որոշեն, թե ի՞նչն է առաջնային` կամ Սարկոզիի շահերը, կամ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների պահպանումը:
Այս իմաստով խիստ հատկանշական էր Ֆրանսիայի ԱԳ նախարար Ալեն Ժյուպեի հայտարարության հետ կապված պատմությունը: Երբ Ժյուպեն Անկարայում նշել էր, թե «Փարիզը պատրաստ է հյուրընկալել հայերի ու թուրքերի հանձնախմբերին, որոնք կքննարկեն 1915-ի ցավալի իրադարձությունները», դիվանագետի այս մտքերը խիստ վրդովմունք էին առաջացրել հայերի շրջանում, ինչին ի պատասխան պաշտոնական Փարիզի ներկայացուցիչը նկատել էր. «Ճիշտ է, Ֆրանսիան ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը, սակայն չպետք է անտեսել Թուրքիայի դերը տարածաշրջանում ու նրա հարաբերությունները Եվրոպայի հետ»:
Այո, դա իսկապես չի անտեսվելու: Իսկ ինչ վերաբերում է չարչրկված օրինագծի վերջին վերադարձին, ապա Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի օրենսդիր հանձնաժողովի նախագահ Ժան-Լյուկ Վարսմանը հնարավոր է համարել, որ այն խորհրդարանի ստորին պալատի քննարկմանը ներկայացվի դեկտեմբեր ամսվա ընթացքում։ Ուրեմն մինչև տարեվերջ մենք հնարավորություն կստանանք իմանալու մեզ հուզող մի շարք հարցերի պատասխանը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ինչպես են սայթաքում ֆրանսիացիները

21 Նյմ

Հայաստանը տարակուսելու հերթական առիթն ունեցավ: Իսկ այդ առիթն այս անգամ մեզ տվեց Ֆրանսիայի արտգործնախարար Ալեն Ժյուպեն, ով աշխատանքային այցով մեկնել էր Անկարա և այնտեղ խոսել Հայոց Ցեղասպանության մասին: Վերջինս «մարտահրավեր» էր անվանել 1915 թվականի իրադարձությունների թեման և ապա իր երկրի անունից պատրաստակամություն հայտնել՝ Փարիզում անցկացնելու դրա շուրջ հայ-թուրքական քննարկումներ։ Համաձայն թուրքական ԶԼՄ-ների, Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեթ Դավութօղլուի հետ համատեղ ասուլիսի ժամանակ Ժյուպեն նշել էր, թե բոլոր մեծ երկրները աշխատանք են տանում իրենց պատմությունն ուսումնասիրելու ուղղությամբ և նման աշխատանք կարող է կատարվել նաև պատմական հանձնաժողովում, քանի որ հիշյալ ժամանակաշրջանը «դժվարին է թե Թուրքիայի և թե Հայաստանի համար»: Հասկանալի է, որ այսպիսի առաջարկը գրկաբաց պիտի ընդունվեր թուրքերի կողմից, ինչն էլ անմիջապես արել էր Դավութօղլուն՝ հայտարարելով, որ Թուրքիան պատրաստ է համատեղ հանձնաժողովի ստեղծմանը՝ տվյալ խնդրի պատմական ուսումնասիրման համար: «Մենք պատրաստ ենք քննարկել պատմությունը։ Սակայն ցանկանում եմ նշել, որ մենք դեմ ենք այնպիսի օրենքների առկայությանը, ինչպիսին, օրինակ, Ֆրանսիայի Սենատում առկա օրինագիծն է, որոնք անհնար են դարձնելու այդ քննարկումների ժամանակ մեզ պաշտպանելու հնարավորությունը»,- հավելել էր թուրք նախարարը:
Ունենալ այնպիսի խաղաքարտ, ինչպիսին կամա թե ակամա մատուցել էր ֆրանսիացի հյուրը, իսկական պարգև էր Անկարայի համար, որպեսզի հերթական անգամ աշխարհին ցուցադրեր իր բարի կամքի դրսևորումները, հավաստիացումներ շռայլեր, թե իբր այդ քննարկումները կարող են դրական ազդեցություն ունենալ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման վրա, և նաև հիշեցնել, որ դեռևս մի քանի տարի առաջ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը նամակ էր հղել Հայաստանի ղեկավարությանը` կոչ անելով Հայոց ցեղասպանության հարցի ուսումնասիրման համար համատեղ հանձնաժողով ստեղծել: Անշուշտ, ոչ մի խոսք այն մասին, թե Երևանն ինչ հիմնավորմամբ մերժեց այդ առաջարկը, քանի որ ներկա պահին դա էական չէ, եթե կա ռևանշ վերցնելու հնարավորություն և այն էլ` հայերի բարեկամ ֆրանսիացիների օգնությամբ: Ահա թե ինչն էր տարակուսանքի մատնել Հայաստանին, որտեղ բոլորովին վերջերս նույն Ֆրանսիայի նախագահը միանգամայն այլ կոչեր ու պահանջներ էր հնչեցնում և պատրաստվում էր այլ մեթոդներով պայքարել թուրքական ժխտողականության դեմ:
Սակայն եկեք չշտապենք հետևությունների հարցում և փորձենք հասկանալ՝ իսկապե՞ս Փարիզը հրաժարվում է իր խոստումներից, թե՞ Ալեն Ժյուպեն անզգուշաբար սայթաքել է թուրքական դիվանագիտության լպրծուն զարտուղիների վրա: Բանն այն է, որ նույն օրերին որոշ լրատվական գործակալություններ միանգամայն այլ տեղեկատվություն հաղորդեցին հիշյալ ասուլիսի մասին: Համաձայն այդ աղբյուրների, երբ Թուրքիայի արտգործնախարարը հերթական անգամ ակնարկել է Ցեղասպանության հարցը պատմաբանների հանձնաժողովում քննարկելու մտադրության մասին, Ժյուպեն հակադարձել է նրան՝ նշելով, որ «1915 թ. իրադարձությունները շատ զգայուն հարց են, այդ իսկ պատճառով չէի գնա հարցը համատեղ հանձնաժողովում քննարկելու այդ անհաջող մտքին»:
Եթե նույնիսկ մի կողմ թողնենք ֆրանսիացի նախարարի այս խոսքերի նպատակահարմարությունը մեզ համար և առաջնորդվենք սոսկ փաստերով ու տրամաբանությամբ, ապա Ֆրանսիան իրոք պիտի հրաժարվի հանձնաժողով ստեղծելու գաղափարից հենց թեկուզ այն պատճառով, որ այդ երկիրը ոչ միայն վաղուց ճանաչել է Հայոց Ցեղասպանության փաստը, այլև, նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի խոստման համաձայն, պատրաստվում է մինչ այս տարեվերջ խորհրդարանում ընդունել Ցեղասպանության մերժումը քրեականացնող օրինագիծը: Այլ կերպ ասած՝ Ֆրանսիայի ԱԳ նախարարի Թուրքիայում արած հայտարարությունը հակասում է Հայոց Ցեղասպանության հարցում այդ երկրի պաշտոնական քաղաքականությանը: Այս ամենից հետո Փարիզի ինչի՞ն է պետք մեկ անգամ ևս համոզվել այն ճշմարտության մեջ, որում համոզված է օրենքի ամբողջ ուժով:
Թուրքերին, իհարկե, սա ներկա պահին քիչ է հետաքրքրում, քանի որ նրանք վարպետորեն խաղում են իրենց խաղը և ջանում են հնարավորինս մեծ հնչեղություն հաղորդել դրան: Դեռ չէր լռել Դավութօղլուի բառերի արձագանքը, երբ «Սուլթան Աբդուլմեջիդի մահվան 150-ամյա տարելիցը և ժամանակաշրջանը» միջազգային սիմպոզիումի ժամանակ Թուրքիայի Ազգային Մեծ ժողովի նախագահ Ջեմիլ Չիչեքը հայտարարեց, թե իր երկիրը պատրաստ է առերեսվել սեփական անցյալի ու պատմության հետ: «Մենք առնչվում ենք միջազգային մակարդակի մեղադրանքների, հատկապես 1915 թվականի հետ կապված: 1915թ. իրադարձությունների առնչությամբ մենք պատրաստ ենք առերեսվել մեր պատմության հետ։ Մենք բացել ենք մեր արխիվներն ու պատրաստ ենք քննարկել պատմաբանների աշխատությունները։ Վստահ եմ՝ սխալ տեղեկությունների հիման վրա դատողություններ անելու փոխարեն ավելի ճիշտ կլինի քննարկել մեր գիտնականների կողմից ներկայացվող իրողությունները»,- ասել էր Չիչեքը: Իսկ տեղական մամուլն այս օրերին այդ մտքերը շեփորում է հնարավոր բոլոր միջոցներով ու ելևեջներով:
Փոխարենը լռում է Փարիզը: Այո, ֆրանսիական ոչ մի պաշտոնական աղբյուր դեռ չի հաստատել կամ չի հերքել իր ԱԳ նախարարի արած հայտարարությունը: Իսկ այդ լռությունն իր հերթին առիթ է տալիս հակասական ենթադրությունների: Եվ ահա այս անորոշության պայմաններում Հայաստանի իշխանություններին ոչինչ չի մնում անելու, քան հայտարարել, որ եթե նույնիսկ նման բան է ասվել, ապա իրենք կրկին հաստատում են հայկական կողմի դեռ 2005թ. արտահայտած դիրքորոշումը, համաձայն որի Հայաստանը 1915թ. դեպքերը քննելու համար հրաժարվում է պատմաբաններից կազմված հանձնաժողով ստեղծել` փոխարենն առաջարկելով ստեղծել միջկառավարական հանձնաժողով: Հարկ է հիշել, որ այս նույն միտումն առկա էր նաև Ցյուրիխյան արձանագրություններում, որտեղ պատմաբանների հանձնաժողով ստեղծելու կետ չկար, սակայն կար միջկառավարական հանձնաժողով ստեղծելը նախատեսող կետ: Հետևաբար կամ Թուրքիան ստիպված պիտի լինի կատարել Ցյուրիխյան արձանագրություններով նախատեսված պարտականությունները, կամ հարկադրված է մեկ անգամ ևս իմանալ այն մասին, որ Հայաստանը մտադիր չէ քննարկել Հայոց ցեղասպանությունը, քանի որ այն անվիճելի փաստ է: Իսկ պատմաբաններն անելիք չունեն այնտեղ, որտեղ գործում է քաղաքական հարցերի տրամաբանությունը:
Առայժմ դժվար է կռահել, թե ինչ ավարտ կունենա այս միջադեպը: Ամեն դեպքում շատերն են այն կարծիքին, որ Հայաստանի ԱԳ նախարարը եթե ոչ բացատրություն, ապա գոնե որոշ հստակեցում պիտի պահանջի ֆրանսիացի իր գործընկերոջից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Առուն չթռած «հոպ» մի ասա

4 Օգս

Ոչ ԱՄՆ-ն է պարտավոր մեզ պարբերաբար ֆինանսական օգնություն ցուցաբերել և ոչ էլ մենք իրավունք ունենք «մունաթ» գալ նրա վրա քիչ տալու կամ ընդհանրապես չտալու համար: Եվ եթե այսօր անդրադառնում ենք հիշյալ խնդրին, ապա միայն դեպքերի ընթացքին հետևելու և դրանց տրամաբանությունը ընկալելու նպատակով: Իսկ զարգացումների ժամանակագրությունն այսպիսին էր. Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների տան արտաքին հատկացումների հարցերով ենթահանձնաժողովը հուլիսի 27-ին որոշեց 2012 թվականի համար Հայաստանին տրամադրել 40 միլիոն դոլարի օժանդակություն: Սրա հետ մեկտեղ օրինագիծը չէր նախատեսում հումանիտար օգնության տրամադրում Լեռնային Ղարաբաղին, չնայած այն բանին, որ նախկինում Կոնգրեսի որոշմամբ Ղարաբաղին հատկացվում էր մինչև 10 մլն դոլար: Նման շրջադարձի համար անմիջապես բացատրություն գտնվեց: Գումարի բացակայությունը արդարացվեց այն փաստով, որ վերջերս ԱՄՆ-ի արտաքին պարտքի շեմը փոփոխելու, բյուջեի մեծ ճեղքվածքի, ծախսերը նվազեցնելու պլանների հետևանքով կրճատվել էին Միացյալ Նահանգների արտաքին հատկացումների ծավալները, և Ղարաբաղն էլ հայտնվել էր դրա հարվածի տակ:
Սակայն ստեղծված իրավիճակի գիտակցումն այլ բան էր, անհրաժեշտությունը` մեկ այլ բան: Ու երբ կոնգրեսական Ֆրեն Փալոուոնը ամերիկահայերի խնդրանքով ու հորդորով նամակ էր հղում Ներկայացուցիչների պալատի հատկացումների կոմիտեի ղեկավարությանը` մտահոգություն հայտնելով այդ փաստի առնչությամբ, նա ևս հրաշալի գիտեր հնարավորությունների շեմի մասին: Այդ իսկ պատճառով էլ կոնգրեսականը խոսում էր ոչ միայն այն մասին, որ շատ տարիների ընթացքում առաջին անգամ ենթահանձնաժողովը հրաժարվել էր մարդասիրական օգնություն հատկացնել Լեռնային Ղարաբաղին, այլ նաև այն հետևանքների վերաբերյալ, որոնց կարող էր հանգեցնել նման մերժումը: Սա նախ և առաջ հակասում էր կոմիտեի պրակտիկային: Իսկ բացի այդ, ինչպես նշում էր Փալոուոնը, «կասկած չկա, որ Լեռնային Ղարաբաղը այն բանի վառ վկայությունն է, թե ինչպես կարող է հակամարտությունից ժողովրդավարություն ու առաջընթաց ծնվել: ԱՄՆ դերը այդ գործընթացում դժվար է գերագնահատել: Այժմ, ինչպես երբեք, կարևոր է, որպեսզի ԱՄՆ հավատարիմ մնա խաղաղության հաստատմանը տարածաշրջանում ու սատարի Ղարաբաղին»:
Պետք է նկատենք, որ ԼՂՀ-ի խնդիրն անմիջականորեն դիտարկվում էր Հայաստանին ու Ադրբեջանին հատկացվելիք օժանդակության համատեքստում: Իսկ այստեղ նույնպես ամեն բան չէ, որ հարթ էր: Խոսքն առաջին հերթին վերաբերում էր օրինագծով նախատեսված արտաքին ռազմական ֆինանսավորմանը, որի շրջանակներում առաջարկվում էր Հայաստանին ու Ադրբեջանին 3-ական միլիոն դոլար հատկացնել ու հավելյալ 450 հազար էլ` Ադրբեջանին` միջազգային ռազմական կրթության համար: Այսինքն հանձնաժողովը Հայաստանին նույն դասընթացների համար գումար չէր նախատեսել, մինչդեռ նախորդ տարի ամբողջովին պահպանվել էր երկու երկրներին հատկացվող ռազմական օգնության հավասարությունը, մի համաձայնություն, որը ձեռք էր բերվել դեռևս 2001 թվականից:
Սակայն վերադառնանք Ղարաբաղի խնդրին, քանի որ բավական էր տեղեկանալ ֆինանսական օժանդակության բացակայության մասին, երբ Ադրբեջանում անմիջապես հիացական ու խրախուսիչ բացականչություններ հնչեցին այս առիթով ու կատարվածը գնահատվեց դրական երևույթ: Բաքվում շտապեցին այն հաստատ համոզմունքն արտահայտել, թե իբր ԱՄՆ արդեն գիտի, որ նախկինում հատկացված միջոցները ծախսվել են ոչ խաղաղ նպատակների, այլ անջատողականություն ու ատելություն սերմանելու համար: Ադրբեջանցիների բազում հրապարակումներ հագեցած էին մոտավորապես այս կարգի ձևակերպումներով. «Միջազգային հանրությունը հասկանում է Հայաստանի և Ղարաբաղի քաղաքականության իսկական էությունը ու տեսնում է, որ այն չի ծառայում խաղաղության հաստատմանը»: Իբրև սրա հիմնավորում, հարևան երկրում պնդում էին, թե իբր Ղարաբաղին հատկացվելիք հումանիտար օգնության ծախսման հաշվետվություն չի ներկայացվել և միլիոնանոց միջոցները մսխվում են վարչակազմի շահերի համար:
Բայց հետո կատարվեց անսպասելին: Անսպասելի` մեզ համար, քանի որ այն, ինչը հայտնի դարձավ, ադրբեջանցիների դեպքում պարզապես հարված էր գոտկատեղից ներքև: Տեղեկություն տարածվեց, որ նախկին պնդումներն այնքան էլ իրական չէին ու Կոնգրեսի ենթահանձնաժողովը փաստորեն հաստատել էր Ղարաբաղին ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերելու իր մտադրությունը: Բանն այն է, որ ենթահանձնաժողովի որոշման մեջ նշված էին եղել չափազանց սահմանափակ թվով երկրների տրամադրվող գումարների չափերը։ Մյուսներին, այդ թվում` Լեռնային Ղարաբաղին, ինչպես նաև Ադրբեջանին հատկացվելիք գումարի չափը չէր նշվել` թողնելով այդ հարցի որոշումը ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի և Սենատի հետագա քննարկումներին: Ընդ որում, Ղարաբաղի մասով ենթահանձնաժողովը հույս էր հայտնել, որ տրամադրվող ֆոնդերը կբավարարեն ԼՂ հակամարտության տուժածների մարդասիրական կարիքները` արդեն իսկ ցուցաբերված ծրագրային կարողությունների շրջանակներում։ Մի խոսքով, ենթահանձնաժողովը արդեն իսկ հստակորեն արտահայտել էր իր որոշումը Ղարաբաղին օգնություն հատկացնելու վերաբերյալ, պարզապես դեռևս չէր հստակեցրել գումարի չափը:
Իսկ ահա Ադրբեջանի վիճակը շատ ավելի աննախանձելի էր: Բանն այն է, որ նրա մասին ոչ մի բառ չէր
հիշատակվում, և եթե վաղը Բաքվին ոչ մի սենթ էլ բաժին չհասնի, դա արդեն մեծ անակնկալ համարվել չի կարող: Ի դեպ, սա միանգամայն տրամաբանական քայլ պիտի լինի: Իսկ ինչու՞ օգնել մի երկրի, որը կարծես թե միջոցների պակաս չի զգում և դեռ ամեն առիթով շեփորում է իր անսահման կարողությունների մասին: Մյուս կողմից էլ ծիծաղելի է, որ միլիարդանոց բյուջեներից մեծ-մեծ բրդող Ադրբեջանը ահաբեկված է Ղարաբաղի համար նախատեսված 10 միլիոն օգնությունից, որն, ի դեպ, բոլորովին էլ չի ծախսվելու ռազմական կամ պաշտպանական նպատակների համար:
Այս բոլոր հարցերն իրենց պատասխանը պիտի ստանային երեկ: Օգոստոսի 3-ին օրինագիծը պետք է քննարկվեր Արտաքին հատկացումների հանձնաժողովում: Սակայն քննարկումը հետաձգվեց: Ասենք, իրականում հանձնաժողովի որոշումը երկարատև գործընթացի միայն մի փուլն է։ Այնպես որ հարկ չկա առուն չթռած «հոպ» ասել: Ժամանակը ցույց կտա, թե վերջնագիծը ովքեր կհատեն: Եվ հիմա տպավորությունն այնպիսին է, որ էականն արդեն համարվում է ոչ այնքան փողը, որքան այն, թե ում անունը կհայտնվի ցուցակում: Ի վերջո, նաև դրանով է կանխորոշվում գերտերության վերաբերմունքն ու քաղաքականությունը մեր տարածաշրջանում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Վաշինգտոնի «մխիթարական» նվերը

2 Օգս

ԱՄՆ Կոնգրեսի Սենատի կողմից օրերս ընդունած «վրացական» բանաձևը եկավ լրացնելու քաղաքական պատեհապաշտության արգասիք հանդիսացող այն փաստաթղթերի շարքը, որոնք լույս աշխարհ են գալիս ոչ թե համոզմունքների ու սկզբունքների դրդմամբ, այլ իրավիճակների և հարաբերությունների հետ հարմարվելու արդյունքում: Ով` ով, բայց հայերս շատ լավ ենք հասկանում այս ամենը և բազում առիթներ ենք ունեցել բախվելու հատկապես ամերիկյան քաղաքական նպատակահարմարության խութերին: Եվ այժմ ասել, թե ի տարբերություն մեզ, վրացիների բախտը բերեց, պիտի որ խիստ կասկածելի տեսակետ լինի:
Ի՞նչ էր ասում այդ նոր բանաձևը: Նախ, այն դատապարտում էր «Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի օկուպացիան» ու Ռուսաստանին կոչ էր անում հարգել Վրաստանի անկախությունն ու տարածքային ամբողջականությունը: Փաստաթուղթը Մոսկվայից պահանջվում էր կատարել 2008թ. օգոստոսի 12-ի համաձայնագրով ամրագրված բոլոր պարտավորությունները, նշվում էր փախստականների` իրենց բնակավայրեր վերադարձի մասին ու հիշյալ տարածքներից ռուսական զորքերի դուրսբերման հրամայականը: 5 էջանոց այդ փաստաթղթում ամերիկյան օրենսդիրները, Սպիտակ տան օրինակով, գործածում էին «օկուպացված» տերմինը։ ԱՄՆ հանրապետական ու դեմոկրատ սենատորները միաձայն աջակցեցին Վրաստանին առնչվող բանաձևին։ Ապա Սենատի կայքում հրապարակվեց հաղորդագրություն, ուր ասված էր. «Այս բանաձևն արտահայտում է Սենատի վերաբերմունքը Վրաստանի անկախության և տարածքային ամբողջականության շարունակվող խախտումների վերաբերյալ և շեշտում է հակամարտության խաղաղ և արդար կարգավորման կարևորությունը՝ Վրաստանի միջազգային ընդունված սահմաններին համապատասխան»:
Հասկանալի է, որ նման քայլից հետո ոչ ռուսները պիտի հլու-հնազանդ հետևեին դրա պահանջներին, ոչ էլ ԱՄՆ-Ռուսաստան հարաբերությունները պիտի դառնային ավելի ջերմ: Եվ ստացվում է, որ կատարվածը ոչ այլ ինչ էր, քան հավելյալ լարվածություն հաղորդելու մտադրություն, իսկ թե ու՞մ է անհրաժեշտ այդ նոր հակասությունը, դեռ հստակեցման կարիք ունի:
Ինչպես և պետք էր սպասել, դեռ լույսը չբացված Վրաստանի ԱԳՆ հրապարակեց իր արձագանքը, որով երախտագիտություն էր արտահայտում ամերիկյան փրկիչներին և հավելում, որ «ԱՄՆ Սենատի ընդունած բանաձևը կարևոր քայլ է ԱՄՆ-ի և Վրաստանի ռազմավարական ու գործընկերային հարաբերություններում։ Վրաստանին առնչվող բանաձևի միաձայն ընդունմամբ Սենատը պաշտոնապես հայտնեց իր հստակ և միացյալ դիրքորոշումը Վրաստանի տարածքային ամբողջականության ու ինքնիշխանության նկատմամբ և Ռուսաստանին անվանեց օկուպանտ»։ Համարյա նույնը բառացի կրկնեց նաև ԱՄՆ-ում Վրաստանի դեսպան Թեմուր Յակոբաշվիլին:
Այժմ փորձենք հասկանալ, թե իրականում ինչ է կատարվում: Նախ, նկատենք, որ սա թերևս այն առավելագույնն էր, ինչ կարող էր անել Վաշինգտոնը Թբիլիսիի համար: Երեք տարի առաջ անուղղակիորեն հրահրելով ռուս-վրացական ընդհարումը և ապա ստանձնելով դիտորդի կարգավիճակը, Միացյալ Նահանգները փաստացի իր դաշնակցին մղեց աղետալի արկածախնդրության, պատճառ դարձավ Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի վերջնական ու անվերադարձ կորստին, և հիմա իբրև «մխիթարական նվեր» Թբիլիսիին է տալիս մի բանաձև, որը մեծ հաշվով ոչ մի արժեք չունի և չի կարող ոչինչ փոխել: Իսկ ռուսներն, ինչ խոսք, պիտի նեղանային դրանից: «Սրանով հերթական անգամ թքում են Ռուսաստանի վրա, որը գործնական արդյունք չի ենթադրում»,- կատարվածն այս բառերով մեկնաբանեց ՆԱՏՕ-ում ՌԴ ներկայացուցիչ Դմիտրի Ռոգոզինը: Հետո հաջորդեցին առավել ծանր մեղադրանքները: Մոսկվան Սենատի կողմից վրացական բանաձևի ընդունումը պայմանավորեց Մոսկվայի ու Վաշինգտոնի միջև «վերաբեռնման» քաղաքականության վարկաբեկման փորձով` մեկ անգամ էլ բացատրելով, թե իր ռազմական ներկայությունը Աբխազիայի ու Հարավային Օսեթիայի տարածքում ժամանակավոր միջոց է և պայմանավորված է Վրաստանի ագրեսիայով:
Բանը հասավ նույնիսկ կանանց: Ռուսական թերթերը գրեցին, թե զուր չէ, որ Վրաստանում լուրջ նախագիծ են մշակվել, ինչպես որ զուր չէ, որ ամերիկյան Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը իր դերն է ունեցել Սահակաշվիլիի և նրա ապագա կնոջ ծանոթության հարցում։ Մի խոսքով, միջոցների մեջ ընտրություն կատարելու ժամանակ այլևս չկա: Հարվածը հաջորդելու է հարվածին:
Այստեղ ավելորդ չէ նաև վերհիշել, թե ինչը հաջորդեց բանաձևի ընդունմանը: Հաշված օրեր առաջ Ռուսաստանը կոպիտ կերպով մերժեց Թբիլիսիի հետ բանակցություններ վարելու առաջարկը: Այսինքն ոչ միայն մերժեց, այլ ի պատասխան այդ առաջարկի, ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը Պետդումայի վավերացմանը ներկայացրել Սուխումի հետ մաքսային ոլորտում համագործակցության մասին համաձայնագիրը: Սա ծանր ապտակի պես մի բան էր: Հաջորդ օրը Վրաստանի ԱԳՆ իր հերթական հայտարարությունը տարածեց` փաստելով, որ Ռուսաստանը չի ցանկանում կառուցողական ռեժիմով բանակցություններ վարել վրացական կողմի հետ: «Բոլոր հարաբերությունները, որոնք հաստատում է ՌԴ-ն Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի հետ, հակասում են միջազգային իրավունքի սկզբունքներին և նորմերին, ինչպես նաև Ռուսաստանի կողմից իր վրա վերցրած միջազգային պարտավորություններին»,- ասվում էր նույն տեքստում: Միաժամանակ Աբխազիան տեղեկացրեց, թե իր ուղեգիծը` ՌԴ-ի հետ ռազմավարական դաշինքի հետ կապված, կմնա անփոփոխ` ցանկացած նախագահի օրոք, և որ այդ դաշինքին այլընտրանք ուղղակի գոյություն չունի, քանի որ տարածաշրջանի մյուս երկրները դեռևս չեն ճանաչել Աբխազիան:
Եվ ահա այս մերժումների ու վերջնագրերի ֆոնի վրա հայտնված ամերիկյան բանաձևը պիտի որ խիստ հաճո լիներ վրացիների քիմքին: Սակայն իրականում ի՞նչ էր ակնկալում Վաշինգտոնը: Որոշ վերլուծաբաններ ուղղակի համոզված են, որ նման բանաձևի ընդունմամբ նրանք փորձում են լուծել իրենց նախընտրական խնդիրները և այդօրինակ քայլով պատրաստվում են ստանալ ԱՄՆ-ում վրացական համայնքի աջակցությունը: Հասկանալի է, որ Ամերիկայում նաև ռուսական համայնք կա, որը անհամեմատ ավելի մեծ է: Սակայն ամերիկացի քաղաքագետները գիտեն, որ ռուսական համայնքն իր տրոհվածության ու իներտության պատճառով որպես մեկ միասնություն ազդեցություն չունի, մի բան, ինչը չի կարելի ասել վրացիների մասին: «Վստահ եմ, որ ամերիկացի սենատորները թքած ունեն Աբխազիայի, Հարավային Օսիայի և Վրաստանի վրա, ինչ-որ իմաստով՝ նաև Ռուսաստանի վրա։ Այդօրինակ որոշում ընդունելով՝ նրանք միայն փորձում են դուր գալ ամերիկացի ընտրողին»,- ասում է նույն Ռոգոզինը։
Արձանագրենք ևս մի հատկանշական փաստ: ԱՄՆ Սենատի թիվ 175` «վրացական» բանաձևի ընդունման փաստից ոգևորված և այդ առիթից օգտվելով, ադրբեջանցիները դիմել են Սենատին` Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման ու Լեռնային Ղարաբաղը օկուպացված տարածք ճանաչելու խնդրանքով: Ու եթե վաղը լսենք, որ ԱՄՆ սրա համար նույնպես կանաչ լույս է վառել, զարմանալու պատճառներ պիտի չունենանք:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ո՞վ եք դուք, պարոն Հեֆերն

13 Հլս

Վաղը Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսում լսումներ կկայանան Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանի նոր պաշտոնակատարի թեկնածության վերաբերյալ: Այս տարվա մայիսի կեսերին Օբամայի վարչակազմն այդ պաշտոնում առաջադրեց ՆԱՏՕ-ում Միացյալ Նահանգների առաքելության ղեկավարի տեղակալ Ջոն Հեֆերնի թեկնածությունը: Եվ այժմ, Սենատի կողմից հաստատվելու դեպքում, Հեֆերնը կգա փոխարինելու Մարի Յովանովիչին, ով արդեն մեկնել է Երևանից` պաշտոնավարելու որպես ԱՄՆ-ի պետքարտուղարի Հյուսիսային և Կենտրոնական Եվրոպայի հարցերով փոխտեղակալ: Բայց Սենատում հաստատվելուց առաջ Հեֆերնը դեռ պետք է ստանա Արտաքին հարաբերություների հանձնաժողովի դրական եզրակացությունը և դրա հետ մեկտեղ հաղթահարի այն պատնեշները, որ նրա առջև արդեն իսկ դրել են հայկական լոբբիստական կառույցները: Սա է պատճառը, որ դիտորդները վաղօրոք հայտարարել են, թե Հեֆերնի թեկնածության հաստատումը ընթանալու է չափազանց լարված մթնոլորտում:
Բայց նախ տեսնենք, թե ո՞վ է մեր երկրում աշխատելու հավակնություններ ունեցող այդ դիվանագետը: Պետք է ասել, որ նրա մասին Հայաստանում շատ քիչ բան գիտեն, այնքան քիչ, որ նույնիսկ մամուլում անունն են սխալ գրում ու բավարարվում են այն հակիրճ կենսագրությամբ, որ տեղադրված է ԱՄՆ Պետքարտուղարության կայքէջում: Ծնունդով Միսսուրիից է, ավարտել է Միչիգանի համալսարանը։ Սկսած 1982-ից ԱՄՆ արտաքին գերատեսչական աշխատանքում ծավալած իր կարիերայի ընթացքում նա մասնագիտացել է Արևելյան Ասիայի խնդիրներում, որտեղ էլ դիվանագիտական առաքելություններ է իրականացրել երկար տարիներ։ Սկսել է Չինաստանից, այնուհետև աշխատել է Թայվանում, Փղոսկրի Ափում, Ջակարտայում, հետո աշխատանքի է անցել Վաշինգտոնում։ Ներկայումս Հեֆերնն աշխատում է ՆԱՏՕ-ի ամերիկյան ներկայացուցչությունում՝ Բրյուսելում։ Թե ինչու՞ հատկապես նրան առաջադրվեց Հայաստանում դեսպան լինելու պատիվը, այնքան էլ պարզ չէ: Ամեն դեպքում, պետք է հուսալ, որ վաղը շատ հարցեր իրենց պատասխանը կգտնեն: Նյու Ջերսի նահանգի դեմոկրատ սենատոր Ջին Շահեյնի գլխավորությամբ կայանալիք քննարկման ընթացքում Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանի թեկնածուն բացատրություններ պիտի տա սենատորների հարցերին։
Իսկ ի՞նչ հարցեր կարող են հնչել այնտեղ: Այս բանը կռահումներ չի պահանջում: Նախապես Ամերիկայի Հայ դատի գրասենյակը հիմնավոր աշխատանքներ է տարել և հորդորել է արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի բոլոր անդամներին ներկա գտնվել նիստին՝ «դիվանագիտական այս կարևոր պաշտոնում դեսպանի թեկնածու Հեֆերնին իր որակավորումների և թեկնածության վերաբերյալ հարցեր ներկայացնելու նպատակով»։ «Հուսով ենք, որ սենատորները լիարժեք կօգտագործեն այս լսումների միջոցով տրամադրվող հնարավորությունը՝ պահանջելու պարզաբանումներ նախագահ Օբամայի վարչակազմի կողմից Կովկասի տարածաշրջանում իրականացվող արտաքին քաղաքականության մի շարք հարցերի վերաբերյալ»,- ասվում էր Հայ Դատի տարածած հաղորդագրության մեջ:
Սակայն կասկածից վեր է, որ մինչ տարածաշրջանային պարզաբանումներին անցնելը դեսպանի թեկնածուին կուղղվեն ինչ-որ իմաստով անձնական բնույթի և ոչ այնքան հաճելի հարցեր: Հայտնի է, որ, օրինակ, 1990-ականների կեսերին Ջոն Հեֆերնը աշխատել է նախկին կոնգրեսական Դուգ Բարետոյի համար, իսկ սա ընդգծված հակահայկական դիրքորոշում ուներ և զբաղվում էր Կոնգրեսում թուրքական լոբբինգով: Վերջինս բազմաթիվ անգամներ դեմ է քվեարկել Հայոց ցեղասպանության օրինագծերին և այլ` մեզ համար կարևոր նախագծերի: Իհարկե, ինքը՝ Հեֆերնը, հայերին հուզող հարցերի շուրջ իր դիրքորոշումը երբեք բացահայտ չի արտահայտել, ու սխալ կլինի միանշանակ պնդել, թե նրա նախկին շեֆը խորը ազդեցություն է ունեցել քաղաքական հայացքների ձևավորման իմաստով: Սակայն ոչինչ լիովին բացառել չի կարելի, այդ իսկ պատճառով էլ շատերն են այժմ ձեռնպահ մնում նրա թեկնածության մասին վաղօրոք եզրահանգումներ անելուց։
Միևնույն ժամանակ համարյա անհնար պիտի լինի խուսափել այնպիսի հրատապ թեմաների արծարծումից, որոնք հուզում են ինչպես ամերիկահայերին, այնպես էլ հայաստանցիներին: Այնպես որ, վաղը կայանալիք լսումների ժամանակ Հաֆերնի ուշադրությունը կհրավիրվի միանգամից մի քանի խնդիրների վրա: Առաջին հերթին խոսք կգնա Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին: Չի շրջանցվի այնպիսի մի թեմա, ինչպիսին է Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի շրջափակումը: Սրանից բնականորեն կբխի այն հարցը, թե դիվանագետը ի՞նչ ծրագրեր է առաջադրելու Հայաստանը տնտեսական մեկուսացումից դուրս բերելու և տարածաշրջանում նրա ինտեգրման վերաբերյալ: Եվ, վերջապես, սենատորները կցանկանան ունկնդրել ԱՄՆ-Հայաստան երկկողմանի հարաբերությունների մասին Հեֆերնի տեսլականը:
Ինչպե՞ս կվարվի հարցաքննվողը: Արդյո՞ք կդիմի բառախաղերի ու հռետորաբանության օգնությանը, ինչպես արել են իր նախորդներից ոմանք: Թերևս այս դեպքում նրան անհրաժեշտ կլինի հետադարձ հայացք նետել ու վերհիշել որոշ փաստեր: Օրինակ, արժե մտաբերել, որ ժամանակին ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Էվանսը պաշտոնաթող արվեց այն բանի համար, որ «անզգուշաբար» գործածել էր ցեղասպանություն բառը: 2006-ին Էվանսին ետ կանչեցին, ու ԱՄՆ այն օրերի նախագահ Ջորջ Բուշը անմիջապես դեսպանի պաշտոնում առաջադրեց Ռիչարդ Հոգլանդի թեկնածությունը: Սակայն երկարատև ձգձգումներից հետո Սենատը մերժեց Հոգլանդին դարձյալ ոչ ճիշտ բառախաղերի համար, և մոտ երկու տարի ԱՄՆ-ն Հայաստանում դեսպան չուներ: Ի դեպ, վատ չէր լինի, որպեսզի Սենատ գնալուց առաջ Հեֆերնը իր մտքում կրկներ նույն այն Ջոն էվանսի մի արտահայություն, որը նա գրել էր պետքարտուղարին ուղղված իր նամակում. «Սնանկ է այն պետական քաղաքականությունը, որը կոչ է անում դիվանագետներին աղավաղել պատմական փաստերը»: Այս դեպքում գոնե Հայաստանում կմտածեն, որ բաց են պահում երկրի դռները ազնիվ քաղաքական գործչի առաջ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մերժումը մղում է հաշվեհարդարի՞

5 Մյս

Ֆրանսիայի Սենատում երեկ ծավալված իրադարձությունները հերթական անգամ այն բանի վկայությունը դարձան, որ քաղաքականությունն առաջնորդվում է ոչ թե ճշմարտությամբ կամ բարոյական արժեքներով, այլ իրավիճակային կողմնորոշիչներով, որոնք իրենց հերթին սնուցվում են գերակա շահը կողնակի միջամտություններից հեռու պահելու զգուշավորությամբ: Ու թեև այդ պատերի ներսում շատ անգամներ էին կայացվել նաև հայանպաստ որոշումներ, սակայն դժվար կլինի պնդել, որ դրանք ևս աշխարհ չէին եկել նույն տրամաբանության ու գիտակցումի թելադրանքով: Իսկ ինչ վերաբերում է երեկվա դեպքերին, ապա մի քանի ժամ շարունակված բուռն քննարկումներից հետո Ֆրանսիայի օրենսդիրները ի վերջո ոչ մերժեցին, ոչ էլ հաստատեցին Հայոց ցեղասպանությունը ժխտելու համար պատիժ սահմանող օրինագիծը։ Արդեն հինգ տարի շարունակ չարչարկվում է 2006 թվականի հոկտեմբերին Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի ընդունած օրինագիծը, որով 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժխտումը հանդիսանում է քրեորեն պատժելի հանցագործություն: Փաստաթուղթը սահմանում է, որ հայերի զանգվածային սպանդի մերժումը պատժվում է 1 տարվա ազատազրկմամբ և 45 հազար եվրո տուգանքով: Եվ այդ հինգ տարիների ընթացքում օրենքի ուժ ստանալու համար օրինագիծը սպասում էր Սենատի կողմից վավերացմանը:
Նիստից օրեր առաջ Փարիզը ողողվել էր իրար հաջորդող թուրքական պատվիրակություններով, որոնք մեկ հյուրընկալվում էին Ֆրանսիայի կառավարությունում, մեկ արտգործնախարարությունում, սակայն բոլորի նպատակը նույնն էր` ամեն գնով արգելակել օրինագծի ընդունումը: Թերևս նրանց ջանքերն անպտուղ չանցան: Ու եթե վերհիշելու լինենք այն ելույթները, որոնք հնչում էին Սենատում քննարկման ժամանակ, ապա դժվար չի լինի այնտեղ արտահայտված մտքերի մեջ նկատել այն նույն հնչերանգը, որ հետևողականորեն մշակվել ու շրջանառության է դրվել Անկարայի կողմից:
Քվեարկությունից առաջ Սենատի Օրենսդրական հանձնաժողովը բացասական դիրքորոշում հայտնեց օրինագծի վերաբերյալ և առաջարկեց այն հանել քվեարկությունից։ «Երբեմն օրենսդիրները զգացմունքների ազդեցության տակ գնում են այնտեղ, որտեղ պատմաբանների տեղն է»,- կարելի էր լսել շատերի ելույթներում: «Սխալ է օրենք ունենալ, որը կարգավորում է պատմությունը և առավել ևս բանտարկություն է նախատեսում: Օրենսդիր և դատական իշխանությունների տարբերությունն այն է, որ օրենսդիր իշխանության առջև խոչընդոտ կա` դատելու այս կամ այն իրադարձության վերաբերյալ: Օրենքը չի համապատասխանում Սահմանադրությանը: Ցեղասպանության ժխտման դեմ պետք է պայքարել այլ միջոցներով»,- պնդում էին նրանք: Հատկանշական էր հատկապես այն, որ այս կարգի դատողությունները նաև իրենց ճյուղավորումներն էին ունենում` ցեղասպանության խնդիրը զուգորդելով ներկայումս Հարավային Կովկասում Ֆրանսիայի դերի, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անդամ լինելու հանգամանքի, տարածաշրջանում առկա բարդ տնտեսական վիճակի, Թուրքիայի ու Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի շրջափակման, փակ սահմանի առկայությունը հաշվի առնելու անհրաժեշտության հետ:
Նրանք, ովքեր փորձում էին ինչ-որ կերպ հակադարձել այս պնդումներին, հիշեցնում էին, որ, օրինակ, հրեական Հոլոքոստի վերաբերյալ նման գործող օրենք կա, որը սակայն չի խանգարել Հոլոքոստի պատմական հետազոտություններին։ Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի հետ բարեկամությանը կամ վերջինիս` Եվրամիությաննն անդամակցելու խնդիրներին, ապա դրանք չեն կարող խանգարել պատմական դեպքերն իրենց անունով կոչելուն։
Այնուհանդերձ երկարատև քննարկումներից հետո օրինագիծն օրակարգից հանելու առաջարկն ընդունվեց ձայների մեծամասնությամբ՝ 196 կողմ, 74 դեմ։ Նիստի ավարտից հետո Ֆրանսիայի հայ համայնքի ներկայացուցիչները Սենատի շենքի առջև բողոքի ցույց կազմակերպեցին: «Հստակ է, որ Ֆրանսիական Սենատը թուրքական ճնշման տակ տեղի է տվել և պարզապես պատճառաբանություններ էր փնտրում», — հայտարարում էին վրդովված ցուցարարները` խոստանալով անպայման հակադարձող գործողությունների դիմել: Եվ այս պատասխան քայլերն առաջին հերթին ուղղված են լինելու Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի դեմ: Բանն այն է, որ Սարկոզին օրերս ֆրանսահայ կազմակերպությունները համակարգող խորհրդի պատվիրակության հետ հանդիպման ժամանակ ասել էր, թե չի խոչընդոտելու Սենատում Հայոց ցեղասպանության ժխտման պատժումը սահմանող օրինագծի քվեարկությանը, և որ ինքը ոչ մի հանձնարարություն չի տա իր քաղաքական մեծամասնությանը այդ քվեարկության վերաբերյալ: Այսինքն, Սարկոզին երաշխավորել էր, թե չի ընդդիմանա այդ օրենքի ընդունմանը: Սակայն շուրջ կեսմիլիոնանոց ֆրանսահայ համայնքն այժմ իրեն խաբված է զգում: Բայց դրա հետ մեկտեղ համայնքը գիտի, որ իր ձայնը կարող է վճռորոշ նշանակություն ունենալ 2012 թվականին Ֆրանսիայում անցկացվելիք նախագահական ընտրություններում։ «Ֆրասնահայերը զայրույթի մեջ են, քանի որ նախագահ Սարկոզին իր խոսքի տերը չեղավ։ Նրանք, ովքեր դեմ են քվեարկելու այս նախագծին, Հայոց ցեղասպանության մերժողների շարքում են հայտնվելու։ Նախագահական ընտրություններից առաջ հայ համայնքը իր հաշվեհարդարը կտեսնի»,- արդեն իսկ սպառնացել են Ֆրանսիայի հայկական կազմակերպությունների համակարգող խորհրդի ներկայացուցիչները:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Լավ Բրայզա և վատ Բրայզա

7 Ապր

Ընդամենը այս տարվա փետրվարին էր, երբ Բաքուն գրկաբաց ընդունեց Ադրբեջանում Միացյալ Նահանգների նորանշանակ դեսպան Մեթյու Բրայզային: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի նախկին համանախագահը Սենատում ստիպված էր եղել բազում խոչընդոտներ հաղթահարել, որոնք վերագրվեցին ամենակարող «հայկական լոբբիին», և այդ պատճառով ադրբեջանցիների համար նա մեկն էր, ով տառապանքներ էր կրել հանուն իրենց «արդար» դատի: Սակայն երկու ամիսը լիովին բավական էր, որ անսահման հիացմունքն իր տեղը զիջեր անսահման հիասթափությանը: Երեկվա ոգևորվածներից մեծ ժամանակ չպահանջվեց հասկանալու համար այն պարզ ճշմարտությունը, որ Բրայզան, իր համակրանքներով ու հակակրանքներով հանդերձ, ընդամենը Վաշինգտոնի շահերի արտահայտողն է այդ երկրում և նույնիսկ մեծ ցանկության դեպքում հազիվ թե նրան հաջողվի իր գլխից ավելի վեր թռչել:
Այն, որ անցած ամիսների ընթացքում դեսպանը բազում առիթներով տեղի իշխանությունների հետ փորձել էր համաձայնության եզրեր գտնել, իսկ անհրաժեշտության դեպքում` նաև առարկել, դեռ չարիքի փոքրագույնն էր: Սակայն վերջին զարգացումները իսկապես սառը ցնցուղի ներգործություն ունեցան ադրբեջանցիների համար, որոնք ոչ մի գնով պատրաստ չէին նման հակազդեցություն տեսնել սիրելի Բրայզայի կողմից:
Ծանր հարվածներից մեկը պետք է համարել Բրայզայի արձագանքը Լեռնային Ղարաբաղում օդանավակայան բացելու և այդ նախաձեռնության նկատմամբ Ադրբեջանի ագրեսիվ դիրքորոշման առթիվ: ԱՄՆ դեսպանը կտրական կերպով անընդունելի համարեց քաղաքացիական օդանավերին հարվածելու սպառնալիքը և խորհուրդ տվեց Բաքվին վերանայել իր դիրքորոշումը: Նույն կերպ Բրայզան չշրջանցեց Սոչիում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների անտեսումը, երբ սահմանի վրա դիպուկահարների կրակոցներից զոհեր արձանագրվեցին: Հիշեցնելով, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը ռազմական լուծում չունի, նա այն ժամանակ ասաց. «Ես Վաշինգտոնի իմ գործընկերների ու ընկերների հետ հակամարտության կողմերի միջև ատելության զգացումի նվազման ճանապարհներ եմ փնտրում: Կարծում ենք, որ ատելության զգացումի վերացումը կարող է հիմք դառնալ հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով լուծելու համար»: Բաքվում չէին կարող չհասկանալ, որ այս բառերն առաջին հերթին հասցեագրված էին իրենց: Ու եթե ամեն դեպքում ադրբեջանցիները հարմար էին գտնում այդ հարցերի շուրջ բանավեճ չծավալել և չսրել անկյունները, ապա ապրիլի սկզբներին ներքաղաքական կյանքի լարվածությունն ի վերջո դուրս բերեց ջինը շշից:
Այն բանից հետո, երբ ընդդիմության բողոքի գործողությունները դաժանորեն ճնշվեցին, Ադրբեջանում ԱՄՆ դեսպանատունը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որով խիստ քննադատության ենթարկեց իշխանություններին` հանրահավաքը խոչընդոտելու և մեծ թվով մարդկանց ձերբակալելու համար: «Մարդիկ ազատ արտահայտվելու իրավունք ունեն: Ինչպես և նախկինում, այնպես էլ հիմա մենք գտնում ենք, որ Ադրբեջանի քաղաքացիները կարող են ազատորեն արտահայտել իրենց տեսակետը: Մենք Ադրբեջանի կառավարությանն ու իրավապահ համակարգին կոչ ենք անում հնարավորինս շուտ ազատել ձերբակալվածներին»,-ասված էր Բրայզայի հեղինակած տեքստում:
Սա մարտահրավեր էր վարչակարգին: Այս մեկն արդեն անպատասխան մնալ չէր կարող: Եվ արձագանքն իրեն սպասեցնել չտվեց: Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի ղեկավարը Ալի Հասանովն Ադրբեջանում ԱՄՆ-ը դեսպանատանը կոչ արեց մնալ լիազորությունների շրջանակում ու չխառնվել Ադրբեջանի ներքին գործերին։ Իսկ այնուհետև գործի դրվեց վարկաբեկման մեքենան: Մեկը մյուսի ետևից լրատվամիջոցները սկսեցին հրապարակել նյութեր, որոնք դատապարտում էին Բրայզայի պահվածը: Դրան զուգահեռ հեղինակները չէին խորշում դեսպանի քայլերի մեջ հետին նպատակներ տեսնել, միայն թե այս անգամ դրանք ոչ թե ադրբեջանամետ էին, ինչպես որակում էին մինչև փետրվար, այլ… հայամետ: «Հիշենք, թե ինչպիսի լարվածությամբ էր ուղեկցվում Ադրբեջան Բրայզայի ժամանման գործընթացը, և դրա հիմնական պատճառը հայամետ տրամադրված սենատորների դիմակայությունն էր: Ըստ երևույթին, Բրայզան այժմ մտածում է այն մասին, որ նոյեմբերին ԱՄՆ Սենատը պետք է իրեն հաստատի Ադրբեջանում դեսպանի պաշտոնում, հակառակ դեպքում նրա լիազորություններն ավարտված կհամարվեն»,- գրում էր քաղաքական վերլուծաբաններից մեկը: Եթե բացենք այս թափանցիկ ակնարկների փակագծերը, ապա խոսքն այն մասին է, որ այժմ Բրայզան չի կարող հաշվի չառնել նաև հայերին օժանդակող կոնգրեսականների կարծիքները և իր ներկա պահվածքով փորձում է սիրաշահել նրանց: «Դա այժմ Բրայզայի հիմնական հոգսն է և գլխավոր պատճառն այն բանի, որ նա նման հայտարարություններով է հանդես գալիս Բաքվում: Բաքվում նշանակվելուց հետո Բրայզան որոշակի քայլեր էր ձեռնարկում, որոնք հիմնականում ուղղված էին հայերին սատարող սենատորների ձայների նվաճմանը»,- ասվում էր ադրբեջանական մամուլում տեղ գտած մեկ այլ հրապարակման մեջ:
Առայժմ դեսպանն այս մեղադրանքներն անարձագանք է թողնում: Փոխարենը նա հարցազրույցներում կտրականապես հերքում է քաղաքական շրջանակներում պարբերաբար հայտնվող այն պնդումները, թե հակամարտության կարգավորումը վերջնականապես փակուղում է հայտնվել: ԼՂ հիմնահարցը որակելով իր առաջնային կարևորության խնդիրներից մեկը, Բրայզան նաև ասում է, որ առաջիկա մեկ տարում նա պատրաստվում է լուրջ քայլեր իրագործել նաև էներգետիկայի ոլորոտում, քանի որ տարին շատ կարևոր է լինելու այն ընկերությունների ու պետությունների համար, որոնք փորձում են ձևավորել «Հարավային միջանցքը»` ադրբեջանական գազը մատակարարելով Եվրոպային: Բայց այդ ամենով հանդերձ չի մոռանում Բաքվին մեկ անգամ ևս հիշեցնել, որ ԱՄՆ դեսպանատան հրատապ խնդիրներից մեկը լինելու է շարունակվող ազատականացման գործընթացի խթանումը: «Խոսքը հանրային ոլորտում, քաղաքական դաշտում, տնտեսությունում իրականացվելիք բարեփոխումների մասին է»,- բացատրում է նա:
Ադրբեջանցիները վերանայում են իրենց կարծիքը Բրայզայի նկատմամբ: Իսկ գուցե Բրայզան ևս հոգու խորքում փոփոխությունների գարուն է ապրում: Ո՞վ գիտի…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: