Tag Archives: ՌԱՖԱՅԵԼ ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆ

ՌԱՖԱՅԵԼ ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆԻ ԱՀԱԶԱՆԳԸ

13 Ապր

Շտապ օգնության կարգով դիմում եմ ձեզ, քանի որ ճարտարապետների միությունը շատ է զբաղվել Սպանդարյան և այլ փողոցներում հատուկենտ մնացած ճարտարապետական արժեք ունեցող բնակելի տների պահպանման հարցով, բայց ապարդյուն։

Այժմ խոսքս Սպանդարյան փողոցի երկու-երեք տներին է վերաբերում, որոնք թեև մտել են քաղսովետին ներկայացված պահպանվող շենքերի ցուցակի մեջ, այսօր անխնա քանդվում են։ Քանդում են առանց աչք թարթելու և այն էլ, կարծես դիտավորյալ, ընտրելով ամենից լավերը։

Զարմանալի և զայրացուցիչ վերաբերմունք։

Ապագա մեծ պողոտան պետք է բացվի և ինչքան շուտ, այնքան լավ, դա, հիրավի, լինելու է մեր մայրաքաղաքի ամենագեղեցիկ մասը։

Սակայն սա չի նշանակում, թե մենք ամեն ինչ պետք է ոչնչացնենք մեր ճանապարհին, հաշվի չառնելով գոյություն ունեցող պայմանները։ Չէ՞ որ հենց մենք ենք, որ ավերեցինք քաղաքը բոլորող կանաչ գոտին (Մոսկովյան և Խանջյան փողոցների հատվածում դեռևս պահպանված), խախտելով կանաչապատման սկզբունքը. այդ հիանալի զբոսայգու մեջ իրար ետևից շարեցինք մի շարք շենքեր (Կոմիտասի համերգասրահը, Շախմատի տունը, «Կռունկ» ռեստորանը) այն ժամանակ, երբ այդ փարթամ կանաչ գոտին պետք է իր մեջ ունենար միայն հուշարձաններ (Իսահակյան, Նալբանդյան և մյուսները) և ոչ թե շենքեր, որոնք խախտում են կանաչի ամբողջականությունը, ջլատում այդ օղակը, իմաստազրկում։

Մի դեպքում մենք դիմել ենք այդպիսի հանդուգն քայլի, կոպիտ ձևով ոտնահարել կանաչի անդորրությունը, մյուս դեպքում, երբ բանը գալիս է մեզ թողած ժառանգությանը, ցուցաբերում ենք ամենաանփույթ, արհամարհական վերաբերմունք, բնաջնջելով մեր իսկ ժողովրդի ձեռքով ստեղծած գործերը։

Մինչև ե՞րբ պիտի մենք հանդուրժենք այս կարգի քաղաքականությունը։ Չէ՞ որ երբ կրթված շինարարները նոր բացվող փողոցում հանդիպում են որևէ ծառի, ապա դա շրջանցում են, կամ էլ ներկալում փողոցի մեջ՝ ափսոսալով, խնայելով ծառը։ Մի՞թե մեր հին երևանյան ճարտարապետական հրաշալի տները մի ծառի արժեք չունեն, որ մենք այսպիսի անգթությամբ ոչնչացնում ենք։ Բարեբախտաբար, նշածս տները գտնվում են փողոցի եզրին, չեն խանգարում երթևեկությանը (ինչպես բերածս ծառերի օրինակը)։ Համոզված եմ, որ այդ երկու-երեք տնակը բնավ չեն խանգարի, չեն խախտի պողոտայի միասնությունը, այլ, ընդհակառակը, կհնչեն որպես անփոխարինելի զարդեր, հմայիչ մասունքներ` արժանի մեծ հարգանքի և սիրո։ (Անշուշտ, դրանք պահպանելու համար անհրաժեշտ է համապատասխան աշխատանք, նրբին վերակառուցում, գուցե վիրահատում՝ ավելի ամփոփ վիճակի բերելու համար)։

Ահա այս երկու-երեք շենքերի ողբերգական վիճակն է, որ ինձ ստիպեց շտապ դիմել ձեր օգնությանը, հուսով, որ դա կհուզի նաև ձեզ, քանի որ այդ շենքերի պահպանման մեջ շահագրգռված են բոլոր նրանք, ովքեր սիրում են մեր մայրաքաղաքը, նաև այն ամեն գեղեցիկը, ինչ մեր նախնիները թողել են մեզ։

Այսպիսով, խնդրում եմ ձեր միջամտությունը՝ անմիջապես դադարեցնելու անողոք քանդումները, պահպանելու ժողովրդական ստեղծագործության այդ սքանչելի նմուշները։

Նամակիս հրապարակումը թողնում եմ ձեր հայեցողությանը, եթե, իհարկե, դա կօգնի փրկելու նշածս շենքերը։

 

ՌԱՖԱՅԵԼ ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆ

1970

198874_10150106904807047_358361197046_6864835_6781307_n

 

ՌԱՖԱՅԵԼ ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆ

29 Սպտ

ՁՈՆ Հ ՏԱՌԻՆ

Օր չի լինում, որ հարյուրներով, հազարներով տառեր չհանդիպեն մեզ. մեծ, փոքր, հաստ, երկար, ինչ ձևի ուզես: Նայում ես` մեջները մարմին չկա, նյութ չկա, բայց ինչքան բան են ասում դիտողին: Եվ ահա մի տառ իմ մեջ այնպիսի հույզեր առաջ բերեց, որ ցանկացա պատմել նրա մասին, նրա գովքն անել հին գուսանների նման: Այս ցանկությունն ունեցա, երբ մի անգամ տեսա, թե ինչպես երկու երիտասարդ մի մեծ ու երկարաշունչ կոչ էին գրում կտավի վրա:
Աչքս սահեցնելով գրածի վրայով` կանգ առա «Հ» տառի վրա. տառը դուրս էր բերված շատ անհաջող, մի տեսակ թուլացած, անկայուն, կորցրած իր այնքան պարզ, հաստատուն ձևը:
Եղածը, իհարկե, մի մեծ բան չէ. երկու գիծ` անկյան տակ և ուրիշ ոչինչ, բայց այնքան տարբեր են դրանք ընթերցվում, երբ լինում են գտնված, համաչափությունը պահպանած, որից և ստանում են տարբեր ուժ, տարբեր արտահայտչականություն:
Տառը շատ զգայուն էակ է, անմիջապես ազդվում է, փոխում իր կերպարանքը չնչին միջամտությունից, ընթերցողին կողմնորոշում, զգաստացնում, սթափեցնում, հիասթափեցնում, ոգևորում…
Երևի դուք էլ նկատած կլինեք, որ կան թվեր ու տառեր, որ մարդկանց են հիշեցնում, ասենք, «Ե» տառը ինձ ներկայանում է որպես հաստափոր մարդ, իսկ ասենք 2-ը մի կռացած ծերուկի կերպարանք է հիշեցնում: Եվ ահա, այդ վտիտ «Հ» տառն էլ ինչ-որ հաշմանդամի նմանեցրի` անճարակ, օգնության կարիք զգցող, այդ պատճառով էլ չդիմացա և հանդիմանեցի տղաներին:
— Մի՞թե կարելի է «Հ» տառին այնպես անհոգի վերաբերվել, երբ նա մեր ամենասիրած տառն է, սկիզբն այնպիսի բառերի, առանց որոնց մեր լեզուն չէր ունենա իմաստ, հոգի, ուժ, կլիներ ողորմելի` անձրևային որդի նման:
Կարելի է «հաղթանակ» բառը պատկերել ձեր գրած հ-ով: Իսկ «հզոր» բա՞ռը, որով բնորոշվում են մեր երկրի ուժը, մեր լեռների զանգվածները: Հապա որքան հուզիչ է այն բառը, որով մեր նախնիները դիմել են ճակատագրական մարտերի: «Հառաջ» ասել է մեր Վարդան Մամիկոնյանը վերջին շնչում` իր կյանքը զոհաբերելով հանուն հայրենիքի, ժողովրդի:
Մեր «Հ»-ն ինչքան որ պետք է հուժկու և համարձակ բառեր գլխավորելու համար, նույնքան հարակավոր է նուրբ ու քնքուշ բառերին: Ինչ կա ավելի գեղեցիկ ու մեղմ, քան «Հասմիկը», որը գարնան սիրո երգ է հիշեցնում: Եվ այստեղ «Հ»-ն պատկերանում է բարկ ու ճկուն, ասես ուզում է ծաղկի պսակի նման բոլորել այդ քնքուշ բառը: Եվ այդպես, շատ ու շատ բառեր է գլխավորում հ-ն, բառեր, որ անբաժանելի են մեր նիստուկացից, մեր առօրյայից ու ապագայից, բառեր, որ ձև են տալիս մեր մտքերին: Ինչպես կարելի է հ-ն չհագել և չտալ նրան հաստատուն ձև, երբ գործ ունես այնպիսի բառի հետ, ինչպիսին «հիմքն» է, գրավականը մեր ձեռնարկած ամեն մի գործի, եթե ուզում ենք, որ դա լինի կայուն և հիմնավոր: Եվ էլի շատ ու շատ բառեր կան մեր շքեղ լեզվում, որոնք սկսվում են այդ հրաշալի տառով` «հայր» ու «հայրենիք», հ-ն գլխավորում է անունը մեր ազգի և մեր երկրի, որոնցով հպարտանում ենք, որոնք սիրում ենք ամենամեծ սիրով:
Հայաստան բառի դրոշակակիրն է «Հ» տառը: Ահա թե ինչպիսի պատվի է արժանացել, ահա թե ինչու նա միշտ պետք է լինի զուգված, հանդիսավոր, պետք է գծագրվի գեղեցիկ, պետք է նկարվի հաստատուն մարմնով, զորեղ ու հպարտ, որ հպարտություն ներշնչի ամենքին…

%d bloggers like this: