Tag Archives: Պուշկին

ՉԱՐԵՆՑԻ ՕՐԱԳՐԻՑ

10 Մրտ

1934 թ. մարտի 15-ին Եղիշե Չարենցը օրագրում գրել է.

«Ես շատ եմ մտածել Լերմոնտովի «Դևի» մասին:- Ի՞նչ սիմբոլ է այդ: — Չէ՞ արդյոք ռուս-թաթարական ժխտողական հանճարի պատկերը… Եվ չէ՞ արդյոք այդ «Դևը» նախահայրը ռուսական նիհիլիզմի… Հետաքրքիր կոնցեպցիա… Ըստ այս կոնցեպցիայի — «Դևի» հետևողները ռուսական և համամարդկային պատմության և կուլտուրայի հորինած ոչ այլ ոք են, քան… Չերնիշևսկուց սկսած մինչև… Լենինը… Ո՞վ չի արդյոք կրել «Դևի» հոգևոր կերպարանքի հզոր ազդեցությունն իր վրա ռուսական պատմության մեջ. այն ամենը, որ բուն ռուսական է, և, որպես այդպիսին, միանգամայն ինքնուրույն: — Այսպիսով, Լերմոնտովի «Դևը» դառնում է նախահայրը այն ամենի, որ ռուս ժողովուրդը մուծել է կամ փորձում է մուծել համամարդկային պատմության մեջ: — Եվ նրա լավագույն աշակերտներն են հանդիսանում — Չերնիշևսկին, Պիսարևը, Շչեդրինը, Դոստոևսկին, Տոլստոյը, Լենինը, Նիկոլայ Մորոզովը… Մանավանդ վերջինս, որ հերքում է ամբողջ մարդկության պատմությունը !… Իսկապես որ «Դևը» ոչ այլ ինչ է, քան ռուսական հանճարի լավագույն սիմբոլը!!!
Իսկ ռուսական դրական ապողոնյան հանճա՞րը… Նա իր լավագույն արտահայտությունը գտել է հանձին Ալեքսանդր Պուշկինի — և մնացել է մենակ!.. Եվ սա էլ է չափազանց հետաքրքիր, որ ռուսական կուլտուրայի մեջ դրական ապողոնյան հանճարը սերում է… Աֆրիկայից! …Եվ մինչև այս չունի ոչ մի շարունակող ու հետևող իր լուսավոր գծին… Պուշկինը — ռուսական կուլտուրայի միակ դրական, շինարար սկզբունքն է — և մնացել է մենակ… Բոլորը նրան երկրպագում են, բայց ոչ ոք նրան չի հետևում»: wrubelx_demon

ՀԱՍԿԱՆՈՒ՞Մ ԵՔ….

17 Օգս

Մենամարտից հետո մահացու վերք ստացած Պուշկինին բերում են իր առանձնատուն: Անմիջապես նրան է այցելում անձնական բժիշկը՝ Սպասկին: Անում է հնարավոր ամեն բան, սակայն հրաշալի հասկանում է, որ մեծ գրողին փրկել այլևս անհնար է: Որոշ ժամանակ անց Սպասկին ստիպված է լինում այցելել ևս մի հիվանդի: Սա մեծահարուստ առևտրական էր ու իրեն շատ վատ էր զգում: Երբ բժիշկը մոտենում է նրան, հիվանդը բռնում է Սպասկու ձեռքն ու տագնապած հարցնում.
— Ասացեք, բժիշկ, կա՞ որևէ հույս, որ ես կապաքինվեմ:
— Ոչ մի հույս էլ չկա,- զայրացած պատասխանում է բժիշկը:- Եվ վերջապես սա ի՞նչ բան է, բոլորս էլ մեռնելու ենք: Ահա, հենց հիմա Պուշկինն է մահանում: Հասկանու՞մ եք, Պուշկինը: Այնպես որ մենք էլ ձեզ հետ միասին կմեռնենք:
Ասում են, որ հարուստ հիվանդը գլուխը դրել է բարձին ու մեռել է Պուշկինի հետ նույն օրը:

Հովիկ Չարխչյան

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ՊՈՒՇԿԻՆ

4 Նյմ

ՆԱՄԱԿ ՆԱՏԱԼՅԱ ԳՈՆՉԱՐՈՎԱՅԻՆ
Այսօր տարեդարձն է այն օրվա, երբ առաջին անգամ տեսա Ձեզ… իմ կյանքում… Որքան շատ եմ մտորում, ավելի եմ համոզվում, որ իմ գոյությունն անհնար է առանց Ձեզ. ես ստեղծված եմ Ձեզ սիրելու և ամենուր միայն Ձեզ հետ լինելու համար: Մնացածը միայն անհեթեթություն ու խենթություն է: Երբ հեռու եմ լինում Ձեզնից, ինձ հետամտում է կորուստը երջանկության, որով դեռ ի զորու չեմ հագենալ: Վաղ թե ուշ ես ստիպված կլինեմ ամեն ինչ թողնել ու ընկնել Ձեր ոտքերը: Այն միտքը, որ երբևէ մի պստիկ հող կունենամ… անչափ ոգևորում է ինձ ու փարատում է թախիծս: Այնտեղ հնարավորություն կունենամ թափառել Ձեր տան շուրջը, հանդիպել, հետամուտ լինել Ձեզ…

Թարգմանությունը` Անահիտ Ամիրյանի

ԽՈՐԽԵ ԼՈՒԻՍ ԲՈՐԽԵՍ

21 Հկտ

Հանճարեղ հրաձիգը

Մարդիկ արյունակցական կապերին, թերեւս, չափազանց մեծ նշանակություն են տալիս: Պեդրո Էնրիկես Ուրենյան տարիներ առաջ պատմում էր ինձ, որ Եթովպիայում քննարկվում էր ռուս մեծ բանաստեղծ Ալեքսանդր Պուշկինի, ում նախապապը ծնունդով խափշիկ էր, հուշարձանի նախագիծը: Պուշկինի գրեթե պաշտոնական պաշտամունքը Ռուսաստանում նրա հեռավոր ցեղակիցների համար մատչելի դարձրեց «Եվգենի Օնեգինի» անմահ նորարարական յամբով հիանալը` առանց գրական թարգմանության միջնորդության:
Ճիշտ է, Կարլ Գուստավ Յունգը պնդում էր, որ գոյություն ունի բնապատկերի եւ այլացեղ բնակչության ազդեցությունն անձի վրա: Ինչպես նա գրում է ամերիկացիների մասին` «Մարմինն արձագանքում է Ամերիկային, իսկ հոգին` Աֆրիկային»: Շատ ու շատ Պուշկին ուսումնասիրողներ փորձել են բացահայտել, թե ինչում է դրսեւորվել նրա աֆրիկյան նախնիների ազդեցությունը: Մեծամասնությունը հանգեց այն բանին, որ նա նրանց է պարտական իր տաքարյունությամբ եւ սիրային բազում հաղթանակներով:Սակայն այդպիսի հետեւությունը ոչ միայն տափակ է, այլեւ անստույգ: Իշխան Վյազեմսկու եւ մարկիզ դը Կյուստինի գրառումների համաձայն` ռուս հասարակության բարձր խավերի բարքերը Պուշկինի ժամանակ մնում էին համարյա նույնքան ազատ, ինչպես եկատերինյան բարոկկոյի տարիներին: Ինչո՞վ կառանձնանար Պուշկինը մյուս ազնվականներից, եթե բարձր վարչական դիրք չգրավեր: Սակայն չի կարելի մշտապես լինել «Ոսկե երիտասարդության» մեջ, եւ Պուշկինի լիովին ռուսական չարաճճիությունները փոխարինվում են նույնքան «ազգային» ամուր ընտանեկան կապերով, ընտանեկան բարօրության ամրապնդման հոգսերով: Այդ դեպքում ո՞ւր կորավ նրա հաբեշական արյունը:Վատիկանի գրադարանի գլխավոր գրապահի սիրալիրության շնորհիվ ձեռքիս տակ է մի ձեռագրի պատճենը, որը հայտնի Մոդզալեւսկին թվագրել է 1840-ականների առաջին կեսով, սակայն կեղծիք էր համարում:
Իրոք, Պուշկինի մենամարտին նվիրված վիթխարի գրականության մեջ ոչ մի հիշատակություն չկա, որ նրա մարտավկա Դանզասը Գիտությունների ակադեմիայի համար ճակատագրական մենամարտի «իսկական» նկարագրությունն արտացոլող զմռսած ծրարով գրություն է թողել: Այդուհանդերձ, ես հակված եմ համաձայնելու Ռոման Յակոբսոնի այն կարծիքին, որ «կեղծ Դանզասի» գրությունը կազմել է Դանզասի, իսկ թերեւս, նաեւ հենց Պուշկինի մերձակա շրջապատին իրազեկ մի մարդ:
Ահա այդ գրության ամենաուշագրավ հատվածը. «Ես սնապաշտ եմ, բայց այս անգամ, չգիտես ինչու, չէի կասկածում մենամարտի ելքին: Ա. Ս. Պուշկինը ինձ հայտնի էր որպես գերազանց հրաձիգ: Կար եւս մի հանգամանք, որն ինձ վստահություն էր ներշնչում, վերջին ժամանակներս նա սկսել էր տառապել չափազանց հեռատեսությամբ, այնպես որ ընթերցելիս եւ նամակ գրելիս հարկադրված էր ակնոց կրել, ինչից ամաչում էր եւ նույնիսկ իր առանձնասենյակում այն թաքցնում էր հետաքրքրասեր այցելուներից: Մի խոսքով, ես վստահ էի, որ եթե նրան վիճակված լիներ կրակել ատելի հակառակորդի վրա, նա չէր վրիպի:
Սկսեցին մոտենալ: Ես նկատեցի, որ պարոն Դանտեսի ձեռքերը դողում են, դեմքն ուռած է, եւ այդ ամենից երեւում էր, որ նա հախուռնորեն է անցկացրել նախորդ երեկոն, իսկ, թերեւս, նաեւ գիշերը: Դա մենամարտի լավագույն հաղթաթուղթը չէր:
Դանտեսը կրակեց. այդպես էլ կա, գնդակը թռավ-անցավ Ա.Ս.-ի գլխից գրեթե մեկ արշին բարձրությամբ եւ թշշալով խրվեց ձյան մեջ: Ա. Խ.-ն չարախնդորեն ժպտաց, այնուհետեւ նրա գունատ դեմքը լարվեց, նա կրակեց: Դանտեսը ցած գլորվեց, բայց անմիջապես ոտքի կանգնեց: Ճակատագիրը կամեցավ, որ հեծելազորային համազգեստը զարդարող բազմաթիվ կոճակներից մեկը փրկի նրա անիմաստ կյանքը:Դանտեսը, սեթեւեթ ժպտալով, ձեռքը մեկնեց Պուշկինին, սակայն նա նզովելով՝ վայր նետեց ատրճանակն ու վազեց դեպի իր կառքը: Մենք բռնեցինք ետդարձի ուղին, ես ընթանում էի Ա. Ս.-ի կառքի ետեւից: Երբ անցանք ուղեկալը, ինձ թվաց, որ Պուշկինի կառքում կրակոց հնչեց: Ես մտածեցի, թե հողաթմբին բախվելով՝ կառքը ճռնչաց: Մենք կանգ առանք Ա.Ս.-ի տան մոտ: Կառքից դուրս գալիս նա հապաղում էր: Կամենալով օգնել նրան՝ ես մոտեցա: Պուշկինի դեմքը մարմարից էլ դժգույն էր, որովայնին սեղմած ձեռքն արնաշաղախ էր, ոտքերի տակ ընկած էր անգլիական արտադրության գրպանի ատրճանակը: «Ասա նրանց, որ սա Դանտեսն արեց»,- կամացուկ շշնջաց նա:
Ես այդպես էլ արեցի:
Սակայն, ակներեւաբար, պարոն Դանտեսը միանգամից չկռահեց առիթն օգտագործել` մենամարտողի իր փառքն ամրապնդելու համար: Այսպես թե այնպես, բայց մենամարտի իսկական ելքը եւ Ա.Ս.-ի ճակատագրականորեն վիրավորվելու պատճառը հայտնի դարձան կայսրին եւ, որ ավելի վատ է, Սրբազան սինոդին:
Միայն հանգուցյալի ազդեցիկ բարեկամների միջամտությամբ եւ կոմս Ա.Խ. Բենկենդորֆի միջամտության շնորհիվ հաջողվեց երեցներին համոզել, որ թույլատրեն Պուշկինին ոչ թե որպես ինքնասպանի թաղելու եկեղեցու ճաղաշարից դուրս, ինչպես պնդում էին նրա կղերական թշնամիները, այլ՝ որպես բարի ուղղափառի: Գիշերը, գրեթե գաղտնի, նրա մարմինը փոխադրվեց պսկովյան կալվածք եւ թաղվեց Սվյատոգորսկի վանքում»:
Կարելի է հասկանալ Պուշկինի հուսահատությունը, երբ ինքը ծիծաղի առարկա էր դարձել այն պատճառով, որ սպա Դանտեսը սիրահետում էր իր կնոջը եւ լուրեր ու բամբասանքներ էր տարածում, եւ ինքը հիմար պատահականության հետեւանքով չկարողացավ իր անարգանքը սրբել իրեն վիրավորողի արյունով: Նա պատկերացնում էր իր կրքերը փոթորկող պաթոսին հավասարապես համապատասխանող երկու ելք` սպանել կամ սպանվել: Սակայն նախախնամությունը չկամեցավ մատուցել ակնկալվող նշանը կամ էլ մատուցեց բնավ ոչ այն, ինչը Պուշկինը պատրաստ էր հնազանդորեն ընդունելու:Եվ այդժամ իր գրական հերոսների ճակատագրերը կերտողը վճռեց շտկել Արարչի կամքը եւ վսեմ ողբերգության օրենքների համաձայն՝ մենամարտի ելքը փոխել նույնիսկ մահացու մեղքով` իր հոգին ծանրաբեռնելու գնով: Այդ վերջին մոլեգին հուսաբեկության եւ ճակատագրական պոռթկման մեջ ի հայտ չեկա՞վ արդյոք իր աֆրիկյան նախնիների արյան հրայրքը:

Թարգմանիչ` Վ. Ֆերեշեթյան

%d bloggers like this: