Tag Archives: պոեմ

ՉԻՆՈՒՀՈՒ ՊՈԵՄԸ

5 Սպտ

Գիտե՞ք սա ինչ է: Սա 4-րդ դարում ապրած չինուհի բանաստեղծ Սու Հուեի պոեմն է, որն իրենից ներկայացնում է քառակուսի` լցված 29×29 չափի հիերոգլիֆներով: Սրան անվանում են պալինդրոմ: Ասում են, թե այս պոեմն ընթերցելու 2848 տարբերակ կա: Այն կարելի է կարդալ աջից ձախ, ձախից աջ, հորիզոնական, ուղղահայաց և նույնիսկ անկյունագծով:

275970_original

ԱՆԴՐԵՅ ՊԼԱՏՈՆՈՎ

29 Ապր

ՄՏՔԻ ՊՈԵՄԸ

Երկրի երեսին այնքան լուռ է, որ ընկնում են աստղերը: Մեր սրտում մենք կրում ենք մեր տրտմությունն ու անհնարինի ծարավը: Սիրտը` արմատ է, որից աճում եւ աճում է մարդը, դա հավերժական հույսի եւ սիրահարվածության կացարանն է: Ամենամեծ հրաշքը այն է, որ մենք դեռեւս ողջ ենք, ողջ ենք պաղ անհունում, աստղերով եւ խարույկներով լի, սեւ, ամայի փոսում: Քաոսում, ուր բախվում են միմյանց մոլորակները` հանց թմբուկներ, ուր պայթում են արեւները, ուր մրրկապտույտ բոցավառ խորխորատն է, մենք դեռեւս ուրախ ապրում ենք: Բայց ամեն ինչ փոխվում է, ամեն ինչ տրվում է հուժկու աշխատանքին: Ահա մենք նստել ու մտածում ենք: Եթե դուք երջանիկ լինեիք, դուք չէիք գա այստեղ: Պաղ անապատային քամին գրկում է երկիրը, եւ մարդիկ սեղմված են միմյանց, յուրաքանչյուրը շշնջում է մյուսին իր հույսն ու հուսահատությունն իր կասկածի մասին, եւ մյուսը լսում է նրան հանց մեռյալ: Յուրաքանչյուրը ճանաչում է մյուսի մեջ իր սիրտը, եւ նա լսում է ու լսում:
Եթե աշխարհն այնպիսին է, ինչպիսին նա կա, դա լավ է: Եվ մենք ապրում եւ ուրախանում ենք, քանզի հոգին մարդու միշտ փեսացու է, որ փնտրում է իր հարսին: Մեր կյանքը` միշտ սիրահարվածություն է, վսեմ բոցավառ գույն, ում քիչ է ողջ տամկությունը տիեզերքում: Սակայն կա գաղտնի, թաքնածածուկ միտք, կա մեզանում խոր ջրհոր: Մենք այնտեղ տեսնում ենք, որ և այս կյանքը, այս աշխարհը կարող էր այլ լինել` լավ և հրաշալի, քան կա: Կա ուղիների անվերջությունը, իսկ մենք գնում ենք միայն մեկով: Մյուս ուղիներն ընկած են ամայի ու լայնարձակ, նրանց վրա ոչ ոք չկա: Իսկ մենք գնում ենք ծիծաղկոտ ու սիրասուն ամբոխով` մեկ պատահական ճանապարհով: Բայց կան ուրիշները, ուղիղ եւ հեռավոր ճամփաները: Եվ մենք կարող էինք գնալ դրանցով: Տիեզերքը կարող էր այլ լինել, և մարդը կարող էր շրջել այն առ լավագույն ճամփան: Սակայն դա չկա և գուցե չի լինի: Այդպիսի մտքից սիրտը գոցվում է ու կյանքը սառեցվում: Ամեն ինչ կարող էր այլ լինել, լավ ու վսեմ, և երբեք չի լինի: Եվ ինչո՞ւ աշխարհը չի կարող փրկվել, այսինքն, անցնել այլ ճանապարհի, ինչո՞ւ է նա այդպես հուզվում, փոփոխվում, բայց մնում տեղում: Որովհետև նրա մոտ չի կարող գալ փրկիչը: Եվ երբ գալիս է, եթե գա, չի կարողանա այս աշխարհում ապրել, որ փրկի այն:
Բայց արդյո՞ք աշխարհն ուզում է իր փրկությունը: Գուցե նրան ոչինչ պետք չէ, բացի իրենից, և նա գոհ է, գոհ է, ինչպես դագաղ դրվածը:
Բայց տեսեք: Մենք մարդիկ ենք, այս կույս աշխարհի մի մասը, և ինչպես ենք մենք տոչորվում: Միշտ ուտում ենք և դարձյալ ուզում ենք ուտել: Սիրում ենք, մոռանում ու կրկին սիրահարվում ենք մեր կրակոտ արյամբ: Աճում և տոչորվում է ցողունը: Այրվում ու հանգչում է աստղը, ծիծաղում ու մահանում է մարդը: Սակայն այդ ամենը երևութականություն է, կենաց խաբուսիկ ամպը:
Բայց ահա և կյանքը լարվում է մինչև երկինք, ծայրեծայր լցվում է, հասնում իր եզերքին, այդժամ նա իրեն չի ուզում: Երեկոյան լռությունը մահացու է: Աղջկա ու ճամփորդի երգն՝ անարտահայտելի, մարդու հոգին իրեն չի դիմանում: Երկինքը կեսօրին մոխրագույն է, բայց գիշերով այն պեծկլտում է հանց ջրհորի հատակն, ու անկարելի է նրան նայել:
Մեծ կյանքը չի կարող ակնթարթից երկար լինել: Կյանքը` հիացքի բռնկում է, և դարձյալ խորխորատ, ուր խառնված ու բաց են ճամփաները` առ անսահմանության բոլոր ծագերը:
Աշխարհը տագնապալի է, ուժասպառ և ցասկոտ այն բանից, որ պայթել ու հանգչել է ակնթարթից հետո, լույսից հետո, որ ցմրուր լուսավորել էր բոլոր խորքերը, և մարմրում է ու մարմրում, այրվում է ու այրվում, և կպաղի մի ողջ հավերժություն:
Հենց դրանում է նրա մեղքը: Կյանքի մահացու բարձունքից հետո` սիրո և պայծառատես մտքի` կյանքը լեցվում է, և սափորը նրա պիտի տապալվի: Այդպիսի մարդն ամեն բան սիրել ու ճանաչել է մինչև վերջին հիացքը, և մարմինը նրա պատռվում է հիացմունքի բոցանուտ ուժով: Նա այլևս բան չունի անելու:
Աշխարհը չի ապրում, այլ մարմրում է: Դրանում է նրա ոճիրն ու անքավելի մեղքը: Քանզի կյանքը չպետք է ակնթարթից երկար լինի, որքան երկարում է կյանքը, այնքան ծանր է: Հիմա տիեզերքը կեցած է ուղիղ դժոխքի ճամփին: Խոտի և մարդու մեջ ավելի ու ավելի խիտ սփռվում է խելագարությունը: Գաղտնիքները բազմանում են, և արդեն չի ճեղքում դրանք մտքի խոյը: Տառապանքից առավել մաքուր ու հիասքանչ է տիեզերքի դեմքը, առավել լուռ է երեկոներին, բայց սրտում դրանց համար տեղ չկա:
Ինչու է բռնկվել արեգակը և այրվում է ու այրվում: Նա պիտի որ հրից երկնագույն դառնա ու չապրի ակնթարթը:
Տիեզերքը բոցեղեն ակնթարթ է, որ ճեղքանցել ու վերակառուցել է քաոսը: Սակայն տիեզերքի ուժը այնժամ է ուժ, երբ այն կենտրոնացված է մի հարվածում:

Թարգմ. Վ. Ֆերեշեթյան

ԼՅՈՒՔ ԲԵՐԻՄՈՆ

2 Փտր

ԱՅԴ ՏԱՐԻ

Այդ տարի ես գրում էի պոեմներ սիրո մասին,
Դու գեղեցիկ էիր,
Աշունն այնքան գեղեցիկ էր,
Մարդիկ էին մեռնում քաղաքում, լինչված`իրենց մաշկի գույնի պատճառով,
Բայց դու այնքան էիր գեղեցիկ,
Եվ դու այնքան լավ էիր սարսռում սիրուց:
Օգնականները փայտ էին կուտակում
քավիչ ու անհրաժեշտ խարույկների համար,
Ամենուր, Պուշկա-Ռեկայից մինչև Զենագա շնչող էակին
սիրում էին քարից էլ քիչ:
Արևի կանաչ հորձանքները ապակիացնում էին ավազները,
Դու գեղեցիկ էիր,
Ես գրում էի պոեմներ:
Ես ապրում էի կեսգիշերներ կրկին վառելու քո աչքերը,
Քո երկարավուն աչքերը, ավելի դողդողացող,
քան իմ մանկության երկրի բարդիների սաղարթները,
Ավելի ուժեղ, քան լույսը,
Ավելի մեղմ, քան Արաբիայի ջրերը,
երբ հրաշքով առվահոսում են թարմության մեջ:
Քո կանաչ աչքերը դատարկված սիրո մեջ,
Մերթ կենդանի, մերթ հանգած,
Ինչպես հուշարձանների սարսափած աչքերը,
երբ մի լուսարձակ հասնում է նրանց:
Մարդիկ էին մեռնում արյան մեջ, կամաց-կամաց,
Ես գրում էի պոեմներ:
Անձրևներն այդ տարի այնքան մեղմ են եղել,
Ծառերի կեղևը` այնքան նուրբ,
Ինձ հերիքում էր քո ձեռքը վերջապես հասկանալու գաղտնիքը:
Մահը հեծկլտանքներով տպվում էր
աշխարհի նշանավոր թերթերի հեռագրամեքենաների վրա:
Երեկոն իջնում էր,
Մարդկանց արյունը հոխորտում էր, ինչպես հեղեղն է որոտում,
Ես լսում էի ամեն ինչ, ես գիտեի ամեն ինչ,
ես ուտում էի քո ճիչը ինձ լռեցնելու համար,
Ես արյունոտվում էի և փայլում` միայնակ, համր, համակերպված,
Ես սիրո մասին պոեմներ էի գրում
հրդեհների չբավականացնող, աղոտ լույսի ներքո,
Անձրևի ներքո, որ հոսում էր մեղմորեն,
Աշնանը, որ այնքան գեղեցիկ էր,
Սիրո քո սարսռոցի արձագանքներում,
Միշտ ավելի խռպոտ,
Միշտ ավելի խորքում,
Սիրո, ատելության և վրա հասնող ձմեռվա սարսափելի մենակության մեջ,
Մահվան առջև կավով լեցուն ձեռքերով,
Մահն առանց անտառների,
Առանց դանակի,
Ուժեղ ու մերկ, ինչպես քո մեջքը,
Ինչպես և քո ճիչը
Աշնան մեջ, որ գեղեցիկ է այնքան,
Անձրևի մեջ, որ հոսում է,
Ամեն ինչի վերջի և ուրիշ բանի սկզբի մեջ,
Հազար ու հազար տարվա մեջ, իմ սեր,
Երբ մեզանից հետո թողած կլինենք արշալույսի այս հրաշագործությունը,
Թրջված վայրի աղավնիների այս թռիչքը ամռան վրայով,
որը մոտ է վերջանալուն:

Թարգմ. Աննա Հակոբյան

%d bloggers like this: