Tag Archives: պատ

ԱՐԹՈՒՐ ՀԵՅԼԻ

10 Նյմ

Բոլոր մարդիկ միայնակ են, նույնիսկ ամբոխի մեջ:

Եթե մարդիկ, ովքեր իրենց շրջապատում են բարձր պատով, իրենք էլ երազում են, որ դուք այդ պատը փշրեք, և եթե դուք այդ բանը չեք անում, ապա երբեք իրապես չեք ճանաչի նրան, ով ապրում է պատից այն կողմ:

Ցավոք սրտի, մարդիկ չեն փոխվում: Համենայն դեպս, չեն փոխվում գլխավորում: Նրանք միայն հարմարվում են: Միշտ էլ կարելի է պատճառաբանություններ գտնել` արդարացնելու համար անգործությունը և, որպես կանոն, ծանրակիռ պատճառաբանություններ: Այդ պատճառով էլ շատ քչերն են ընդունակ պնդել այն, ինչին հավատում են կամ ձևացնում են, թե հավատում են:arthur-hailey

Կենսաբան նախարարի «մասովկան» ու Դուրյանի չարչարանքները

4 Փտր

Փետրվարի 2-ին Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում` հուշապատի մեջ ամփոփվեց արևմտահայ բանաստեղծ Պետրոս Դուրյանի մասունքը` գանգի բեկորները: Արարողությանը ներկա էին Ազգային ժողովի նախագահը, քաղաքապետը, վարչապետի «հատուկ հանձնարարություններով անձնական օգտագործման դեսպան» Լևոն Անանյանը, կենսաբան մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը և նրանց կից անձինք: Այստեղ էին նաև հոգևորականները, ովքեր ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ բոլորին համոզում էին, թե անձը չի կարող երկու գերեզման ունենալ և դա դեմ է մեր եկեղեցու կարգին, սակայն բավական էր մատի մի թեթև շարժում-հրահանգ, ու նրանք՝ մոռացած կարգ ու ադաթ, բուրվառներն առած վազ էին տվել Պանթեոն՝ իրենց փեշակը ցուցադրելու: Պանթեոնում հավաքվել էին ընդամենը մի քանի տասնյակ մարդիկ, որոնցից կեսը՝ լրագրողներ: Եկել էին նրանք, ովքեր չէին համարձակվի չգալ, ովքեր այսպիսի վայրեր գնում են ոչ թե սրտի ու հոգու պահանջով, այլ աշխատանքի բերումով: Նրանք այնտեղ էին` ցանկալի «պտիչկան» որքան հնարավոր է արագ ստանալու և ժամ առաջ տուն հասնելու երազանքով: Սակայն բացակայում էր ամենակարևորն ու ցանկալին՝ այն սովորական, շարքային ընթերցողն ու գրքասերը, գրողի պոեզիայի ու տաղանդի իրական երկրպագուն, որի ներկայությամբ է միայն խորհուդ ձեռք բերում յուրաքանչյուր ծիսակարգ: Չէին եկել նրանք, ովքեր իրապես գիտեն պատվել ու հարգանքի տուրք մատուցել մեր մեծերին: Նրանք չկային, բայց չկային ոչ այն պատճառով, որ սերն առ բանաստեղծ հանկարծ դարձել էր անցողիկ ու անհաստատ: Նրանք չկային, որովհետև այդպես՝ իրենց բացակայությամբ ցանկացել էին մերժել այն, ինչ կարարվում էր պանթեոնում:
Ներկա մեծամեծներն ու չինովնիկները երեկ մտահոգված էին ու դժգոհ: Թիկունքը դատարկ էր, ետևում մարդ չկար, իսկ իրենք սովոր են շքախմբերով ու հոծ բազմություններով շրջապատված լինելուն: Հայացքներում, որոնցով դիտում էին արարողությունը, ճիգ կար՝ նմանեցնել չհասկացված մարդու հայացքին, սակայն դրանք այնուհանդերձ մնում էին իբրև սխալ թույլ տված մարդկանց հայացքներ: Ժողովուրդը չէր եկել: Ժողովուրդն իր չգալով պատժել էր այդ «ինքնագործներին», այլ ոչ թե Դուրյանին: Դուրյանը միշտ էլ մարդկանց հետ է՝ գրադարակում դրված գրքույկի տեսքով, պատից կախված դիմանկարի տեսքով, բեմից ասմունքվող բանաստեղծության տեսքով: Իսկ երեկվա թաղման խղճուկ թափորը կարծես պանթեոն էր գնացել ոչ թե Դուրյանի մասունքները, այլ իրեն սեփական վարկի ու հեղինակության վերջին փշրանքները հողին հանձնելու:
Մի քանի շաբաթ շարունակ բազմաթիվ հրապարակումներով ու ելույթներով մարդիկ փորձում էին ապացուցել ու հիմնավորել, որ իրենց համար անընդունելի է Դուրյանի մասունքների զմռսման գաղափարը, որ նա էլ լիովին վաստակել է հայ մյուս մեծերի կողքին շիրիմ ունենալու իրավունքը: Բայց այս դեպքում էլ (ինչպես շատ անգամներ)գործին միջամտեց նորին մեծություն դիլետանտությունը՝ հանձին կենսաբան մշակույթի նախարարի և նրա դուդուլի տակ պարողների: «Թող Դուրյանը փակվի պատի մեջ, այդպես էժան է ու արագ»: Եկեղեցին իր հերթին (դարձյալ՝ ինչպես շատ անգամներ) բերանը ջուր առավ ու չբարեհաճեց գոնե ասել, որ մենք՝ հայերս, պատերի մեջ մարդկանց թաղելու ավանդույթ չունենք, որ պանթեոնը Կրեմլի պատը չէ, և ոչ էլ Դուրյանն է քաղբյուրոյի անդամ: Ու այսպես՝ իրենց արածից գոհ, բանաստեղծին արժանացրին երկու քարի արանքում նոր չարչարանքներ կրելու բախտին:
Սա, իհարկե, վերջը չէ: Դեռ կա այն օրերի հույսը, որ սրանք կգնան, կգան խելացիները, և այդ ժամանակ ժողովուրդն առանց հրավերի ու առանց պարտադրանքի կգա պանթեոն: Կգա հազարներով, դուրս կբերի իր քնարերգուին անմիտների շինած կալանքից և կարժանացնի այն պատվին, որ թելադրում է մեր իրական հարգանքը և կրոնը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Պատի այս ու այն կողմը

17 Հկտ

Պատերը կամ պարիսպները լինում են երկու տիպի՝ կենցաղային նշանակության և քաղաքական նկատառումներով կառուցված: Կենցաղային է այն պարսպապատը, որ մարդը կառուցում է իր տունն ու տարածքը մյուսներից տարանջատելու համար: Քաղաքական նշանակությամբ պարիսպների օրինակները նույնպես քիչ չեն՝ Չինական մեծ պարսպից մինչ Բեռլինի պատը կամ այն ամրությունները, որոնք Իսրայելն այսօր կառուցում է Եգիպտոսի ու Պաղեստինի հետ սահմանագծին, կամ այն պատը, որ Հունաստանը ցանկանում էր շարել Թուրքիայի սահմանի երկայնքով, կամ այն քարե բաժանարարը, որ Կիպրոս կղզին կիսել է երկու մասի և այլն: Իսկ հիմա պարզվում է, որ ադրբեջանցիները նույնպես որոշել են իրենց անջնջելի հետքը թողնել պատմության մեջ ու պատ են կառուցում հայ-ադրբեջանական զորքերի շփման գծի երկայնքով:
Ադրբեջանն իր պետական միջոցների հաշվին Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանին սահմանակից Թարթառի և Գերանբոյի տարածքներում, Աղդամի Օրթա Քյարվենդ ու Չըրաղլի գյուղերի շուրջ 3 մետր բարձրությամբ և մոտ 3 կիլոմետր երկարությամբ մի պատ է պատրաստվում հիմնել, որը, ըստ ադրբեջանցիների, նպատակ ունի պաշտպանել սահմանամերձ շրջանի բնակիչներին «հակառակորդի կրակոցներից»։ Տեղեկություններ կան, որ դրա 700 մետրն արդեն պատրաստ է։ Համացանցում նույնիսկ տարածվեցին պատի մի քանի լուսանկարներ, այնուհետև գրվեց, թե «դարի կառույցը» վերջնական տեսքում կունենա 15 կիլոմետր երկարություն: «Պատի կառուցումը կապահովի խաղաղ բնակչության անվտագնությունը, հնարավորություն կտա մարդկանց վերադառնալ իրենց տները: Դա մեծ խնդիր է: Գյուղի 78 տներից 24-ում ոչ ոք չի ապրում, քանի որ այն մշտապես գնդակոծվում է: Իսկ եթե պաշտպանություն լինի գնդակներից, մարդիկ կկարողանան այնտեղ ապրել»,-հայտարարեց Աղդամի Չրաղլի գյուղի գյուղապետ Գաբիլ Աբբասովը: Մի խոսքով, հասարակությունը խրախուսում է իշխանության խորիմաստ նախաձեռնությունը, երկար կյանք ու արևշատություն է մաղթում նրա հանրօգուտ գործերին:
Իհարկե, Ադրբեջանում տեղյակ են, որ «հայ դիպուկահարներից պաշտպանվելու համար» պատ կառուցելու գաղափարն այդ երկրում քննարկվում էր դեռև 2006 թվականից: Սակայն հազիվ թե իմանան, որ իրականության մեջ նշված գյուղերի բնակելի հատվածքները գործնականում անհասանելի են հայ դիպուկահարների համար։ Սա այն հատվածն է, ուր հայ-ադրբեջանական դիրքերը գտնվում են հարթավայրային հատվածում, մեր դիրքերից երևում են նրանց միայն մի քանի բնակելի շինություններ, որտեղ, հենց ադրբեջանցիների վկայությամբ, մարդիկ չեն ապրում, իսկ դեռևս խորհրդային ժամանակներից այդտեղ տնկված բարդիների խիտ պուրակը բնական պատնեշի դեր է կատարում: Սակայն էլ ավելի էական է այն փաստը, որ պատը կառուցվում է Ադրբեջանի բանակի առաջապահ ուժերի թիկունքում, և ստացվում է, որ պարիսպ անցկացնելու գաղափարի հեղինակները ոչ մի հույս չեն ունեցել, թե բանակն ընդունակ է հարկ եղածի պես պաշտպանել իրենց:
Ահա այս հակասությունները հաշվի առնելով և արձանագրելով այն իրողությունը, որ պատի կառուցումը որևէ գործնական նշանակություն չունի, թույլ են տալիս մեծ համոզվածությամբ պնդել, որ դրա կառուցման դիտավորությունները ոչ թե երկակի են, ինչպես կարծում են շատերը, այլ բացառապես արվում են քարոզչական նպատակներով։ Իսկ նպատակը շատ պարզ է. Հայաստանին ներկայացնել մի պետություն, որը կրակում է խաղաղ բնակչության վրա, հետևաբար ագրեսոր է: «Չի բացառվում, որ Ադրբեջան ժամանած պատվիրակությունների այցի արարողակարգի մեջ մտցնեն նաև այդ պատը՝ ցույց տալու համար, թե, տեսեք, ինչ սարսափելի դաժան ու սադիստ սեպարատիստներ են այն կողմում, որոնք օր ու գիշեր զբաղված են խաղաղ բնակիչներ ոչնչացնելով»,- վաղվա օրը կանխատեսելու ճարտարությամբ աչքի ընկան ոմանք և գուցե թե այնքան էլ չսխալվեցին:
Միայն թե, հրապուրված իրենց հետին մտքերով, մեր հարևանները ճակատագրական մի սխալ են գործել, որը չի հատուցվի ոչ մի քարոզչությամբ: Ի վերջո ի՞նչ է նշանակում այդ պատը: Դա ոչ միայն ամրություն է, պաշտպանական վահան կամ քողարկվելու միջոց: Առաջին հերթին դա սահմանագծի առարկայական ամրագրումն է: Այսուհետ մարդկանց ընկալումների և գիտակցության մեջ պիտի դրոշմվի այն փաստը, որ այս պատով ավարտվում է Ադրբեջանը և սկսում է Լեռնային Ղարաբաղը: Ուրեմն, մնաս բարով, շփման կամ ճակատային գիծ հասկացություն: Արդեն կա ԼՂՀ պետական սահմանը և այն ամրագրեց ոչ այլ ոք, քան հենց Ադրբեջանը: Պատ կառուցելով Բաքուն դե ֆակտո ճանաչեց Ղարաբաղը և նրան ենթակա տարածքները: Իսկ այսպիսի անմիջականությանն ու անկեղծ մոտեցմանը մենք կողմ ենք երկու ձեռքով, նույնիսկ պատրաստ ենք ինքներս մի-մի քար առած գնալ և օգնել նրանց՝ պարսպի շինարարությունը ժամկետից շուտ ավարտելու համար:
Վերադառնալով այն հարցին, թե նման անհեթեթ նախաձեռնությունը որքանո՞վ կարող է նպաստել անվտանգության ապահովմանը, ապա առաջին հերթին նկատենք, որ ներկա ռազմական ներուժի ու միջոցների գործադրման պարագայում այսօրինակ շինությունը թղթե տնակի պես կխորտակվի առաջին իսկ «հպման» դեպքում: Բայց քանի դեռ որևէ մեկը ցանկություն չունի արկեր արձակել նշված ուղղությամբ, ապա մեզ մնում է միայն ասել, որ հավասարապես կասկածելի հեռանկար է, թե որ որևէ պատ կարող է լուծել դիպուկահարների հարցը։ Ընդհակառակը, եթե այդ պարիսպը կառուցվելու է դզոտների սկզբունքով, որոնցում դիրքավորվելու են դիպուկահարները, ապա այն նույնիսկ հավելյալ դժվարություններ կստեղծի:
Այսքան չարչարանքի, ծախսերի ու աշխատանքի փոխարեն հայկական կողմը հակառակորդին հորդորել էր առաջնորդվել շատ ավելի արդյունավետ միջոցով, որն, ի դեպ, առաջարկել էին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները: Վերջիններիս պահանջը մեկն էր՝ դիպուկահարներին հեռացնել սահմանագծից։ Հայկական կողմն ընդունել էր այդ առաջարկը, իսկ ահա Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը պատասխանել էր. «Դա չի լուծի խնդիրը, ավելի լավ է հայերը հեռանան մեր հողից»։ Բայց քանի որ հայերը ոչ հեռանալու ցանկություն ունեն և ոչ էլ պատրաստվում են անպաշտպան թողնել սահմանը, մեզ մնում է միայն խրախուսել ադրբեջանցիների ծրագիրը և պատի այս կողմից հիշեցնել, որ իրենք նավթադոլարներ շատ ունեն, ու եթե ցանկանում են պատ կառուցել, թող այդպես էլ լինի:
Ադրբեջանական մեծ պատը գրավել է նաև օտարների ուշադրությունը: «Նեզավիսիմայա գազետա» թերթն այս առիթով գրեց. «Պատ, իհարկե, կարելի է կառուցել, բայց ոչ Չինական Մեծ պատը, ոչ Բեռլինյանը, ոչ էլ նույնիսկ Սակսայուամանն ու մյուսները, վերջին հաշվով, չեն դիմացել ժամանակի փորձությանը»: Իսկ հետո թերթը հավելել էր ամենաէականը: Այն գրել էր, որ ադրբեջանական պատը երկու ժողովուրդների հարաբերությունների ամենից դիպուկ խորհրդանիշն է: «Առանց պատերի» Եվրոպա ձգտող Բաքվի համար նման հիշեցումը երբեք էլ ավելորդ չէ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՎԱՍԻԼԻ ԿԱՆԴԻՆՍԿԻ

24 Դկտ

ՄԵՐԿ ՊԱՏԸ
Մերկ պատ…
Իդեալական պատ, որի վրա ոչինչ չկա, որին ոչինչ չի հենվում, որից նկար չի կախված, որի վրա տեսնելու ոչինչ չկա:
«Էգոցենտրիկ», ինքնաբավ ապրող, իրեն հաստատող, անարատ պատ:
Ռոմանտիկ պատ:
Ես էլ եմ սիրում մերկ պատը, որովհետև այն նոր, եկող ռոմանտիկայի հնչողություններից մեկն է:
Ով կարող է վերապրել մերկ պատը, լավագույնս նախապատրաստված է նկարչական ստեղծագործության վերապրման համար:
Երկչափ, անթերի հարթ, ուղղահայաց, համաչափ, «լռող», վեհ, իրեն հաստատող, խորասույզ, դրսից սահմանափակված և դեպի դուրս ճառագող պատը գրեթե նախնական մի տարր է:
Իսկ նախնական տարրը արվեստի ըմբռնման «Ա»-ն է, որից հետո անխուսափելիորեն «Բ»-ն է գալիս. պետք է, քանզի կարող է:
Գարեջրային երաժշտությունը բարձր է և դղրդալից միջակ բյուրգերական բնակարանի նման: Այսօրվա մարդը խլացած է. նա կարող է միայն բարձրաձայնն ընկալել: Եթե նրան չեն բռնում օձիքից և կարգին ցնցում, ապա նա անհաղորդ է մնում: Սակայն բարձրաձայնը միայն մի մասն է ամբողջի. ով գիտե, ցածրաձայնը (և լռինը) արդյո՞ք ամբողջի ավելի կարևոր մասը չէ…

%d bloggers like this: