Tag Archives: պայմանագիր

Թուրքերը մտան Մոսկվա

17 Մրտ

Եռօրյա աշխատանքային այցով Ռուսաստանի մայրաքաղաք մեկնեց Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի գլխավորած պատվիրակությունը: Պատվիրակություն բառն այս դեպքում շատ նեղ հասկացություն կարելի է դիտվել, քանի որ Էրդողանի հետ Մոսկվա են ժամանել ահռելի թվով թուրք պաշտոնյաներ, կառավարության անդամներ, ինչպես նաև մի քանի հարյուր գործարարներ: Զարմանալի չէ, որ այդ բազմամարդ ուղևորությունն առաջին բանն էր, ինչը հայտնվեց լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում, իսկ թուրքական թերթերը նույնիսկ գրեցին, թե այցը պատմական են համարում, քանի որ «ողջ կառավարությունը ժամանակավորապես տեղափոխվում է Ռուսաստան»: Սակայն այս հանգամանքը բոլորովին չի մտահոգել ռուսներին: Ինչպես ասում են, մեծ նպատակները մեծ զոհաբերումներ են պահանջում:
Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը որոշեց Էրդողանի հետ աշխատանքային ճաշը դարձնել Թուրքիայի վարչապետի այցի օրակարգի առաջին միջոցառումը: Մի սեղանի շուրջ երկու երկրների առաջնորդները քննարկեցին տնտեսական համագործակցությանը, այդ թվում էներգավառելիքային ոլորտին առնչվող հարցեր: Ժամանակը լիովին բավարար էր նաև անդրադառնալու տարածաշրջանային խնդիրներին, կարծիքներ փոխանակելու ինչպես Իրաքի, Մերձավոր Արևելքում ծավալվող իրադարձությունների, այնպես էլ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցի շուրջ։ Այսօր Մեդվեդևի ու Էրդողանի բանակցությունները կշարունակվեն բարձր մակարդակի Համագործակցության խորհրդի նիստի շրջանակներում: Այդ նպատակի համար մոտ 200 թուրք գործարարների հետ Մոսկվա է եկել նաև Թուրքիայի արտաքին առևտրի գծով պետնախարար Զաֆեր Չաղլայանը, ով այժմ «Ուկրաինա» հյուրանոցում իրեն զգում է տանտիրոջ պես և այն համոզմանն է, որ երկու երկրների միջև հիշյալ խորհրդի ստեղծումը վկայում է նրանց տնտեսական բարձր կապերի մասին: Սպասելիքներն առավել քան մեծ են: Կողմերն այժմ նպատակադրվել են, որպեսզի ավելացնեն իրենց ներդրումների ծավալը` հասցնելով այն 7-ական միլիարդ դոլարի: Բայց սա դեռ բոլորը չէ: Ինչպես հայտնի է, Թուրքիան շինարարական մեծածավալ աշխատանքներ է իրականացնում ողջ աշխարհում, որի 18 տոկոսը միայն բաժին է ընկնում Ռուսաստանին: Վերջին 20 տարիներին Թուրքիան Ռուսաստանում իրականացրել է 33.7 միլիարդ դոլարի շինարարություն: Եվ ուրեմն ինչու՞ չպահպանել ու չբազմապատկել դրա տեմպերը:
Ռուսների գրկաբաց ընդունելությունը նույնպես իր շարժառիթներն ունի: Այստեղ ամենևին չեն թաքցնում, որ Թուրքիան Ռուսաստանի համար այնպիսի շահավետ առաջարկներ է պատրաստել, որոնցից իրենք պարզապես չեն կարող հրաժարվել: Արդեն թվարկվածներից զատ Մոսկվայում նրանք պատրաստվում են քննարկել միջուկային էներգիայի ոլորտում համագործակցության հարցեր: Ամենայն հավանականությամբ խոսք է լինելու նաև պաշտպանական ոլորտում փոխգործակցության մասին: Կարևորագույն խնդիրների շարքում հարկ է նշել այն փաստը, որ Թուրքիան պատրաստ է չեղյալ հայտարարել վիզային ռեժիմը Ռուսաստանի հետ: Այդ մասին Էրդողանն արդեն հայտարարել է: «Մենք ցանկանում ենք լիովին հանել սահմանափակումները մեր երկրի բոլոր քաղաքացիների համար, թեև որոշ ուղղություններով ու որոշ խմբերի համար նման ռեժիմն արդեն գործում է»,- նշել է Թուրքիայի վարչապետը:
Մոսկվայում բանակցող կողմերը չեն շրջանցի նաև իրադարձությունների թելադրանքով առաջին պլան մղված մտահոգությունները: Իսկ նման անհանգստության պատճառ կարող է դիտվել Ճապոնիայի աղետաբեր երկրաշարժը, ինչը Թուրքիայում անարձագանք չի մնացել: Ինչպես հայտնի է, Ռուսաստանի աջակցությամբ այդ երկրում կառուցվում է առաջին ատոմակայանը: Եվ այժմ Անկարան պատրաստվում է դիմել Ռուսաստանին` խնդրելով վերանայել ատոմակայանի անվտանգության համակարգին ներկայացվող պահանջները:
Ահա այս խիստ գործնական ու լարված շփումների ֆոնի վրա էլ ի հայտ է գալիս մի կնճիռ, որի սկզբնաղբյուրը Հայաստանում է: Բանն այն է, որ այսօր 1921 թվականի Մոսկվայի` ռուս-թուրքական պայմանագրի 90-րդ տարելիցն է: Այդ չարաբաստիկ պայմանագիրը, որի արդյունքում մեր երկիրը տրոհվեց, մինչ օրս շարունակում է մնալ հայ-թուրքական ու ռուս-հայկական հարաբերությունների մռայլ էջերում: Եվ այժմ Հայաստանում կարծում են, որ Էրդողանի այցի ամսաթվային համընկնումը բոլորովին էլ պատահականություն չէ և դա հատուկ է կազմակերպվել` հիշեցնելու Մոսկվայի ամոթալի պայմանագրի ստորագրումը։ Ավելին ասենք: Նույնիսկ կարծիքներ հնչեցին այն մասին, որ Ղարաբաղի հարցով Սոչիի բանակցություններից հետո Մոսկվայում ռուս-թուրքական զույգը համաձայնության կգա այն խնդրի շուրջ, թե ինչ է ստանալու Ադրբեջանը իր դիրքորոշումը մեղմացնելու դիմաց: Մի խոսքով, մի մեծ դավադրություն, որի արդյունքում ինչպես նախորդ, այնպես էլ այս դարասկզբին Հայաստանը կրկին հայտնվում է ռուս-թուրքական պայմանավորվածությունների թակարդում:
Թե որքանով է նման բացատրությունը հիմնավոր և ինչ է դրանից հետևում, դժվար է ասել: Բայց այս կարգի մտքերը հարուցեցին Մոսկվայի տարակուսանքը: Արձագանքելով հայերի մտահոգությանը, ռուսները շտապեցին պարզաբանել, որ Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանի այցը Մոսկվա չի կարելի պայմանավորել պատմական ենթատեքստով: «Հնարավոր է, թուրքական կողմը պատմական ինչ-որ շեշտադրումներ մտածել է, սակայն նույնը չի կարելի ասել ռուսական կողմի մասին»,- հայտարարեց ռուսաստանյան Ռազավարական մշակույթի հիմնադրամի փոխտնօրեն Անդրեյ Արեշևը: Ըստ նրա, Ռուսաստանը որևէ կերպ ցանկություն չունի վիրավորել հայ ժողովրդի զգացմունքները: Իսկ ահա հայերը, պարզվում է, արդեն վիրավորվել են:
Ի դեպ, այսօրվա հետ համընկնող ևս մի տարելիցի մասին կարելի է խոսել: Լրանում է Թուրքիայի վարչապետի պաշտոնում Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի պաշտոնավարության 8-րդ տարին: Սակայն այս զուգադիպության առնչությամբ հայկական կողմը դեռևս որևէ առարկություն չի հնչեցրել:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: