Tag Archives: ուղղաթիռ

Օդում՝ ինչպես ցամաքում

28 Դկտ

Վերջին շրջանում տարօրինակ դեպքեր են կատարվում Ադրբեջանում: Ընդամենը օրեր առաջ էր, որ Բաքվի մոտ գտնվող Մասազըր լիճն ընկավ մի ինքնաթիռ։ Ինքնաթիռը պետք է վայրէջք կատարեր Զաբրատի օդանավակայանում, բայց հայտնվեց ջրի մեջ: Հետո ադրբեջանցիներն այս մասին խորը լռություն պահպանեցին: Իսկ չար լեզուներն ասացին, թե ինքնաթիռը ռազմական էր, այդ պատճառով էլ պատկան մարմինները հարկ համարեցին չշատախոսել դեպքի առթիվ:
Իսկ ահա երեկ մեկ այլ դժբախտ դեպք կատարվեց Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության ռազմական օդանավակայանում: Թաղիև ավանի տարածքում գտնվող թռիչքահրապարակում ռազմաօդային ուժերի «SU-25» ինքնաթիռը ուսումնական թռիչքին նախապատրաստող Յուրի Կուլաչկովն ընկավ ինքնաթիռի ռեակտիվ շարժիչի տուրբինի մեջ ու զոհվեց: Հետաքրքրական էր հատկապես այն, որ Յուրի Կուլաչկովը Վրաստանի քաղաքացի էր և իր երկրից հատուկ գործուղվել էր Ադրբեջան:
Առաջին հայացքից այս երկու պատահարները կարծես թե քիչ ընդհանուր բաներ ունեն՝ բացառությամբ նրա, որ երկու դեպքում էլ խոսքը ինքնաթիռների մասին է: Սակայն սա՝ միայն առաջին հայացքից: Իսկ իրականում այդ պատահարները բավականին հետաքրքրական շերտեր են բացահայտում: Հավանաբար այսօր էլ դեռ շատերն են հիշում, որ ամիսներ առաջ Բաքվում կայացած շքերթ- ուժի ցուցադրության ժամանակ ադրբեջանցիները օդ հանեցին նաև իրենց մարտական ինքնաթիռները, սակայն դրանց հաղթական սավառնումից շատ չանցած հայտնի դարձավ, որ ինքնաթիռները կառավարվում էին օտարերկրացի օդաչուների կողմից, քանի որ տեղում որակյալ կադրերի խիստ պակաս կա: Եվ հիմա, վերհիշելով դա, միանգամայն հասկանալի է դառնում, թե ինչու են թռչող սարքերը լիճն ընկնում և ի՞նչ գործ ուներ վրացին ադրբեջանական ռազմական օբյեկտում:
Մեկ անգամ չէ, որ ռազմական փորձագետները նշել են հարևան երկրի օդուժի ավելորդ շքեղությունների և այն մասին, որ Բաքուն շատ դեպքերում հսկայական միջոցներ է վատնում ընդամենը PR նպատակների համար: Եվ այժմ այդ պնդումներն իրենց անուղղակի հաստատումն են գտնում: Մշտապես վարձկանների ծառայություններից օգտվող Ադրբեջանը ըստ էության այդպես էլ չի սովորել շահագործել սեփական ինքնաթիռները և, ինչպես մարտական գործողությունների ժամանակ, խաղաղ պայմաններում նույնպես կողմնակի օգնության կարիք է զգում: Ասվածին կարող ենք հավելել նաև ժամանակին շրջանառված տեղեկություններն այն մասին, որ մասնավորապես ՄիԳ-29 կործանիչների շահագործումն այնտեղ իրականացնում են ուկրաինացի մասնագետները և հրեա օդաչուները:
Շատ տեղին է հիշեցնել նաև այն մասին, որ բոլորովին վերջերս Ռուսաստանը Ադրբեջանի հետ համաձայնության եկավ վերջինիս ՄԻ-35Մ տիպի հարվածային 24 ուղղաթիռներ վաճառելու խնդրի շուրջ: Ուղղաթիռների մեծ մասը Ադրբեջանին է տրամադրվելու 2012 թ.: Ներկա պահին վերջնական փորձարկումներ են կատարվում նրանցից երկուսի հետ: Պատվերի ընդհանուր գումարը կազմում է 360 մլն դոլար: Նշենք նաև, որ այժմ ադրբեջանական ուղղաթիռային խմբավորումը բաղկացած է սովետական արտադրության ՄԻ-24 «Хинд» տիպի 20 ուղղաթիռներից, և նորերը կարող են զգալիորեն ուժեղացնել ադրբեջանական օդուժը:
Ընդունված է ասել, որ hամաձայն դասական ռազմավարության կանոնների, հաջողության հասնելու համար հարձակվող կողմը պետք է պաշտպանվողին առնվազն երեք անգամ գերազանցի ռազմական տեխնիկայով և զինուժով: Մի կողմ թողնելով ցամաքային ուժերի առկա հարաբերակցությունը, երկնքում Ադրբեջանը ճնշող գերակշռություն ունի: Օրինա, Հայաստանի ընդամենը մեկ МиГ-25-ի դիմաց Ադրբեջանն ունի 32-ը: Երկու կողմն էլ ունեն մեկուկես տասնյակ Су-25 ինքնաթիռ: Վերջին տարիներին Ադրբեջանը Ուկրաինայից գնեց 14 միավոր МиГ-29 ինքնաթիռներ (որոնցից մեկը հետագայում կործանվեց): Սակայն օդում նրանց գերկաշռությունը զգալիորեն չեզոքացվում է հայկական կողմի բավականին հզոր հակաօդային պաշտպանության համակարգի առկայությամբ: Եվ այնուամենայնիվ, որքան էլ մենք զուգորդենք թվաքանակները, արդյունքում վերստին հանգելու ենք այն նույն հետևությանը, որ ցանկացած պատերազմում կարևորագույն դեր է խաղում մարդկային գործոնը: Այսինքն հաղթանակ կարող է ակնկալել միայն նա, ում բանակը համալրված է բարձրորակ մասնագետներով և սպայական կազմով: Այս իմաստով Ադրբեջանը վստահապար հպարտանալու կամ պարծենալու ոչ մի հիմք առայժմ չունի: Եվ քանի դեռ հարևաններ կաղում են այդ խնդրում, նրանց հոխորտանքները հնարավոր պատերազմի մասին արժեզրկվում են ճիշտ այնքան, որքան նրանց գնած տեխնիկան, որը օդ բարձրանալ դեռ չի կարող, սակայն մեծ հաջողությամբ լող է տալիս ջրերում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Բարեկամի ուղղաթիռները` թշնամու համար

25 Փտր

Ադրբեջանական բանակը նոր սպառազինությամբ համալրելու մասին ցանկացած տեղեկություն մենք ընկալում ենք ընդգծված անհանգստությամբ, քանի որ գիտենք` մեծ է դրանց առաջին թիրախը դառնալու հավանականությունը: Միևնույն ժամանակ, ասվածից ոչ պակաս կարևորում ենք այն հանգամանքը, թե հատկապես ո՞ր երկիրն է այդ հարցում աջակցել մեր ագրեսիվ հարևանին: Եվ այս իմաստով պիտի հասկանալի լինի մեր մտահոգությունը, երբ օրերս «ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ» լրատվական գործակալության հաղորդումից տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիների հերթական գործընկերը դարձել է Ռուսաստանը: Համաձայն այդ աղբյուրի, դեռ անցյալ տարվա սեպտեմբեր-հոկտեմբերին Ադրբեջանի ու «Ռոսվերտոլ» բաց բաժնետիրական ընկերության միջև կնքվել է մի պայմանագիր, ըստ որի Դոնի Ռոստովում գործող ընկերությունը ադրբեջանցիներին վաճառելու է 24 միավոր «Մի-35Մ» մակնիշի մարտական ուղղաթիռներ։ Տեղեկատվության հավաստիությունն ընդգծելու համար հավելենք, որ գործարքի մասին հաղորդումը ստացվել է «առաջին ձեռքից»` «Ռոսվերտոլ» ԲԲԸ-ի գլխավոր տնօրեն Բորիս Սլյուսարից։
Մեզ համար հազիվ թե մխիթարական լինի այն փաստը, որ համանման պայմանագրեր ռուսական կողմը ստորագրել է նաև մի շարք այլ երկրների հետ, ինչի արդյունքում ընկերության մաքուր շահույթը հասել է 1,3 միլիարդ ռուբլու: Ինդոնեզիա կամ Վենեսուելա առաքվող ուղղաթիռները դժվար թե երբևէ չար մտադրություն ունենան սավառնելու հայկական երկնակամարով: Իսկ ահա Բաքվի հետ համաձայնության եկած ռուսները մինչ փաստաթղթերի ստորագրումը պիտի հրաշալի հասկանային, թե առանց այդ էլ պայթյունավտանգ մեր տարածաշրջանում հավելյալ զինտեխնիկայի առկայությունը ինչպիսի նոր ռիսկեր է հարուցելու և որքանով է ի զորու անդրադառնալու ամեն գնով պահպանվող ուժային հավասարակշռության վրա: Սակայն գործարքն այնուամենայնիվ կայացել է, և սա ոչ առաջին և ոչ էլ վերջին համանման դեպքն է: Զուտ ռուսական թեզ է այն տեսակետը, թե սպառազինությունների բազմապատկումը մեծացնում է անվտանգության երաշխիքները: Կովկասում նման պնդումների հետ ոչ բոլորն են համաձայն: Ինչ վերաբերում է վերջին դեպքին, ապա արժե հիշեցնել, որ այդ թռչող զինանոցի տպավորիչ բնութագիրը վաղուց է հայտնի: «Մի-35Մ» մակնիշի ուղղաթիռը բազմանպատակային է, օգտագործվում է հակառակորդի զրահատեխնիկայի ոչնչացման, հետևակին աջակցելու, դեսանտային գործողությունների, վիրավորներին տարհանելու ու բեռներ փոխադրելու համար։ Ուղղաթիռը կարողանում է թռիչքներ կատարել եղանակային ամենաբարդ պայմաններում և հատկապես լեռնային ռելիեֆ ունեցող գոտիներում իրեն դրսևորել է գերազանց հատկանիշներով: Ուղղաթիռը զարգացնում է 310 կմ/ժ առավելագույն արագություն։
Ցավոք, ադրբեջանական նոր «ձեռքբերումների» մասին դեռևս հավելյալ տեղեկություններ ստանալ հնարավոր չէ: Վերստին ականատեսն ենք այն նույն պահվածքի, որի ծուղակում հայտնվել են շատ շատերը: Ինչ-որ մեկը տեղեկացնում է զենքի գնման մասին, մեկ ուրիշը դա անմիջապես հերքում է, հետո գալիս է երրորդն ու ասում այնպիսի մի բան, որը ոչ հերքում է, ոչ հաստատում: Իսկ արդյունքում ամեն կարգի կռահումները հյուսում են իրենց այլընտրանքային ցանցերը` էլ ավելի խճճելով առանց այդ էլ անորոշ կացությունը:
«Ռոստվերտոլ»-ն էլ հարկ համարեց վարվել այդ ձևով: Այն բանից հետո, երբ լուրը հայտնվեց մամուլի էջերում, պարզաբանումների համար ընկերությանը դիմած լրագրողներին տեղի ներկայացուցիչները ասացին, թե նախորդ հաղորդագրությունում հիշատակված Բորիս Սլյուսարը մեկ շաբաթով արձակուրդի է մեկնել, ուստի նա չէր կարող նման ինֆորմացիա հրապարակել։ Սրա հետ մեկտեղ նրանք հրաժարվեցին հերքել կամ հաստատել ուղղաթիռների վաճառքի մասին լուրը` պարզաբանելով, որ «Ռոսվերտոլ»-ը «Ռուտսաստանյան ուղղաթիռներ» հոլդինգի մաս է կազմում, իսկ գործարքների մասին տեղեկատվություն տարածելու իրավունքը վերապահված է միայն հոլդինգի կենտրոնական մոսկովյան գրասենյակին։ Մի խոքով` գնացեք ու տապակվեք ձեր ենթադրությունների մեջ:
Ակամա վերհիշում ենք ամիսներ առաջ Ս-300 հրթիռային կայանքների շուրջ բարձրացված աղմուկը, երբ շաբաթներ շարունակ որևէ մեկին այդպես էլ չէր հաջողվում վերջնական պատասխան ստանալ այն միակ հարցի մասին, թե ի վերջո Ռուսաստանը Ադրբեջանին տրամադրելու՞ է այդ հզոր զինատեսակից, թե՞ ոչ:
Համաձայն պաշտոնական աղբյուրների, Ադրբեջանի ռազմաօդային ուժերում ներկայումս շահագործվում են ավելի քան 60 ուղղաթիռներ: Անցյալ տարվա օգոստոսին հաղորդվեց այն մասին, որ Բաքուն մտադրվել էր Ռուսաստանից գնել Ka-32 տեսակի չորս մարտական ուղղաթիռ։ Այնուհետև թուրքական աղբյուրները տեղեկացրեցին, թե Ադրբեջանը այն երկրների ցանկում է, որոնց Թուրքիան կվաճառի Т-129 ռազմական ուղղաթիռներ։ Համարյա միաժամանակ Ուկրաինայի վարչապետ Նիկոլայ Ազարովը հայտարարեց, որ Ադրբեջանը հետաքրքրված է ուկրաինական օդային միջոցների կառուցմամբ զբաղվող ձեռնարկությունների արտադրանքի ձեռքբերմամբ և հավելեց, որ խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է մարտական ուղղաթիռների գնմանը: Մի խոսքով, հնարավորությունների ու աղբյուրների պակաս չի զգացվում, և ռուսների հետ այս վերջին գործարքը իր տեսակի մեջ ոչ բացառիկ է և ոչ էլ անհավանական: Մնում է միայն ափսոսանքն այն մասին, որ թշնամին իր զենքերը մեր դաշնակից ու բարեկամ երկրից է ներմուծում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: