Tag Archives: շքերթ

Երբ վարչապետն արտասվում է

9 Մյս

Տարիներ առաջ «Հավերժական շարժիչ» վերնագիրը կրող իր պատմվածքում Վազգեն Սարգսյանի հերոսները ելք որոնելու հույսով դիմում էին երկրի հզորներին, որոնք, սակայն, նրանց պահանջն ունկնդրելուց հետո ոչինչ չէին ասում, այլ միայն արտասվում էին: Ու այդ արցունքներից նեղսրտած մարդիկ գնում էին` ինքնուրույն որոնելու հնարը: Անկախության օրվա զինվորական շքերթից հետո վարչապետ Վազգեն Սարգսյանն արտասվեց, երբ փորձում էր առավել քան անկեղծ պատասխանել հեռուստալրագրողի հերթապահ հարցին:
Տեսարանն իսկապես ազդեցիկ էր, ինչպես կարող է լինել յուրաքանչյուր անգամ, երբ մարդն է արտասվում: Միայն թե այս դեպքում արցունքները երկրի վարչապետինն էին, այն մարդունը, որ տարիներ շարունակ ժողովրդի պատկերացումներում կերպավորվել է ամենահակասական հատկանիշներով, երբեմն նաեւ` ծայրահեղության հասնող բնորոշումների արժանացել: Անսովոր, գուցե նաեւ զարմանալի էր այդ հուզմունքը: Մարդը լալիս էր ոչ թե կորստի ցավից, այլ հարազատության կարոտից, այն իրողությունից, որ «մինչեւ հոդացավ» ծանոթ է հրապարակը քայլերթով կտրողներին ու ձեռքով է շոշափել հռնդացող յուրաքանչյուր զրահապատը: Վարչապետն արտասվում էր, որովհետեւ գիտեր, թե ինչի համար է արտասվում: Իսկ մենք նայում ու շփոթվում ենք, որովհետեւ մեզ համար լաց լինող իշխանավորները դեռ միայն գրքերում են ապրում, որովհետեւ մեր ցավը հոգսերն ու ապրումները սեփական ձեռքերով շոշափողներին վաղուց մոռացել ենք: Երբ երկրիդ վարչապետը երբեմն նաեւ լալիս է, ուրեմն ամեն ինչ չէ, որ կորած է:
Նույնիսկ եթե խոստովանենք, որ մենք, այնուամենայնիվ, մի քիչ սենտիմենտալ ժողովուրդ ենք:

 
Հովիկ Չարխչյան
«Հայկական ժամանակ», սեպտեմբերի 23, 1999վազ

Վաղվա զորահանդեսի առիթով

20 Սպտ

Վաղը մայրաքաղաքի Հանրապետության հրապարակում կկայանա Հայաստանի անկախության 20-ամյակին նվիրված զինվորական շքերթը: Իսկ մինչ այդ զորահանդեսի գլխավոր փորձի դուրս եկած բանակայինները կուռ շարքերով անցնում էին Երևանի փողոցներով, երթևեկում էր ծանր զրահատեխնիկան, և մայթերին խմբված քաղաքացիները ծափահարում էին նրանց հիացմունքով ու հպարտությամբ: Իսկապես հաճելի և աչք շոյող տեսարան էր դա, անկեղծ վերաբերմունքի դրսևորում՝ առանց հավելյալ կողմնապահության: Բայց ցանկացած ռազմական շքերթ (իսկ սպասվելիքն՝ առավել ևս) միայն տոնական հանդիսություն չէ և ոչ էլ նույնիսկ զինված ուժերի հաշվետվությունը երկրի քաղաքացիներին, որտեղ կարելի է գնահատական տալ բանակի պատրաստվածությանը, նրա տեխնիկական ու հանդերձանքի հագեցվածությանը: Այն, որ այս շքերթը լուրջ քաղաքական ու մարտավարական նպատակներ է հետապնդում, այլևս գաղտնիք չէ որևէ մեկի համար: Երկար ու հետևողական նախապատրաստությունը դրա ակնհայտ վկայություններից մեկն էր: Ներկայացվող առիթը գործադրելով պատասխան քայլ կատարելու համար, Հայաստանը վաղը լուրջ քննություն է հանձնելու՝ իր հակառակորդներին հակադարձելով նույն ոճով, ինչպես նրանք էին ամիսներ առաջ բռունցք թափահարում մեր ուղղությամբ: Եվ այս տեսանկյունից զորահանդեսը մեծ հաշվով պիտի լինի առկա ուժի բացահայտ ցուցադրում, ինչը կարող է որոշիչ դերակատարություն ունենալ ինչպես զսպման մեխանիզմների գործադրման, այնպես էլ ուժային հարաբերակցության ճշտման առումով: Հրապարակում քայլերթ կատարող զորքն ու հռնդացող մեքենաները կդառնան այն հայելին, որի մեջ կարտացոլվի պետության լրջության աստիճանը, տնտեսական ներուժը, կարգապահությունը, գիտական մտքի պոտենցիալը և, ինչ խոսք, նաև հոգեբանական գործոնները:
Սակայն կա ոչ միայն ընդհանուր, այլև կոնկրետ ապացույցների անհրաժեշտությունը: Եվ վերջին շաբաթների ընթացքում հատկապես այս կետի վրա է բևեռված բոլորի ուշադրությունը: Խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է այն զինատեսակներին, որոնք բանակի կարողությունների ծանրության կենտրոնը թեքում են նպաստավոր ուղղությամբ: Եվ այսօր հնչող ենթադրությունների, կռահումների ու ապացույցների ակտիվ առատությունը պայմանավորված է հենց դրանցով:
Ի՞նչ ունենք մեր զինանոցում: Ճիշտ է, դեռևս չի հրապարակվել, թե քանի միավոր զինտեխնիկա և մարտական հաշվարկներ են մասնակցելու շքերթին, բայց որոշ բաների մասին արդեն կարելի է խոսել: Մասնակիցները հրապարակում կտեսնեն հարձակողական ու պաշտպանողական բնույթի զինատեսակներ, կլինեն անակնկալներ հայրենական ռազմաարդյունաբերության արտադրանքից: Այս շարքում ուշադրության արժանի են առաջին անգամ ցուցադրվող հայկական անօդաչու թռչող սարքերը, որոնց տրվել է «Կռունկ» բարեհունչ անունը: Օդային հետախուզում իրականացնող այդ սարքերի նախագծման և արտադրության վրա տարիներ են ծախվել: «Կռունկը» պատկանում է միջին դասի անօդաչու ինքնաթիռների շարքին: Աշխարհում գոյություն ունեցող համանման սարքերի 60 տոկոսը հենց այդ դասից են: Այն փորձարկման է ենթարկվել դժվարին եղանակային պայմաններում և մասնագետների գնահատմամբ, սարքի էլեկտրոնային բաղադրիչներն աշխատում են անխափան: Իսկ հատկապես սահմանի վրա ադրբեջանական անօդաչու սարքի ջախջախումից հետո դրանց գոյությունն ու ցուցադրումը միանգամայն այլ իմաստ է ձեռք բերում:
Երևանցիներն արդեն փողոցներում տեսել են նաև ահռելի S-300 համակարգերը: Առավել տեղեկացվածներն ասում են, որ կլինեն հեռահար հրթիռներ, որոնք կարող են խոցել հակառակորդի տարածքի ցանկացած նշանակետ: Իսկ ահա որոշ ռուսական լրատվամիջոցներ օրերս լուրեր հրապարակեցին այն մասին, թե սեպտեմբերի 21-ի հայկական շքերթի ժամանակ կցուցադրվեն ոչ միայն «Սքաթ» տեսակի միջին հեռահարության հրթիռներ, այլև S-400 նորագույն համակարգերը: Դժվար է ասել, թե սա որքանով է հավաստի, փոխարենը հայտնի է, որ քիչ չեն նաև այն զինատեսակները, որոնք չեն ցուցադրվելու: Նշենք նաև, որ օդուժի մասնակցությունը կառանձնան նրանով, որ մեր ինքնաթիռների բոլոր օդաչուները հայեր կլինեն՝ ի տարբերություն Ադրբեջանի զորահանդեսի, երբ նրանց ինքնաթիռները օդ բարձրացրին այլազգի վարձկաններ: Ինչ վերաբերում է թրթուրավոր տեխնիկային, ապա կազմակերպիչներն այս անգամ որոշել են դրանք հրապարակ բերվել անվավոր քարշակների վրա՝ քաղաքի կենտրոնական հատվածի սալահատակը չվնասելու նկատառումներով:
Հիշատակենք զորահանդեսի ևս մի քանի առանձնահատկություններ, որոնք ոչ միայն ուշադրության արժանի կլինեն, այլև արդեն իսկ առիթ են տվել զանազան հետևությունների ու տարակարծությունների: Հայտնի է, որ առաջիններից մեկը հրապարակ են մտնելու հոգևորականները, այսինքն՝ Զինված ուժերում ծառայող եկեղեցու սպասավորները: Թերևս այս «նորամուծությունը» նպատակ ունի ընդգծելու ուժի և ոգեղեն գործոնի միասնականության կարևորությունը: Սակայն փաստը ոչ միանշանակ արձագանքի արժանացավ: Ոմանք կարծում են, որ սքեմավորների ներկայությունը անհամատեղելի է ռազմական ներուժի հետ, և որևէ կերպ արդարացված չէ նրանց բացառիկ ընտրությունը, քանի որ նույն հաջողությամբ շքերթով կարող էին անցնել հասարակության այլ խավերի ու խմբերի ներկայացուցիչներ:
Մեծ անակնկալ դարձավ տեղեկությունն այն մասին, որ զորահանդեսի ժամանակ հայ զինվորականների հետ մեկտեղ Հանրապետության հրապարակով կքայլեն Գյումրի քաղաքում տեղակայված 102-րդ ռուսական ռազմակայանում ծառայող ռուս սահմանապահները: Հասկանալի է, որ պաշտպանության ոլորտում հայ-ռուսական համագործակցության խոր հիմքերը առանձնակի վերաբերմունքի դաշտ են ձևավորել: Միայն թե նրանց միասնականության այս արտահատչաձևն ակամա մղում է երկիմաստ հետևությունների: Մի կողմից սա կարող է մեկնաբանվել որպես ապացույցն այն բանի, որ ռուսական կողմը կիսում է Հայաստանի պաշտպանության պատասխանատվությունը: Մյուս կողմից դա կարող է դիտվել իբրև արտաքին ռազմական ուժից երկրի կախյալ վիճակի վկայություն, ինչն առանձնապես հաճելի չէ: Չչարաշահելով այս թեման, հավելենք միայն, որ հայկական զորահանդեսը դիտելու համար վաղը հրապարակում կլինի նաև ամերիկյան Կանզասից Երևան ժամանած ամերիկացի գեներալ-ադյուտանտ Լի Տաֆանելին: Վերջինս անկասկած առանձնահատուկ հայացքով պիտի դիտի թե հայ-ռուսական միացյալ զորախմբերին, և թե հայկական այն ստորաբաժանումներին, որոնք ընդգրկված են ՀԱՊԿ արագ արձագանքման ուժերի կազմում:
Այո, Հայաստանի անկախության 20-ամյակի շքերթն իսկապես ձեռք է բերել հատուկ նշանակություն: Ի դեպ, սեպտեմբերի 21-ին Ադրբեջանում ևս կարող են ուղիղ եթերում դիտել մեր զորահանդեսը: Բանն այն է, որ «Միր» միջպետական հեռուստաընկերությունը ստանձնել է շքերթի հեռարձակումը: Իսկ դա նշանակում է, որ ինչպես ԱՊՀ անդամ մյուս երկրներում, այնպես էլ Ադրբեջանում հայ բանակայինների և ռազմական տեխնիկայի երթը դիտելու հնարավորությունը կունենա յուրաքանչյուր ոք: Նրանց արձագանքների բովանդակությունը կարելի է վաղօրոք կռահել: Իսկ ինչ վերաբերում է մեզ, ապա ոչ վաղը և ոչ էլ հաջորդ օրերին չպիտի լքի այն բանի գիտակցումը, որ բանակի ուժն ու մարտունակությունը ցուցադրում են ոչ թե զորահանդեսներում, այլ սահմանին ու մարտադաշտում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հարված մեծամտության սրտին

15 Սպտ

Երեկվա առատ լրահոսում կար մի լուր, որը շրջանցելն ուղղակի անհնար էր: Եվ խոսքն այս անգամ ոչ միայն տեղեկատվության հետաքրքիր լինելու մասին էր, այլ հատկապես նրա, որ այդպիսի բան մենք ընթերցում էինք առաջին անգամ: Հաղորդագրության մեջ ասված էր, որ Լեռնային Ղարապաղի Պաշտպանության բանակի ՀՕՊ և ռադիոէլեկտրոնային պայքարի ստորաբաժանումների կողմից ձեռնարկված հատուկ միջոցառումների արդյունքում Մարտունու շրջանի Վազգենաշեն գյուղի մերձակայքում խփվել է ադրբեջանական զինուժին պատկանող անօդաչու թռչող սարք:
Հակառակորդի կողմից առաջին արձագանքը եղավ այն, որ նրանք կտրականապես հերքեցին ինքնաթիռի կործանման փաստը: Բայց նույն պահին էլ համացանցը հեղեղվեց խփված սարքի բեկորները պատկերող լուսանկարներով, իսկ այնուհետև հայտնվեց նաև տեսագրությունը: Այժմ արդեն առարկելն անիմաստ էր: Հիմա ադրբեջանցի լրագրողներն էին հայտնվել հիմար կացության մեջ: Նրանք գրում էին, որ փորձում են մեկնաբանություն ստանալ իրենց երկրի պաշտպանության նախարարությունից, սակայն հեռախոսազանգերին ոչ ոք չի պատասխանում, իսկ պաշտոնական արձագանք չկա ու չկա:
Արձագանքող այդպես էլ չգտնվեց: Եվ իսկապես, ի՞նչ ասել: Տարիներ շարունակ սահմանից այն կողմ իրենց ժողովրդին լիուլի կերակրել են այն միֆով, թե ադրբեջանական բանակը աշխարհում ուժեղագույններից մեկն է, թե իրենց ռազմական հնարավորությունները թույլ են տալիս հաշված ժամերի ընթացքում լուծել Ղարաբաղի հարցերը, և հանկարծ օրը ցերեկով այդ հեքիաթը անօդաչու ինքնաթիռի պես վայր է ընկնում ու փշուր-փշուր լինում: Եվ դա անում են այն «անջատողական» հայերը, որոնք, ըստ Բաքվի քարոզչության, իբրև թե ապրում են քարե դարում, կռվում են նետ ու աղեղով և անզոր են դիմակայել ադրբեջանական անպարտելի զինուժի հարվածներին: Բայց հիմա արդեն նախկինի պես հեշտ չի լինելու: Ինչպես ասում են, մեկ անգամ տեսածը հազար անգամ լսածից ավելին արժե:
Սակայն երեկվա դեպքը սոսկ մեկանգամյա միջադեպ չէր, այլ վերջին օրերի լարվածության և թշնամու կողմից բազմաթիվ այլ ոտնձգությունների արդյունքն էր: Արդեն հայտնի է դարձել, որ հրադադարի ռեժիմի պարբերական խախտումներին զուգահեռ, վերջին շրջանում նկատելի ակտիվությամբ էր գործել նաև հակառակորդի օդուժը: Նրանք բավականին մեծ հաճախականությամբ իրականացրել էին ինչպես մարտաուսումնական, այնպես էլ հետախուզական բնույթի թռիչքներ սահմանային գոտու ողջ երկարությամբ՝ որոշ դեպքերում պարզապես խախտելով Արցախի օդային սահմանները: Այդ չհիմնավորված ինքնավտահությունը, թե յուրաքանչյուր գործողություն արգելքի չի հանդիպի, հակառակորդին դրդել էր նույնիսկ որոշակի խորանալ Ղարաբաղի տարածքում: Մի քանի անգամներ հայկական կողմին հաջողվել էր խափանել նրանց թռիչքները՝ նախազգուշական միջոցների կիրառմամբ հարկադրել, որպեսզի լքեն այդ շրջանները: Բայց, ինչպես ասում են, համբերությունն էլ իր սահմաններն ունի:
Առաջին հայացքից գուցե թե տպավորություն ստեղծվի, որ չափից ավելի մեծ նշանակություն ենք վերագրում անօդաչու սարքի կործանման փաստին: Սակայն խնդիրն այս դեպքում ոչ թե թշնամու կորուստն է, այլ մեր պաշտպանունակության մակարդակը: Հանրությունը կարիք ունի այն բանի ռեալ ապացույցների, որ բանակն ընդունակ է դիմակայել ռազմական ագրեսիային, բավարար կերպով զինված ու մարտունակ է և կարող է իրականացնել իր առջև դրված խնդիրները: Հենց այդ հարցերից մի քանիսի պատասխանն էլ մենք ստացանք երեկ՝ ադրբեջանցիների ձախողված ճախրանքի արդյունքում:
Նախ ասենք, որ իրականում անօդաչու թռչող սարքեր խոցելն այնքան էլ հեշտ գործ չէ: Նույնիսկ դրանք հայտնաբերելն է բավականին բարդ խնդիր, քանի որ ինքնաթիռները պատրաստված են հատուկ կոմպոզիցիոն նյութերից, ինչպես նաև պետք է հաշվի առնել դրանց բավականին փոքր չափերն ու ռադիոլոկացիոն թույլ նկատելիությունը: Բայց հայ զինվորականներին դա հաջողվեց փայլուն կերպով՝ կիրառելով ինչպես հատուկ սարքեր, այնպես էլ պատրաստվածության բարձր մակարդակ: Մյուս կողմից ավելորդ չէ տեղեկացնել, որ խոցված ինքնաթիռը համարվում է Ադրբեջանի օդուժի ամենահզոր անօդաչու թռչող սարքը`առկա երեք տեսակների մեջ: Ադրբեջանի ռազմաօդային ուժերն ունեն իսրայելական արտադրության «Օրբիթեր»-ն ու «Աերոսթար»-ը և նոր ձեռք բերած, ավելի հզոր «Հերմես 450»-ը: Հենց վերջինն էլ տապալվեց ղարաբաղյան հողում: Խփված ինքնաթիռի բեկորներն այժմ գտնվում են ՊԲ համապատասխան ծառայությունների տրամադրության տակ: Դեպքի մանրամասներն ուսումնասիրելու համար ստեղծվել է հանձնաժողով, տարվում է քննություն:
Հայկական զինուժի հակաօդային պաշտպանությունը հրամայաբար պարտավոր է լինել գերազանց վիճակում, քանի որ ռազմական օդանավերի քանակով մենք էապես զիջում ենք մեր հակառակորդներին: Հենց այդ բացը կոմպեսացնելու միակ արդյունավետ ճանապարհն այս պահին ցամաքից երկինքը հսկելու ունակությունն է: Իսկ այն, որ մեր մասնագետները դա կարողանում են պատվով կատարել, այս օրերին ունեցավ ևս մի ակնհայտ ապացույց: Աստրախանի «Աշուլուկ» զորավարժարանում տեղի ունեցած ԱՊՀ մասնակից պետությունների ՀՕՊ միավորված համակարգի «Մարտական ընկերակցություն-2011» զորավարժության ժամանակ Հայաստանի զինված ուժերի հակաօդային պաշտպանության զորքերի հաշվարկը կատարեց ոչ միայն հակաօդային պաշտպանության, այլև հակահրթիռային խնդիրներ և խոցեց բոլոր թիրախները` ցուցաբերելով 100 տոկոս արդյունավետություն:
Ադրբեջանական մեծամտության դեմքին երրորդ հարվածը կհասցվի ամենամոտ ժամանակներս: Հայաստանի անկախության 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ անցկացվող զորահանդեսի ժամանակ կցուցադրվեն ռազմական տեխնիկայի որոշ միավորներ, որոնք չունի հակառակորդը, և այնպիսի ձեռքբերումներ, որոնք շատ հարցերի պատասխաններ կտան: Դրանց շարքում հրապարակով կանցնեն նաև մեր անօդաչու ինքնաթիռները, որոնք, ի տարբերություն Ադրբեջանի, արտադրվել և ստեղծվել են հենց Հայաստանում, հայ մասնագետների կողմից, այլ ոչ թե գնվել են Իսրայելից կամ մեկ այլ երկրից:
Ի դեպ, արձանագրենք մի կարևոր փաստ ևս: Հիմա արդեն ակնհայտ դարձավ, որ Ադրբեջանը խախտում է զինադադարի ռեժիմը ոչ միայն հասարակ զինատեսակների կամ դիպուկահարներին գործադրմամբ, այլև կիրառում է իր օդուժը: Իսկ սա հրադադարի խախտման որակապես նոր տարբերակ է, ինչը պետք է որ արժանանա միջազգային հանրության ու հատկապես ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի գրասենյակի ուշադրությանը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Նշաձողը բարձր էր թռիչքի համար

27 Հնս

Երեկ Բաքվում կայացավ ռազմական շքերթ, որի ժամանակ այդ երկրի նախագահ Հ. Ալիևը կրկին սպառնաց, թե պատերազմը դեռ չի ավարտվել և իրենք ի զորու են ռազմական ճանապարհով հասնել Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի կարգավորմանը: Նման ելույթից հետո պետք էր կարծել, թե հրապարակից զորքն անմիջապես ռազմաճակատ էր մեկնելու: Բայց, բարեբախտաբար, այդ բանը չկատարվեց: Մինչդեռ Կազանում կայացած Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների եռակողմ բանակցությունների ձախողումից հետո իրավիճակի յուրաքանչյուր փոփոխություն միանգամայն հնարավոր է: Թաթարստանի մայրաքաղաքում Ալիևը նույնիսկ հրաժարվեց մասնակցել ՌԴ նախագահի սահմանած մրցանակի համար անցկացվող ձիարշավին և անմիջապես տուն մեկնեց: Իսկ երբ նա խռոված հեռանում է, միշտ էլ պետք է սպասել տհաճությունների: Այդպես արդեն եղել է: Պատահական չէ, որ նրա մեկնումից հետո Երևանը խորհուրդ տվեց Բաքվին զերծ մնալ դիվերսիաներից, որոնց համար հետո կարող է զղջալ: «Ադրբեջանական կողմի հարձակման արդյունքում ինքն էլ կորուստներ կկրի: ԼՂՀ Պաշտպանության բանակը լավ պատրաստված է և անհրաժեշտության դեպքում կարող է հակառակորդին արժանի պատասխան տալ»,- հիշեցրին Հայաստանից:
Գալով Կազանի անհաջողությանը, պետք է ասել, որ տեղի ունեցածը միանգամայն համապատասխան էր իրերի ներկա վիճակին: Կողմերից պահանջվում էր ավելին, քան նրանք կարող էին անել: Ինչպես իրավացիորեն նկատել էր քաղաքագետներից մեկը, նշաձողը շատ բարձր էր դրված, դրան հասնելու ու դեռ հաղթահարելու համար միայն քաղաքական կամքը բավարար չէ: Փոքր –ինչ ավելին էր պետք: Եվ այդ պատճառով էլ շուրջ 3 ժամ տևած բանակցությունները չհանգեցրեցին որևէ կոնսենսուսի: Քննարկման սեղանին եղած փաստաթուղթը, որը հակամարտող երկրների ու ԵԱՀԿ համանախագահների համատեղ աշխատանքի արդյունքն էր, խոստանում էր առջընթացի իրական հիմք։ Սակայն հետո ՀՀ ԱԳ նախարար Է. Նալբանդյանը պիտի տեղեկացներ, որ Կազանի հանդիպումը վճռորոշ չդարձավ, քանի որ Ադրբեջանը պատրաստ չէր ընդունել հիմնարար սկզբունքների վերջին տարբերակը, բայց փոխարենը իր կողմից մոտ 10 փոփոխություն էր ներկայացրել, որոնք էլ պատճառ դարձան, որպեսզի Կազանի հանդիպումը մտներ փակուղի: Նույն կերպ Բաքուն անհաջողության ողջ մեղքը բարդեց Հայաստանի վրա: Եվ այս անգամ արդեն Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովն էր պնդում, թե իբր «պատճառն այն է, որ Հայաստանը Ադրբեջանից մեծ զիջումներ պահանջեց՝ փորձելով վնասել բանակցային գործընթացը, որը սկսվել է յոթ տարի առաջ»:
Ինչ վերաբերում է տարիներին, ապա հիշեցնենք, որ միայն վերջին 3 տարում սա 12-րդ հանդիպումն էր, իսկ վերջին տարում` 4-րդ անգամը, որ կրկնվում է հայտնի սցենարը. ամենավճռորոշ պահին հանկարծ ինչ-որ մեկը որոշում է նոր առաջարկություններ ներկայացնել ու գործընթացքը սկսել զրոյից:
Ոչ պակաս տարօրինակ բովանդակությամբ էր օժտված նաև հանդիպման արդյունքում ընդունված հայտարարությունը, ինչն ավելի շատ շնորհակալական ուղերձ էր հիշեցնում, քան քաղաքական փաստաթուղթ: Այնտեղ Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահներն իրենց երախտագիտությունն էին հայտնել Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի առաջնորդներին` «ղարաբաղյան կարգավորման հանդեպ ունեցած հետաքրքրության համար»: Եվ, վերջապես հաջորդ տարօրինակությունը գալիս էր Բաքվից, որտեղ կազանյան բանակցությունները բավական դրական էին գնահատում` պնդելով, թե դա հիմք է ստեղծում բանակցային գործընթացի հաջորդ փուլի համար: «Այդ հանդիպման արձագանքներն իրենց զգացնել կտան հաջորդ փուլերում»,- ասում էին ադրբեջանական քաղաքական գործիչները, իսկ Ալիևի գործողությունները համարում ոչ այլ ինչ, քան «դիվանագիտական, բարոյական և անձնական գերազանցության դրսևորում»:
Այս բոլորն, ինչ խոսք, քիչ հնարավորություններ են թողնում եղածին լուրջ վերաբերվելու համար: Այնուամենայնիվ, Կազանի հանդիպմանը հաջորդած այս օրերի ընթացքում շատերին է անհանգստացնում այն հարցը, թե ի՞նչ է լինելու հետո: Ճիշտ է, դեռ պահպանվում է շփոթմունքն ու անորոշությունը, ոմանք պարզապես չեն ցանկանում հապշտապ ենթադրություններ կատարել` ակնկալելով առավելագույն ինֆորմացա ստանալ առաջիկա շաբաթների ընթացքում: Բայց գործընթացի ապագան մարդկանց պատկերացումներում արդեն իսկ ունի իր հավանական ծավալման մի քանի տարբերակները: Օրինակ, կարծիք կա, թե մոտակա ժամանակներում կրկին կակտիվանա ԱՄՆ-ը` ելնելով այն փաստից, որ ռուսական դիվանագիտությունը արդյունքներ չտվեց: Լեռնային Ղարաբաղում ենթադրում են, որ այսուհետ խնդիրը թևակոխում է պասիվ փուլ, քանի որ Հայաստանում, Ադրբեջանում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում և Ֆրանսիայում մեկը մյուսի ետևից ընտրություններ են սպասվում, և դրանց ֆոնի վրա կարգավորման կտրուկ առաջխաղացում անհնար է սպասել ընդհուպ մինչև 2014 թվականը: Իսկ ահա հոռետեսների կարծիքով բացառված չէ, որ Կազանի բանակցությունների տապալումը սպառնա շատ ավելի լուրջ հետևանքներով, եթե հիշենք Դովիլի հայտարարության մեջ առկա նախազգուշացումը. «Հետագա ձգձգումը միայն հարցականի տակ կդնի պայմանավորվածությունների հանգելու կողմերի հավատարմությունը»:
Սրան ի պատասխան ոմանք էլ պնդում են, որ բանակցությունները նույն ձևաչափով կշարունակվեն մինչև այս տարվա վերջ, Ռուսաստանի հովանու ներքո կանցկացվեն Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների ևս երկու հանդիպումներ, որից մեկն, ամենայն հավանականությամբ, ամռանը: Հետաքրքիր է, որ նման ենթադրությունները կիսել է նաև Միջազգային ճգնաժամային խմբի Եվրոպական ծրագրերի տնօրեն Սաբինա Ֆրեյզերը: Վերջինս ասել է, որ եթե մինչև տարեվերջ Սարգսյանն ու Ալիևը ևս մեկ հանդիպում անցկացնեն ՌԴ նախագահի նախաձեռնությամբ, ապա շանս կա, որ հիմնարար սկզբունքների վերաբերյալ փաստաթուղթը կստորագրվի, իսկ եթե այդ բանակցությունները ձախողվեն, կողմերի միջև նոր զինված բախումների ալիքի հավանականություն շատ մեծ կլինի:
Ի դեպ, Արևմուտքի հիասթափությունն ակնհայտ է, որքան էլ նրանք փորձում են դա քողարկել առանձին հուսադրող բառերի ու ձևակերպումների ներքո: Այդ առթիվ The Washington Post պարբերականն այս օրերին մասնավորապես գրում էր. «Վերջին ժամանակներս յուրաքանչյուր կողմ հանդես է գալիս մյուս կողմին ուղղված սպառնալիքներով, ինչը չի կարող անհանգստություն չառաջացնել Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի եւ Եվրոպայի բարձրաստիճան պաշտոնյաների մոտ, ովքեր չեն ցանկանում տարածաշրջանում ռազմական գործողությունների վերսկսում, հատկապես որ տարածաշրջանը շատ մոտ է Վրաստանին, Իրանին եւ կասպյան նավթային հանքավայրերին»: Սակայն արևմտյան դիվանագիտությունն առայժմ հակված չէ ընդունել այն ճշմարտությունը, որ Ղարաբաղյան բանակցությունները դուրս կգան փակուղուց միայն այն դեպքում, երբ դրանց, որպես լիիրավ կողմ, մասնակցի ԼՂՀ-ն: Իսկ հիմա հակամարտող թևերը դեռ միմյանցից կանգնած են շատ հեռու և մերձեցումը մոտ ապագայում չի նշմարվում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՌՈԲԵՐՏ ԼՈՈՒԵԼ

19 Ապր

ՇՔԵՐԹԸ

Նրանք խռնվել են իրար գլխի,
Տասնյակ հազարների հասնող փոքրիկ խմբեր-
Ճերմակահեր, ճաղատ տղամարդիկ, կանայք հոգնաբեկ,
Ափսոսալով,
Որ չեմ կարող հետևել նրանց երազանքին,
Ես նստել էի մայրամուտին
Պենտագոնի` մեր Բաստիլիայի ստվերի տակ`
Շփելով հոգնած ոտքերս և ճառեր լսելով,
Որտեղ ծայրեծայր
Դրսևորվում է մեր թողությունն ու ստորությունը:
Ոստիկանության սերժանտը հրաման տվեց`
«Անցնել ամբոխի միջով»,
Հրամանը ի կատար ածվեց, և անմիջապես
Մեզ վրա գրոհեց երկրորդ ալիքը ոստիկանության:
Մեզ բաժանեցին իրարից և գլորեցին ցած,
Փառք բոլոր նրանց, ովքեր դիմացան,
Փառք այն բարի, անմեղ ձեռքերին,
Որ օգնեցին ինձ դիմադրել:

Թարգմ. Ա. Հարությունյան