Tag Archives: նախարար

Մոռացված բանի մայրաքաղաքը

23 Հնվ

Հավանաբար աշխարհում քիչ քաղաքներ կգտնվեն, որոնց գրքի մայրաքաղաք հռչակելու պատիվը շնորհելիս ուրախությունն այդքան քիչ կլինի, մտահոգությունն` այդքան շատ: Երևանը հենց այդ եզակիներից մեկն է: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որոշմամբ 2012 թ. Համաշխարհային գրքի մայրաքաղաք կոչված մեր քաղաքում ապրիլի 23-ից մինչև 2013թ. նույն օրը կտիրի տոնական էյֆորիան: Անհանգստանալու կարիք չկա. ավելի ծանր փորձություններ ենք հաղթահարել, այս մեկին էլ կդիմանանք:
Գրքի մայրաքաղաք հռչակվելը ՀՀ մշակույթի նախարարությունը շտապեց ներկայացնել իբրև իր ամենամեծ ձեռքբերում, համարյա Սարդարապատի հաղթանակ: Մակդիրներ չխնայեցին՝ պատմելու, թե որքան դժվարին ու անզիջում է եղել պայքարը, բայց մերոնք ի վերջո նվաճեցին այդ իրավունքը, և այժմ ազգը պիտի ցնծա ու տոչորվի խնդությունից:
Սակայն ու՞մ համար է այս տոնը: Հաստատ ոչ հայաստանցիների: Դա նույնն է, եթե կույրին ասես. «Քեզ տանում եմ պատկերասրահ»: Փոխարենը բոլորին վաղօրոք հայտնի է, թե ամեն բան ինչպես է արվելու. մի երկու ավտոբուս օտարերկրացի կբերեն, կտանեն Մատենադարան, Օշական, հետո տառերի արձանները ցույց կտան, կոնֆրանսներ ու քննարկումներ կկազմակերպեն իշխանահաճո մտավորականների մասնակցությամբ, ջան կասեն-ջան կլսեն, կենացներ կարտասանեն հայ տպագրության 500-ամյակի առիթով, սրտաճմլիկ ելույթներ կունենան, իսկ վերջում մրցանակներ կբաժանեն աջուձախ: Այսքանը: Երևակայությունը դրանից այն կողմ դեռ չի գիշերել…
Միայն թե, ի՞նչ իմանաս, այդ օտարների մեջ գուցե գտնվի՞ մեկը, որ կհարցնի. «Լավ, ձեր փառավոր անցյալը հիացմունք է պատճառում, իսկ որտե՞ղ է նույնքան փառավոր ներկան»: Եվ այդ ժամանակ, որպես ներկայի ակնառու օրինակ ու առհավատչյա, առաջ կհրեն մշակույթի նախարարին, որպեսզի նա (ոչ իբրև միֆական կերպար, այլ որպես նյութեղեն գոյություն) նույն թոզը փչի հյուրերի աչքին, ինչով արդեն մի քանի տարի կերակրում է հայաստանցիներիս: Վերջին շրջանում՝ հատկապես: Ի դեպ, այդ «թոզերից» մի քանիսն արժե վերհիշել: Օրինակ, լսե՞լ եք, որ նախատեսված է Երևանում բացել 12 նոր գրախանութ: Կամ մեկ ուրիշ հեքիաթ այն մասին, որ մեր հանրապետության 40 քաղաքներում կստեղծվեն գրավաճառ կետեր, միջոցառումները կլինեն բազամաբնույթ, որոնց հիմքը գիրքն ու գրականությունն է լինելու: Չե՞ք լսել: Ափսոս: Հաճելի է հնչում: Բայց գոնե կվերհիշեք, որ դեռ անցյալ տարվա ապրիլին նախարարուհի Հասմիկ Պողոսյանը հայտարարեց, թե Երևանը 2012 թ. գրքի մայրաքաղաք հռչակելու առթիվ, քաղաքի տարբեր անկյուններում և մարզերի բոլոր քաղաքներում կտեղադրվեն գրքի կրպակներ: Ինչպես վստահեցրեց նա, նախագիծը արդեն մշակվում էր Երևանի քաղաքապետարանում և շատ շուտով քաղաքը գրքի տուն էր դառնալու: Եվ՞… Եվ այն, որ այս հավաստիացումներն արտասանելու օրից անցել է շուրջ 10 ամիս: Որևէ մեկը որևէ կրպակ տեսե՞լ է: Իհարկե, ոչ: Բայց փոխարենը տեսել ու լսել ենք այլ բաներ՝ փակվող գրախանութներ, փակվող գրադարաններ, չարդարացված սպասումներ…
Միայն 2009-ին հանրապետությունում փակվել են 5 տասնյակից ավել գրադարաններ, որոնց մեծ մասը` գյուղերում: Բայց դուք կարող եք այս պաշտոնական թվերը վերջնական և ստույգ չհամարել, քանի որ իրականում դրանք ավելին են: Եթե ընտրենք ընդամենը Հայաստանի հյուսիս-արևմտյան հատվածը, ապա պատկերը այսպիսին է. Թումանյանի տարածաշրջանի 31 համայնքում չի գործում 12 գրադարան: Գուգարքի տարածաշրջանում չեն գործում 15 գրադարաններ, Ստեփանավանի տարածաշրջանում փակ են 13 գրադարան, Տաշիրի 13 համայնքներից ընդամենը 2-ում գրադարան կա… 50-ն արդեն լրացավ, այնպես չէ՞…
Խի՞ստ ենք դատում: Թերևս: Բայց վստահեցնում ենք, որ խիստ լինելու համար բոլոր հիմքերը կան: Համեմատեք ինքներդ: 1970-ական թթ. «Հայկոոպի» և «Հայգրքի» ցանցում գործել են 165 գրախանութ, 130 գրքի կրպակ և յուրաքանչյուր 100 մարդուն բաժին է հասել 370 օրինակ գիրք, 20 անուն ամսագիր, 40 օրինակ թերթ: Այն ժամանակներից անցել է 40 տարի: 40 տարում եղածը եթե նույնիսկ պիտի չքառապատկվեր, ապա ծայրահեղ դեպքում պիտի մնար նույնը: Մնացե՞լ է:
Ասում են՝ մարդիկ այլևս չեն կարդում: Այսօր հանրապետությունում գործում են մոտ 60-70 հրատարակչություններ: Դրանք տարեկան հրատարակում են շուրջ 2000 անուն գիրք: Եթե հայաստանցիները գիրք չեն կարդում ու չեն գնում, ապա 2000 անուն գրքերն՝ իր հարյուր հազարավոր տպաքանակով ի՞նչ է արվում: Չլինի՞ հրատարկիչները միահամուռ կերպով խելքները գցել են ու տպագրում են ոչ մեկի համար…
Ոչ, խելքը գցածներին պետք է որոնել այլ հաստատություններում: Իսկ հրատարակիչները շատերի պես գիտեն, որ 2008 թ. հետո Հայաստանում գիրք գնողների քանակը աճել է 30-40 տոկոսով: Սակայն ի՞նչ արեց կառավարությունը (որի մի անդամն էլ Հասմիկ Պողոսյանն է) այդ աճի տեմպերը խթանելու համար: Շատ բնորոշ մի քայլ. վերցրեց ու գրահրատարակության վրա դրված հարկերը բարձրացրեց 10 տոկոսով: Իսկ սա նշանակում էր, որ նվազագույնը 15-20 տոկոսով պիտի թանկանար ներմուծվող և Հայաստանում տպագրվող գրքի գինը: Ահա և ձեզ գրքի հանդեպ սիրո ու հետաքրքրության խթանիչը:
Հաջորդ պատճառաբանությունն էլ այն է, թե գրադարանային-գրախանութային գործը դոփում է իր տեղում միջոցների բացակայության պատճառով: Նման հիմնավորումը նույնպես կարելի էր հալած յուղի տեղ ընդունել, եթե հայտնի չդառնար, որ Գրքի մայրաքաղաք դառնալու տոնահանդեսային ծրագրերի համար կառավարությունը հատկացրել է 1 միլիարդ դրամ: Ուրեմն միջոցներ այնուամենայնիվ կային և եթե դրանք չխնայվեին ուտուշ-խմուշների համար, այլ հատկացվեին ճիշտ հասցեատերերին, գուցե թե մենք այսօր մի քանի գրադարան ավել ունենայինք, մի քանի դատարկ խոստում՝ պակաս:
Չէ, ինչ կուզեք՝ ասեք, մեր քաղաքն ու գիրքը առայժմ ընդհանուր ոչինչ չունեն: Այստեղ գրքերի համար դեռ ուժը չի կորցրել «անցանկալի իր» կարգավիճակը, իսկ նրանց գտնվելու իրական վայրը հստակեցրեց Հասմիկ Պողոսյանը՝ հանրային հեռուստատեսության «Հարցազրույց» ծրագրին հյուրընկալվելիս: Այդ մասին նա բառացիորեն հետևյալն ասաց. «Մենք ինքներս գրախանութներից գիրք չենք գնում, հետո զարմանում ենք, որ գրախանութները փակվում են: Եվ ես չեմ կիսում այն տեսակետը, որ գիրքը պետք է վաճառվի միայն գրախանութներում: Բնական և ճիշտ է անցումներում վաճառել գիրքը, ուր այն ավելի մոտ է մարդկանց»։ Տիկին նախարարի կարծիքով, ընթերցող մարդիկ ապրում են գետնահարկերում ու գետանցումնեում, այդ պատճառով գիրքը նրանց պիտի մոտ լինի ներքևում: Իսկ ինքն ու իր նմանները վերևներում են սավառնում, ընթերցող մարդկանցից շատ ու շատ բարձր և իրենց կոչումն է հենց այդ բարձունքից քամահրանքով նայել ցածրադիր իրարանցմանը՝ տոնը մատուցելով միայն ընտրյալների սեղանին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Իրանը հաճոյախոսություններ է շռայլում

9 Նյմ

Իրանի ԱԳ նախարար Ալի Աքբար Սալեհին էր Հայաստան եկել: Նրան ընդունեց հանրապետության նախագահը, ԱԺ նախագահը, էներգետիկայի նախարարը, հետո բանակցություններ կայացան հայ գործընկերոջ՝ Էդվարդ Նալբանդյանի հետ, ապա՝ ասուլիս ու տարատեսակ հայտարարություններ: Ընդհանուր առմամբ այցը ներկայացվեց ճանաչողական-աշխատանքային (Սալեհին առաջին անգամ էր մեր երկիր գալիս) և միևնույն ժամանակ ասվեց այն մասին, որ մինչև տարեվերջ սպասվում է Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի այցը Հայաստան, և այժմ կողմերը քննարկել են այդ այցելության նախապատրաստաման հարցը:
Այս ամենի մեջ, իհարկե, անսովոր ոչինչ չկա, եթե հաշվի առնենք, որ վերջին տարիներին հայ-իրանական հարաբերությունները միշտ էլ առանձնացել են ընդգծված հանդարտությամբ և տհաճ ցնցումներից զերծ: Բայց և այնպես նախարարի այցելությունը և Երևանում նրա կողմից արտասանված որոշ մտքեր չէին կարող մատնվել անուշադրության հենց թեկուզ այն պատճառով, որ դրանք այս անգամ առանձնահատուկ հնչերանգներ ունեին, իսկ շատ դեպքերում պարզապես հիշեցնում էին հաճոյախոսություններ: Այսպիսի ընդգծված ջերմությունը, որքան էլ այն հաճելի լինի, չէր կարող ինքնանպատակ լիներ, և վերլուծաբաններն անմիջապես կառչեցին այն մտքից, թե դեպի ու՞ր են դրանք տանելու մեզ և իրանցիներին: Սրա հետ մեկտեղ աննկատ չմնաց և այն, որ նախարարը ժամանել էր Իրանի համար բավականին բարդ մի ժամանակահատվածում, իսկ Երևանում արտասանված նրա որոշ ուղերձներ ոչ միայն տարածաշրջանին, այլ ավելի լայն ընդգրկումներ ունեին: Ստացվեց այնպես, որ օրերս Իրանի միջուկային ծրագրի առնչությամբ միջազգային հանրության քննարկումները, հայտարարությունները և բացահայտ սպառնալիքները իրենց պատասխանի ամբիոն ունեցան Հայաստանը, իսկ այդ ընտրությունը նույնպես պատահական լինել չէր կարող:
Ինչևէ, վերադառնանք Ալի Աքբար Սալեհիի՝ մեզ առնչվող գնահատականներին՝ համոզվելու համար, թե դրանք որքան հետաքրքիր շեշտադրումներ էին կրում, և կռահելու, թե որոնք էին այդ բարեհաճության աղբյուրները: Վստահեցումն այն մասին, որ «Իրանը՝ որպես բարեկամ երկիր, մշտապես հաստատակամ ու նվիրված է լինելու Հայաստանի հետ հարաբերությունների զարգացմանը», լրացվում էր այն փաստարկներով, թե Իրանը և Հայաստանը ոչ մի խնդիր չունեն՝ ոչ սահմանային, ոչ էլ որևէ այլ ոլորտում. Իրանի համար Հայաստանը վստահելի հարևան և բարեկամ է: Իսկ այս անամպ շփումներին լրացուցիչ լիցքեր պիտի հաղորդի փատը, որ երկու հարևան երկրները տարածաշրջանային և միջազգային հարցերի շուրջ շատ մոտ տեսակետներ ունեն: Հենց նմանատիպ նախադրյալների առկայությունն էլ ի վերջո կարող է բարձրաստիճան հյուրին ստիպել հրաժեշտից առաջ խոստովանելու, որ առաջին այցելությունից լավ հիշողություններով է մեկնելու «սիրելի ու հարևան Հայաստանից»:
Բայց մինչ հարցի հուզական կողմին անցնելը Սալեհին առիթն օգտագործեց բարձր գնահատել նաև իրանահայ համայնքի գործունեությունը երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդման գործում և նշեց. «Իրանում հայերը ունեն հատուկ կարգավիճակ, հարգված են բոլորի կողմից»: Հատկանշական է, որ ուղիղ մեկ շաբաթ առաջ նույնի մասին իր կարծիքն էր արտահայտել նաև Իսլամական մշակույթի նախարարությանն առընթեր մամուլի բաժնի պետ Մոհամադ Ջավադ Աղաջարին: Ըստ նրա, Իրանում հայերը ազատ են ապրում, շատ իրավունքներ ունեն, իրանական Սահմանադրության համաձայն` հայերը խորհրդարանում երկու տեղ են զբաղեցնում, ինչը ապացուցում է, որ հայերին հարմար է ապրել այդ երկրում: «Նրանք այլ կրոնի ներկայացուցիչների հետ կողք կողքի են ապրում, բայց ոչ մի խնդիր չի լինում»,- ասել էր Աղաջարին:
Համայնքի մասին այս կրկնակի հիշեցում-անդրադարձը նույնպես հարկ է դիտարկել ընդհանուր տրամադրության համատեքստում, որի բարձրակետն, անշուշտ, դարձավ Իրանի ԱԳ նախարարի խոսքերն այն մասին, թե Հայաստանն առանձահատուկ դիրք է գրավում միջազգային ասպարեզում: «Կարող է թվալ, թե Հայաստանը տարածքի և բնակչության տեսակետից փոքր երկիր է, սակայն նրա կարգավիճակն ու ազդեցությունը տարածաշրջանում և միջազգային ասպարեզում շատ մեծ են»: 15 հարևան ու սահմանակից երկիր ունեցող մեծ Իրանի կողմից նման խոստովանական արժևորում ստանալու համար թերևս իսկապես պետք է ինչ-որ բան նշանակել աշխարհի այս հատվածի համար: Եվ եթե նույնիսկ ընդունենք, որ փոքր Հայաստանը մեծ ազդեցություն ունի շնորհիվ աշխարհով մեկ ցրված Սփյուռքի, իսկ դրսում ապրող մեր հայրենակիցները, Սալեհիի բառերով ասած, Հայաստանի դեսպաններն են, ապա վերստին չի կարելի չնկատել, որ Թեհրանի կողմից մեր երկրի կարևորումը ոչ թե ավելորդ չափազանցությունների արգասիք է, այլ կշռադատված դերաբաշխման արդյունք:
Իրանի ԱԳ նախարարը Երևանում արձանագրեց նաև, որ Իրանից Հայաստան զբոսաշրջիկների հոսքը ներկայումս կազմում է տարեկան 100 հազար, բայց հույս հայտնեց, որ կգա օրը, երբ այդ թիվը կանցնի մեկ միլիոնի սահմանը: Իբրև այդ նպատակին խթանող պայման, նա առաջարկեց երկու երկրների միջև վիզային ռեժիմը չեղյալ հայտարարել, ինչից հետո քաղքացիների տեղափոխությունը նույնքան ազատ կլինի, որքան մեկ երկրի սահմաններում: Նպատակ կա նաև երկու երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունը հասցնել 300 միլիոն դոլարի, ինչը սակայն չի արտահայտում եղած պոտենցիալը և զգալիորեն ցածր է դրանից: Տնտեսական հարաբերությունների հետագա զարգացման տեսանկյունից կարևորվեց էներգետիկայի ու տրանսպորտի բնագավառներում երկկողմ առանցքային նախագծերի իրականացումը: Նոր նախագծերի շարքում նշվեց ջրի ընդհանուր օգտագործման հեռանկարը, մասնավոր հատվածի համագործակցության ակտիվացումը: «Մենք նույն մտքերն ունենք, ու շատ մոտ են մեր տեսակետները շատ խնդիրներ վերլուծելու հարցում»,- ասաց Սալեհին: Ճիշտ է, երբ հրավիրված ճեպազրույցի ժամանակ լրագրողը փորձեց հարց տալ Արցախի հակամարտության կարգավորման գործընթացին Իրանի հնարավոր մասնակցության մասին, հանդիպումը անսպասելիորեն ավարտվեց ու հարցն անպատասխան մնաց, բայց այս աննշան միջադեպը ոչ մի կերպ ստվեր չնետեց ընդհանուր մթնոլորտի վրա:
Հավելենք, որ Իրանի ԱԳ նախարարի այցին խիստ ուշադրությամբ հետևում էին մեր հարևան մյուս երկրները: Իսկ Ռուսաստանը նույնիսկ հարկ համարեց արձագանքել դրան: Մասնավորապես Ռուսաստանի Դաշնային խորհրդի միջազգային հարցերի հանձնաժողովի ղեկավար Միխայիլ Մարգելովը հետևյալն ասաց. «Իրանը մեր հարևանն է, որի հետ ընդհանուր սահման ունենք։ Իրանը տարածաշրջանային ուժեղ խաղացող է, և մենք ուշիուշով հետևում ենք նախկին ԽՍՀՄ երկրներում, հատկապես Հայաստանում, Իրանի աճող տնտեսական գործունեությանը»:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Երկարակյացի վերջին օրերը

29 Ապր

Արդեն տևական ժամանակ է, որ լուրեր են պտտվում այն մասին, թե Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Սաֆար Աբիևը մոտ ժամանակներում կհեռացվի պաշտոնից ու նրա փոխարեն այդ պաշտոնում կնշանակվի նախագահ Իլհամ Ալիևի` ռազմական հարցերով խորհրդական Վահիդ Ալիևը: Կադրային այսպիսի փոփոխությունները հազիվ թե էականորեն ազդեն բուն հակամարտության վրա և կամ կարողանան կանխորոշել նախկինից տարբերվող այլ գործընթացներ: Եվ այնուամենայնիվ, եթե այդ բանը կատարվի, այն չի կարող անհետևանք լինել:
Աբիևի գլխին սև ամպերը սկսեցին կուտակվել այս տարվա ձմռանը, երբ ադրբեջանական բանակում արձանագրված արյունալի միջադեպերը եկան լցնելու համբերության բաժակը: Այն ժամանակ այդ երկրի խորհրդարանի պատգամավորները պաշտպանության նախարարին ուղղակիորեն մեղադրեցին կատարվածի մեջ: «Նա, ով մեղավոր է բանակում տեղի ունեցող ողբերգություններում, ով չի կարողանում կատարել ստանձնած պարտավորությունները, պետք է ներողություն խնդրի ժողովրդից ու հեռանա»,- հայտարարեցին պատգամավորները: Միլի մեջլիսը, որ գտնվում է նախագահի խիստ վերահսկողության ներքո, հազիվ թե կարողանար իրեն թույլ տալ նման անկեղծություն, եթե չլիներ վերևից եկող աջակցությունը: Նույն օրերին Ղարաբաղի ազատագրման կազմակերպությունը (ՂԱԿ) պահանջեց պաշտոնից ազատել նախարարին և Գլխավոր շտաբի պետին: «Ժամանակն է փրկելու ադրբեջանական բանակն այդ երկու անհաջող հարսանյաց գեներալներից»,- ասացին ՂԱԿ-ի ակտիվիստները: Բայց այդ բանը հեշտ չէր անել: Անհրաժեշտ էին նոր ու առավել համոզիչ կոմպրոմատներ: Այդ ժամանակ էլ սկսվեցին զինկոմիսարիատներում զանգվածային ստուգումները, և նախարար Աբիևին չհաջողվեց դրանք կանխել: Ասվում էր, որ նրա` ստուգումներ չանցկացնելու մասին երկրի գլխավոր զինդատախազին ուղղված դիմում-խնդրանքն անպատասխան էր մնացել: Իսկ մեկ ամիս առաջ նախագահ Ալիևը որոշեց անձամբ ստուգել իրավիճակն ադրբեջանական բանակում և առաջին գիծ գործուղեց անվտանգության ու պաշտպանության հարցերով իր օգնականին` նույն Վահիդ Ալիևին: Ակնկալվում էր, որ Վ.Ալիևը հատուկ զեկույց կնախապատրաստի նախագահի համար բանակի մասին, որից էլ կախված կլիներ Սաֆար Աբիևի ճակատագիրը: Դրա համար «բարենպաստ» հող առատորեն կար: Զինված ուժերում կարգապահություն թույլ է, բարոյական վիճակը` ցածր, բռնությունները` համատարած: Զինվորները չունեն բավարար ուտելիք, վառելանյութ, համազգեստ: Եթե ասվածին էլ հավելենք այն, որ պաշտպանության նախարարությունը երկրի կոռուպցիայի խոշորագույն օջախն է, ապա էլ ի՞նչ էր անհրաժեշտ Աբիևի կարիերային վերջ դնելու համար:
Բայց նախ տեսնենք, թե ո՞վ է պաշտպանության նախարար Սաֆար Աբիևը և ինչո՞վ է պայմանավորված վերջինիս աննախադեպ «քաղաքական դիմացկունությունը»: Փաստ է, որ Աբիևը ԱՊՀ երկրների պաշտպանության նախարարներից ամենաերկարակյացն է, իսկ աշխարհում` ամենաերկար ժամկետով ծառայողներից մեկը: Նա արդեն 60 տարեկան է, Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը ղեկավարում է 1995թ. փետրվարից: Այդ ընթացքում նա կարողացավ յուրացնել երկու կարևոր նախապայման` առաջինը` բացարձակ ու անսասան հավատարմությունն էր Ալիևյան տոհմին, իսկ երկրորդը Ղարաբաղի հարցում անվերապահ աջակցությունը նախագահին: Պետք էր անվերջ կրկնել այն նույն բանը, ինչը պնդում էր Իլհամ Ալիևը, այսինքն հանրությանը համոզել, որ Ադրբեջանն անպայման մի օր կվերադարձնի կորցրած տարածքները և Լեռնային Ղարաբաղը կրկին կդառնա ադրբեջանական:
Սակայն այսօր կարծես թե դրանք այլևս չունեն նախկին ներգործությունը և վրա է հասել պահը, երբ իրավիճակը պահանջում է նոր դեմքեր ու նոր մոտեցումներ: Այս տեսանկյունից Վահիդ Ալիևի թեկնածությունը շատ ավելի նախընտրելի է: Ճիշտ է, սա ևս սուրբ չէ, սակայն փոփոխությունների պատրանք ստեղծելու համար մինգամայն հարմար թեկնածու է: Ի դեպ, Բաքվի թերթերն արդեն գրում են, թե Վահիդ Ալիևն իր մոտ շրջապատում հայտարարել է, որ առաջիկայում նշանակվելու է նախարարի պաշտոնում: Այս առթիվ Milaz.info կայքէջը նույնիսկ գրել էր. «Երևի դա է պատճառը, որ այդ պնդումից ոգևորված` նա կարողացել է իր ղեկավարած փոքրիկ բաժնի միջին զինվորական կրթությամբ միանգամից երեք անձանց համար գեներալի կոչում հաջողացնել»:
Ներկայիս նախարարը մեկ ուրիշ լուրջ մրցակից էլ ունի: Խոսքը Ադրբեջանի ռազմարդյունաբերության նախարար Յավեր Ջամալովի մասին է: Վերջինիս և պաշտպանության նախարարի միջև առանց այն էլ խնդիրնելով լի հարաբերություններն այս օրերին հասել են բացահայտ առճակատման: Երկու «հզորների» միջև մրցակցությունը գնում է «յուղոտ» հայտամրցույթների շուրջ, իսկ կռվախնձորը պաշտպանության նախարարության հաշվեկշռում գտնող երկու` տանկերի վերանորոգման և ավիացիոն վերանորոգման գործարաններն են, որոնք Ջամալովը ցանկանում է մտցնել իր նախարարության կազմ: Հրապուրված նոր եկամուտի աղբյուրներ տնօրինելու հեռանկարով, Աբիևն ակնհայտորեն կորցրել է իրականության զգացողությունը ու թերևս չի պատկերացնում , որ մի առավոտ կարող է արթնանալ` ամեն բանից զրկված մարդու կարգավիճակով:
Սակայն եթե այս հանգամանքը չափազանց էական է նախարարի համար, ապա Ադրբեջանը հազիվ թե նման հեռանկարից ոգևորվելու լուրջ հիմքեր ունի: Զինված ուժերի անմխիթար կացությունը ընդհանուր պատկերի մի մասն է միայն: Եվ այս պարագայում նույնիսկ բանակին հատկացված միլիարդները այլևս չեն կարող երաշխիք լինել սպասվող հաղթանակների համար:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Լոպազությամբ երկիր չեն պաշտպանում

23 Փտր

Բանակի մասին ընդունված է միայն լավը խոսել: Դե, ասում են` պատերազմական վիճակ է, կարիք չկա ջուր լցնել թշնամու ջրաղացին, կոտրել մարտական ոգին ու նման բաներ: Մենք էլ փորձում ենք ըմբռնումով մոտենալ դրան: Սակայն ամեն ինչ իր սահմանն ունի: Համբերությունն` առավել ևս: Եվ երբ այդ համբերության բաժակը լցվում է, այլևս շատ դժվար է մնալ սահմանված կաղապարների ու վերապահ դատողությունների տիրույթում: Սա` ոչ միայն այն պատճառով, որ աղաղակող փաստերն ու ցավալի դեպքերը հակառակն են ստիպում, այլ նաև նրա համար, որ վիճակը շտկելուն կոչված ու պատասխանատու կառույցները շարունակում են ամեն կերպ սևը սպիտակ ներկայացնել և քարկոծել բոլոր նրանց, ովքեր համարձակվել են մատը դնել բաց վերքի վրա: Բայց մախաթը պարկում անվերջ պահելն անհնար է: Պետք է, այնուամենայնիվ, ինչ-որ բան ձեռնարկել: Եվ այդ պատճառով էլ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը որոշել է վերականգնել իր ղեկավարած կառույցի վարկը ոչ այլ կերպ, քան… դասախոսություններ կարդալու ճանապարհով:
Մի օր նա վարչապետ Տիգրան Սարգսյանին է հրավիրում ՊՆ, որտեղ մեծ երազողը բանակի բարձրագույն սպայկազմի համար թեզիսներ է ընթերցում տնտեսության նվաճումների և ֆինանսական հաջողությունների շուրջ: Մեկ այլ անգամ հենց ինքն է մտավորականների առաջ ելույթ ունենում ձեռքբերումների մասին, կամ էլ գնում է Երեւանի պետական համալսարան` հանդիպելու դասախոսների և ուսանողների հետ, որտեղ ուղիղ մարդկանց աչքերի մեջ նայելով հայտարարում է, թե բանակում կարգապահությունը տարեցտարի ամրապնդվում է, տարվում է հետևողական դաստիարակչական աշխատանք, անցանկալի երևույթների ու միջադեպերի պրոֆիլակտիկա, որոնց մասին, ըստ նախարարի, «անպայման պետք է բարձրաձայնել, այլ ոչ թե թաքցնել»:
Մենք այժմ չենք խոսի այն հարյուրավոր մեծ ու փոքր իրավախախտումների և հոռի բարքերի մասին, որ բանակի անբաժանելի մասն են դարձել: Ընդամենը կարձանագրենք, որ միայն 2010 թվականին, համաձայն հասարակական և իրավապաշտպան կազմակերպությունների ունեցած տվյալների, զինված ուժերում մահվան 54 դեպք է արձանագրվել: Իսկ այն փաստը, որ նշված դեպքերից միայն 10-ի դեպքում է պաշտպանության նախարարությունը պաշտոնական հաղորդագրություն տարածել, համաձայնեք, որ սա որևէ կերպ չի ներդաշնակում նախարարի` հրապարակայունությունը քաջալերելու խոստումների հետ: Դրա փոխարեն ՊՆ-ում ավելի հակված են պնդելու, թե իրավապաշտպանների հրապարակած թվերը «իրականությանը չեն համապատասխանում», սակայն նույն պահին էլ սեփական ամփոփագրերը ներկայացնելու պահանջին պատասխանում են, որ իրենք ձեռնպահ կմնան հրապարակել բանակում տեղի ունեցած մահվան դեպքերի պաշտոնական վիճակագրությունը: Այդպես ձեռնպահ-ձեռնպահ էլ մեր ուսադիրավոր պաշտպանները խուսափում են խոսել բանակում սպայակազմի հովանավորչության, պատասխանատվությունից խուսափելու, անպատժելիության մթնոլորտի, կանոնադրական հարաբերությունների խախտման, սպանությունների և ինքնասպանությունների մասին, որոք չեն կարող ծայրահեղ անհանգստություն չպատճառել հասարակությանը: Եվ միայն մենք չէ, որ այդ մասին ասում ենք: Օրերս նույնիսկ ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակի պատասխանատուները հայտարարեցին, որ Հայաստանի զինված ուժերի խնդիրները «մնում են իրենց ուշադրության կենտրոնում ու որոշակի անհանգստություն են հարուցում»: Նրանց ներկայիս պահանջն է, որպեսզի Հայաստանի ղեկավարությունը անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկի առկա թերությունների վերացման ուղղությամբ, և որպեզի բանակը համապատասխանի ԵԱՀԿ չափորոշիչներին:
Ինչքան էլ այսօր փորձ արվի արդարացնել նման կացությունը, բացատրություն գտնել այս կամ այն դեպքը ծնող հանգամանքների համար, շատ դժվար պիտի լինի հիմնավորել, թե ինչու՞ մինչ օրս զինծառայողները (հատկապես ստորադասները) օրենքով սահմանված որևէ մեխանիզմ չունեին բողոքելու կամ բողոքարկելու այն ապօրինությունները, որ իրենց նկատմամբ կատարվել են: Դրա հետ մեկտեղ չենք կարող նաև չարձանագրել, որ այդ մեխանիզմների առկայությունն ընդամենը գործի մի մասը կլիներ, քանի որ զինված ուժերում բացակայում է ամենահիմնականը` ստեղծված խնդրահարույց իրավիճակը շտկելու կամքը:
Օհանյանը երեկ ասում էր, թե բանակում այժմ բարեփոխումներ են իրականացվում, որոնք կարևոր երկու նպատակ են հետապնդում` Հայաստանի պաշտպանության համար ազգային ու միջազգային երաշխիքների ստեղծում: Օհանյանից այս հավաստիացումը լսում ենք արդեն չորրորդ տարին: Իսկ խոստացած բարեփոխումները ոչ տեսնող է եղել, ոչ ճանաչող: Չկա նման բան: Սրանք պարապ խոսքեր են: Վերջին դարակազմիկ նախաձեռնությունը եղավ այն, որ օրերս ի վերջո Հայաստանի զինվորական դատախազությունում սկսեց կգործել թեժ գիծը: Հիմա էլ խոսում են այն մասին, թե հրատապ է ռազմական օմբուդսմենի ինստիտուտի ստեղծման անհրաժեշտությունը: Սակայն հազիվ թե ՊՆ-ն գրկաբաց ընդունի նման նախաձեռնությունը:
ԵՊՀ դահլիճում Սեյրան Օհանյանի ներկայությունից թևեր առած ռեկտոր Արամ Սիմոյանն իր ելույթում նշում էր. «Մենք լավ ենք հասկանում, որ հայոց բանակն է այն կարևոր ու միակ գործոնը, որ ապահովում է մեր երկրի ու ժողովրդի խաղաղ առաջընթացը»: Եթե ռեկտորն այսօր ասում է, թե բանակն է այն միակ գործոնը, որն ապահովում է մեր երկրի խաղաղ առաջընթացը (առաջընթա՞ցը), ապա այդ ռեկտորը նույնիսկ շարքային ուսուցիչ լինելու իրավունք չունի, քանի որ, նախ, յուրաքանչյուր իրեն հարգող երկիր չի կարող միայն մեկ գործոնի հույսին մնալ, և բացի դա էլ նշված այլ գործոններից մեկի առկայությունն էլ պարտավոր էր ապահովել հենց նույն ռեկտորն իր ղեկավարած հաստատության հետ միասին, ինչը, ինչպես տեսնում ենք, չի արվել: Իսկ գիտակցումն այն փաստի, որ Հայաստանն այլևս ոչ թե սպառող, այլ անվտանգության միջազգային երաշխավոր տարր է, էլ ավելի է առաջնային դարձնում պահանջը, որ մենք պետք է անհանդուժող լինենք Զինված ուժերում կատարված յուրաքանչյուր իրավախախտման նկատմամբ:
Հայաստանի խորհրդարանում մարտի 10-ին օտարերկրացի փորձագետների մասնակցությամբ կայանալու են լսումներ զինված ուժերում առկա իրավիճակի եւ ԶՈՒ ներքին ու արտաքին կարգապահական կանոնագրքերի վերաբերյալ: Անկատար օրենսդրական դաշտը շտկելու ջանքերը հաջողություն կունենան միայն այն պարագայում, եթե գործեն օրենքները կիրառելու մեխանիզմներն ու նվազի այն ավելորդ լոպազությունը, ինչի հաշվին դեռ ոչ մի երկրում հայրենիք չեն պաշտպանել:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

9 Փտր

ԱՄՊԵՐԻ ՄԵՋ ՍԱՎԱՌՆՈՂ ՎԱՐՉԱՊԵՏ, ՆԵՐՔԵՎ ԻՋԻՐ

Մեր զրուցակիցն է գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը

— Պարոն Չարխչյան, Ձեր բլոգում գրեթե ամեն օր համաշխարհային գրականության հայտնի դեմքերի հայտնի և անհայտ մտքերն ենք կարդում: Գալով մեզ, ըստ Ձեզ, այսօր մենք ժամանակակից գրականություն ունե՞նք: Մենք գիտենք, որ Հայաստանը գրքի մայրաքաղաք է հռչակվել 2011-ին, արժանի՞ ենք դրան առհասարակ:

— Համաշխարհային մայրաքաղաք լինելը դեռևս այն փաստարկը չէ, թե երկիրն արժանի է այդ պատվին: Սակայն այդ իրադարձությունը կարող է լավ ազդակ դառնալ այն բանի համար, որ ի վերջո գրականությունը և գրավոր միտքը հայտնվի անհրաժեշտ ուշադրության ու հոգատար վերաբերմունքի ներքո: Չի կարելի անվերջ խոսել մեր դարավոր ժառանգության մասին և բացարձակապես ոչինչ չանել ներկայի համար: Անցյալի հետ շարունակական կապի խզումը իր ներսում մեծ վտանգներ է պարունակում, սակայն այդ վտանգը տեսանելի կարող է լինել միայն նրանց համար, ովքեր գիտեն, թե ինչ բան է գիրն ու գրականությունը: Ցավոք, այսօր երկրի վերնախավը ոչ միայն անտարբեր է, այլ նույնիսկ մի տեսակ արգահատանք է տածում ամեն կարգի մտավոր հարստության հանդեպ:

— Ըստ Ձեզ` նման վերաբերմունքն ինչի՞ արդյունք է: Պետությունն առհասարակ այս գործում ի՞նչ մասնակցություն պետք է ունենա:

— Վերաբերմունքը նախևառաջ արժեքային համակարգում վերջին տարիներին տեղի ունեցած ահավոր աղճատումների հետևանք է: Մարդկանց համար ավելի թանկ է ստամոքսի ու գրպանի պարունակությունը, քան այն, ինչ կարող էր լինել նրանց հոգիներում ու գլխում: Մոտ օրերս մենք մի խմբով պատրաստվում ենք գրականություն տանել Տավուշի մարզի սահմանային գյուղերից մեկը, որտեղ վերջին 20 տարիների ընթացքում ոչ մի նոր տպագիր բան մուտք չի գործել: Ահա սա է այն Հայաստանի ճշմարիտ պատկերը, որը պատրաստվում է տեր դառնալ մշակույթի մայրաքաղաք ունենալու կոչմանը: Պետության աջակցությունը պիտի լինի ամենաուղղակի ձևով: Բոլոր ժամանակներում ու բոլոր երկրներում մշակույթը մշտապես եղել է պետության հոգածության առարկան: Մշակույթը ո՛չ խանութ է և ո՛չ էլ արտադրամաս, որ եկամուտ բերի: Սա աքսիոմա է, ու ապացուցման կարիք այլևս չի զգում: Նա, ով դա դեռ չի հասկացել` տհասության խորագույն ախտով է տառապում:

— Դե, մեզանում մշակույթն անկարևոր ոլորտ է դիտարկվում, դրա համար էլ տվել են կնոջ ձեռքը ղեկավարելու, այլապես իրենք կղեկավարեին, կամ գուցե սա հատո՞ւկ քաղաքականություն է, անմշակույթ քաղաքականություն, արդյունքում` դարձնել զոմբի հասարակություն:

— Տղամարդիկ նրանից ավելի լավը չէին: Մեր վերջին տարիների մշակույթի նախարարների գործունեությունը սկսվում ու ավարտվում էր էլեկտրացանցերում ատրճանակ կրակելով կամ աջ ու ձախ կոչումներ, մեդալներ բաժանելով:
Ես կարծում եմ` պատճառը մեկն է` չիմացությունը: Ինչպե՞ս կարող է մշակույթի, գրականության մասին հոգ տանել մեկը, ով իր կյանքում գիրք չի կարդացել, թատրոն չի գնացել, լսած երաժշտությունն էլ փողոցային ռաբիսն է կամ դրա ավելի վատթար տեսակը:

— Որտեղի՞ց այսքան չիմացություն: Ինչպե՞ս եղավ, որ չիմացողները դարձան իշխանավոր: Մշակույթի նախարարն, օրինակ, քանիցս խոստովանել է, որ չի տիրապետում իրավիճակին:

— Ես այդ տիկնոջն անձամբ չեմ ճանաչում ու չէի ցանկանա դատողություններ անել նրա ինտելեկտուալ կարողությունների մասին: Բայց կա խնդիրների սահմանափակ մոտեցման պահը: Հայաստանը նրանց համար միայն Երևանն է: Իսկ թե ինչ է կատարվում մարզերում, հեռավոր բնակավայրերում, վստահ եմ, որ պատկերացում անգամ չունեն: Իսկ այնտեղ, հավատացնում եմ ձեզ, մարդիկ նույնիսկ մոռացել են մշակույթ բառը: Բառացիորեն ոչինչ չկա: Ոչինչ:

— Իսկ մարզերում գրքեր, նոր գրականություն տանելով, որը առաջիկա օրերին պատրաստվում եք իրականացնել, ի՞նչ կփոխվի, թե՞ նաև քննարկում, հանդիպումներ եք ունենալու մարզի բնակիչների հետ: Եթե չեմ սխալվում, անցյալ տարի մարզերում սկսեցին շրջիկ թատրոններ տանել, Արշակ Երկրորդ բեմադրվեց Վանաձորում, թատերական փառատոն եղավ Կապանում: Այսպես հնարավո՞ր է մշակութային քաղաքականություն իրականացնել:

— Չէ՛, մեր հավակնություններն այդքան մեծ չեն: Մենք փրկիչներ չենք: Մենք ընդամենը ծարավ մարդուն մի բուռ ջուր հասցնող ենք ուզում լինել: Ամեն բան սկսվում է առաջին քայլից: Բայց այդ քայլը պիտի եզակի չլինի, այլ ունենա իր շարունակությունը: Մյուս կողմից` մարդիկ պիտի տեսնեն, զգան ու հավատան, որ իրենք մոռացված չեն, իրենք ևս մաս են կազմում ամբողջին և այդ մշակույթից հասկանում են ոչ պակաս, քան մայրաքաղաքում ապրողները:

— Վարչապետն անընդհատ խոսում է իրականացվող բարեփոխումներից, որ ինտերնետը շուտով մատչելի կդառնա, կհասնի մարզ, հավատո՞ւմ եք: Եվ ի՞նչ եք կարծում, կարո՞ղ է հանկարծ ինտերնետի մատչելիությունը, հասանելիությունը առհասարակ փոխել մարզի դիմագիծը:

— Եթե դուք ինձ հիշեցնեք վարչապետի այնպիսի մի խոստում, որն արդեն իրականացել է, ես էլ կսկսեմ հավատալ այս մյուսին: Ինտերնետի առկայությունը անզոր եղավ նույնիսկ կառավարության ղեկավարի դիմագիծը փոխել, էլ ուր մնաց, թե մարզերում ինչ-որ բան տեղաշարժվի: Ապշում եմ, որ այդ մարդիկ դեռ չեն հասկացել, որ բարձր տեխնոլոգիաներ ներմուծելուց առաջ նախ պետք է բնակչության տարրական կենսական պահանջները բավարարել և հետո միայն անցնել ֆանտաստիկ-հեքիաթային նախագծերին: Տաթևի գինեսյան ճոպանուղին Զանգեզուրի բնակչության ո՛չ հացը ավելացրեց, ո՛չ ապրուստը: Նույն ճակատագիրն է սպասվում նաև մնացած «նյուվասյուկի»-ական ծրագրերին: Ամպերի մեջ սավառնող վարչապետին ժամանակն է ներքև իջեցնել, որ ոտքը դնի հողին ու հասկանա, թե այդ հողն ինչպես է արդեն փախչում բոլորի ոտքի տակից:
Սիրանույշ Պապյան
Չորեքշաբթի 09.02.2011 |

1956: ԵՐԵՎԱՆ: ՑՈՒՅՑԵՐ

8 Փտր

Ֆրանսիայի նախկին ԱԳ նախարար Քրիստիան Պինոի անունը հայաստանցուն քիչ բան է ասում, եթե հաշվի չառնենք մի մոռացված փաստ: Պինոն 1956 թ, մայիսի 22-ին պաշտոնական այցով եղել է Երևանում` առիթ տալով այն տարիների համար աննախադեպ տարերային ցույցերի: Ցուցարարները հիմնականում ներգաղթած ֆրանսահայերն էին, որոնք ԱԳ նախարարից խնդրում էին. «Փրկեք մեզ, փրկեք մեզ, ուզում ենք մեկնել, կեցցե Ֆրանսիան»: Այս անսպասելի միջադեպը այն ժամանակ լայն արձագանք գտավ ֆրանսիական և ամերիկյան մամուլում: Փոխարենը «Սովետական Հայաստան» օրաթերթը մի պարզ թղթակցություն հրապարակեց Ք. Պինոնի այցի մասին` ոչ մի բառ չհիշատակելով «անկարգությունների» մասին: Այդ օրերին ԱԳՆ մի բարձրաստիճան պաշտոնյա, հանդես գալով սփյուռքահայ մամուլում, գրում էր, թե ցույցերը ինքնաբուխ էին և հնարավոր էին դարձել խրուշչևյան վարչակարգի մեղմացած քաղաքականության շնորհիվ: Ֆրանսահայ ներգաղթածների թիվը Հայաստանում 7000 էր: Նրանց մեծ մասը ցանկանում էր վերահաստատվել Ֆրանսիայում, վիզա ստանալ: Մոսկվայում ֆրանսիական դեսպանատանը հրահանգվել էր լրջորեն զբաղվել այդ հարցով: Ամենատարբեր ատյանների դռները ծեծելուց ու բողոքներից հետո մեծ թվով մարդկանց հաջողվեց հեռանալ Հայաստանից, թեև ստեղծվում էին բազմաթիվ արգելքներ, ամբողջ թափով գործում էր ՊԱԿ-ի խափանարար ձեռքը: Տարօրինակ է, որ մինչև այժմ էլ այս դեպքերի մասին Հայաստանում որևէ փաստացի և մանրամասն հրապարակում դեռ չի եղել:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Օրինախախտ վարչապետն ու նախարարը

2 Նյմ

Սահմանադրությամբ և դեռ առանձին օրենքով ամրագրված է, որ Հայաստանում պետական լեզուն հայերենն է: Թե «Լեզվի մասին» և թե «Հեռուստատեսության ու ռադիոյի մասին» օրենքները արձանագրում են, որ հանրապետության տարածքում հրապարակային ելույթները, հաղորդումները պետք է լինինեն միմիայն հայերենով:Ընդ որոում, երկու դեպքերում էլ առանձին հղում է կատարում այս դրույթն ապահովելիս պաշտոնական անձանց պատասխանատվության աստիճանի մասին: Իսկ այժմ տեսնենք, թե որքանով են մեր պատասխանատու այրերը դա գիտակցում:
«Արմենիա» հեռուստաընկերությունը մեկ անգամ չէ, որ մեղանչել է վերը հիշատակված օրենիքների տառի ու ոգու առաջ: Բայց ահա «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ» խաղ- հաղորդաշարի նոր փուլը գերազանցեց նրա բոլոր նախկին «ոտնձգությունների» սահմանները: Նշված հաղորդումը ծայրից ծայր ռուսերեն է: Անխտիր բոլոր մասնակիցները շփվում ու արտահայտվում են այդ լեզվով, ընդ որում աչքի է զարնում ոչ միայն շեշտված ու ծիծաղելի ակցենտը, այլև լեզվին վատ իմացությունը: Թե ինչու՞ են հեղինակները որոշել, որ ռուսերեն խոսելով իրենց գիտելիքների պաշարն ավելի ակնառու կներկայանա, դժվար է ասել: Բայց ամենաարտառոցը միայն դա չէ: Բանն այն է, որ հիշյալ հաղորդաշարը եթեր է հեռարձակվում ՀՀ վարչապետ Տ. Սարգսյանի բարձր հովանավորությամբ: Սա նշանակում է, որ վարչապետը կամա թե ակամա մասնակից է դառնում օրինախախտությանը` նյութապես ու բարոյապես աջակցելով մի նախաձեռնության, ինչն անտեսում է նրա իսկ ղեկավարած գերատեսչության սահմանված կարգը:
Իսկ ահա մեկ այլ բարձրաստիճան պաշտոնյա` կրթության և գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանը ամիսներ առաջ իր շեֆից էլ առաջ անցավ` որոշելով անմիջականորեն իր լուման ներդնել հայերենի չեզոքացման գործում: Վերջինս` հրապուրված նույն խաղով, հարկ համարեց իր ինտելեկտուալ պաշարն ի ցույց դնել ազգիս և անմիջական մասնակցություն ունեցավ «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ»-ին` խոսելով բացառապես ռուսերենով: Այս փաստը մեզ պիտի այնքան էլ չզարմացներ, քանի որ հենց ԿԳ նախարարն էր «Լեզվի մասին» օրենքում փոփոխություններ ու լրացումներ կատարելու նոր նախագծի հեղինակը, որով առաջարկում է կանաչ լույս վառել օտարալեզու դպրոցների առաջ:
Ռուսաց լեզվի հանդեպ բացի համակրանքից մենք այլ զգացմունքներ չունենք: Պարզապես մտածում ենք, որ եթե հանկարծ մի օր «ОРТ» հեռուստաալիքով նույն խաղը եթեր հեռարձակվի հայերենով, ռուս հեռուստադիտողն արդյո՞ք այդ արտառոց փոփոխությանը պիտի նայի այնքան հանգիստ հայացքով, ինչպես այսօր նայում են մեր վարչապետն ու ԿԳ նախարարը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: