Tag Archives: նախագահ

ԱՄԱՆՈՐԻՑ ՐՈՊԵՆԵՐ ԱՌԱՋ

31 Դկտ

Ավանդույթ կա, Ամանորին` կեսգիշերից մի քանի րոպե առաջ, երկրի ղեկավարը եթերից խոսք է հնչեցնում: Թե այդ ելույթը որքանով է կարևոր տոնին սպասող մարդկանց համար, կարող եք ինքներդ դատել` այլ երկրների օրինակով:
Այսպես, 1991 թվականին ռուսներին ընդհանրապես ոչ ոք չցանկացավ շնորհավորել` ոչ Գորբաչովը, ոչ Ելցինը: Ստիպված եթերը տրամադրեցին հումորիստ Միխայել Զադորնովին: Սա էլ այնքան երկար խոսեց, որ ժամացույցի զարկերը խփեցին մեկ րոպե ուշացումով:
Իսկ Գերմանիայում 1986 թվականի դեկտեմբերի 31-ին ARD հեռուստաընկերությունը ցուցադրեց կանցլեր Հելմուտ Քոլի նախորդ տարվա շնորհավորական ելույթը: Եվ պատկերացրեք, որ հեռուստադիտողներից ոչ ոք դա չնկատեց:

025195155_prevstill-664x291

Advertisements

ՎԱԶԳԵՆ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆ ՈՒ ԵՐԵՎԱՆԻ ՌԱԴԻՈՆ

15 Հնվ

Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի հովվապետական այցելությունը Հնդկաստան տեղի է ունեցել 1963 թվականի նոյեմբերին: Այդ այցելության հետ կապված կա առաջին հայացքից գրեթե անհավանական թվացող մի պատմություն: Սակայն, ըստ վկայությունների, ստորև ներկայացվող դեպքը ժամանակին պատմել է թարգմանիչ Ա. Կյուզելյանը, որն անձամբ ներկա է եղել Վեհափառի և Հնդկաստանի նախագահի հանդիպմանը:
Իսկ ամեն բան կատարվել է այսպես: Հանդիպման նախորդ օրը կաթողիկոսին է այցելում նախագահական նստավայրի արարողապետը: Սա սկսում է մանրամասն բացատրել, որ հանդիպումը նախատեսված է ժամը 3-ին, մեր շքախումբը պիտի տեղում լինի 3-ին 10 պակաս: Հետո դռները կբացվեն, նախագահ Սարվեպալի Ռադհակրիշնանը դուրս կգա, որից հետ երկու ղեկավար անձինք համաչափ քայլով պիտի ընդառաջ գնան, ողջագուրվեն և այլն, և այլն:
Հաջորդ օրը Հայոց հոգևոր առաջնորդը ճիշտ ժամանակին հասնում է նախագահական պալատ: Բացվում են դռները, երևում է Հնդկաստանի նախագահը, բոլորը սպասում են, որ նա արարողակարգի տառին հավատարիմ հանդարտ քայլով պիտի շարժվի դեպի Վազգեն Առաջինը, բայց հանկարծ կատարվում է զարմանալի մի բան: Նախագահը մի կողմ է թողնում ամեն կարգի ձևական պատշաճություն, ձեռքերը լայն բացած հասնում է կաթողիկոսին՝ բացականչելով. «Բարի եք եկել, Ձերդ Սրբություն», իսկ այնուհետև դառնալով դեպի թարգմանիչը՝ մի այնպիսի բառ է ասում, որից ոչ միայն սա է ապշում, այլև նրա կողքին կանգնած պատվո պահակախմբի պետը: Ռադհակրիշնանը ասում է. «Հարցրեք խնդրեմ, արդյո՞ք հայերի հոգևոր առաջնորդը իր հետ բերել է նաև Երևանի ռադիոյի անեկդոտներից»:
Երբ հարցը թարգմանում են, մյուսներից պակաս չի շփոթվում ու չի զարմանում նաև Վազգեն Վեհափառը: Նրան այլ բան չի մնում, քան դիմել թարգմանիչին ու ասել. «Հարցրեք Նորին Գերազանցությանը, թե նա Երևանի ռադիոյի ո՞ր անեկդոտներն է լսել…»:
Հայկական ռադիոյի անեկդոտների համբավը, որ հասել էր մինչև հեռավոր Հնդկաստան, դարձավ ջերմ բարեկամության հիմնաքար: Մեկ տարի անց՝ 1964-ին, երբ Հնդկաստանի նախագահը պաշտոնական այցով գտնվում էր Մոսկվայում, ցանկություն հայտնեց լինել նաև Երևանում և տեղեկացրեց, որ ինքը հրավեր է ստացել Ամենայն Հայոց կաթողիկոսից: Այդ օրը Վեհափառ հայրապետը գտնվում էր Արագած լեռան լանջին գտնվող իր ամառանոցում, երբ նրան հայտնեցին, որ Սարվեպալի Ռադհակրիշնանի ինքնաթիռն արդեն օդում է: Վազգեն Առաջինն անմիջապես շտապեց օդանավակայան՝ թանկագին հյուրին դիմավորելու: Իսկ թե նա հնդիկ նախագահի համար նոր անեկդոտ ունե՞ր մտքում պահած, դա մենք երբեք չենք իմանա:

Հովիկ Չարխչյանpizap.com14528148956721

Պուտինի վերադարձը- 2

30 Նյմ

Օրերս «Եդինայա Ռոսիա» կուսակցության համագումարը միաձայն որոշեց Վլադիմիր Պուտինին նախագահական ընտրություններում առաջադրել որպես թեկնածու: Ռուսաստանը նախագահ կընտրի 2012-ի մարտի 4-ին, իսկ հինգ օրից այդ երկրում կմեկնարկեն խորհրդարանական ընտրությունները: Եվ այժմ խոսել նոր ժամանակների Ռուսաստանի մասին՝ դա պայմանավորելով մեկ անձի ընտրությամբ, գուցե թե այնքան էլ տեղին ու իրատեսական չդիտվեր, եթե այդ անձը Պուտինը չլիներ՝ մարդ, ով արդեն 12 տարի կառավարում է գերտերություններից մեկի ղեկը՝ դրանով իսկ իր անհատական ազդեցությունն ունենալով համաշխարհային գլոբալ զարգացումների ու գործընթացների վրա: «Ժամանակակից Ռուսաստանում Պուտինն ամենահայտնի, ամենափորձառու ու հաջողակ քաղաքական գործիչն է», -հայտարարեց նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը` մեկնաբանելով Պուտինի` նախագահական ընտրություններում առաջադրվելու փաստը: Իսկ հետո դիտորդները պիտի մի հետաքրքիր «մանրուք» նկատեին՝ կատարված զուտ պուտինյան ոճով։ Վլադիմիր Վլադիմիրիչն իր ելույթում ոչ մի անգամ չասաց այն մասին, թե Մեդվեդևը ապագա վարչապետն է։ Ավելին, նա ընդհանրապես չխոսել Ռուսաստանի գործող նախագահի վաստակի ու ձեռքբերումների մասին։
Սա, իհարկե, չի նշանակում, թե Պուտինը տառապում է սեփական դերի գերագնահատմամբ: Սակայն սա նաև չի նշանակում, թե մոտ ժամանակներս նրա միանգամայն հնարավոր վերադարձը էական որևէ փոփոխություն չի բերելու ռուսների և մյուսների համար: Այլ խնդիր է, թե ինչպիսին կլինեն այդ փոփոխությունները և որքանով դրանք նախընտրելի կլինեն քաղաքացիների համար: Ահա այս կետում է, որ տարակարծությունները ոչ միայն առկա են, այլև խիստ ընդգծված: Կարծիքներ ձևավորելու համար առայժմ մարդկիկ հիմք են ընդունում ինչպես Պուտինի երկարամյա գործունեությունը, այնպես էլ նրա վերջին ելույթները: Իսկ դրանք արդեն իսկ զանազան մեկնաբանությունների տեղիք են տվել։ Նախ, շատերը նկատեցին, որ ապագա նախագահի խոսքը, մտքերը, անգամ ոճն ու ժեստերը կարծես տարիների վաղեմություն ունեցող նախընտրական ելույթի կրկնողությունը լինեին։ Բացի այդ, տարակուսանք հարուցեց այն հանգամանքը, որ Պուտինի ելույթներում չի առաջադրվում ապագա 6 տարիների գործողությունների հստակ ծրագիրը։ Օրինակ, ոմանք անկեղծորեն զարմացան, որ նա տնտեսության մասին խոսելիս այդպես էլ ոչ մի անգամ չօգտագործեց «մոդեռնիզացիա» կամ «ինովացիա» բառերը։ Փոխարենը Պուտինը ռուսներին խոստացավ կայունություն, և այդ բառը նա կրկնեց բազմաթիվ անգամներ: Ըստ Պուտինի, Ռուսաստանը «կայուն քաղաքական համակարգի» կարիք ունի, ինչն այդ երկրի համար կերաշխավորի դարեր շարունակ ունեցած «կայուն զարգացումը»: Սակայն հիշատակված մտքերի շարքում դեռևս գլխավորը մնում է նրա խոստումն այն մասին, որ հետամուտ է լինելու Եվրասիայի Միություն ձևավորելու իր ծրագրի իրականացմանը, որպեսզի խթանի ինտեգրումը Ռուսաստանի և հարևան երկրների միջև` վերականգնելով Խորհրդային Միության՝ 20 տարի առաջ ընդհատված կապերը:
Բացառված չէ, որ Պուտինն այս նոր գաղափարը ոչ միայն համարում է իր գլխավոր խաղաքարը առաջիկա ընտրություններում, այլև, ինչպես ասում են, իր «կյանքի գործը»: Այս տարվա հոկտեմբերի 3-ին «Իզվեստիա» օրաթերթում իր հեղինակած «Նոր ինտեգրացիոն նախագիծ Եվրասիայի համար. ապագա, որ ծնվում է այսօր» վերնագրով հոդվածում ներկայացնելով Եվրասիական Միություն ստեղծելու մասին սեփական պատկերացումները, նա առանց այլևայլության նշեց, որ դա պիտի լինի «վերպետական հզոր միավորում, որն ի զորու է դառնալ ժամանակակից աշխարհի բևեռներից մեկը»: Իսկ այսպիսի ծրագիրը չէր կարող մտավախություններ չառաջացնել բոլոր նրանց համար, ովքեր կարծում են, թե Պուտինն այս կերպ փորձում է ԱՊՀ հիմքի վրա Խորհրդային Միության պես նոր միավոր ստեղծել: Ասենք, Պուտինը բոլորովին էլ չի թաքցնում իր հեռուն գնացող ծրագրերը: Այդ առումով բավական է հիշատակել վերջերս նրա արած այն հայտարարությունը, թե ԽՍՀՄ-ի փլուզումը 20-րդ դարի ամենամեծ ողբերգությունն էր: Իսկ նման անկեղծ խոստովանությունը դրսում կարող էր ընկալվել միայն մեկ իմաստով. Ռուսաստանում գլուխ են բարձրացնում կայսերապետական նկրտումները: Եվրոպացիներն անմիջապես հաշվեցին ու տեղեկացրեցին բոլորին՝ Պուտինը կարող է երկու անգամ անընդմեջ ստանձնել նախագահի պաշտոնը, ինչը նշանակում է, որ նա կարող է իշխանության ղեկին մնալ մինչև 2024 թվականը, երբ արդեն կդառնա 72 տարեկան ու կլինի Կրեմլի ամենաերկարակյաց առաջնորդը Ստալինից հետո: Ամերիկացիների տագնապները կիսեց նախկին պետքարտուղար Քոնդոլիզա Ռայսը՝ ասելով, թե Պուտինը ժողովրդավարության սկզբունքները ծաղրի առարկա է դարձրել և Կրեմլ վերադառնալուն պես կուժեղացնի ընդդիմության նկատմամբ ճնշումները, էլ ավելի կկենտրոնացնի իշխանությունը, իսկ նման զարգացումները կարող են խանգարել Ռուսաստանի ինտեգրումը համաշխարհային տնտեսությանը: Guradian պարբերականն իր հերթին տեղի ունեցածը որակեց որպես «անհատի նեոխորհրդային պաշտամունք»: «Պուտինը հրապարակային էֆեկտիվ հայտնություններից անցավ համընդհանուր խոնարհման, ինչը կոչված է ցույց տալու, որ իրենից բացի ոչ ոք ի վիճակի չէ կառավարել Ռուսաստանը»:
Ի՞նչն է Արևմուտքին այդպես մտահոգություն պատճառում: Գուցե ա՞յն, որ Պուտինը խստորեն զգուշացրել է նրանց՝ չմիջամտել Ռուսաստանի ընտրություններին: Բավական է միայն հիշել, թե ինչ ասաց նա՝ խոսելով ռուսական որոշ կուսակցությունների` արևմտյան պետությունների կողմից աջակցություն ստանալու մասին ու քննադատելով վերջիններիս ֆինանսավորելու համար: «Անօգուտ գործ է: Ինչպես ժողովուրդն է ասում, փողը քամուն են տալիս: Չի ստացվի, որովհետև Հուդան Ռուսաստանում ամենաժողովրդական կերպարը չէ: Ավելի լավ է` իրենց արտաքին պարտքը մարեն»,- իրեն հատուկ թունալի հեգնանքով նշեց Պուտինը: Ապա գալով ներքին ընդդիմությանը՝ նա կոչ արեց չապակայունացնել երկիրը՝ ասելով, թե իշխող կուսակցությունը միշտ ակնակալում է, որ ընդդիմությանը պետք է իրեն խաղաղ պահի և նավակը չճոճի: «Մենք դեռ առջևում շատ անորոշություններ և ռիսկեր ունենք, սակայն փոթորկի, ցնցումների, ճգնաժամերի ժամանակ շատ կարևոր է, որ ամբողջ թիմը սահուն աշխատի, որպեսզի նավակը իսկապես չշրժվի»,-իր պահանջը հիմնավորեց Պուտինը:
Համաձայն հասարակական կարծիքի հարցման վերջին արդյունքների՝ Վլադիմիր Պուտինի կուսակցությունը խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ կարող է ստանալ ձայների 53 տոկոսը: Առաջին հայացքից սա նշանակում է՝ լինել մեծամասնություն: Սակայն այն ունի երկու մեծ ու կարևոր նահանջի նախանշան: Առաջինն այն է, որ Պուտինի անհատական վարկանիշը ժամանակին կազմում էր շուրջ 70 տոկոս: Բացի դա, սա էական անկում է «Եդինայա Ռոսիա»-ի համար, քանի որ արդյունքում հնարավոր չէ ապահովել այնքան ցանկալի ձայների 2/3-ը, ինչը թույլ կտար անհրաժեշտության դեպքում փոփոխել Սահմանադրությունը՝ առանց մյուս երեք ազդեցիկ կուսակցությունների աջակցության: Բայց ռուսները հակված են կարծելու, որ ապագա նախագահը այս ջրից էլ չոր դուրս կգա:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԱԲՐԱՀԱՄ ԼԻՆՔՈԼՆԻ ՆԱՄԱԿԸ ՀՈՐԱՑԻՈ ԳՐԻԼԻԻՆ

21 Հկտ

Հարգարժան Հորացիո Գրիլիին
Վաշինգտոն, 2 օգոստոսի, 1862 թ.
Թանկագին պարոն
Ես հենց նոր կարդացի ամսի 19-ին ինձ ուղղված Ձեր նամակը, որ տպագրվել է «Նյու Յորք Տրիբունում»։ Եթե այն պարունակեր թեկուզ մեկ նախադասություն կամ մեկ փաստ, որը կարողանայի հերքել, ես երբեք չէի առարկի նրա դեմ։ Եթե այն պարունակեր թեկուզ մեկ ակնարկ անօրինական միջամտությունների վերաբերյալ, ես երբեք հանդես չէի գա նրա դեմ։ Եթե նրանում հնարավոր լիներ որսալ անհամբերության կամ բռնակալության գեթ մեկ նոտա, ես կանտեսեի դրանք կամ դուրս կշպրտեի մտքիցս հին ընկերոջս հանդեպ ունեցած հարգանքի պատճառով (ընկերոջ սիրտը միշտ անսխալ է գործում)։
Ինչ վերաբերում է քաղաքականությանը, որը, ինչպես Դուք թույլ եք տալիս նկատել, «ես կարծես վարում եմ», ապա ուզում եմ ասել, որ այս առթիվ ես մտադիր չեմ որևէ անճշտություն կամ թյուրըմբռնումներ հանդուրժելու։ Ես պահպանում եմ միությունը, իսկ դրա ամենակարճ ճանապարհը Սահմանադրությունն է։ Որքան շուտ վերականգնվի մեր ազգային հեղինակությունը, այնքան ավելի արագ միությունը միություն կդառնա, այսինքն կրկին կդառնա այնպիսին, ինչպիսին եղել է։ Եթե կան մարդիկ, ովքեր դեմ են այդ միությանը, ապա ես չեմ համաձայնվի նրանց հետ գոնե այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրանք չեն վերացրել ստրկությունը։ Այս պայքարում իմ գլխավոր խնդիրը միությունը փրկելն է։ Սա բնավ էլ չի նշանակում, որ ես պայքարում եմ հանուն ստրկությունը փրկելու կամ վերացնելու։ Եթե ինձ հաջողվեր միությունը պահել՝ ոչ մի ստրուկի ազատություն չտալով, ապա ես կանեի դա։ Եվ եթե միությունը փրկելու համար ես ստիպված պիտի լինեմ ազատություն շնորհել բոլոր ստրուկներին, ապա հավատացնում եմ, որ ես դա էլ կանեմ։ Այն ամենը, ինչ ես անում եմ ստրկության և մաշկի գույնի առնչությամբ, անում եմ միայն այն պատճառով, որ հավատում եմ՝ դա կփրկի միությունը, իսկ եթե ես ինչ-որ բանից հրաժարվում եմ, ապա հրաժարվում եմ միայն այն պատճառով, որ հավատում եմ՝ դա կարող է փրկել միությունը։ Ես քիչ կգործեմ այնտեղ, որտեղ կարող եմ խանգարել միությանը, իսկ որտեղ կարող եմ օգնել նրան, ես կլինեմ եռանդուն ու ջանադիր։ Ես կփորձեմ ուղղել սխալները, եթե դրանք ապացուցվեն, և կհամաձայնեմ ուրիշ տեսակետների հետ, եթե դրանք ճիշտ դուրս գան։
Այսպիսին է իմ նպատակը՝ ըստ իմ պաշտոնական տեսակետի։ Իսկ որպես մարդ՝ ես հավատարիմ եմ իմ այն դիրքորոշմանը, որ յուրաքանչյուր մարդ ամենուր ազատ կարող է լինել։
Հարգանքներով՝ Ա. Լինքոլն:

Ի՞նչ է ուզում մեզնից Ֆրանսիան

1 Հկտ

Ավարտվեց նախագահ Սերժ Սարգսյանի պաշտոնական այցը Ֆրանսիա: Պատվո պահակազոր, նվագախումբ, բարձր կարգի ընդունելություն, ջերմ խոսքեր: Ֆրանսիացիները ոչինչ չխնայեցին Հայաստանի նախագահին հավուր պատշաճի հյուրընկալելու և բարեկամ երկրի տպավորությունը վերահաստատելու համար: Միայն թե այս հանդիսավորության ու շքեղության արտաքին փայլերն այլևս ոչ մեկին չեն զարմացնում, երբ էականն այն է, թե ի՞նչ կարելի է ակնկալել նման շփումներից և ո՞րն էր այցի հիմնական արդյունքը, ինչը այդպես էլ տեղ չզաղեցրեց պաշտոնական հաղորդագրությունների էջերում:
Գաղտնիք չէ, որ Ֆրանսիայի հետ հարաբերությունների զարգացումը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության օրակարգում կարևոր տեղ է զբաղեցնում: Այդ երկիրն էական դերակատարություն ունի մեզ համար կենսական նշանակություն ներկայացնող հիմնախնդիրներում, իսկ այս պարագայում պարզապես կայուն հարաբերությունների պահպանումը քիչ է: Պահանջվում է մի փոքր ավելին՝ խոսքը գործի վերածելու, ներդրված ջանքերի պտուղները ճաշակելու համար: Ու երբ Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի նախագահ Բեռնար Ակուայեն ասում է, թե այնպիսի միջխորհրդարանական հարաբերություններ, ինչպիսիք առկա են Հայաստանի ու Ֆրանսիայի միջև, ֆրանսիական խորհրդարանը քիչ երկրների հետ ունի, երբ նույն շեշտադրումով հավաստիացումներ են շռայլում այդ երկրի վարչապետն ու Փարիզի քաղաքապետը, դրանք լսելը հաճելի է և շոյում է մեր ինքնասիրությունը: Սակայն մեծ քաղաքականությունը հաճոյախոսությունների փոխանակման թատերաբեմ չէ, իսկ Հայաստանի կարգի երկրներն իրենք քաղցը չեն կարող հագեցնել միայն գեղեցիկ բառեր ճաշակելով:
Ա. Սարգսյանի այցի օրերին շատերը հիշեցին, որ ամիսներ հետո Ֆրանսիայում կայանալու են նախագահական ընտրություններ, իսկ հոծ ու բավականին ակտիվ հայկական համայնքի ձայները պակաս նշանակություն չունեն թեկնածուների համար: Այս տեսանկյունից ամենևին պատահական չէր, որ հատկապես այդ օրերին Փարիզի հայաշատ թաղամասերից մեկում` Ալֆորվիլում նախագահական ընտրություններում թեկնածու Ֆրանսուա Հոլանդը որոշեց հանդիպել տեղի հայերի հետ ու հայտարարել, թե Ֆրանսիայի Սենատի նոր ձախական մեծամասնությանը պատրաստվում է առաջարկել «ընդունել Հայոց ցեղասպանության ժխտման քրեականացման» օրինագիծը: Հոլանդը հիշեցրեց, որ նմանօրինակ խոստում դեռևս 2007-ին տվել էր ներկայիս նախագահ Նիկոլա Սարկոզին, որն այդպես էլ չի կատարել իր խոստումը:
Նմանօրինակ հիշեցումները նույն հաջողությամբ կարող են վերագրվել նաև Ղարաբաղյան խնդրի կարգավորմանը, որտեղ Ֆրանսիան, հանդիսանալով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներից մեկը, այնուհանդերձ բավական զուսպ կեցվածքի կրողն է, ինչը տվյալ պարագայում մեզ համար այնքան էլ նպաստավոր չէ, թեև լուրջ դժգոհությունների պատճառներ ևս չունենք: Ու երբ այսօր որոշ վերլուծաբաններ հակված են պնդելու, թե առաջիկայում Ֆրանսիան կարծես թե հավակնում է առաջապահ դիրքեր ստանձնել ինչպես Հարավային Կովկասում ընդհանրապես, այնպես էլ Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում մասնավորապես, ապա այդպիսի հեռանկարը բուռն ոգևորությունից առաջ պահանջ ունի լուրջ քննության:
Երկու երկրների փոխկապակցվածության հաջորդ հարթությունը տնտեսության ոլորտն է: Այս դեպքում մենք սովորաբար սիրում ենք արձանագրել, որ Ֆրանսիան Հայաստանում ներդրումների ծավալով երկրորդ երկիրն է, որ այդ ներդրումները միայն ընթացիկ տարվա առաջին կիսամյակում կազմել են գրեթե 700 միլիոն, որ Հայաստանում գործում են ֆրանսիական կապիտալով 155 ընկերություններ և այլն: Այո, փաստ է, որ այսօր ֆրանսիական ներդրումներ ունենք բազմաթիվ ոլորտներում` հեռահաղորդակցություն, խմիչքների արտադրություն, բանկային գործ, դեղագործություն, բժշկություն, զբոսաշրջություն, գյուղատնտեսություն, թեթև արդյունաբերություն: Փաստ է նաև այն, որ Փարիզում նախագահ Սարգսյանը քննարկեց երկու երկրների հնարավոր համագործակցությունը Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման շուրջ, ինչը թերևս այնքան էլ դուր չգա Ռուսաստանին, որը մեր հանրապետությունում իր սեփական էներգետիկ շահերն ու ծրագիրը ունի և հազիվ թե հաճույքով համակերպվի երրորդ դերակատարի ներկայությանը: Ամեն դեպքում, պետք է ենթադրել, որ փոփոխությունների հավանականությունը խիստ մեծ է, իսկ դա կարող է առավել ընդգծված ներկայանալ ոչ հեռու ապագայում:
Ինչպես արդեն հայտնի է, հոկտեմբերի սկզբին տարածաշրջանային այցով Հայաստան, Վրաստան ու Ադրբեջան է այցելելու Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին: Վերջինս արդեն հայտարարել է, թե ինքն անհամբերությամբ է սպասում Հայաստան կատարելիք իր պետական այցին, և այցի ձևաչափն ինքնին միտված է ցուցադրելու երկու երկրների հարաբերությունների բացառիկ ջերմությունը: Սակայն կարծում ենք, որ նշված ձևաչափը նաև այլ բնույթի միտումներ և հակումներ է դրսևորելու, որոնցից մեկի ականատեսը դարձանք բոլորովին վերջերս: Խոսքն այն մասին է, որ համաշխարհային քաղաքական դաշտում շատերի համար աննախադեպ ակտիվության նշաններ ցուցադրող Փարիզն ամենայն հավանականությամբ պատրաստվում է առանձնահատուկ դեր հատկացնել նաև Հայաստանին՝ նկատի ունենալով Ֆրանսիայի վերաբերմունքի կոշտացումը Իրանի հարցում: Երբ ՄԱԿ-ում Ֆրանսիայի դեսպան Ժերար Արոն Իրանին սպառնաց պատերազմ սկսել, եթե այդ երկիրը չդադարեցնի միջուկային ծրագրի իրագործումը, սա չնախատեսված դեմարշ էր բոլոր առումներով: Միջազգային փորձագետները շտապեցին հասկանալ այդ հանկարծական բռնկումի դրդապատճառները, նույնիսկ մտքեր հնչեցին այն մասին, թե Ֆրանսիայի ակտիվությունը կարելի է բացատրել Վաշինգտոնի վարչակազմի կողմից հռչակված ավելի «պասիվ» արտաքին քաղաքական կուրսով, ինչն էլ դրդել է ֆրանսիացիներին «դատարկ չթողնել սուրբ տեղը»: Հիշեցին Լիբիայում Ֆրանսիայի գրանցած հաջողությունը, որը կարող էր ոգևորել նրանց: Հիշեցին նաև, որ հիմա Փարիզում սկսել են ավելի հաճախ խոսել Սիրիայի և Իրանի մասին: Մի խոսքով, ամեն բան փոխկապակցված է, իսկ ղարաբաղյան գործընթացում Մոսկվայի հաշտարար առաքելության ձախողումից հետո ի՞նչն է խանգարում Սարկոզիին ստանձնել «առաջին ջութակի» դերը, առավել ևս, որ նա արդեն նման մի փորձ ունի՝ վրաց-ռուսական պատերազմի ժամանակ: Այս իմաստով Իրանի հետ սահմանակից ու բարեկամ Հայաստանը ֆրանսիական նոր նկրտումների համատեքստում կարող է օժտվել որոշակի առաքելություններով: Մնում է միայն հասկանալ, թե Հայաստանին ինչ կարող է տալ այդ արտոնությունը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

«Ոչ մի թիզ հող թշնամուն»

27 Հնվ

Նախագահ Ս. Սարգսյանը ընդարձակ հարցազրույց է տվել «Էխո Մոսկվի» ռադիոկայանին, որտեղ հիմնականում խոսել է Լեռնային Ղարաբաղի հարցի կարգավորման և այդ խնդրում Ռուսաստանի դերակատարության մասին: Նրա խոսքից առանձնացնենք երեք կարճ հատվածներ, որոնք ներքին տրամաբանական կապ ունեն, իսկ դրա հետ մեկտեղ` նաև բազում ընդդիմախոսներ: Առաջին միտքը հետևյալն է. «Ես վստահ եմ, որ հնարավոր է խուսափել պատերազմից»: Այնուհետև նախագահն ասում է. «Ռուսաստանը լիովին ունակ է զսպել և սպառազինությունների մրցավազքը մեր տարածաշրջանում, և ռազմական գործողությունների վերսկսումը»: Իսկ ահա վերջին հատվածում Սարգսյանը նշում է. «Եթե Հայաստանի ժողովրդի և ղարաբաղցիների կարծիքը հարցնեն, ապա, բնականաբար ոչ-ոք նույնիսկ մեկ սանտիմետր հող չի ցանկանա վերադարձնել»։
Նախագահի նման լավատեսությունը, որ մի դեպքում պիտի հիմնված լինի սեփական երկրի հնարավորությունների, իսկ մյուս դեպքում` մեծ դաշնակցի աջակցության վրա, որքան էլ տարօրինակ թվա, քիչ համակիրներ ունի հենց բուն Ռուսաստանում: Ասենք ավելին, ռուսները հատկապես վերջին շրջանում ծայրահեղ հոռետեսությամբ են տրամադրված և մեկը մյուսի ետևից զգուշացնում են մեզ այդ մասին: Մեջբերենք դրանցից մի քանիսը: Այսպես, Քաղաքական տեխնոլոգիաների ռուսաստանյան կենտրոնի փոխնախագահ Սերգեյ Միխեևը կարծում է, որ այսօրվա դրությամբ ղարաբաղյան կարգավորման մեջ միակ իրական խնդիրը զանգվածային արյունահեղության կանխումն է, իսկ այն կարող է շատ ավելի զանգվածային լինել, քան՝ թվում է: Նրա տեսակետը բաժանում է Ռուսաստանի Պետդումայի պատգամավոր, քաղաքագետ Սերգեյ Մարկովը, ըստ որի լարվածությունը Ղարաբաղի շուրջ նկատելիորեն աճել է ու այդ միտումը շարունակվում է, ինչն առանց հետևանքների չի մնա:
Ռուասաստանի Արևելագիտության ինստիտուտի Կովկասի ու Կենտրոնական Ասիայի բաժնի աշխատանքային խմբի համակարգող Ալեքսանդր Սկակովն էլ ավելի խիստ է իր գտնահատականներում` կարծելով, որ յուրաքանչյուր ամիս ավելանում է Լեռնային Ղարաբաղում մարտական գործողություններն սկսելու հնարավորությունը, և դրա մասին են վկայում բազմաթիվ գործոններ: Վերջինս գտնում է, որ մինչև ամառ ռազմական իրադարձություններ պետք չէ սպասել, սակայն դրանից հետո երաշխիքներ չկան:
Այս անորոշության բացը գալիս է լրացնելու «Նեզավիսիմայա գազետա» պարբերականում օրերս հրապարակված հոդվածը, համաձայն որի Ադրբեջանը պատրաստվում է լայնածավալ ռազմական գործողությունների: «Հավանաբար, ադրբեջանական զորքերի կողմից «գրավյալ տարածքների ազատագրման» փորձ կձեռնարկվի 2011թ. վերջում կամ, հավանաբար, 2012թ. ամռանը»,- գրում է թերթը:
Ինչպես տեսնում ենք, այն ռուսները, ովքեր, ըստ նախագահի, եթե ցանկանան` կարող են զսպել ռազմական գործողությունների վերսկսումը, առայժմ այնքան էլ վճռական տրամադրված չեն: Իսկ նրանց պեսիմիզմի ջրաղացին ջուր են լցնում եվրոպացի քաղաքական գործիչները, որոնք վերջին շրջանում նույնպես ընդգծված ուշադրություն ու ակտիվություն են հանդես բերում: Օրերս ԵԱՀԿ գործող նախագահ Աուդրոնյուս Աժուբալիսը հայտարարեց. «Ինձ անհանգստացնում են ղարաբաղյան հակամարտության գոտում հրադադարի ռեժիմի խախտման դեպքերը»: Նրանից ետ չմնաց Հարավային Կովկասում ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Պիտեր Սեմնեբին, որի գնահատմամբ, Ղարաբաղի շուրջ ստեղծված իրավիճակը և յուրաքանչյուր միջադեպ ցույց է տալիս, որ պետք է էլ ավելի շատ ջանքեր ներդնել խնդրի կարգավորման ուղղությամբ: Վերոհիշյալ միտքը կրկնեց նաև Եվրախորհրդի գլխավոր քարտուղար Թորնբյորն Յագլանդը` ասելով, որ հակամարտության գոտու իրադրությունը կարող է դուրս գալ վերահսկողությունից, և իր կարծիքը հիմնավորեց զորքերի շփման գծում հրադադարի խախտման հաճախացած դեպքերով ու միջադեպերով:
Վերջին դիտողությունն իրոք համապատասխանում է իրականությանը: Այս փաստի առթիվ նույնիսկ պաշտոնական Ստեփանակերտը հանդես եկավ հատուկ հայտարարությամբ` փաստելով, որ
սահմանին արձանագրվել է հակառակորդի կողմից հրադադարի ռեժիմի խախտման աննախադեպ աճ: Իսկ թվերը գալիս են պատկերն ամբողջացնելու: Այսպես, հունվարի 22-ին ու 23-ին ադրբեջանական բանակի առաջապահ ուժերը շուրջ 90 անգամ խախտելով հրադադարը` հայկական դիրքերի վրա արձակել են ավելի քան 300 կրակոց: Հունվարի 24-25-ին 14 անգամ խախտվել է հրադադարի ռեժիմը: Կորուստներով միջադեպքեր արձանագրվեցին Հորադիզի և Աղդամի շրջանի Ջավահիրլի գյուղի մերձակայքում:
Իսկ այս ամենի մասին ի՞նչ են ասում ու մտածում Հայաստանում: Պարզվում է` ոչ մի տագնապալի բան: Ընդհակառակը, ոմանք շարունակում են պնդել, թե ադրբեջանցի զինվորը պատրաստ չէ միայնակ պատերազմի գնալ, նրան առնվազն պետք է Թուրքիայի աջակցությունն ու թույլտվությունը, իսկ Թուրքիան ներկա փուլում պատերազմ չի ուզում` կապված ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական զարգացումների հետ:
Բաքվի` միայնակ կռվի չգնալու թուլությունը դատապարտողները սակայն հաջորդ պահին հենց իրենք են հայտնվում նույն գայթակղության ցանցում, երբ սկսում են խոսել այն մասին, որ ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում Հայաստանի վերջին պայմանավորվածությունները ստրատեգիական գործընկերների հետ թույլ են տալիս ավելի վստահությամբ նայել խաղաղության պահպանման ապագային: Ստացվում է այնպես, որ մենք էլ հույսներս դրել ենք կողմնակի օգնության վրա և անհրաժեշտության դեպքում հազիվ թե կարողանանք ինքնուրույն պատերազմել:
Եվ վերջապես, մեկնաբանելով Բաքվից անդադար հնչող ռազմատենչ հայտարարությունները, շատերն էլ սկսել են դատողություններ անել այն մասին, որ իրականում ոչ ոք պատերազմ չի ուզում, քանի որ դա չի բխում կողմերից որևէ մեկի շահերից` նկատի առնելով տարածաշրջանում թափ հավաքող նոր էներգետիկ նախագծերը: «Դրանց ֆոնին քիչ հավանական է, որ որևէ մեկը թույլ տա ռազմական գործողությունների վերսկսում այդ նախագծերի մոտ»,- պնդում և իրենց ասածին հավատում են որոշ վերլուծաբաններ:
Իսկ միակ ճշմարիտն այն է, որ մենք երբեք չպետք է մեզ ներշնչենք այն գաղափարը, թե պատերազմի վերսկսումն անհնար է, քանի որ դրա հնարավորությունը միշտ կա, իսկ դրա բացառումը կարճատեսություն է ոչ միայն քաղաքական առումով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Աստանա. օր առաջին

2 Դկտ

ԵԱՀԿ 7-րդ գագաթաժողովը, որին այնքան երկար սպասում էին, մեկնարկեց: Ղազախստանի մայրաքաղաք Աստանայի Անկախության պալատում, 11 տարվա ընդմիջումից հետո, դեկտեմբերի 1-ին հավաքվել էին շուրջ 5 հազար մասնակիցներ աշխարհի տարբեր անկյուններից, այդ թվում` 28 երկրների նախագահներ, 10 պետությունների կառավարության ղեկավարներ, ինչպես նաև 33 միջազգային ու տարածաշրջանային կազմակերպությունների պատվիրակներ, գագաթաժողովը լուսաբանող 1200 լրագրողներ:
Առաջին իսկ րոպեներից պարզ դարձավ, որ հավաքն անցնելու է բավականին լարված մթնոլորտում։ Իսկ այն փաստը, որ ԱՄՆ ու Ֆրանսիայի նախագահները, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի վարչապետը չէին մասնակցում, զանազան ենթադրությունների տեղիք տվեց։ Շատերն էին այն կարծիքին, թե դա ցույց է տալիս, որ այս անգամ Ռուսաստանին հնարավորություն է տրվել իրեն զգալ իրադրության տերը և առավել ակտիվ աշխատել հակամարտող կողմերի հետ։ Քիչ չէին նաև նրանք, ովքեր գտնում էին, որ ԵԱՀԿ-ն կորցրել է իր երբեմնի ազդեցությունը, լուծումներ իրագործելու լծակներ չունի և շտապ արդիականացման կարիք է զգում: Գուցե թե կողմերից ամեն մեկն իրավացի էր յուրովի, բոլոր դեպքերում ընդհանուր ակտիվության մեջ մեզ համար էականն այն ամենն էր, ինչը պիտի վերաբերեր Ղարաբաղի խնդրին: Եվ այս անգամ ոչ միայն դրա պակասը չզգացվեց, այլև եղածը չափից ավելին էր մի քանի ժամերի համար: Հարցի առնչությամբ տասնյակ ելույթներ հնչեցին, սակայն դրանց հանրագումարը դարձավ համանախագահող երկրների, Հայաստանի և Ադրբեջանի հնգակողմ հայտարարությունը, որը բարի ցանկություններից զատ ընդգրկում էր մի շարք կարևոր դրույթներ:
Հաստատելով իրենց համաձայնությունն այն մասին, որ եկել է ժամանակը` վճռական ջանքեր գործադրելու Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի լուծման ուղղությամբ, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահները վերահաստատում էին իրենց հավատարմությունը` հասնելու հակամարտության վերջնական լուծման` հիմնված Միջազգային իրավունքի սկզբունքների և նորմերի, ՄԱԿ-ի Հռչակագրի, Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի, ինչպես նաև նախագահներ Մեդվեդևի, Սարկոզիի և Օբամայի` 2009թ. հուլիսի 10-ին Աքվիլայում և 2010թ. հուլիսի 26-ին Մուսկոկայում արված հայտարարությունների վրա:
Փաստաթղթի վրա անմիջապես բևեռվեց վերլուծաբանների ուշադրությունը: Վերջիններս հատկապես ընդգծեցին այն կարևոր հանգամանքը, որ առաջին անգամ ղարաբաղյան հակամարտությունը դուրս է բերվում մյուս հակամարտությունների կարգավորման շրջանակներից ու դիտարկվում է որպես առանձին գործոն։ Առաջին դեպքն էր նաև, երբ հայտարարության մեջ ի թիվս այլ փաստաթղթերի, հղում էր արվում ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը: Սա, անշուշտ, կարգավորման գործընթացի բոլորովին նոր տարր է, և համոզմունք կա, թե այդ նորամուծությունը բխում է Լեռնային Ղարաբաղի շահերից: Բանն այն է, որ ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը, որը միջազգային իրավունքի համակարգում ունի գերակա ուժ, բավականին հստակ կարևորում է ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը:
Սակայն Աստանայի հայտարարությունը ոչ բոլորի համար էր միայն դրական լիցքերի աղբյուր: Ոմանց մտահոգել էր այն ձևակերպումը, թե «կողմերը համաձայնություն հայտնեցին, որ բանակցությունների միջոցով խաղաղ կարգավորումը տարածաշրջանի ժողովուրդներին կայունություն և անվտանգություն կբերի, և կհանդիսանա միակ հնարավորությունը նրանց միջև համաձայնության հասնելու համար»։ Սա մեկնաբանվեց այն իմաստով, որ բոլոր հարցերը հնարավոր կլինի քննարկել միայն խնդրի կարգավորումից հետո, իսկ դա նույնն է, թե համաձայնել կոնֆլիկտի հավերժացման գործընթացին, որովհետև, ըստ էության, կողմ արտահայտվելով Մադրիդյան առաջարկներին, նշանակում է երկարաձգել լուծումը: Անհանգստության առիթ էր տալիս նաև հայտարարության այն հատվածը, որտեղ հղում է արվում 2010թ. Մուսկոկաում ընդունված փաստաթղթին, իսկ հիշյալ փաստաթղթում, ինչպես հայտնի է, առկա է «օկուպացված տարածքների վերադարձ» դրույթը:
Բայց նույնիսկ այս պարագայում պետք է խոստովանել, որ Ադրբեջանի կացությունը Աստանայում շատ ավելի աննախնձելի էր: Եվ Բաքուն վշտանալու մի քանի լուրջ պատճառներ ուներ: Նախ նրանց խորը հիասթափություն պատճառեց ՌԴ նախագահ Վ. Մեդվեդևը` իր ելույթում հատուկ ընդգծելով, որ հակամարտությունների լուծման ժամանակ ուժի կիրառումը բացարձակապես անընդունելի է: Ռուսաստանի նախագահի խոսքով, ԵԱՀԿ-ն պետք է մշակի հակամարտությունների կարգավորման միասնական սկզբունքներ, որոնք չպետք է լինեն ընտրողաբար և պետք է կիրառվեն միշտ:
Հետո Բաքվի համար իսկական սառը ցնցուղ եղավ ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի հայտարարությունը։ Նա ասաց, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է լուծվի ուժի կիրառման կամ դրա սպառնալիքի բացառման, տարածքային ամբողջականության և ազգերի ինքնորոշման սկզբունքների հիման վրա, իսկ նշված բոլոր սկզբունքները մեկ միասնականություն են ներկայացնում, և դրանցից մեկը մյուսի նկատմամբ գերակա ներկայացնելը ապակառուցողական կլինի ու չի օգնի հակամարտության լուծմանը։
Տիկին Քլինթոնից անմիջապես հետո Ֆրանսիայի վարչապետը բառացի կրկնեց նույն հայտարարությունն ու հավելեց, որ Ֆրանսիան վճռականորեն կաջակցի կարգավորման գործընթացի առաջընթացին: Ստացվում էր, որ երեք համանախագահող երկրները հանդես էին գալիս միասնական դիրքորոշմամբ, իսկ այդ դիրքորոշումը ոչ մի կերպ հոգեհարազատ չէր Ի. Ալիևի սպասելիքներին:
Ի դեպ, նկատենք նաև, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անդամ երկրների ներկայացուցիչները իրենց ելույթներում այդպես էլ չնշեցին Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման մասին, չնայած Մոլդովայի ու Վրաստանի դեպքում նման հայտարարություն արվեց։
Թե ինչ եղավ հետո, անսպասելի էր ինչպես մասնակիցների, այնպես էլ կազմակերպիչների համար: Ադրբեջանի նախագահը հայտարարությունն ընդունելուց քիչ անց գագաթաժողովի ամբիոնից հակահայկան բուռն ելույթ ունեցավ ու արտասանեց բաներ, որոնք լիովին հակասում էին ընդունած փաստաթղթի դրույթներին: Եվ ապա հայտնի դարձավ, որ նախագահներ Սերժ Սարգսյանի և Իլհամ Ալիեւի հանդիպումը, որը նախատեսված էր օրվա երկրորդ կեսին, չէր կայանալու: Դա նաև նշանակում էր, որ այդ հանդիպման արդյունքներով նախատեսված ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը նույնպես առկախվում էր: Շուտով անանուն դիվանագիտական աղբյուրները բացատրեցին, որ Ալիևը մերժել է տեսակցությունը ինչպես Սարգսյանի, այնպես էլ Մեդվեդևի հետ, քանի որ չի կարողացել բացատրություն գտնել ամբիոնից իր ելույթի ու իր անունից արված հայտարարության միջեւ առկա հակասությունների համար: Համանախագահներին մնում էր խոստովանել, որ իրենք պարզապես տարակուսած են:
Գագաթաժողովի առաջին օրը ադրբեջանցիների համար իրոք ձախողված էր: Այդ երեկո Ալիևը հազիվ թե տրամադրություն ունենար դիտելու ֆինն խուլ ռեփեր Մարկո Վուորիհեյմոնի ելույթը, որ կազմակերպվել էր հյուրերի համար: Իսկ ահա մեկ այլ հարցում Ադրբեջանի նախագահը գուցե և ժամանակ գտներ: Հայտնի բան է, որ ամեն անգամ, երբ Ալիևը հայտնվում է անհարմար կացության մեջ, նրա դժգոհությունն իր արտահայտությունն է գտնում է հայ- ադրբեջանական սահմանի վրա: Այնպես որ, սխալ արած չենք լինի, եթե սպասենք տհաճ անակնկալների:
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Կռահումներ ըստ տողատակերի

19 Նյմ

Ավարտվեց նախագահ Սերժ Սարգսյանի աշխատանքային այցը Ռուսաստանի Դաշնություն: Սա այն դեպքերից մեկն էր, երբ ներկայացած հնարավորությունն օգտագործվեց միանգամայն այլ նպատակների համար: Այդ իմաստով Ռուսաստանի հայերի միության տասնամյա հոբելյանին նվիրված հանդիսությունները չափազանց հարմար ֆոն էին հերթական քաղաքական քննարկումների համար: Պետք է նկատել, որ այս անգամ այցն աչքի ընկավ ոչ միայն իր հագեցվածությամբ, այլև ժամանակային առումով պահի ճիշտ ընտրությամբ: Աստրախանի բանակցություններից հետո և Աստանայի գագաթաժողովից օրեր առաջ թերևս կար անհրաժեշտություն մի վերջին անգամ հստակեցնելու կողմերի դիրքորոշումներն առավել հրատապ ու կարևոր խնդիրների շուրջ: Իսկ եթե ասվածին հավելենք նաև ՌԴ նախագահ Մեդվեդևի այցը Բաքու, ապա Հայաստանի համար Ռուսաստանի ղեկավարության հետ շփումները կրկնակի կարևորություն էին ձեռք բերում:
Մյուս կողմից հարկ է նկատել, որ ըստ էության մեզ այդպես էլ անհայտ մնաց, թե նախագահն ինչ է խոսել ու քննարկել Մոսկվայում: Եթե մի կողմ թողնենք այն փոխադարձվող հաճոյախոսություններն ու արարողակարգային սիրալիությունները, որոնք միշտ էլ արտասանվում են լրագրողների ներկայությամբ, ապա բուն բանակցությունների նյութի շուրջ որևէ լրատվություն չտրամադրվեց: Եղան ելույթներ, շնորհավորական ուղերձներ, պարգևատրումներ, եղան երկու երկրների դարավոր բարեկամության մասին հուզիչ հիշատակումներ ու հավաստիացումներ, սակայն վերջին արդյունքներն այդպես էլ մնացին ստվերում: Եվ միակ հիշատակումն այդ մասին, ինչը կարող է որոշակի կռահումների հիմք դառնալ, ՌԴ-ում Հայաստանի դեսպանատանը Ս. Սարգսյանի արտասանած հետևյալ ամփոփիչ խոսքերն էին. «Մեր կողմից տրված բոլոր հարցերը գտել են դրական արձագանք, և ուզում եմ ձեզ հավաստիացնել, որ հիմա վերադառնում եմ Հայաստան շատ ավելի վստահ վաղվա օրվա նկատմամբ»:
Պիտի խոստովանենք, որ առաջին հայացքից սրանք տարօրինակ խոսքեր են: Ապագայի նկատմամբ վստահությունն ու հույսը Մոսկվայում ձեռք բերած Հայաստանի նախագահը նման կերպ արտահայտվելու համար պիտի որ լուրջ հիմքեր ունենար: Իսկ ներմուծվող ոգևորությունը կարող էր ծնունդ առնել երկու պարագայում` կամ Ռուսատանը մեր երկրին երաշխիքներ է տվել, որ Ղարաբաղի հարցում հանդես կբերի նպաստավոր մոտեցում ու վճռական պահին աջակից կլինի, կամ երկիրը տնտեսական ճգնաժամից դուրս բերելու գործում հերթական շոշափելի օժանդակությունը կցուցաբերի, ինչպես դա եղավ նախորդ տարի` կես միլիարդ դոլար վարկի տեսքով:
Երկու դեպքերի համար էլ որպես սկզբնաղբյուր պիտի ծառայեն այն բառերը, որոնք թաքնված էին երկրի ղեկավարների արտասանած մտքերի տողատակերում: Մասնավորապես, Ղարաբաղյան հիմնախնդրի մասով Ս. Սարգսյանի մի արտահայտություն իր ներսում պարունակում էր նմանատիպ տարրեր: Դ. Մեդվեդևի հետ հանդիպման ժամանակ, շնորհակալություն հայտնելով վերջինիս ղարաբաղյան կարգավորման գործում միջնորդական ջանքերի համար, Ս. Սարգսյանն ասել էր. «Ռուսաստանը միշտ կարևոր դեր է խաղացել Կավկասում: Հուսով եմ, որ Ձեր ջանքերը կավարտվեն արագ և դրական»: Եթե դրականի մասին մեր պատկերացումներին հավելենք նաև հույսն այն մասին, որ գործը գլուխ կգա արագ (մի բան, ինչի մասին երբևէ խոսք չի գնացել, այլ, ընդհակառակն, մշտապես նշվել է, որ սա երկարատև պրոցես է), ապա մեզ մնում է ենթադրել, որ Հայաստանի նախագահն այդպես կարծելու համար պիտի որ ունենար ծանրակշիռ հիմքեր: Իսկ թե ո՞րը կարող է լինել դա իրագործելու մեխանիզմը, հազիվ թե հրապարակման ենթակա լինի:
Մոսկովյան այցի կարևոր դրվագներից մեկն էլ Ս. Սարգսյանի հանդիպումն էր ՌԴ կառավարության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ: Խոսակցությունը հայ-ռուսական երկկողմ տնտեսական հարաբերությունների զարգացման ընթացքի ու հեռանկարներների մասին էական էր այնքանով, որ Ռուսաստանն այս անգամ էլ խոստացավ մեզ միայնակ չթողնել դժվարություններին դեմ հանդիման:
Եթե վստահելու լինենք պաշտոնական վիճակագրությանը, ապա այս տարի Ռուսաստանի հետ Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունն աճել է 12 տոկոսով: Իսկ Ռուսաստանն ավանդաբար համարվում է Հայաստանի առաջատար առևտրատնտեսական գործընկերը: Նման պատկերի համատեքստում արդեն ընկալելի է Սարգսյանի այն միտքը, թե «Պատահական չէ, որ Ռուսաստանը մեր ռազմավարական դաշնակիցն է և հուսալի գործընկերը: Պատահական չէ նաև, որ Հայաստանում իրականացվող ներդրումային ծրագրերի ասպարեզում հենց Ռուսաստանն է զբաղեցնում առաջին տեղը»:
Եթե մոսկովյան այցելությունը դիտարկելու լինենք երկու երկրների միջև շարունակվող քաղաքական խորհրդատվությունների մի օղակը կամ որոշ իմաստով նաև ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացման ընթացքն ամփոփող փուլ, ապա այս օրերին անհրաժեշտություն կառաջանա դա քննել նաև ոչ պակաս կարևոր այլ երկխոսությունների` Ալիև-Ահմադինեժադ կամ Մեդվեդև-Ալիև շփումներին զուգահեռ: Միայն այդ պարագայում հնարավոր կդառնա կռահել մեզ շրջապատող երկրների վարած քաղաքականության ուղղվածությունը և ստանալ պարզաբանումներ այն հարցերի համար, որոնք մնացին անպատասխան:
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Կործանարար և վերջինը

15 Նյմ

Երեկ Լեռնային Ղարաբաղում ավարտվեցին Պաշտպանության բանակի թերևս ամենաերկարտև զորավարժությունները, որոնք մեկնարկել էին նոյեմբերի 1-ին: Այս անգամ դրանց ավարտական փուլին հետևելու համար Ղարաբաղ էին մեկնել Հայաստանի նախագահ Ս. Սարգսյանն ու պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը: Իհարկե, սա առաջին դեպքը չէր, երբ հայական կողմը տեղում գնահատում էր ղարաբաղյան բանակի պատրաստվածության աստիճանը: Սակայն այնուամենայնիվ այս անգամ ամեն բան փոքր-ինչ այլ էր: Առաջին հերթին վերլուծաբաններն արձանագրեցին այն փաստը, որ Ս. Սարգսյանը Ղարաբաղում էր գտնվում Մոսկվա, իսկ այնուհետև Աստանա կատարելիք այցերից առաջ: Պատահական չէր նաև զորավարժությունների անցկացման վայրի ընտրությունը: Դրանք ծավալվում էին Աղդամի մերձակայքում, անմիջապես Ադրբեջանի պաշտպանական գծերին հարող շրջանում: Եվ ամենքն իսկույն հիշեցին, որ ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ այդ նույն, սակայն Ադրբեջանի կողմից վերահսկվող գոտի էր այցելել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը: Վերջինս առիթն օգտագործել էր, որպեսզի մոտիկ տարածությունից հերթական անգամ սպառնալիքներ ուղղեր մեր հասցեին` հայտարարելով, որ պաշտոնական Բաքուն պատրաստ է Ղարաբաղը վերադարձնել ուժով, եթե մոտ ապագայում Հայաստանի հետ խաղաղ բանակցությունները շոշափելի արդյունքներ չտան:
Հիշատակման արժանի պետք է համարել նաև այն հանգամանքը, որ այս զորավարժություններն, ի տարբերություն նախորդ տարիների, լրատվամիջոցներին արտոնված չէր լուսաբանել: Դա էլ որոշակի խորհրդավորություն ու լրացուցիչ հետաքրքրություն հաղորդեց իրադարձությանը: Բայց ամենագլխավոր առանձնահատկությունը պետք է համարել այն, որ նոյեմբերյան զորախաղերը կարծես թե կրում էին մարտահրավերի խորհուրդ, դրանց կայացումը հետապնդում էր ոչ միայն զուտ մասնագիտական նպատակ, մի բան, ինչը հայկական կողմը որևէ կերպ թաքցնելու մտադրություն չուներ: Ասվածն առավել առարկայական դարձավ Սերժ Սարգսյանի խոսքով, որը նա արտասանեց բանակայինների հետ հանդիպման ժամանակ: «Զորավարժությունները, որ առավելագույնս մոտ էին մարտական իրադարձությանը, պետք է զգուշացում լինի ուրիշների համար` եթե հանկարծ գա ժամը, մենք կարողանալու ենք ոչ թե կրկնել այն, ինչ տեղի ունեցավ 92-94 թվականներին, այլ մենք վերջնականապես խնդիրը լուծելու ենք, վերջնականապես հարցը փակվելու է», — հայտարարեց Հայաստանի նախագահը: Այս զգուշացում-հիշեցումը դրսևորվեց միանգամայն նոր բառապաշարի գործադրմամբ, ևս մի առանձնահատկություն, ինչը նախկինում քիչ անգամներ կարելի էր լսել Հայաստանի առաջին դեմքի շուրթերից. «Մենք երբեք նախահարձակ չենք կարող լինել, բայց եթե պահը գա, եթե մեզ պարտադրեն, ապա այս անգամ մեր հարվածը պետք է լինի կործանարար և վերջինը»:
Քանի դեռ ոմանք կփորձեն այս բառերի մեջ ռազմատենչության ու ագրեսիվ կեցվածքի տարրեր որոնել, ինչն առաջներում հատուկ չէր հայկական կողմին, և կջանան դրա համար զանազան հիմնավորումներ ու բացատրություններ փնտրել, հավելենք նաև նախագահի ելույթում առանձնահատուկ տեղ գրաված ևս մի հղում, որն այս դեպքում ուներ կոնկրետ հասցեատեր և հիշեցնում էր վերջիններիս այն չեզոք, անարձագանք պահվածքի մասին, ինչը մեծապես նպաստել էր ներկայիս լարվածությանը: Վստահեցնելով, որ ձեռնարկվելու են բոլոր քայլերը սահմաններն անառիկ պահելու ու հայ զինվորի կյանքի անվտանգության համար, նախագահն ասաց. «Որովհետև շարունակվում են սադրանքները, որովհետև շարունակվում են կրակոցները, զոհվում են մարդիկ, ու ոչ բոլորն են պատշաճ ուշադրության արժանացնում Ադրբեջանի այսպիսի պահվածքը»:
Իրավճակի սրումն այլևս որևէ մեկի մոտ կասկած չի հարուցում: Այսօր անհամեմատ ավելի քիչ է խոսվում այն մասին, որ պատերազմի վերսկսման հավանականությունը կարելի է բացառել: Դժվար է միանշանակ ասել, թե ինչ է սա` իրատեսությու՞ն, ստեղծված կացությունը վերագնահատելու նոր փո՞րձ կամ գուցե սպառնալիքներին հակահարված տալու նոր մարտավարությու՞ն: Ամեն դեպքում հակամարտող երկու կողմերն էլ հիմա չեն թաքցնում այն հանգամանքը, որ իրենք լրջորեն դիտարկում են խնդիրը հանգուցալուծելու նաև այս տարբերակը:
Իսկ մինչ այդ ադրբեջանական կողմը որոշեց արձագանքել ղարաբաղյան զորավարժություններին ոչ թե տագնապ ու ահազանգ հնչեցնող շեշտադրությամբ, այլ քամահրանքով: Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության մամուլի ծառայությունն իր տարածած հաղորդագրության մեջ դրանք անվանեց ոչ այլ կերպ, քան «մանկական խաղեր»: «Դա ամենևին էլ մարտական պատրաստականության բարձրացման համար չի արվում: Նրանց զորավարժությունները արդեն հիշեցնում են մանկական խաղեր: Այլ գնահատական չի կարող լինել: Հայերը, հավաքելով 5-6 տանկ ու 1-2 այլ ռազմական մեքենաներ, երբեմն երկու անգամ կրակելով, դա անվանում են Հայաստանի կողմից անցկացվող լայնամասշտաբ զորավարժություններ»,- ասվում էր Բաքվի գրավոր տեսակետում:
Թե այդ վտանգավոր խաղերը որքանով են մանկական և ինչի կարող են հանգեցնել, Բաքվում թերևս դեռ չեն մոռացել: Մի անգամ նրանք արդեն փորձեցին մտնել խաղի մեջ և դուրս եկան այնտեղից մեծ հիասթափությամբ: Իսկ Ղարաբաղի Պաշտպանության բանակն ինչպես նախկինում, այնպես էլ այսօր կարծես թե որևէ ցանկություն ու տրամադրություն չունի անիմաստ համազարկեր հնչեցնելու:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: