Tag Archives: մտավորական

ՀԱՅ ԳՐՈՂԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐ

12 Հնվ

Կար մի հրաշալի մանկագիր ու մանկավարժ՝ Հակոբ Աղաբաբ: Բոլորի կողմից սիրված ու հարգված այս մարդը ամբողջ կյանքում մի մեծ խնդիր ունեցավ՝ ոչ մի կերպ չէր կարողանում կերակրել ու պահել իր ընտանիքը: Եվ ահա ճարահատյալ նա դիմում է ծայրահեղ միջոցի. որոշում է կիրակի օրերին առևտրով զբաղվել: Գնում էր մոտակա գյուղերը, այնտեղից մի արկղ խնձոր էր բերում և շուկայում նստած սկսում էր վաճառել: Կարիքը մարդուն ստիպում էր երբեմն անել բաներ, որ հարիր չէր իր էությանը: Պատմում են, որ Աղաբաբը նույնիսկ բարձր ձայնով «էստի համեցեք» էր կանչում, և շատ քաղաքացիներ՝ ճանաչելով նրան, գնումներ էին կատարում հենց նրանից՝ ավելի շատ գրողին օգնելու, քան դրա անհրաժեշտությունից դրդված:
Ժամանակակիցներից մեկը ահա թե ինչ է պատմում. «…Այս երևույթը կատաղեցնում էր արհեստով պտղավաճառներին, որոնց ապրանքը թե ավելի լավն էր, թե ավելի էժան: Եվ դա պատճառ էր դառնում, որ նրան չարամտորեն ծաղրեին ու կռիվ փնտրեին խնձոր ծախող վարժապետի հետ…»:
Աղաբաբն այս հարցում բացառություն չէր: Շատ ու շատ հայ մտավորականներ են ապրել ծայրահեղ թշվառության մեջ: Նրանք, ովքեր չունեին Աղաբաբի «համարձակությունը», շուկա էին տանում իրենց տան իրերը և փոխանակում հացի, կարտոֆիլի կամ եգիպտացորենի հետ:
«Ոչ միայն հացիվ»-ը կուշտ մարդու պատգամն է:

© Հովիկ Չարխչյանскачанные файлы

Մարդուն պահելն է հերոսություն. երկիրն առանց մարդու դատարկ արոտավայր է…

10 Փտր

Արցախյան շարժման 27- ամյակի առիթով  Times.amը կներկայացնի հարցազրույցների շարք՝ «Դեպի միացում»  կամ  «Բաժանում  միացումից հետո» վերտառությամբ: Զրուցակիցները լինելու են տարբեր ոլորտի ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ շարքային քաղաքացի, ով  մասնակից է  եղել  շարժմանը,  «միացման» ցույցերինՇարքի  առաջին հարցազրույցը գրող, գրականագետ ՀՈՎԻԿ ՉԱՐԽՉՅԱՆԻ հետ է, ով 1996-98-ին եղել է ՀՀ պաշտպանության նախարարության լրատվության ու քարոզչության վարչության պետի տեղակալ։

-1988 թվականի  փետրվարի 12-ին Ստեփանակերտում տեղի ունեցավ ժողովրդական առաջին զանգվածային ցույցը՝ ԼՂԻՄ-ը Հայաստանի հետ վերամիավորվելու պահանջով:  Իսկ  արդեն փետրվարի 20-ին ԼՂԻՄ-ի ժողովրդական պատգամավորների մարզային խորհուրդը որոշում ընդունեց անջատվել Ադրբեջանից և վերամիավորվել ՄայրՀայրենիքի` Հայաստանի հետ և տեղի ունեցավ  արցախյան առաջին ցույցը Երևանում: Ավելի ուշ՝ 1989-ի դեկտեմբերի մեկին Երևանում կայացած ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և ԼՂԻՄ Ազգային խորհրդի միացյալ նիստում ընդունվեց պատմական որոշում` Հայաստանի հետ Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին: Բայց հետո երբեմնի Ազատության հրապարակում հնչող «Միացումից» հեռացանք և ունեցանք Անկախ Արցախ և Անկախ Հայաստանի Հանրապետություն: Այն ժամանակվա իշխանությունների և դրան հաջորդածների ներկայացուցիչները, քաղաքական շրջանակները տվել են  «Միացումից» շեղման քաղաքական,  ռազմական կամ  ռազմաքաղաքական հիմնավորումները: Ըստ Ձեզ՝ կա՞ր սրա նաև հասարա-քաղաքական կողմը, այլ պատճառներ:

Սովորաբար 88-ի շարժման այսպիսի բնորոշումներ կան՝ Անկախության համար պայքար, զարթոնքի ժամանակաշրջան և այլնԲայց մի հանգամանք կա, որն անտեսվել է, այն է՝ ովքե՞ր էին Անկախության համար պայքարողները: Դա մի սերունդ էր, որին ներարկվել էր  խորհրդային գաղափարախոսություն, բայց նրանք ոտքի կանգնեցին և պահանջեցին այն ամենը, ինչն ունեցանք: Սա ապացուցում է, որ քարոզչությունը, գաղափարախոսությունը  և  մնացածը մեծ հաշվով  դատարկ  բաներ  են: Եթե քո արյան մեջ գենետիկան նստած է այն, ինչը ստիպում  է այդպիսին լինելաշխարհում ոչ մի գործոն չի կարող քեզ վրա ազդել  կամ  մեղմել ցանկությունդ: Իսկ ինչո՞ւ հրաժարվեցինքորովհետև  հոգևոր աշխարհից  անցում կատարեցինք դեպի նյութականը: Ի վերջո, բացի մարդկային հարաբերություններից կան նաև առևտրային, ֆինանսական հարաբերություններ, սեփականության ապահովման խնդիրներ: Եվ այդ ժամանակ հայրենիքը նեղանումնեղանում  և հայտնվում է չորս պատերի սահմաններում, որը քո տունն է, քո մասնավոր տարածքըԱյ այդ սահմանների նեղացումն էլ հենց բերեց սրան՝ մեր մաշկը սկսեց ավելի մոտիկ լինել մեզ:

Սրան հաջորդեցին ցավալի 90-ականները, երբ ընդամենը մի 10.000 տղա երկիր էր պահում, իսկ ի՞նչ էին անում մյուներըԵս շատ լավ հիշում եմ այդ տարիները, երբ Երևանում հազարավոր մարդիկ կային, ովքեր գաղափար չունեին, որ պատերազմ է ընթանում: Նրանք իրենց կենցաղով էին, և իրենց առօրյան բնավ չէր հուշում, որ երկիրը պատերազմի մեջ է: Ես երբեմն բաներ եմ ասում, որոնց համար ինձ մեղադրում են, բայց տեսեք՝ զինվորական օրենքներով  դասալիք է համարվում այն մարդը, ով լքում է դիրքերը, և նրան պատժվում են պատերազմական օրենքներով: Եվ ուրեմն այն մարդկանց նկատմամբ, որոնք պատերազմի օրերին երկիրը լքեցին, պետք է ընդգծված վերաբերմունք ունենալ: Հայրենիքդ վտանգի մեջ է, իսկ դու թողնում ու գնում ես: Ի՞նչ է սա, եթե ոչ` դասալքությունովքե՞ր  են նրանք, եթե ոչ` դասալիքներ: Հետո էլ այդպիսիք հեռուներից սիրում են հայրենիքը, հեռուներից խորհուրդներ են տալիս: Էս երկիրը պետք է ընդգծված վերաբերմունք ունենա դրանց, հատկապես 1990-94-ին գնացածների նկատմամբ: Երկիրդ վտանգի մեջ է, ո՞ւր ես թողնումգնում: Ինչի՞ն ես սպասում. որ մեկ ուրիշը քո փոխարեն պայքարի, շտկի, հետո դու գա՞ս: Ահա այս կարգի կորուստներ ունեցանք 1988-ից հետո, ցավալի կորուստներ: Ու եթե ձեռքբերումների մասին ենք խոսում՝ անկախություն, պատերազմում հաղթանակ, ապա սրանց կողքին  պիտի նշենք նաև կորուստներըորովհետև   իրականությունից ոչ  մի տեղ  չես փախչի:

-Հայաստան-Արցախ վերամիավորման ձախողման համար Արցախում մեղադրում են այդ  ժամանակվա ՀՀ  իշխանություններին: Արդյո՞ք հասարակության մակարդակով սրան պատրաստ ենք կամ գնում ենք սրան:

Անկեղծ ասած՝ պատմության մեջ անձնավորված մեղադրանքները երբեմն պարզապես մերկապարանոց են լինում: Այս իրադարձություններում հանգամանքների հսկայական շղթա, փաթեթ կա, որ բերումհագեցնում են նման իրավիճակի: Պատմությունը տարիներ հետո ամեն ինչ իր տեղն է  դնելու: Ինչ վերաբերում  է հասարակության ընկալմանը, ապա  մարդկանց նախ պիտի հոգեբանորեն, գաղափարապես  պատրաստել: Բայց եթե կա արժեքների խեղաթյուրումնա  չի  ընկալի իրականությունն այնպես, ինչպես  որ է: Այսօր մի իրականության մեջ Ղարաբաղի խնդիրն է, մեկ ուրիշ իրականության մեջ մենք ենք ապրում: Մի  իրականության մեջ մեր հաղթանակներ են , մյուսում՝ մենք ենք` մեր կորուստների ու պարտությունների հետ: Եվ քանի դեռ այդ երկուսի միաձուլումը չի կայացել, այդ խնդիրներն անընդհատ  ունենալու  ենք: Պատմական բազմաթիվ դեպքեր են հայտնի, երբ ունեցածը չենք գնահատել ինչպես հարկն է, և արդյունքում այն կորստի ենք մատնել : Ասածիս լավագույն ապացույցը Կարսի անկումն էր:

— Ակտիվորեն Արցախի միջազգային ճանաչման հարց ենք առաջ տանում, միաժամանակ, և  Արցախում,  և  ՀՀ-ում  պաշտոնական մակարդակով  վստահեցնում են,  թե  մի օր  լինելու  է  վերամիավորումը:

Այսօրվա աշխարհաքաղաքական զարգացումներն արմատապես տարբերվում են այն քաղաքական դրսևորումներից, որ կար 50 տարի առաջ: Այսօր ամենուր գործում են երկակի ստանդարտները: Իսկ եթե մի խնդրի վերաբերյալ գոյություն ունի  2 ստանդարտ, դա արդեն ստանդարտ չի: Տեսեք, Արցախը չի գտնում իր լուծումը  միջազգային հարթակում, բայց աշխարհի մեկ այլ անկյունում զարգացումներն այնպիսի անսպասելի հանգուցալուծում կարող են թելադրել, որ միանգամայն անսպասելի էր: Օրինակ՝ Ղրիմի անջատումն Ուկրաինայից և  միացումը ՌԴինկամ Վրաստանի տարածքային կորուստները՝ Աբխազիա, Հարավային Օսիա: Ըստ այդմ՝ չի բացառվում, որ մի օր  էլ մենք ունենանք  այնինչին 20 տարի է` ձգտում ենք: Բայց  նախ պիտի հստակեցնենք, թե ինչ  ենք ուզում: Ոմանց այսօր թվում է, թե  երկու  հայկական պետություն ունենալը նպաստավոր է, ասում են՝ դե ՄԱԿում 2 ձայն կլինի և այլն Մյուս հատվածը, որ գիտի ինչ  է երկու պետականություն ունենալը (պատմության ընթացքում ունեցել և կորցրել ենք), հակված է պնդելու, որ չկա ավելի լավ տարբերակ, քան միավորումը: 1988-ին սրան էինք գնում, հետո  հեռացանք՝ տարբեր հանգամանքների բերումով, հիմա և  ժողովրդի, և  իշխանության մոտ  մի տեսակ սպասողական  վիճակ է:

-Այսինքն՝ ամեն ինչ  անում ենք դեպի հեռացում և ասում՝ մի օր միավորվելու ենք…

Իհարկե, բայց հեռանկարը հասկանալու և լուծումներ առաջարկելու համար ավելի շատ ինֆորմացիայի կարիք կա, ինչը, ցավոք, մենք չենք  տիրապետում: Ի վերջո, ցանկացած տարակարծություն նաև ինֆորմացիայի պակասից է գալիս: Մենք  չենք տիրապետում   ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման ամբողջ  գործընթացի մանրամասներին, դրանից բխող հնարավոր հետևանքներին, ուստի ամեն ինչ կառուցված է ենթադրությունների վրա: Երբ հարցնես իշխանություններին, կասեն, որ 6 հոգի է  տիրապետում գործընթացին: Եվ մենք ստիպված ենք ապավինել այդ 6 հոգու հեռատեսությանն ու  հնարամտությանը՝ դրանից ելնելով  կանխորոշել  ապագան:

-1988-ի «Միացումից» գանք 2015-ի  բերձորյան «բաժանման»:

Մի օրինակ բերեմ: Պատահում է, չէ՞, որ երկար տարիների ընկերները հանկարծ մի փոքրիկ, աննշան միջադեպի պատճառով  կարող են  իրարից բաժանվելԶարմանալի է, որ աննշան հակասությունը կարող է մոռացության տալ, որ ժամանակին հարազատներ են եղել, և տարիների մտերմությունն  ու հավատարմությունը մի վայրկյանում մղվում է երկրորդ պլան: Հիմա  նույնն այդ դեպքում էր. մի իրավիճակ ունեցանք, երբ մոռացանք, թե ինչն է  կապել մեզ իրար՝ նույն երկիրն ենք, նույն  ժողովուրդը, նույն  հողն  ու ջուրը: Ես թշնամի եմ  համարում նրան, ով Արցախը բաժանում  է ՀՀից  կամ հակառակը: Ուրիշ  բառ  չեմ կարող գտնել, որովհետև ցանկացած քայլ ժողովրդի և պետության դեմ` դա թշնամություն է: Սա աններելի է, միաժամանակ աններելի է այն մարդկանց արարքը, ովքեր այս միջադեպի հեղինակներն են, ովքեր անում են քայլեր՝ լավ իմանալով, թե դա ինչի կհանգեցնի: Այստեղ ժողովրդի վերաբերմունքը պիտի միանշանակ լինի: Երբ ծնողն իր զավակին դաստիարակում է, պատահում է նաև այնպես, որ մի թեթև ապտակ էլ է հասցնում: Բայց դա չի նշանակում, թե երեխան այլևս նրանը չի: Չի նշանակում, որ զավակը պիտի լցվի հիշաչարությամբ ու ատելությամբ: Նա էլ իմ զավակն է, ես իր հայրն եմ, այլապես ինչպես  ձևավորենք ու պահպանենք ընտանիք, երբ ամեն միջադեպից հետոՆերելը լուրջ բան է, թշնամուն պիտի  չներես, բայց քոնին պարտավոր ես: Ես չեմ հասկանում՝ ինչպես կարելի  է   թշնամուն   ներել, միևնույն ժամանակ  չեմ  հասկանում, թե   ինչպես կարելի է հարազատին չներել: Իսկ ՀայաստանԱրցախ տարանջատման մասին շշուկներն անգամ օրորոցում պիտի խեղդել:

-Արցախի ղեկավարությունից  շատ ուղիղ ասացին, որ իրենք չեն խառնվում  ՀՀ-ի ներքին խնդիրներին, ՀՀ-ն  էլ  չպետք է  խառնվի  իրենց  խնդիրներին:

Արդարացում չկա դրան: Ինչքան էլ գիտենք, թե ինչու ենք այսօր առաձին պետություններ, բայց մեզ համար էլ հո առանձին չե՞նք: Չի կարող լինի մեր ու ձերԱյդ բաժանումը ոչ մի լավ բանի չի բերի: Կարող ենք օտարի աչքին թոզ փչել, բայց մեր աչքին  ինչի՞  փչենք:

— Մեր սխալն այն  չէ՞ նաև, որ  ամեն օր հերոսներ և չհերոսներ ենք փնտրում, այն դեպքում, երբ, օրինակ, հերոսը մեր կողքին է, մեզանից հեռու չէ:

Մի քանի օր առաջ երիտասարդների հետ էի խոսում և հարց տվեցի՝ տեսե՞լ եք, որ մի հողագործի մեդալ տան, մրցանակ տան, որովհետև լավ հողագործ է: Իհարկե՝ ոչ: Մեզ համար հերոսը նա է, ով զոհվել է, կենդանի հերոս ունենալ չենք ուզումՄինչդեռ մեր շուրջ կարելի է հարյուրներով գտնել հերոսական մարդկանց, օրինակ՝  նա ով առավոտյան գնում է աշխատանքի և իր գործն անում է բարեխղճորեն: Մենք վաղուց դադարել ենք նաև կենտրոնանալ անհատի վրա, փոխարենը խոսում ենք հասարակությունից, ժողովրդից ամբոխից, սոցիալական խմբերից: Անհատը մեռել է մեզ համար: Բայց երկիրն անհատով է երկիրԻնչ ասել է երկիր առանց մարդու, դա դատարկ արոտավայր է, լեռներ, ձորեր, դաշտավայրեր…  Երբ ասում ես` երկիր ես պահում, ուրեմն՝ դու պահում ես այն մարդուն, ով ապրում է այս երկրում: Մարդուն պահելն է հերոսություն:

Մի վատ երևույթ էլ կա՝ մարդուն վարկաբեկում են անպատժելիության մթնոլորտում: Օրը ցերելով  մարդուն կանպատվեն, կզրպարտեն և  նա  կմնա անպաշտպանչի իմանա`  ինչպես վարվի` արդարանա՞, թե՞Ամեն մեկը պիտի հասկանա, որ դիմացինին վարկաբեկելն անբարոյականություն է, սա էլ հասարակության կրթվածությունից է գալիս: Ազատությունն ընկալվել է սխալ՝ ով ինչ ուզի` ասի ու անի: Իրավունքների մասին բոլորը հիշում են, բայց մոռանում են պարտականությունների մասին: Միտինգ են անում, բողոքում են, խոսում իրավունքներից, բայց հենց հարցնես պարտականություններից, այդտեղ խոսակցությունը կավարտվի: Այսօր մարդիկ կան, որոնք կարծես ծնվել են  ուրիշների արածները գնահատելու համար, իսկ  իրենք ինչ են անում՝ էս պետության համար, երկրի, էս ժողովրդի համար: Ոչինչ… Այսօր մի ամբողջ հասարակություն անպաշտպան է ագրեսիվ փոքրամասնությունիցորը   բզկտում ու տրորում է իր ճանապարհին հայտնված ամեն  ինչ:

-Խոսք գնաց կենդանի հերոսների   մասին,  չվարկաբեկելու,  բայց երիտասարդը, ով ծնվել է պատերազմից հետո, չի ճանաչում  կռվածին և հանկարծ լսում է, որ մեկ ուրիշ պատերազմի մասնակից քաղաքական նախասիրություններից և  հայացքներից ելնելով  ասում է՝ նա չի կռվել, ընդամենը մի փամփուշտ է կրակել և այլն, և այլն: Եվ այդ երիտասարդին այլ բան չի մնում, քան հավատալ: Այսինքն՝ այստեղ ավագ սերունդը գործ ունեն անելու: Իսկ այն, ինչ տեսնում ենք կռվածների շրջանում, վտանգավոր է չափազանց:

Ես միշտ այս դեպքում հարցին հարցով եմ  պատասխանում՝ ո՞վ է հերոսը, խրամատում նստած զինվո՞րը, թե՞ նա, ով հաց էր ուղակում նրան: Իմ կարծիքով՝  երկուսն էլ և հավասարապես: Այսօր, երբ  տարանջատում ենք՝ թե նա, ով առաջին գծում է եղել՝ հերոս է, իսկ ով թիկունքում էր՝ հերոս չէ, կոպիտ սխալ է: Այստեղ կարևորը արարքի արժեքն է: Գրականության մեջ մեկը կարող է ընդամենը  մեկ գիրք գրել և ճանաչված գրող լինել, մյուսը մի սար գիրք կգրի և այդպես էլ ընթերցող չի ունենա: Նույնն է կյանքում է: Չի կարելի ասել՝ ես էսքան փամփուշտ եմ կրակել, ես չորս  շաբաթ քեզանից  ավել եմ մնացել, ուրեմն՝ չորս շաբաթով ավել հերոս եմ: Հերոս է նաև, ով երկրի համար գնացել, կռվել է, բոլոր գնացածներն են հերոսներորովհետև դա կամավորական կռիվ էր, պարտադրաբար չեն տարել: Իսկ ով տարանտաջում է, մատնում է իր հերոս չլինելը: Զինվորականությունը մասնագիտություն է և ոչ թե հերոսություն: Այսինքն՝ պետք է գնահատել արարքը, ոչ թե համազգեստն ու ուսադիրներըՄարդը չի կարող կանգնել մի բարձր տեղ և ասել՝ ես հերոս եմ, ինձ փառաբանեք: Դա պատմությունն է  որոշումՊատմությունը շատ լավ խմբագիր և սրբագրիչ է, իր տեղը կդնի արժանավորին, իսկ ավելորդը շպրտելով  դուրս: Ժամանակին էնքան հերոսների են փնովել, պիտակներ կպցրելբայց դա  եղել  է այնպես, ինչպես  Արարատին նետված քար: Քարը դիպել ու ընկել է, իսկ Արարատը մնացել է կանգուն:

-Եվ այս  իրողությունում  մտավորականների պասիվություն, չեզոք կեցվածք:

Ես կարծում եմ` ոչ միշտ է ճիշտ աղաղկել- պահանջել, թե  ո՞ւր է  մտավորականը: Իսկ որտե՞ղ նա պիտի լինի: Մտավորականի տեղը իր գրասեղանի մոտ է,   իր երաժշտական գործիքի մոտ, իր արվեստանոցում, նկարահանման հրապարակումդասախոսության սրահում: Ինքը քաղաքագետ չի, ռազմագետ չի, կուսակցական գործիչ չի, դու իզուր ես նրանից ավելին ակնկալում, նրան պետք չի կարգել առաջնորդ: Գնա դիտիր նրա ֆիլմերը, ներկայացումները, լսիր  երաժշտությունը, կարդա գրքերը և ըստ դրա դատիր մտավորականիդ: Ասել, թե  ով մասնակցում է միտինգներին ու ակցիաներին, նա է լավ մտավորականը, սխալ մոտեցում է: Այդ դեպքում նա ոչ թե  լավ մտավորական, այլ  լավ ակտիվիստ կլինի: Պահանջները ճիշտ չենք  դնում: Քաղաքական պայքարի մեջ  ասել, թե ուր է մտավորականը, ճիշտ չէՆա պիտի լինի ոչ թե քաղաքական գործիչ, այլ ունենա քաղաքացիական դիրքորոշում, որը կարող է արտահայտել իր գործերի միջոցով, այն դաշտում, որն իրենն է, որտեղ ինքն ուժեղ է:

— Գաղտնիք չէ, որ այսօր  մշակութային ոլորտը սերտաճած է իշխանության հետ: Եվ անգամ իրենց ոլորտին վերաբերող խնդիրներին շատերը վախենում են մոտենալ, քննադատել, կպնել, օրինակ՝ թուրք ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքինի Հայոց ցեղասպանության թեմայով նկարահանած «Սպի» ֆիլմի հետ կապված՝ որպես հայ վիրավորված լինելով:

Միշտ էլ կգտնվեն պնակալեզ, ովքեր փորձում են ներկայանալ ազգի երևելիներ: Իսկական մտավորականները նրանք չեն, և մարդիկ տեսնում ու հասկանում են դա: Իսկական մտավորականը չի փորձի վախվորած, կռանալով  ինչոր բան մուրալ վերևներից, եթե նույնիսկ քաղցած մնա: Կեղծ մտավորականի թևի տակ կարող ենք լիքը պատվոգրեր տեսնել, կրծքին՝ մեդալներ: Բայց դա անարժեք բան է: Պատմությանը նայեք՝ Չարենցը ոչ մրցանակ ուներ, ոչ կոչում, բայց  Չարենցն էր: Վիլյամ Սարոյանին ԱՄՆի բարձրագույն մրցանակ և  խոշոր դրամական պարգև էին շնորհել, բայց  նա հրաժարվեց՝ ասելով, որ կա ավելի վեհ ու թանկ բան` մտավորականի ազատությունըՎերջին 100 տարվա մամուլը թերթեք: Քանի-քանի անունների կհանդիպեք, որոնց մասին գրվել է գրեթե ամեն օր, բայց այսօր դրանց անունները ջնջվել ու մոռացվել են: Ահա սա է լինելու գնահատականը: Ուրեմն թող ամեն ոք իր գործն անի խղճով և ազնվորեն: Այդ դեպքում միայն մնք իրավունք կունենանք հուսալ ու ակնկալել ձեռքբերումներ:

Հարցազրույցը վարեց ՄԱՐԻԱՄ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸՀովիկ Չարխչյան Hovik Charkhchyan

ԿՈՍՏԱՆ ԶԱՐՅԱՆ

14 Մյս

Էս ժողովրդի դժբախտություններից մեկն էլ իր կես զարգացած, քաղքենի, տափակ սրտով և տափակ խելքով մտավորականներն են… Պառավ աղջիկների նման նախանձոտ, լեղի և հիմար… Էդ մարդկանց համար հայրենիքը կուսակցությունն է, իսկ կուսակցությունը` հավնոց, ծռտով ու կուտով լցված հավնոց…

Վանդակը ընկած սկյուռի նման պտույտ են գալիս նույն աժան և մաշված գաղափարների շուրջը, և այն, ինչ որ անվանում են գաղափար, ուրիշ բան չի, եթե ոչ եղունգները կրծելու նման վատ սովորություն…

«Նավը լերան վրա»1

ՅՈՒՍՈՒՖ ԻԴՐԻՍ

13 Ապր

Հատվածներ «Ֆարֆուրները» պիեսից

Ֆարֆուր- Աշխատիր որպես մտավորական:
Սիդ- Իսկ ի՞նչ են անուն այդ մտավորականները ձեզ մոտ:
Ֆարֆուր- Ոչինչ էլ չեն անում:
Սիդ- Ինչպե՞ս թե՝ ոչինչ չեն անում:
Ֆարֆուր- Քո այդ հարցը վկայում է, որ դու մտավորական չես:

* * *
Ֆարֆուր- …Աշխատիր պետական ծառայող: Դու դրա համար ընդունակություններ ունես:
Սիդ- Այդ ինչպե՞ս:
Ֆարֆուր- Չե՞ս ուզում քո անկյունը ունենալ, որտեղ կարող ես քնել և երազում տեսնել, որ երազ ես տեսնում: Աշխատավարձից աշխատավարձ դու մի ամբողջ ամիս կունենաս երազ տեսնելու համար:

* * *
Սիդ- Քանի դեռ ես քո տերն եմ, իմ կարծիքը քոնից ավելի լավն է:
Ֆարֆուր- Նույնիսկ եթե իմ կարծիքը ճիշտ է, իսկ քոնը՝ սխա՞լ:
Սիդ- Որդիս, ճիշտ և սխալ կարծիքը որոշվում է այսպես. ճիշտ կարծիքը իմ կարծիքն է, իսկ սխալ կարծիքը՝ քոնը:

* * *
Ֆարֆուր- …Ինչու՞ ես դու տեր, և ինչու՞ եմ ես Ֆարֆուր:
Սիդ- Որովհետև յուրաքանչյուր տեր պետք է ունենա Ֆարֆուր:
Ֆարֆուր- Ինչու՞:
Սիդ- Որովհետև յուրաքանչյուր Ֆարֆուր պետք է տեր ունենա:
Ֆարֆուր- Բայց ինչու՞ պետք է ունենա:
Սիդ- Որովհետև այդպես է: Պետք է, նշանակում է՝ պետք է:
Ֆարֆուր- Պիեսու՞մ, նկատի ունես:
Սիդ- Պիեսում և պիեսից դուրս: Ամեն, ամեն տեղ: Այդպես է պետք… Յուրաքանչյուր ոք կամ լինում է տեր, կամ լինում է Ֆարֆուր: Ամեն Ֆարֆուր տեր ունի, և ամեն տեր ունի Ֆարֆուր:

* * *
Սիդ- Ֆարֆուր, եղբայրս, մեզ պետք է մեկը, որը կղեկավարի մեզ:
Ֆարֆուր- Ինչու՞ է պետք… Բնավ պետք չէ:
Սիդ- Գոնե նրա համար, որ ասի, թե երբ ենք մենք աշխատելու և երբ ենք հանգստանալու:
Ֆարֆուր- Ամեն մեկը ինքն է իրեն ասում:
Սիդ- Շատ լավ, ուրեմն հիմա ես ինքս կասեմ՝ հանգստացիր, ո՜վ ինքս: Վերջ, ես հանգստանում եմ:

* * *
Ֆարֆուր- Ես գոնե մեկ օրենք գիտեմ, ով աշխարհ, որը վերաբերվում է մարդկանց: Եվ Ալլահը վկա, այդ օրենքը չափազանց պարզ է… Օրենք, որ ես քեզ նման եմ, և դու ինձ նման ես: Եվ մենք պետք է մաքրենք մեր հարաբերությունները աշխատողի և աշխատացնողի, ամբոխի և պատասխանատուի, Ֆարֆուրի և տիրոջ, գիտունի և տգետի, ուժեղի և թույլի հարաբերություններից: Մարդկության օրենքը, ով աշխարհ, ինը ամիսների և մեր կերած կաթի օրենքը, այն օրենքը, որ ղեկավարել է մեզ, երբ մենք փոքր էինք և թրջում էինք մեր անկողնում, օրենքը, որը թույլ է տալիս բոլոր երեխաներին լինել եղբայրներ: Նրանց մեջ չկան ոչ Սիդ և ոչ Ֆարֆուր: Բնության օրենքը, կենդանիների օրենքը, երբ առյուծը չունի տեր առյուծ, և ոչ մի ագռավ Ֆարֆուր չէ ուրիշ ագռավի մոտ:

ԷՈՒՋԵՆԻՈ ՄՈՆՏԱԼԵ

22 Հկտ

Մտավորականը ախցանը համեմում է լիմոնի յուղով:
Մտավորականը կարծում է, թե Վերդիին շատ ուշ է հաջողվել տիրապետել իր փեշակին, քանի որ ծեր հասակում է ստեղծել իր մեծագույն գլուխգործոցը` Ֆալստաֆը:
Մտավորականը գերադասում է մաքուր երաժշտություն, հատկապես Բախինը /որի անունն արտասանում է քմային ուժեղ շեշտադրությամբ/:
Մտավորականը դուրս է գալիս Կոմունիստական Կուսակցության շարքերից, սակայն չի համարում, որ ճիշտ են նրանք, ովքեր երբեք չեն անդամակցել այս կուսակցությանը:
Մտավորականը կարող է նաև հայտնաբերել Վերդիին, սակայն այդ դեպքում, նրա հասցրած վնասն ավելի մեծ կլինի:
Մտավորականը կարծում է, թե ժամանակակից պոեզիան հումանիստական չէ, սակայն թուլություն ունի վերացական նկարչության հանդեպ:
Մտավորականը, վերջնականապես եզրակացնում է, որ ժամանակակից պոեզիան հագեցած է հումանիզմով,- ահա թե ինչու է աղետն անկասելի:
Մտավորականը ՙՊայացներ՚-ի նախերգանքը շփոթում է ՙՁոն Ցնծության՚ հետ, բայց բողոքում է, թե իտալերեն լեզուն նվազ երաժշտական է:
Մտավորականը որոշում է դուրս գալ փղոսկրե աշտարակից: Բարեբախտաբար, ոչ-ոք դա չի նկատում:
Մտավորականը համոզված է, որ արվեստն իր համար է ստեղծված: Ավելի վատ կլինի, եթե նա կարծի, թե այն ժողովրդի համար է:
Մտավորականը երազում է դոլարով աշխատավարձ ստանալու մասին, և հայտարարում, թե ՙԵվրոպան պետք է միավորվի, այլապես` կկործանվի՚:
Մտավորականն աշխատավարձը դոլարով չի ստանում և ասում է, թե` ՙԱրևմուտքի մայրամուտը մոտ է՚:
Մտավորականը սիրում է բալետ, դոդեկաֆոնիկ երաժշտություն և B1 խմբի վիտամիններով հարուստ ապերիտիվներ:ՙԲայց` կոկտեյլը շատ չոր, խնդրում եմ՚:
Մտավորականը փայտե կոճակներով շապիկ է հագնում և ասում, թե Փարիզն անկում է ապրում:Գուցեև այդպես է, սակայն իսկական անկումն այն կլիներ, եթե Փարիզն նրա մասին մտածեր:Դժբախտաբար երբեմն այդպես պատահում է:ՙՍեն Ժերմեն դե Պրեն, սակայն, որոշակի ոճ դեռ պահպանում է…՚:
Մտավորականն ասում է, թե եկել է ինտելեկտուալիզմից հրաժարվելու պահը:
Մտավորականն ասում է, թե Շվեյցարիան ձանձրալի երկիր է:
Մտավորականն ասում է, թե Անգլիայում, վերջիվերջո, կերակուրն այնքան էլ վատը չէ:Ոչ մի կաթով սուրճ` սովը կոտրում է չինական թեյով և մրգօղիով: Մտավորականը փնտրում է իր ՙերկրորդ փեշակը՚: Իսկ առաջի՞նը:
Մտավորականը պաշտպանում է ազատությունը` մեկնելով Պրահա և Վարշավա, իսկ հարցաքննության ժամանակ ասում է, թե` ՙիրեն ստիպել են դա անել՚:
Մտավորականը գրական մրցանակ չի ստանում և ասում է, թե բոլոր մրցանակները մաֆիայի ձեռքում են:
Մտավորականը գրական մրցանակ է ստանում և ընդունում է, որ մաֆիա կոչվածի մեջ էլ ինչ-որ մի լավ բան կա: (ՙՆոր Քաղցր Ոճի՚ պոետներն էլ բանդայի անդամներ էին):
Մտավորականը բանաստեղծություններ է գրում, որոնք ոչ ոք չի կարդում, և եզրակացնում է, թե մեր ժամանակները պոեզիայի համար չեն:
Մտավորականն իր հեղինակած գրքերը չի վաճառում ու պահանջում է պետության միջամտությունը:
Մտավորականն ուզում է, որ պոեզիան լինի ժողովրդի համար, երաժշտությունը` ՙսերիալ՚, և նկարչությունը` վերացական, այսինքն` կոնկրետ:Մտավորականն ասում է, թե այն քննադատները, ովքեր իրենով չեն զբաղվում, սնանկ են: Մտավորականը հակվում է նեոռեալիզմին, որովհետև բուրժուազիան այլևս սպառված է: ՙՀետո, սակայն, անհրաժեշտ է նորովի արարել մարդուն՚:
Մտավորականը թարգմանվել, կամ թարգմանվելու է այլ լեզուներով: Իր հրատարակիչը ՙհաջողացրել է՚ նրա մի գրքի տպագրությունը:
Մտավորականը չի հանդուրժում արվեստի գործերին պետության միջամտությունը, սակայն բողոքում է, թե թատրոնն ու կինոն քիչ հատկացումներ են ստանում:
Մտավորականը կարծում է, թե անհրաժեշտ է բարեփոխել Ակադեմիան, որպեսզի ինքը նրա անդամը դառնա, և, հատկապես, որպեսզի անդամ չդառնան Ա-ն, Բ-ն, Գ-ն …
Մտավորականը դեմ է արվեստների պլանավորմանը, սակայն այն կարծիքին է, որ Ա-ին, Բ-ին և Գ-ին պետք է արգելել գրելը:
Մտավորականն ատում է երրորդ ուժը, որովհետև մերը` զանգվածների ժամանակն է:
Մտավորականն ատում է զանգվածներին ու կարծում, թե ՙՊարտեզ փակեալ՚ լավ բան է:
Մտավորականն ասում է, թե Շեքսպիրը եթե կենդանի լիներ` կինո կնկարահաներ: Իսկ առայժմ ինքն է ուզում դա անել:
Մտավորականը ժամադրության է գալիս լրագրերի մի խուրձ ձեռքին, ներողություն է խնդրում ուշանալու համար և հրաժեշտ տալիս` ասելով, թե պետք է մի տեղ գնա:Ու՞ր է գնալու: Պետք է ՙԳուշակության մրցույթ՚ հայտարարվի` դա իմանալու համար:

%d bloggers like this: