Tag Archives: մշակույթ

Առավելագույնը «կթել» մշակույթից՝ փոխարենը ոչինչ չտալով. Հովիկ Չարխչյան

9 Փտր

Կառավարության ծրագիրն արդեն երեք օր է հասանելի է հանրությանը։ Այն դեռ պետք է ներկայացվի Ազգային ժողով։ Օրենսդրի անդամները դեռ կհասցնեն իրենց կարծիքները հայտնել ծրագրի վերաբերյալ, իսկ տարբեր ոլորտների մասնագետներ արդեն փորձում են վերլուծել իրենց ոլորտին վերաբերող կետերը, համեմատում նախկին ծրագրերի հետ, փորձում գտնել տարբերություններ։

Գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց, որ կառավարության ծրագրի նախագծի՝ մշակույթին առնչվող բաժինն ընթերցելիս այնպիսի զգացողություն ես ունենում, որ սա նախկինում արդեն մի քանի անգամ ընթերցված շարադրանք է, և հիմա գործադիրն ընդամենը որոշել է թարմացնել մեր հիշողությունը:

Նրա գնահատմամբ, ծրագրում թվարկված բոլոր խոստումները և ուղենիշներն արդեն եղել են նախորդ տարիներին և մեկ անգամ չէ, որ ապացուցել են իրենց անլիարժեքությունը: Գրականագետն ասաց, որ ոլորտի ինքնադրսևորման մարտավարության որևէ նոր խոսք, փոփոխություն չկա, որն իր հերթին պիտի նշանակի, որ ներկա իշխանությունները մշակույթի հարցում տրվելու են իներցիային, ասել է, թե կլինի այնպես, ինչպես եղել է միշտ:

«Նպատակների իրագործման համար վերստին ընտրվել են հին, արդեն բարոյապես մաշված «գործիքները»՝ չունենալով ոչ մի թարմ, ինքնատիպ, ժամանակի հետ համահունչ կիրառական գաղափար կամ մեթոդաբանություն: Այդ իսկ պատճառով էլ այլևս զարմանալի չի թվում, որ, օրինակ, կառավարությունը պարտավորվում է պահպանել ու հանրայնացնել պատմամշակութային ժառանգությունը, իրականացնել քարոզչություն, խթանել հանրային լայն մասնակցությունը, բայց ոչ մի խոսք չկա նոր մշակույթի ստեղծման ու մատուցման համար տարրական պայմանների ապահովման մասին: Այլ կերպ ասած՝ իրենց եղածն էլ բավարար է, իսկ ցանկացած նոր բան թող իր գլխի ճարը տեսնի: Տպավորությունն այնպիսին է, որ սա ոչ թե պետության, այլ զբոսաշրջային մի ընկերության ծրագիր է, որը ջանում է առավելագույնը «կթել» մշակույթից՝ փոխարենը ոչինչ չտալով»,- նշեց Հովիկ Չարխչյանը:

Աղբյուր` Panorama.am12.thumb

 

Ցավալի է, որ նոր կառավարության համար մշակույթն անկարևոր ոլորտ է, բայց Մշակույթի նախարարությունն էլ չի արդարացրել իր գոյությունը․ Հ․ Չարխչյան

23 Դկտ

Գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը ՀՀ մշակույթի նախարարության օպտիմալացման խնդրում 2 երես է տեսնում։ Նա Tert.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ մի կողմից ցավալի է, որ նոր կառավարության համար մշակույթն անկարևոր ոլորտ է, մյուս կողմից էլ նկատեց, որ մշակույթի նախարարությունը գործունեության ընթացքում չի արդարացրել իր գոյությանը։ Միևնույն ժամանակ գրականագետը շեշտեց, որ մշակույթի նախարարությունը դեռևս մշակույթը չէ։

«Մշակույթ եղել է այն ժամանակ, երբ մեր երկիրը դեռևս մշակույթի նախարարություն չի ունեցել, այսինքն՝ մեկը մյուսով պայմանավորելն այնքան էլ ճիշտ չէ։ 2-րդ խնդիրը հետևյալն է՝ ինչո՞ւ են օպտիմալացնում մշակույթի նախարարությունը, որովհետև վերջին 30 տարվա ընթացքում այս նախարարություն ե՞րբ ու ինչո՞վ է արդարացրեց իր գոյությունը, ի՞նչ աշխատանք կատարեց մեր մշակույթի համար, որ հիմա մենք դուրս գանք, բողոքի ալիք բարձրացնենք, ասենք՝ էս ինչ ենք անում, կործանում եք մեր մշակույթը և այլն։ Այո՛, ցավալի է, որ նոր իշխանությունների համար մշակույթը դառնում է այնքան երկրորդական, որ կարելի է կրճատել նախարարությունը՝ դարձնելով մեկ այլ կառույցի կցորդ, մյուս կողմից էլ այն մարդիկ, ովքեր այսօր փողոց են դուրս եկել, գործադուլ են հայտարարել, լավ կլիներ, որ հետադարձ հայաց նետեին իրենց կատարած աշխատանքի վրա, տեսնեին ու հասկանային, թե իրենք ի՞նչ են արել մշակույթի համար»,- ասաց նա։

Հովիկ Չարխչյանը շեշտեց՝ մշակույթը ինչ-որ հանդիսություններ, միջոցառումներ կազմակերպելը չէ, հայկական մշակույթը բոլորովին այլ տեղում է։ Նա ցավով արձանագրեց, որ իրական մշակույթին, որով պետք է սերունդներ գան ու հպարտանան, բոլորովին տեր կանգնող չկա։ Գրականագետը նաև սխալ մոտեցում է համարում այն, որ կառավարությունն առանց մարդկանց հետ քննարկելու, առանց հարցը բամզակողմանի դիտարկելու, միանձնյա որոշում է կայացնում։

«Մյուս կողմից էլ միտումը շատ լավ հասկանում եմ, քանի որ գլխացավանք էր դարձել այդ նախարարությունը բոլորի գլխին, քանի որ ամեն անգամ, երբ որևէ խնդիր անմիջապես առնչվում էր նրա հետ, այդ նախարարությունը հանդես էր գալիս ինչ-որ արտառոց նախաձեռնություններով, ծրագրերով, իսկ մարդիկ էլ վրդովվում էին, ձայն էին բարձրացնում»,- ընդգծեց Չարխչյանը։

Պատասխանելով հարցին, թե ստացվում է՝ կառավարությունը խնդիրներին լուծում տալու փոխարեն գնում է ծայահեղ ճանապարհով, ինչ է որևէ մեկը չկա, որը կարող է այդ ոլորտն արժանավույնս կառավարել, նշեց, թե կրկին գնում ենք անձնավորման ճանապարհով, երբ ասում ենք, որ ոլորտի «գլխին» նոր մարդ բերելը հարցը կլուծի։

«Մեզ թվում է, որ եթե հիմա մի շատ լավ մարդու բերեն նախարար, ապա աշխարհն անմիջապես կփոխվի։ Այդպես չէ, հավատացեք՝ ամենալավ մշակութային գործիչն էլ գա էդտեղ ձախողվելու է ու գնա, որովհետև ընդհանուր համակարգն ու մոտեցումները ճիշտ չեն, մշակութային քաղաքականություն ո՛չ մշակվել է, ո՛չ սպասվում է, որ կմշակվի։ Ոչ մեկ չգիտի, թե նախարարության գործառույթը որն է, կամ ինչն է, որ իրենով է պայմանավորված է, բայց մնաց իրենցից դուրս։ Սա անհասկանալի կառույց է, ոչ մեկ այդպես էլ գլուխ չի հանում»,- շարունակեց Հովիկ Չարխչյանը։

Վերջինս գնահատմամբ՝ մշակույթի ոլորտում առաջացած բազմաթիվ խնդիրների լուծումները կան։ Հովիկ Չարխչյանը նաև համակարծիք չէ այն տեսակետի հետ, թե նոր իշխանություն մեջ չկան մշակույթով մտահոգ մարդիկ։ Նա նշեց, թե չի ցանկանա նման խիստ բնորոշում տալ, քանի որ կարծում է, որ մշակութային խնդիրներով մտահոգ մարդիկ կան, սակայն լուծումները չեն պատկերացնում։

«Լինում է չէ՞, որ մարդը մեծ ցանկություններ ունի, բայց պատկերացում չունի, թե այդ ցանկությունները ոնց իրագործի։ Դրա համար եմ ասում, որ պետք է խորհրդակցել մարդկանց հետ, չի կարելի միանգամից որոշումներ կայացնել։ Հայաստանում բազմաթիվ մասնագետներ ու մշակութային գործիչներ կան, կանչեք, զրուցեք այդ մարդկանց հետ։ Ձևական հավաքներ են կազմակերպում ու անունը դնում հանդիպում մշակույթի գործիչների հետ։ Բերում են մի ամբողջ դահլիճ լցնում, բեմի վրա մեկը կանգնում է խոսում, անունը դնում են քննարկում։ Ո՞վ է տեսել այդպիսի քննարկում, դա քննարկում չէ, մամուլի ասուլիս կամ միջոցառում է։ Քննարկման համար մանրակրկիտ մասնագիտական մոտեցումներ են պետք, ամեն ոլորտի համար պետք է հրավիրել այն մարդուն, ով տեղյակ է դրանից, ով անցել է այդ թոհուբոհի միջոցով, չի կարելի վերցնել ու մակերեսային մոտենալ»,-հավելեց Չարխչյանը։

«Մշակութային ոլորտ և՛առաջընթաց խորհրդանշող է, և՛ շատ պահպանողական է»,-ասաց Չարխչյանը՝ հավելելով, որ մշակույթի ոլորտում բազում ավանույթներ ու հնից եկած մեծ ժառանգություն կա։ Ըստ նրա՝ այս ամենը կառավարությունը պետք է հաշվի առնի, ոչ թե միանգամից արմատից անջատից։
ԱՆԻ ՕՀԱՆՅԱՆ
https://www.tert.am

maxresdefault.thumb

Մշակույթը հեղափոխությունից չի կարող ակնկալիք ունենալ․ Հովիկ Չարխչյան

23 Դկտ

Իրականում Մշակույթի նախարարությանը սպանեցին շատ դանդաղ․ Հովիկ Չարխչյան․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

23 Դկտ

Իրականում Մշակույթի նախարարությանը սպանեցին շատ դանդաղ՝ վարկաբեկելով և ոչնչացնելով, հասցնելով այն վիճակին, որ այդ նախարարության վերջին օրերն են, որովհետև այդ նախարարությունը տարիներ շարունակ եղել է քննադատության թիրախում, քանի որ այդպես էլ չհասկացավ, թե որն է իր իրական գործառույթը։ Այս մասին այսօր հրավիրված քննարկման ժամանակ, անդրադառնալով Մշակույթի նախարարության փակման մասին լուրերին, ասաց գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը՝ շեշտելով, որ այսօրվա իշխանություններն իրենց գլուխն ազատում են այդ մեծ հոգսից։ «Մենք ունենք մի Կառավարություն, որի համար Մշակույթի նախարարություն չկա այլևս, սրան զուգահեռ ունենք մի հասարակություն, որի համար մշակույթը շարունակում է մնալ առաջնային, բայց այս իշխանությունն այդպես էլ չհասկացավ, թե ինչ է նշանակում մշակութային քաղաքականություն, ինչն էլ բերեց նման դժբախտ իրավիճակի»,- ասաց գրականագետը։ Մանրամասները՝ տեսանյութում։

© factor.am

Մշակույթ-պետություն հարաբերությունները հասցնել նվազագույնի. երկուսն էլ շահած դուրս կգան. Հովիկ Չարխչյան

30 Հլս

Գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանի խոսքը «Բարեփոխումների աջակցության հանրային նախաձեռնության» կազմակերպած «Մշակույթ-արվեստ-պետություն. պահանջարկ-առաջարկ» թեմայով հանդիպում-քննարկմանը։

Ամեն անգամ, երբ խոսք է բացվում պետություն-մշակույթ հարաբերությունների մասին, խնդիր է առաջանում: Պետությունն ուզում է մշակույթին ծառայեցնել իր նպատակներին, մշակույթը չի ուզում ծառայեցվել, այլ ուզում է պետությանն օգտագործել իր համար առավել բարենպաստ միջավայր ստեղծելու համար: Եվ այս տեսանկյունից մոտենալով խնդրին՝ պետք է նշենք, որ պետք է այս մշակույթ-պետություն հարաբերությունները հասցնել նվազագույնի. երկուսն էլ շահած դուրս կգան:
Մենք պետականության կորուստ ունեցել ենք, բայց մշակույթի կորուստ չենք ունեցել: Մենք մշակույթ ունեցել ենք՝ անկախ նրանից, կար պետականություն, թե՝ չէ: Ընդհանրացնեմ. մշակույթ կա պետության ցանկությունից և գիտակցությունից անկախ: Մի՞թե մարդը պիտի մտածի՝ պետությունը լավ աչքով նայի, ստեղծագործեմ. մեծագույն մոլորություն է: Եթե մարդը տաղանդ չունի, տասներկու պետություն թիկունքին կանգնեցնենք, ոչ մի լավ բան չի ստեղծվի: Մյուս կողմից, պիտի չմոռանանք, որ մշակութային գործիչը ռոբինզոն չի, նա անկախ իրենից հարաբերվելու է թե պետության հետ, թե հանրության հետ: Եվ այս առումով՝ ցանկացած արվեստագետ՝ որպես քաղաքացի պիտի մտածի, որ ինքը պարտավոր է գործի դնել իր բոլոր հնարավորությունները, կարողությունները՝ նպաստելու պետության զարգացմանը: Այսինքն, այս հարաբերության մեջ արվեստագետն ավելի շատ բան ունի պետությանը տալու, քան պետությունը՝ արվեստագետին: Հատկապես, երբ մենք ապրում ենք մի ժամանակում, երբ հանրային կապ ապահովելու միջոցների մեջ ընտրությունը շատ մեծ է: Ներողություն արտահայտությանս համար, այսօրվա ամեն ֆեյսբուքի օգտատեր ավելի մեծ լսարան ունի, քան Քրիստոսը ժամանակին ունեցել է: Եթե դու ասելիք ունես, դու շատ հեշտ կարող ես դա անել. պետք չէ մահանա գտնել, թե ես այսպիսի լավ բան ուզում էի անել, իմ դեմ դռները փակեցին: Ցանկացած գրող տպագրվում է, ցանկացած երգիչ ունի իր լսարանը, ցանկացած բեմադիչ կարողանում է ներկայացնել՝ թե մտքում ինչ կա: Վստահեցնում եմ ձեզ, համենայն դեպս, անցած բոլոր տարիները դա են ապացուցում, որևէ լավ բան գետնին չի մնում:
Մշակութային ճգնաժամի պատճառը պետությունը չէ. վերջին երեսուն տարիներին ստեղծված պոեզիայի մեծ մասն աղբ է. այդպես ստացվեց. հասարակությունը չուզեց կարդալ, իմանալ: Մեր ընթերցողը չի ուզում կարդալ հայ հեղինակին: Գրողներ կան, որ տարվա մեջ յոթ գիրք են վաճառել. նույնիսկ իր հարազատները չեն ուզել կարդալ իր գիրքը, էլ ուր մնաց թե դրսում թարգմանվելու, այնտեղ մատուցվելու մասին խոսվեր: Այսինքն, նախ մենք պիտի լավ արտադրանք տանք, հետո պահանջենք, որ այն հասանելի դառնա լայն հանրությանը:
Ամփոփելով՝ հիշեցնեմ՝ փորձը ցույց է տալիս, որ մշակութային գործիչն ինչքան հեռու մնա պետությունից, այնքան շահած է դուրս գալիս:

«Բարեփոխումների աջակցության հանրային նախաձեռնություն»
«Երևակ» լրատվական-վերլուծական խումբ

36978747_1024148994416699_8332453540282761216_o

Նախարարի շտապողականությունը միայն ծիծաղ է հարուցում. Գրականագետ

12 Հլս

Հայաստանի մշակույթի նախարար Լիլիթ Մակունցը նախօրեին ֆեյսբուքյան իր էջի միջոցով տեղեկացրել էր, որ Հայաստանի պատմության թանգարանում 5-օրյա ժամկետում կհատկացվի ցուցասրահ՝ նվիրված թավշյա հեղափոխությանը:
«Երկուշաբթի օրը աշխատանքային խումբը կապ կհաստատի թանգարանի տնօրեն պարոն Գրիգորյանի հետ և հնարավորինս սեղմ ժամկետներում կսկսի ցուցասրահը համապատասխան նմուշներով համալրելն ու կահավորելը: Ցուցասրահի պաշտոնական բացման մասին կտրամադրենք լրացուցիչ տեղեկատվություն»,- հայտնել էր նախարարը:
Լիլիթ Մակունցի այս հայտարարությունը միանշանակ չընդունվեց։
Panorama.am-ը գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանից հետաքրքրվեց, թե Ձեր կարծիքով, արդյո՞ք նման ցուցասրահ ունենալու անհրաժեշտություն կա Պատմության թանգարանում, այն դեպքում, երբ մշտապես ասում են, որ թանգարանը տարածքի խնդիր ունի, թանգարանի ցուցանմուշների քիչ տոկոսն է ցուցադրվում, նա ասաց. «Բնության մեջ գոյություն ունի դեպքերի հաջորդականություն: Նախ պետք է պատմություն կերտել, հետո միայն դառնալ պատմության թանգարանում ցուցադրման կարևորության երևույթ: Տվյալ դեպքում նախարարի շտապողականությունը միայն ծիծաղ է հարուցում` անկախ այն բանից, թանգարանում տարածքը բավարար է, թե ոչ»:
Հարցին, թե արդյո՞ք այդպես անձի պաշտամունքին չենք «վերադառնում», քանի որ թավշյա հեղափոխությունը կապվում է մասնավորապես մեկ անձի հետ, նա պատասխանեց. «Չեմ կիսում ձեր կարծիքը, թե «թավշյա հեղափոխությունը» մեկ անձի հետ է կապված: Յուրաքանչյուր շարժում ունենում է առաջնորդ, սա ևս բացառություն չէր: Այլ խնդիր է, թե ոմանք ինչպես են ընկալում անհատի դերը քաղաքական խոշոր իրադարձություններում: Բնական է, որ կլինեն գերագնահատողներ, ինչպես որ կլինեն նաև թերագնահատողներ: Սակայն ժամանակն ամեն բան իր տեղը կդնի: Ընդամենը պետք է մի փոքր սպասել»:
Ձեր կարծիքով ի՞նչ նմուշներ են հնարավոր ցուցադրել հարցին ի պատասխան Հ. Չարխչյանն ասաց. «Ես նույնիսկ չեմ էլ փորձի մտածել ցուցադրվելիք նմուշների մասին, որովհետև, ինչպես արդեն ասացի, նման ցուցադրության կազմակերպումը համարում եմ վաղաժամ և ինչ-որ առումով նաև թեթևամիտ արարք: Կգա օրը ու ժողովուրդն ինքը կորոշի` հեղափոխությունը արժանի՞ է իր պատմության լուսավոր էջ համարել, թե՞ ոչ: Իսկ հիմա դեռ պետք է իրագործել այդ հեղափոխությունը ժամանակային ու որակական իմաստներով: Դափնիները բաժանում են վերջում: Թանգարաններում պահում են անցյալը, ոչ թե գալիքը»:

https://www.panorama.am/am/news/2018/07/11/%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%A3%D5%A5%D5%BF-%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%80/1976875

1in

ՀԱՆՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒԹԻ

23 Օգս

Ինչեր ասես, որ չեն արել մարդիկ հանուն մշակույթի:
1821 թվականին բռնկվեց հույների ապստամբությունը Օսմանյան կայսրության դեմ` հանուն անկախության: Ճակատամարտերից մեկի ժամանակ թուրքերը դիրքավորվեցին Ակրոպոլիսի տարածքում և ընկան հույների շրջափակման օղակը: Երբ թուրքերի փամփուշտները վերջացան, նրանք սկսեցին քանդել տաճարի սյուները, դուրս բերել այնտեղից ամրացնող արճճե բաղադրիչները և դրանցից փամփուշտներ ձուլել: Իմանալով այդ մասին, հույներն իրենք թշնամուն զինամթերք ուղարկեցին, միայն թե դադարեցվեր հուշարձանի ավերումը:

akropolis_2

«Մտավորականն իրավունք չունի նախագահի հետևից գնալու, նա նախագահից առաջ պիտի քայլի»

4 Դկտ

Հարցազրույց գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանի հետ

Գիրքը կենդանի օրգանիզմ է

-Մշակույթի նախարարությունում քննարկումներ են ընթանում ժամանակակից հայ գրականությունը պետաջակցության ծրագրից հանելու մասին: Ի՞նչ ռիսկեր եք տեսնում այդ գործընթացում, եթե դադարեցնեն աջակցությունը, հեղինակն արդյոք մենակ է մնալու:

-Իրականում մեր բոլոր հեղինակներն էլ մեծ հաջողությամբ տպագրվում էին տարբեր հրատարակչություններում առանց պետության դուռը գնալու, առանց ձեռք պարզելու այս պետությանը: Թեև բոլորս էլ գիտենք, որ մեր գրողները մի արտակարգ, մեծ հարստությամբ փայլող անհատներ չեն, բայց ամեն մեկը, ոնց ասում են, իր գլխի ճարը գտնում է, կարողանում է գտնել հովանավորներ, համաձայնության գալ հրատարակչությունների հետ: Պարզագույն տրամաբանությամբ դատենք. եթե ես հեղինակ եմ, գիրք եմ գրել, որի վրա աշխատել եմ մի քանի տարի, բնականաբար, ակնկալում եմ որոշակի եկամուտ, գոնե իմ չարչարանքն ինչ-որ կերպ պիտի փոխհատուցվի: Եվ ի՞նչ եք կարծում՝ ինչո՞ւ պիտի այդքան հեշտությամբ համաձայնեմ, իմ տարիների աշխատանքը տանեմ-հանձնեմ պետությանը, և դրա դիմաց ստանամ չնչին, չնչինագույն գումար, և դրանից հետո նաև տեր չլինեմ ամբողջ տպաքանակին: Էստեղ որտե՞ղ է տրամաբանությունը:

-Պարոն Չարխչյան, եթե հեղինակը ֆինանսական եկամուտ չունի, սոցիալապես ապահով չէ, այդ դեպքում իր համար շահեկան է պետպատվերով տպագրելը, որ գոնե իր աշխատանքը տպագրված տեսնի:

-Շահեկան է ի՞նչ իմաստով, որ էլի մնաց ոչ ապահով, այդ դեպքում թող ուրիշ բանով զբաղվի:

-Իսկ ի՞նչով զբաղվի, եթե գրելը, ստեղծագործելը համարում է իր առաքելությունը: Գուցե մի քիչ բարձրահունչ է, բայց…

-Իրականում բարձրահունչ է, որովհետև դա էլ սովորական աշխատանք է, թեև գրողները սիրում են հատուկ կարգավիճակ շնորհել իրենց աշխատանքին: Հասկանալի է, որ նաև ինչ-որ ակնկալիքներ ունես այդ ամենից: Չեմ կարծում, որ կան գրողներ (խոսքս լավ գրողների մասին է), որոնք պատրաստ են գրել և թղթերը փողոցներում ցրել, ասել՝ վայելեք հանճարիս ստեղծագործությունը, դրա դիմաց ոչինչ չեմ պահանջում: Դա ֆանտաստիկայի ժանրից է:

-Ձեր գրքերը երբևէ տպագրվե՞լ են պետաջակցությամբ:

-Երբեք չեն տպագրվել, և երբեք էլ չեմ անի դա, նույնիսկ եթե պետությունը խնդրի ու աղաչի:

-Ինչո՞ւ:

-Նախ ուզում եմ ինքս տնօրինել իմ գրքերի ճակատագիրը, ուզում եմ իրական պատկեր տեսնել, այսինքն՝ ուզում եմ իմանալ արդյոք իմ գրքերը հասնում են ընթերցողին, և ինչպիսին է արձագանքը: Չեմ ուզում, որ իմ գրքերի վրա դարերի փոշի նստի, կիսամութ պահեստներում մնան: Մտածում եմ, որ գիրքը կենդանի օրգանիզմ է, որին ապրել է պետք: Իսկ դրա համար պետք է տեղափոխես ազատ միջավայր, այլ ոչ թե հանձնես ինչ-որ մեկի քմահաճույքին՝ էդպես էլ չիմանալով, թե ինչ կատարվեց:

Ինչո՞ւ գրողներին անտոկոս վարկ չտրամադրել

-Պետաջակցությամբ տպագրելու դեպքում գրքերի առյուծի բաժինը հրատարակչությանն է մնում, հեղինակին տալիս են միայն պայմանական փոքր տպաքանակ:

-Դա արդեն խնդիր է, հենց էստեղ է, որ պիտի խոսենք կարգավորման մեխանիզմների մասին: Գիտենք, որ պետությունը գոնե գրահրատարակչական ոլորտին ահռելի գումարներ է տալիս այդ գրքերի իրացման համար: Իսկ գուցե այլ մեխանիզմներ մտածենք: Մի պարզագույն, սովորական տարբերակ ասեմ. ինչո՞ւ գրողներին անտոկոս վարկ չտրամադրել իրենց գրքերը տպագրելու համար: Պատկերացրեք, ես հեղինակ եմ, գիրք եմ գրել, որոշակի գումար եմ վերցնում պետությունից, մեղքը իմ վիզը, եթե չկարողանամ իմ գիրքն իրացնեմ, ուրեմն, վատ գիրք եմ գրել: Այդ դեպքում պետությունը շատ ավելի մեծ օգնություն ցույց տված կլինի գրողին և հատկապես գրականությանը, քան մեխանիզմը, որ այսօր կիրառվում է: Մի տեսակ ձրիակերության ատրիբուտներ կան այդ ամեն ինչի մեջ:

-Ձեր ասածից կարելի է ենթադրել, որ պետպատվերի շրջանակներում միշտ տպագրվել են գրքեր, որոնք չեն սպառվել, այսինքն՝ պահանջարկ չեն ունեցել: Իրականում ո՞րն է խնդիրն այս ոլորտում:

-Պետպատվեր բառն արդեն հուշում է, որ պետությունը պատվիրում է գրականություն, որի անհրաժեշտությունը երկիրն ունի, այսինքն՝ այդ գիրքը որոշակի ֆունկցիա պիտի կատարի և լրացնի ինչ-որ բաց, որ գոյություն ունի ընդհանուր դաշտում: Եկեք նայենք այն բոլոր գրքերը, որոնք տպագրվել են, դրանց քանի՞ տոկոսն է այդ գործառույթն իրականություն դարձնում: Այստեղ չկա այդպիսի մոտեցում, չկա մշակված հատուկ քաղաքականություն, որ այս տարի ես պիտի պատվիրեմ այս կարգի գրականություն, որպեսզի պահանջարկը բավարարեմ: Կամ էլ հեղինակն այդ ոլորտներում ծանոթ, ընկեր տղաներ է գտնում, խնդրում, որ իր գիրքն էլ անցկացնեն ցուցակներում: Գիրքը տպագրում են, մի քանի օրինակ տալիս հեղինակին, իրար ձեռք սեղմում ու գնում տուն: Էստեղ ի՞նչ պետություն, ի՞նչ պետպատվեր, ի՞նչ գործառույթ, ի՞նչ նպատակ, ի՞նչ քաղաքականություն: Այդ հարաբերություններում այդ ամենը բացակայում է:

Գիտեք, խոհանոցից ծանոթ ենք, ի վերջո, մեր ընկերներն են նաև իրենց գրքերն այդ եղանակներով տպում: Եվ եթե էսօր մեկը կգա, հեքիաթներ կպատմի, թե այդ ամեն ինչն այդպես չէ, հավատացնում եմ՝ նման բան գոյություն չունի, շատ լավ գիտենք, թե ինչ է կատարվում և ինչպես է կատարվում:

2012-ին նամակով դիմեցինք այն ժամանակվա վարչապետին, հատկապես շեշտը դրեցինք պետպատվերի վրա, թե նախ ինչու թափանցիկ չէ, ինչու չի հրապարակվում պետպատվերի համար նախատեսված ցանկը, ովքեր են ընտրություն կատարում, ինչ սկզբունքներով են ընտրություն կատարում, գումարներն ինչքանով են տեղին ծախսվում (այնտեղ մի դժգույն գրքույկի համար ֆանտաստիկ թվեր էին ասում, ախր, մենք էլ ենք գիրք տպագրում, գիտենք, չէ՞, իրական գրքի արժեքն ինչ է որ տպաքանակի դեպքում, այդ հաշվարկները կատարելը բարդ չէ): Այդ ամեն ինչի մասին ասվել է շատ-շատ ամբիոններից, և այնպես չէ, որ պատերի տակ ենք զրուցել: Սակայն դա անարձագանք մնաց, և երբ հիմա նախարարը խոսում է դրա մասին. ուղղակի երեկ նա տեսավ այն, ինչ մենք տեսել էինք 6-7 տարի առաջ: Նույն պահեստներում հավաքված ահռելի ծավալով գրականության մասին էինք ասում, թե ինչու դրանք տեղ չեն հասնում: Մարզեր, գյուղեր գնալիս տեսնում ենք, որ վերջին անգամ 20 տարի առաջ են նոր գիրք ստացել, բա ինչի՞ն է ծառայեցվում պետպատվերը, ինչո՞ւ այդ գրքերը չեն գնացել ու տեղ գտել դարակների մեջ:

Ինչո՞ւ չեն վերացնում գրահրատարակչության ՊՈԱԿ-ը

-Այդ դեպքում դա նաև նախարարության թերացումն է:

-Բոլոր օղակների… Կառավարության ղեկավարն այսպիսի առաջարկ էր արել, չէ՞, վերացնել բոլոր կարգի ՊՈԱԿ-ներն ու ԾԻԳ-երը: Գրահրատարակչությունն էլ է ՊՈԱԿ, բա ինչո՞ւ չեն վերացնում: Ինչո՞ւ է որոշումը տարածվում այլ կառույցների վրա, իսկ գրահրատարակչության վրա չի տարածվում: Տեսեք, սփյուռքի նախարարությունը եթե ուզում է որևէ գիրք հրատարակել, հրատարակում է, դրա համար գումար է հատկացված, դա էլ է պետպատվեր, չէ՞, պաշտպանության նախարարությունը եթե ուզում է որևէ ամսագիր տպագրել, գումար գոյություն ունի դրա համար, այսինքն՝ կառավարության ցանկացած կառույց կարող է զբաղվել հրատարակչական գործունեությամբ, էդ դեպքում իմաստը ո՞րն է մի ամբողջ գրահրատարակչություն պահելու, բաժանեք այդ գումարն առանձին օղակներին, թող ամեն մեկն իրականացնի իր ծրագիրը, և վերջանա այս պատմությունը: Իսկ այդ 160-170 միլիոն դրամն էնքան ազնիվ նպատակների համար կարելի է ծառայեցնել:

-Բայց, կարծես, նախատեսվում է ժամակակակից հայ գրականության պետպատվերով հրատարակելու գումարը տրամադրել գրադարաններին, որոնք հրատարակիչներից գրքեր ձեռք կբերեն: Այսինքն՝ այդ դեպքում էլ այդ 160-170 միլիոն դրամը ծախսվելու է գրականություն ձեռք բերելու համար, չէ՞:

-Որքան ես գիտեմ, գրադարանները պատկանում են համայնքներին, այսինքն՝ ֆինանսավորվում են համայնքների կողմից, եթե նրանք ցանկություն են ունենում գիրք ձեռք բերելու, կարող են դիմել իրենց համայնքի ղեկավարությանը, այդտեղից գումար վերցնել: Որ ասում են՝ այդ գումարները պետք է տրամադրվեն գրադարաններին, հասկանալի է, որ անմիջականորեն կտրամադրվեն ոչ թե գրադարանին, այլ համայնքին: Եվ դարձյալ կասկածելի կդառնա, թե այդ գումարն ինչի վրա ծախսվեց, որտեղ ծառայեցվեց: Մեխանիզմը պետք է պարզեցնել: Եթե նախարարն, իսկապես, հակված է ինչ-որ բան վերափոխելու, պետք չէ դրա համար մեկին ազատել, մյուսին նշանակել, համակարգը պետք է վերաձևել, նայել, թե որտեղ են խութերը, դրանք վերացնել և ոլորտը դարձնել շատ թափանցիկ:

Բայց չի էլ հայտարարվում, չէ՞:

-Իհարկե, ինչի՞ համար հայտարարեն, որ հետևողական լինե՞ն, թե որտեղից ինչ գնաց, ուր գնաց: Կառավարությունը մի դանակ-պատառաքաղ է առնում, տեղյակ ենք լինում, թե ինչքան գումար հատկացվեց, ումից առան, քաղաքապետը կոնյակ ու արծաթե սպասք է առնում, այդ նախասիրությունների գինն էլ գիտենք, իսկ ինչո՞ւ պետպատվերը չգիտենք, ինչո՞ւ չկան ցուցակները:

Կասեն՝ դիմեք, տրամադրենք:

-Իսկ ինչո՞ւ պիտի դիմեմ, պետության բյուջեից տրամադրված գումարը չե՞ս ծախսում, վաղուց պարտավոր ես ներկայացնել հանրությանն առանց մեր դիմելու, առանց հատուկ նամակագրության: Այդ ցուցակները դիր քո կայքում տեսնենք՝ ինչ ես արել, ինչ հեղինակներ ես տպել, քանի անգամ ես նույն հեղինակին տպել, իսկ մի ուրիշ հեղինակին մոտիկ չես գնացել, ո՞նց ես բացատրում այս հատուկ վերաբերմունքը մեկի նկատմամբ և այդ արհամարհական վերաբերմունքը մյուսի նկատմամբ:

Երբ մարդկանց ասում ես մշակույթ, պատկերացնում են մի կիասաքանդ եկեղեցի, պատից կախված մի նկար

Մենք խոսում ենք գրահրատարակչության մասին: Բայց դա ընդամենը համակարգի մի փոքրիկ ոլորտն է, իսկ այնտեղ շատ ավելի բարդ խնդիրներ կան: Քանի անգամ խնդրեցինք մի 5 տարով գրահրատարակչության, գրավաճառության ոլորտին արտոնություն տալ, մինչդեռ վրա վրա գրախանութներ էին փակում, այ մարդ, մի քանի տարով այս մարդկանց ազատեք հարկերից, ոտքի կանգնեն, ծավալվեն, հետո նորից ձեր հարկերը դրեք: Հետո մեր բյուջեն հաստատ գրքի վաճառքով չի լցվում: Որ Երևանում մի շքեղ հրավառություն չանեն, գրքերի հարցն ամբողջապես կլուծվի: Բայց ոչ մեկը ո՛չ արձագանքեց, ո՛չ ընդառաջ քայլ արեց:

Ամբողջ խնդիրը գիտե՞ք ինչից է. ցավոք, մենք դեռ չենք հասկացել, թե ինչ բան է մշակույթը: Անկեղծորեն եմ ասում, մշակույթի լիարժեք գիտակցությունը գոյություն չունի: Երբ մարդկանց ասում ես մշակույթ, պատկերացնում են մի կիասաքանդ եկեղեցի, պատից կախված մի նկար ու մի հատ էլ գրախանութում դրված գիրք: Դե արի բացատրի, որ մշակույթը բոլորիս հոգեկերտվածքն է, իսկ իմ թվարկածներն ընդամենը գործիքներ են, որոնք այդ հոգեկերտվածքը ձևավորում են: Մշակույթը նույնքան կարևոր է, որքան բանակը. էս մեկը սահմաններդ է պահպանում, էն մյուսը՝ քո ներքին նկարագիրը, և եթե քո նկարագիրը վատն է, ոչ ոք չի կարող պաշտպանել քեզ: Եթե կարողանանք մինչև էդ աստիճան գիտակցական ընկալում ունենալ, այն ժամանակ մեր վերաբերմունքն ամեն ինչի նկատմամբ ուրիշ կլինի, կհասկանանք, որ պետպատվերը թող տասնապատիկ ավելին լինի, բայց ճիշտ ծառայեցվի: Եթե էսօր դու քո մշակույթն ես պահեստավորում, վաղը մի ուրիշ բան կպահեստավորես, մյուս օրը՝ ուրիշ… Ու մեր ամբողջ երկիրը մի օր կվերածվի մի փակ պահեստի, որտեղ ամեն ինչը փտում, վերանում, մոռացության է տրվում, որտեղ ոչ ոքի ոչինչ պետք չէ:

Մշակույթը պետք է փնտրենք այլ տեղ

-Իսկ ի՞նչ պետք է անել, ուղղակի հետևե՞լ, սոցցանցերում սկսել քննարկե՞լ:

-Մշակույթը գոյություն ունի անկախ նրանից՝ մշակույթի նախարարություն կա, թե ոչ: Մշակույթը ոչ մի ընդհանուր բան չունի մշակույթի նախարարության հետ: Մշակույթն ուրիշ տեղ է ապրում, մշակույթի նախարարությունը՝ բոլորովին այլ տեղ, չի կարելի ամեն ինչ պայմանավորել նախարարությամբ: Նախարարությունն ընդամենը մի կառույց է, որն իբրև թե պիտի խթանի, բայց չի գալու ո՛չ ստեղծագործի, ո՛չ արժեքներ ստեղծի, այդ գործառույթը չունի ու նույնիսկ հնարավորությունն էլ չունի, այսինքն՝ ամեն ինչ պայմանավորել միայն նախարարությամբ ու այդտեղ կատարվող իրադարձություններով սխալ մոտեցում է: Մշակույթը պետք է փնտրենք այլ տեղ, հենց սկսում են մշակույթը որոնել մշակությի նախարարությունում, մենք՝ որպես մշակույթ կրողներ, դադարում ենք իրականությունն ընկալել այնպես, ինչպես ուզում ենք տեսնել: Եվ դրանից տուժում է մշակույթը:

Երբ Ամիրյանն ասում է՝ հանդիպում եմ մշակույթի ներկայացուցիչների հետ, տեսնում ես, որ հանդիպում է այն մարդկանց հետ, ովքեր համաձայն են իր հետ: Իսկ ովքեր համաձայն չեն, կարող են առարկել, չի հանդիպում: Հենց էստեղից էլ գալիս է ամենամեծ սխալը: Գրականությունը վաղուց է գրողների միությունից դուրս: Բազմաթիվ գրական կառույցներ կան՝ հասարակական կազմակերպություններ, ակումբներ, խմբակներ որոնք եղանակ են ստեղծում, ժամանակակից գրականություն են ստեղծում: Նույնը նկարիչների միությանն է վերաբերում:

Ընդհանրապես բոլոր կարգի ստեղծագործական միությունները, որոնք խորհրդային իրականությունից ենք ժառանգել, սպառել են իրենց, դուրս են մնացել դաշտից: Եթե մշակույթի նախարար ես, պիտի տեսնես ամբողջ դաշտը: Այսօր այդ կառույցները ոչ մի գործառույթ չեն կատարում, բացի անդամատոմսեր բաժանելուց: Ընդ որում՝ արդեն բաժանում են նրանց, ովքեր «Ֆեյբսուքում» երկու ոտանավոր են գրել: Որակազրկման մեկ այլ կարգի քայլ է արվում: Այս ամեն ինչը պետք է տեսնել, արձանագրել և հաշվի նստել իրականության հետ, այլ ոչ թե երևակայության: Որ ասում եմ՝ մշակույթի նախարարությունը մի կառույց է, որ պետք է խրախուսի մշակույթը, այլ ոչ թե միջամտի, դա նկատի ունեմ:

Հեռուստացույց եմ նայում ու ասվում է՝ նախագահը մի խումբ մտավորականների հետ… Այսինքն՝ նախագահը գնում է, և մի խումբ մտավորականներ հետևից գնում են: Մտավորականն իրավունք չունի նախագահի հետևից գնալու, մտավորականը նախագահից առաջ պիտի քայլի, ծայրահեղ դեպքում նրա կողքով, որովհետև երբ հետևից ես քայլում, քեզ մոտ նախրային ինչ-որ կեցության ձևեր են ձևավորվում, իսկ էդպիսինները չեն կարող լինել մշակույթ կրողներ: Մենք պիտի նաև մտավորական ձևավորենք էն լավագույն հատկանիշներով, լավագույն դրսևորումներով: Մտավորականն իշխանավորների մեջ ի՞նչ գործ ունի, մշակույթ ես ստեղծո՞ւմ: Դու էդտեղ անելիք չունես, գնա էնտեղ, որտեղ քո կարիքը կա, այդտեղ քո մտավորականությունը բանեցրու: Ի՞նչ գործ ունես նախարարություններում, նախագահականներում, ինչ-որ հանդիսությունների սրահներում, նիստերի դահլիճներում: Ասում եք՝ ի՞նչ պիտի փոխել, էդ կարգի բաներ պիտի փոխել, ու երբ էս մեծ բաները փոփոխվեն, էն փոքր բաներն ինքնըստինքյան կփոխվեն: Երբ գրահրատարակչություններ պատվերներ կգան, էն մարդը, որ կներկայացնի այդ ոլորտը, կհասկանա, որ ինքն այդ հսկայական մեխանիզմի մի մասն է ու պիտի գործի էնպես, ինչպես այդ մեխազնիմն իրեն թելադրում է:

Հարցազրույցը վարեց Մարինե Մարտիրոսյանը

http://hetq.am/arm/news/73359/mtavorakann-iravunq-chuni-nakhagahi-hetevic-gnalu-na-nakhagahic-araj-piti-qayli.html

13249580_1185935558123659_1332079177_n

Ինչու՞ ենք պատերազմում

19 Նյմ

Պատերազմի ժամանակ Չերչիլի հաստատմանը ներկայացրեցին պետության բյուջեն: Թերթելով փաստաթուղթը՝ նա հարցրեց.
— Իսկ որտե՞ղ են մշակույթի համար նախատեսված ծախսերը:
— Բայց ախր պատերազմ է, ի՞նչ մշակույթ:
— Եթե մշակույթը չկա, այս դեպքում ինչի՞ համար ենք մենք պատերազմում,- զարմացավ Չերչիլը:4e3cba45b130c8be5fbe2ff1d25011c1

Մամուլի անդրադարձ

8 Մրտ

Հերթական անամոթությունը՝ ոչ պակաս անամոթ պատճառաբանությամբ. Հովիկ Չարխչյան

NewsBook-ի զրուցակիցն է գրող, թարգմանիչ Հովիկ Չարխչյանը.
— Գառնու տաճարի մոտ սրճարան կառուցելու որոշումը տուրիզմի խթանման միջո՞ց է, թե՞ հերթական անփույթ վերաբերմունքը պատմամշակութային արժեքների նկատմամբ:
— Ես կասեի՝ այդ որոշումը Մշակույթի նախարարության հերթական անամոթությունն է, ինչը հիմնավորվում է ոչ պակաս անամոթ պատճառաբանությամբ: Կարելի է կարծել, թե զբասաշրջիկները Հայաստան են գալիս միայն նրա համար, որպեսզի տաճարի տարածքում սուրճ խմեն: Նույն սրճարանը կարելի է կառուցել ցանկապատից 5-10 մետր այն կողմ, և չեմ կարծում, թե զբոսաշրջիկները կուշաթափվեին այդ 10 մետրը ոտքով կտրել-անցնելուց:
— Պարոն Չարխչյան, որտեղի՞ց մեզ այդ մոլուցքը անընդհատ հինը քանդելու, ձևախեղելու, հենց այդ տարածքում ինչ-որ նոր բան կառուցելու: Ինչո՞ւ ենք մենք այսքան շատ սիրում քանդել:
— Ամբողջ ողբերգությունն այն է, որ ինչպես մյուս ոլորտները, մշակույթի ոլորտնն էլ ղեկավարվում է այնպիսի մարդկանց կողմից, որոնց սրտում, հոգում, արյան մեջ մշակութային հատիկ անգամ գոյություն չունի: Մարդիկ, ովքեր չեն հասկանում մշակութային արժեքի կարևորությունը, ինչպե՞ս կարող են հարգանքով ու պատկառանքով վերաբերվել դրանց: Պատմամշակութային արժեքներն այդ մարդկանց համար ընդամենը հարմար տարածքներ են, որոնք պետք է օգտագործել և եկամուտներ քաղել հնարավորինս արագ ու հնարավորինս շատ: Այն, ինչ կատարվում է Գառնու տաճարի շուրջ, չոր հաշվարկ է. թե չէ՝ ի՞նչ մշակույթ, ի՞նչ հոգևոր ոլորտ: Եվ նստել բացատրել մարդուն մշակութային արժեքի պահպանման կարևորության մասին, երբ նա արդեն որոշել է ամեն գնով բիզնես ծրագիրն իրագործել, ժամանակի անիմաստ վատնում է:
— Հիմա մենք մշակույթի ոլորտը կառավարողներին ենք մեղադրում, բայց ես հիշում եմ, թե ինչպես շարքային քաղաքացիները ջարդեցին Կորյունի արձանի քիթը, Մարտիրոս Սարյանի արձանի եղունգներին էին լաք քսել, գողացել էին Հրաչյա Ներսիսյանի բրոնզե դիմաքանդակը:
— Իհարկե, վանդալիզմի հարյուրավոր դեպքերի ենք ականատես եղել: Կրկնում եմ՝ բոլոր ոլորտներում այդ նույն ողբերգությունը կա՝ սկսած կրթության ոլորտից, վերջացրած՝ մշակույթով: Մենք դաստիարակում ենք մի սերունդ, որը տարրական հարգանք չունի իր պատմության, իր արժեքների նկատմամբ: Այստեղից էլ՝ այդ շղթայական ռեակցիան. մի օղակը կտրվեց, խաթարվեց՝ ամբողջ շղթայի վրա է անդրադառնալու: Էսքան որ ասում ենք, սթափության կոչ ենք անում, որ այսպես չի կարելի, որ այսօրվա փոքր բացթողումը վաղվա աղետի է վերածվելու, որ այսօրվա փոքրիկ սայթաքումը վաղվա գահավիժումին է հանգեցնելու:
Հարցազրույցը՝ Մարինա Բաղդագյուլյանիtimthumb

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

14 Մրտ

Ավելի արդյունավետ գործիքներ, քան քաղաքական դաշտ մտնելն է

13:58 — 14.03.2012
Որքան մոտենում են խորհրդարանական ընտրությունները, այնքան ավելանում է մշակույթի այն գործիչների թիվը, որոնք ցանկանում են քաղաքական դաշտ մտնել: Գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը կարծում է, որ դա խիստ անհատական պահվածք է և բոլորովին էլ պայմանավորված չէ մարդու արվեստագետ լինել-չլինելով:
«Ամենայն հավանականությամբ, երբ մի ասպարեզում մարդը ձախողվում է կամ չի կարողանում ինքնադրսևորվել, նա փորձում է այդ բացը լրացնել այլ տեղում: Ցավոք, սովորաբար նման փոփոխությունները երջանիկ ավարտ չեն ունենում»,- ասում է նա:
Հարցին` հնարավո՞ր է, որ «հուսահատությունից դրդված», ինչ-որ բան փոխելու ցանկությունից են նրանք նման քայլի գնում, Չարխչյանը պատասխանեց, որ երբեք այդ բանը հնարավոր չի համարել, քանի որ, իր կարծիքով, արվեստագետը հուսահատության դեմ պայքարելու իր զենքերն ու գործիքներն ունի, որոնք երբեմն շատ ավելի արդյունավետ են, քան քաղաքական դաշտում հայտնվելը. «Այլ բան է, եթե նա չի կարողանում այդ գործիքներից հմտորեն օգտվել»:

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

25 Մրտ

Ծառուղիում գիրք կարդացող աղջկա որոնումները շարունակվում են

Աննա Մուրադյան

Օրերս Տավուշ գնացող մտավորականների մի խումբ ուղևորվել էր շարունակելու «ծառուղիում գիրք կարդացող աղջկա» որոնումները:

Հրանտ Մաթևոսյանի այս միտքն իր շուրջն էր խմբել  Տավուշի մարզկենտրոն Իջևանում «Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոնի նախաձեռնող խմբի անդամների, մտավորականների և այդ գրքահավաքի հեղինակներին:

Փետրվարի 13-18-ը ինտերնետում «մոլեգնում» էր  «Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոնը, որը նախաձեռնել է գրող Հովիկ Չարխչյանը: Իսկ գրքահավաքի «մեղավորները»  Երևանի պետական համալսարանի Իջևանի մասնաճյուղի ուսանողներն են, որոնք Ջինիշյան հիմնադրամի կազմակերպած սեմինարի արդյունքում առաջարկել են մարզի սահմանամերձ գյուղերի համար գրքահավաք կազմակերպել:

Ջինիշյան հիմնադրամը  Հայաստանի յոթ քաղաքների բուհերում մասնաճյուղեր ունի և իրականացնում է տարբեր ծրագրեր: «Մեզ մոտ կազմակերպում ենք  սեմինարներ, որոնց արդյունքում էլ ծնվում են գաղափարներ,- ասում է  Իջևանի համալսարանի Ջինիշյան հիմնադրամի աշխատակից Արման Եգանյանը,- «Համայնքի զարգացման գործընթացը քաղաքացիական հասարակության մեջ» սեմինարի ընթացքում էլ ծնվել է  այն միտքը, որ գրադարանները գրքի կարիք ունեն»:

«Այս նախաձեռնության նպատակը, թերևս, Մաթևոսյանի մտքում պտտվող աղջկան գտնելու որոնումներն են,- ասաց լեզվաբան Լևոն Գալստյանը,- ընթերցանության և մշակույթի ընդհանուր ճգնաժամ կա,  մշակույթների փոխակերպում է տեղի ունենում»:

Լեզվաբանը հանդիպմանը եկած իջևանցի ուսանողներին ասաց, որ այդ որոնումները կատարվում են նոր միջավայրում, որոնք ենթադրում են նոր գործիքներ. «Դրանք շատ կարևոր գործիքներ են, որոնք ձևակերպում են նոր իրականություն»:

Իջևանցի գրող Անդրանիկ Իսախանյանի հարցին, թե ինչպես եզրեր գտնեն ընդհանուր մշակույթում, եթե իրենք երիտասարդ ստեղծագործողներ են, Գալստյանը խորհուրդ տվեց գրանցվել «Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցում:  «Ժամանակն առաջ է գնում, գրականության վերջին խոսքը հնարավոր է գտնել ինտերնետում,- ասաց նա,-  այնտեղ կարելի է հանդիպել ստեղծագործողների հետ, դնել ձեր գործերը քննարկման ու կարծիքներ լսել»:

Մարաթոնի մյուս բանախոս, դրամատուրգ Կարինե Խոդիկյանը, սակայն, փաստեց, որ ժամանակակից օնլայն իրականությունը մարդուն ծուլացնում է: «DVD, հեռուստատեսություն, ինտերնետ. մարդիկ ժամանակ չունեն այլևս գիրք կարդալու,- ասաց նա,- սակայն դեռ Մարկեսն է ասել, որ մարդկությունը  ոչ թե ուղիղ է առաջ գնում, այլ պարույրաձև: Վիրտուալ աշխարհը լավ բան է, բայց գրքի թովչանքին բան չի հասնի»:

Լևոն Գալստյանը, փաստելով գրքի տեղեկատվական և հոգևոր արժեքները, ասաց, որ ամբողջությամբ անտեսվել է գրքից հոգևոր ազդակ ստանալու ակնկալիքը. «Ըստ էության, մարդն օտարվել է դրանից, և ամեն ինչին մենք նայում են օգտապաշտական մղումով»:

Մարաթոնի ընթացքում հավաքվել էր 6000 կտոր գրականություն, որից միայն 2000-ն էր բերվել Իջևան: «Մարաթոնն աննախադեպ ծավալ ընդգրկեց, և մենք որոշեցինք գրքերով ապահովել, օրինակ, այն զորամասերի գրադարանները, որոնք վերազինված չեն»,- ասաց Չարխչյանը:

Արման Եգանյանն ասաց, որ իրենք ակնկալում էին ստանալ 500 գիրք, սակայն, քանի որ բերել են 2000-ը, դրանք կտրվեն Այգեհովիտ, Սարիգյուղ, Խաշթառակ, Աչաջուր և Ենոքավան գյուղերի գրադարաններին, ինչպես նաև  Իջևանի համալսարանին ու Տավուշի մարզային գրադարանին, որը գտնվում է Իջևանում:


Տավուշի մարզային գրադարանը

Տավուշի մարզային գրադարանը  հիմնադրվել է 1956 թ.: Տուֆակերտ շենքը, որ արտաքուստ բարվոք  տեսք ունի, ներսից քայքայված է: Գրադարանը ջեռուցվում է փայտի վառարաններով: Նախկինում այն եղել է պիոներ տուն, իսկ գրադարանը մինչև այստեղ հանգրվանելը դեգերել է տարբեր շենքերում, բավական երկար ժամանակ էլ եղել է մի շենքում, որն այժմ  Իջևանի սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցին է: Այս ոդիսականն «Անկախը» կներկայացնի հաջորդ համարում:

Մշակույթի նախարարության հասարակայնության հետ կապերի բաժնի պետ Գայանե Դուրգարյանն «Անկախին» ասաց, որ գրադարանի նորոգման համար կառավարության որոշմամբ հատկացված է 58 մլն դրամ, և աշխատանքները պետք է իրականացնի քաղաքաշինության նախարարությունը:  «Որոշումը 2011 թ. համար է,- ասաց նա,- բայց այդ գումարով պետք է հիմնանորոգվի, թե նորոգվի, չգիտեմ»:

Գրադարանի տնօրեն Սաշա Հովսեփյանի տեղեկացմամբ՝ գրադարանի ֆոնդերում կա 45 829 կտոր գիրք: Նախարարությունն ամեն տարի փոխանցում է 300-350 հազար դրամ, որով այս տարի գնվել է 187  գիրք: Անցած տարի գրադարանին 300 հազար դրամ է տրամադրել նաև «Սիվիլիթաս» հիմնադրամը, որով գնվել է 144 գիրք: Գրադարանը դասական և բուհական մասնագիտական գրականության կարիք ունի: Աշխատակից Արփինե Մխիթարյանն ասաց, որ  2010 թ. տվյալներով` գրադարանն ունեցել է 4955 ընթերցող, որոնց մեծ մասը համալսարանի ուսանողներ են: Գրադարանի տնօրենի հավաստմամբ՝ ընթերցողի պակաս չեն զգում. «Ընթերցողի հետաքրքրությունը գրքի նկատմամբ չի նվազել»:

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

9 Փտր

ԱՄՊԵՐԻ ՄԵՋ ՍԱՎԱՌՆՈՂ ՎԱՐՉԱՊԵՏ, ՆԵՐՔԵՎ ԻՋԻՐ

Մեր զրուցակիցն է գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը

— Պարոն Չարխչյան, Ձեր բլոգում գրեթե ամեն օր համաշխարհային գրականության հայտնի դեմքերի հայտնի և անհայտ մտքերն ենք կարդում: Գալով մեզ, ըստ Ձեզ, այսօր մենք ժամանակակից գրականություն ունե՞նք: Մենք գիտենք, որ Հայաստանը գրքի մայրաքաղաք է հռչակվել 2011-ին, արժանի՞ ենք դրան առհասարակ:

— Համաշխարհային մայրաքաղաք լինելը դեռևս այն փաստարկը չէ, թե երկիրն արժանի է այդ պատվին: Սակայն այդ իրադարձությունը կարող է լավ ազդակ դառնալ այն բանի համար, որ ի վերջո գրականությունը և գրավոր միտքը հայտնվի անհրաժեշտ ուշադրության ու հոգատար վերաբերմունքի ներքո: Չի կարելի անվերջ խոսել մեր դարավոր ժառանգության մասին և բացարձակապես ոչինչ չանել ներկայի համար: Անցյալի հետ շարունակական կապի խզումը իր ներսում մեծ վտանգներ է պարունակում, սակայն այդ վտանգը տեսանելի կարող է լինել միայն նրանց համար, ովքեր գիտեն, թե ինչ բան է գիրն ու գրականությունը: Ցավոք, այսօր երկրի վերնախավը ոչ միայն անտարբեր է, այլ նույնիսկ մի տեսակ արգահատանք է տածում ամեն կարգի մտավոր հարստության հանդեպ:

— Ըստ Ձեզ` նման վերաբերմունքն ինչի՞ արդյունք է: Պետությունն առհասարակ այս գործում ի՞նչ մասնակցություն պետք է ունենա:

— Վերաբերմունքը նախևառաջ արժեքային համակարգում վերջին տարիներին տեղի ունեցած ահավոր աղճատումների հետևանք է: Մարդկանց համար ավելի թանկ է ստամոքսի ու գրպանի պարունակությունը, քան այն, ինչ կարող էր լինել նրանց հոգիներում ու գլխում: Մոտ օրերս մենք մի խմբով պատրաստվում ենք գրականություն տանել Տավուշի մարզի սահմանային գյուղերից մեկը, որտեղ վերջին 20 տարիների ընթացքում ոչ մի նոր տպագիր բան մուտք չի գործել: Ահա սա է այն Հայաստանի ճշմարիտ պատկերը, որը պատրաստվում է տեր դառնալ մշակույթի մայրաքաղաք ունենալու կոչմանը: Պետության աջակցությունը պիտի լինի ամենաուղղակի ձևով: Բոլոր ժամանակներում ու բոլոր երկրներում մշակույթը մշտապես եղել է պետության հոգածության առարկան: Մշակույթը ո՛չ խանութ է և ո՛չ էլ արտադրամաս, որ եկամուտ բերի: Սա աքսիոմա է, ու ապացուցման կարիք այլևս չի զգում: Նա, ով դա դեռ չի հասկացել` տհասության խորագույն ախտով է տառապում:

— Դե, մեզանում մշակույթն անկարևոր ոլորտ է դիտարկվում, դրա համար էլ տվել են կնոջ ձեռքը ղեկավարելու, այլապես իրենք կղեկավարեին, կամ գուցե սա հատո՞ւկ քաղաքականություն է, անմշակույթ քաղաքականություն, արդյունքում` դարձնել զոմբի հասարակություն:

— Տղամարդիկ նրանից ավելի լավը չէին: Մեր վերջին տարիների մշակույթի նախարարների գործունեությունը սկսվում ու ավարտվում էր էլեկտրացանցերում ատրճանակ կրակելով կամ աջ ու ձախ կոչումներ, մեդալներ բաժանելով:
Ես կարծում եմ` պատճառը մեկն է` չիմացությունը: Ինչպե՞ս կարող է մշակույթի, գրականության մասին հոգ տանել մեկը, ով իր կյանքում գիրք չի կարդացել, թատրոն չի գնացել, լսած երաժշտությունն էլ փողոցային ռաբիսն է կամ դրա ավելի վատթար տեսակը:

— Որտեղի՞ց այսքան չիմացություն: Ինչպե՞ս եղավ, որ չիմացողները դարձան իշխանավոր: Մշակույթի նախարարն, օրինակ, քանիցս խոստովանել է, որ չի տիրապետում իրավիճակին:

— Ես այդ տիկնոջն անձամբ չեմ ճանաչում ու չէի ցանկանա դատողություններ անել նրա ինտելեկտուալ կարողությունների մասին: Բայց կա խնդիրների սահմանափակ մոտեցման պահը: Հայաստանը նրանց համար միայն Երևանն է: Իսկ թե ինչ է կատարվում մարզերում, հեռավոր բնակավայրերում, վստահ եմ, որ պատկերացում անգամ չունեն: Իսկ այնտեղ, հավատացնում եմ ձեզ, մարդիկ նույնիսկ մոռացել են մշակույթ բառը: Բառացիորեն ոչինչ չկա: Ոչինչ:

— Իսկ մարզերում գրքեր, նոր գրականություն տանելով, որը առաջիկա օրերին պատրաստվում եք իրականացնել, ի՞նչ կփոխվի, թե՞ նաև քննարկում, հանդիպումներ եք ունենալու մարզի բնակիչների հետ: Եթե չեմ սխալվում, անցյալ տարի մարզերում սկսեցին շրջիկ թատրոններ տանել, Արշակ Երկրորդ բեմադրվեց Վանաձորում, թատերական փառատոն եղավ Կապանում: Այսպես հնարավո՞ր է մշակութային քաղաքականություն իրականացնել:

— Չէ՛, մեր հավակնություններն այդքան մեծ չեն: Մենք փրկիչներ չենք: Մենք ընդամենը ծարավ մարդուն մի բուռ ջուր հասցնող ենք ուզում լինել: Ամեն բան սկսվում է առաջին քայլից: Բայց այդ քայլը պիտի եզակի չլինի, այլ ունենա իր շարունակությունը: Մյուս կողմից` մարդիկ պիտի տեսնեն, զգան ու հավատան, որ իրենք մոռացված չեն, իրենք ևս մաս են կազմում ամբողջին և այդ մշակույթից հասկանում են ոչ պակաս, քան մայրաքաղաքում ապրողները:

— Վարչապետն անընդհատ խոսում է իրականացվող բարեփոխումներից, որ ինտերնետը շուտով մատչելի կդառնա, կհասնի մարզ, հավատո՞ւմ եք: Եվ ի՞նչ եք կարծում, կարո՞ղ է հանկարծ ինտերնետի մատչելիությունը, հասանելիությունը առհասարակ փոխել մարզի դիմագիծը:

— Եթե դուք ինձ հիշեցնեք վարչապետի այնպիսի մի խոստում, որն արդեն իրականացել է, ես էլ կսկսեմ հավատալ այս մյուսին: Ինտերնետի առկայությունը անզոր եղավ նույնիսկ կառավարության ղեկավարի դիմագիծը փոխել, էլ ուր մնաց, թե մարզերում ինչ-որ բան տեղաշարժվի: Ապշում եմ, որ այդ մարդիկ դեռ չեն հասկացել, որ բարձր տեխնոլոգիաներ ներմուծելուց առաջ նախ պետք է բնակչության տարրական կենսական պահանջները բավարարել և հետո միայն անցնել ֆանտաստիկ-հեքիաթային նախագծերին: Տաթևի գինեսյան ճոպանուղին Զանգեզուրի բնակչության ո՛չ հացը ավելացրեց, ո՛չ ապրուստը: Նույն ճակատագիրն է սպասվում նաև մնացած «նյուվասյուկի»-ական ծրագրերին: Ամպերի մեջ սավառնող վարչապետին ժամանակն է ներքև իջեցնել, որ ոտքը դնի հողին ու հասկանա, թե այդ հողն ինչպես է արդեն փախչում բոլորի ոտքի տակից:
Սիրանույշ Պապյան
Չորեքշաբթի 09.02.2011 |

ՄԱՐՉԵԼՈ ՄԱՍՏՐՈՅԱՆՆԻ

12 Հնվ

Ես ինձ դուր չեմ գալիս: Եվ երբեք էլ դուր չեմ եկել: Նույնիսկ մարմնապես: Իմ դեմքին առնական, հաստատակամ ոչինչ չկա: Ես սիրունատես եմ, իսկ տղամարդը չպետք է սիրունատես լինի: Ինչքան շատ եմ մտածում այդ մասին, այնքան ավելի եմ զարմանում. Ինչպե՞ս պատահեց, որ նման մի դեմք կարողացավ կերակրել ինձ: Գուցե պատճառն այն է, որ մարդիկ իմ մեջ տեսնում են որոշակի դարաշրջանի խորհրդանիշը, երկդիմի, անվճռական, եսասեր մարդու կերպարը: Այդ գծերը կան իմ մեջ: Բայց ամենավատն այն է, որ ես դուր չեմ գալիս ինձ նաև հոգեպես: Ես երբեք չեմ ցանկացել դերասան դառնալ, դա պատահաբար ստացվեց: Հենց այդ պատճառով էլ դուր չեմ գալիս ինձ ու ոչ մի հարգանք չունեմ իմ հանդեպ: Ես պետք է ճարտարապետ դառնայի… Զղջում եմ ընտրությանս համար: Ես հակված եմ ինքնաքննադատության, ասես կողքից տեսնում եմ ինչ-ինչ իրադրությունների, արարքների անհեթեթությունը: Բայց շարունակում եմ անել այն, ինչ սպասում է ինձնից հասարակությունը` չորս կողմս բաժանել ինքնագրեր և ժպիտներ, որ պարգևում էի 40 տարի առաջ…

* * *
Մշակույթն ինձ երբեք չի հրապուրել: Ես երբեք չեմ ձգտել սովորել, ես երբեք ինքս ինձ չեմ ասել` դե սկսենք կարդալ այս գիրքը կամ փորձենք մտնել այս թանգարանը… Շատերի համար մշակույթը հաճույք է, հոգեկան սնունդ, իսկ ինձ համար անմատչելի մի բան թե ֆիզիկապես և թե հոգեպես: Հասկանու՞մ եք, ես հոգնում եմ կարդալուց, բավական է մի տասը- տասնհինգ էջ կարդամ, և կոպերս սկսում են ծանրանալ: Ես ամենաանհավասարակշիռ մարդն եմ: Միայն ճիգեր եմ թափում, որ կենտրոնանամ: Իմ կարծիքով, դա ինձ հաջողվում է դերասանական աշխատանքում: Բայց ոչ կյանքում: Ինչ վերաբերում է կյանքին, այնպիսի անհարմար վիճակներում եմ հայտնվում…

* * *
Տարեց մարդն այլևս չպիտի համարի, թե ինքն է երկրագնդի կենտրոնը: Սովորում ես ճիշտ որոշել քո տեղն ու հիշել, որ ընդամենը կինոյի դերասան ես, այսինքն էկրանային «խաբեբա»: Այդ գիտակցությունն օգնում է իրերն ընկալել ավելի արժանապատիվ ձևով: Միակ բանը, որի մասին մտածում եմ, այն է, որ չեմ ուզում մեռնել: Շատ կուզենայի իմանալ, թե մեր աշխարհի հետ ինչ կկատարվի մի 50 տարի հետո: Բայց ժամանակն է այն մտքի հետ հաշտվելու, որ ես այլևս չեմ լինի երկրի վրա:

%d bloggers like this: