Tag Archives: միջուկային

Իրանը պատրաստվում է նոր տարի թևակոխել նոր կերպարով

30 Դկտ

Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը ողջ աշխարհի քրիստոնյաներին շնորհավորեց Նոր տարվա կապակցությամբ և մաղթեց հաջողություն ու բարգավաճում գալիք տարում: Իր հայտարարությունում նա նշեց, որ եթե մարդիկ ուզում են վերացնել սոցիալական, քաղաքական և տնտեսական բոլոր անհարթությունները, ուրեմն պետք է « հետևեն հին մարգարեներին, ովքեր ձգտել են միայն սիրո և արդարության»: Սակայն Իրանի նախագահը ոչ մի խոսք չասաց այն մասին, որ Իրանի քրիստոնեական համայնքի ինը ներկայացուցիչներ (նրանցից չորսը հայեր են) առանց մեղադրանքի արդեն երեք ամիս գտնվում են բանտում միայն այն բանի համար, որ զբաղվել են Ավետարանի քարոզով: Իսկ աստծո խոսքի տարածումը, պարզվում է, ոչ թե դիտվում է ձգտում սիրո և արդարության, այլ համարվում «ոտնձգություն Իրանի Իսլամական Հանրապետության պետական կարգի դեմ»: Այս իմաստով միշտ չէ, որ մեր հարևան երկրում խոսքն ու գործը համահունչ են: Վերջին մի քանի օրերի ընթացքում այստեղ իրականացված մահապատիժների մեծ մասը արդարության խիստ պակաս էին զգում, մի արդարություն, ինչի ջատագով Ահմադինեժադը ամեն անգամ այդ բանը հասկանում է յուրովի:
Սակայն տարեվերջին Իրանի նախագահի ուշադրության կենտրոնում գտնվող գլխավոր հարցը վստահաբար այդ մարդկանց ճակատագիրը չէր, այլ այն մեծ ձեռքբերումը, որին հասել էր Իրանը, և այդ իսկ պատճառով էլ նախագահը հարկ համարեց անձամբ ավետել դրա մասին: Մահմուդ Ահմադինեժադը հպարտությամբ իր հանրապետությունը հռչակեց միջուկային տերություն: «Այժմ, երբ Իրանը դարձել է միջուկային երկիր, նրանք չեն կարող մեզ ստիպել հրաժարվելու միջուկային Էներգիայի օգտագործումից»,- հայտարարեց Իսլամական Հանրապետության նախագահը` բռունցք ճոճելով Արևմուտքի քթի տակ: Նա նաև նախազգուշացրեց, որ Իրանը կործանիչ հակահարված կհասցնի բոլոր նրանց, ովքեր կփորձեն իրանական ժողովրդին խանգարել իրացնելու իր իրավունքները»: Հասկանալի էր, որ այս անգամ էլ սպառնալիքի հասցեատերը ԱՄՆ-ը ու նրա դաշնակիցներն էին, որոնք առայժմ սոսկ քաղաքական ու քարոզչական ճնշում են գործադրում Իրանի նկատմամբ, ու թերևս դրա անարդյունավետությունն էլ իրավունք է տալիս այդ երկրի իշխանություններին ոչ միայն խոսել միջուկային պետություն դառնալու, այլև նոր հորիզոնների ձգտելու մասին:
Բայց մինչ այստեղ ոգևորությունը հասենում է իր գագաթնակետին, սահմանի մյուս կողմում կանխատեսումներ են հնչում այն մասին, որ դա երկար շարունակվել չի կարող: Մասնավորապես, Իսրայելի փոխվարչապետ, ռազմավարական պլանավորման նախարար Մոշե Յաալոնը օրերս այն տեսակետն արտահայտեց, թե միջազգային հանրությանը երեք տարի Է մնացել, որպեսզի թույլ չտա միջուկային զենքի հայտնվելն Իրանում: Թել Ավիվում շարունակում են մնալ այն կարծիքին, որ Իրանը դեռևս հնարավորություններ չունի ինքնուրույն ատոմային ռումբ ստեղծելու համար, և նրա միջուկային ծրագիրը առաջ չի շարժվում տեխնիկական դժվարությունների ու պատժամիջոցների պատճառով: Երեք տարվա ժամկետը քիչ չէ, և այդ ընթացքում շատ բան կարող է կատարվել փոփոխական աշխարհում: Հավանաբար հենց այդ պատճառով էլ նույնի մասին Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նաթանյահուն ավելի վաղ առաջարկում էր Իրանի դեմ օգտագործել ռազմական ուժի կիրառման իրական սպառնալիքը:
Ճնշման միջոցների ընտրության մեջ ընդհանուր հայտարարի չգալու պայմաններում Իրանը հաճույթով ծաղրի է ենթարկում իր հակառակորդներին և հայտարարում, թե տնտեսական զարգացումն ապահովելու համար նա ոչ Եվրոպայի կարիքն ունի, ոչ ԱՄՆ-ի: «Իրանի նկատմամբ էմբարգոն 30 տարվա պատմություն ունի, իսկ նրանք, ովքեր կիրառել են այն, հետամնաց քաղաքական գործիչներ են ու չգիտեն ժամանակակից աշխարհի պայմանները»,- արևմտյան քաղաքագետներին այսօր դասեր է տալիս Ահմադինեժադը և հավելում, որ պատժամիջոցների կիրառումից ի վեր իր երկրի տնտեսության աճի տեմպերը նույնիսկ մեծացել են:
Ահա նման իրավիճակում պաշտոնական Թեհրանը նախանշում է գալիք տարվա իր արտաքին քաղաքականության ուղենիշները և հստակեցնում ծրագրեր արտաքին հարաբերությունների զարգացման վերաբերյալ: Համաձայն դրանց, Իրանը պատրաստվում է այսուհետ առավելապես կենտրոնանալ հարևան երկրների և իսլամական աշխարհի հետ հարաբերությունների վրա:
Իրանի արտաքին քաղաքականության ծրագրերում առավել նշանակալից դիրք ունեցող երկրներ են անվանվել Թուրքիային և Սաուդյան Արաբիային: Առանձնակի շեշտվել է, որ Ռուսաստանի և Չինաստանի նկատմամբ հատուկ քաղաքական ուշադրության անհրաժեշտություն կլինի: Գալով Եվրամիությանը, Իրանում կարծում են, որ չնայած Հին Աշխարհի անտրամաբանական քայլերին, իրենք պետք է ձգտեն կայուն հարաբերություններ պահպանել ԵՄ անդամ երկրների հետ: Սրան հակառակ, ինչպես խիստ թափանցիկ կերպով ակնարկել են Իրանի ԱԳՆ-ում, Սիրիան, Լիբանանը և Իրաքը (որոնց հետ Իրանի հարաբերությունները խորը արմատներ ունեն) կարող են մոռացվել:
Թե ինչի կհանգեցնեն Թեհրանի այն նոր մոտեցումները, ակնհայտ կդառնան շատ արագ: Բայց ամեն դեպքում քաղաքական վերլուծաբանները շարունակում են մնալ այն համոզմանը, որ հաջորդ տարի պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել Իրան-ԱՄՆ հարաբերությունների վրա: Ու թեև նրանք չեն պնդում, որ այստեղ հարաբերությունների լուրջ վատթարացում կլինի, սակայն այդ ուղղությամբ ակնկալում են բավականին հետաքրքիր զարգացումներ և որոշակի բարդություններ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԱՆԴՐԵՅ ՍԱԽԱՐՈՎ

12 Նյմ

Առաջընթացը պատմական անհրաժեշտություն է: Այն մարդկության հույսն է, նրա առջև անցյալում, ներկայում և ապագայում կանգնած գլոբալ խնդիրների լուծման հիմքը: Միևնույն ժամանակ, կասկած չի հարուցում, որ չկարգավորվող առաջընթացը պոտենցիալ առումով հսկայական վտանգ է պարունակում…
… Մարդկությունն ընդհուպ մոտեցել է Երկրի բնակչության թվաքանակի կարգավորման անհրաժեշտությանը` մոլորակի սահմանափակ տնտեսական հնարավորությունների (չնայած գիտության և տեխնոլոգիայի նորանոր նվաճումներին) համապատասխան: Խոր և համակողմանի կարգավորումը պահանջում է զարգացման, արտադրության և պահանջարկի բանիմաց ինքնասահմանափակում բոլոր մակարդակներում, և դրա համար էլ այն իրական կդառնա միայն աշխարհի սոցիալ-քաղաքական կազմակերպման այն թերությունները վերացնելով, որոնց մասին ես գրել եմ, հատկապես` կապված աշխարհը սոցիալիստականի, կապիտալիստականի և զարգացող ենթահամակարգի բաժանման հետ: Ըստ էության` բնությանը և մարդկությանը սպառնացող երկու հիմնական վտանգների` ջերմամիջուկային և էկոլոգիական ինքնասպանության լրիվ վերացման խնդիրները մեզ բերում են միևնույն լուծմանը` կապիտալիստական և սոցիալիստական համակարգերի մերձեցմանը (կոնվերգենցիային): Դրանով իսկ, ոչ միայն ռազմական և աշխարհաքաղաքական, այլև տնտեսական ու գաղափարախոսական դիմակայության ու մրցակցության բացակայության պարագայում է հնարավոր էկոլոգիական անվտանգության համընդհանուր ծրագրի մշակումը:
… Որպես մասնագետ` կուզեի դիտարկել մի ավելի մասնավոր, բայց չափազանց կարևոր հարց` միջուկային էներգետիկայի անվտանգությունը: Ես համոզված եմ, որ մարդկությունը չի կարող յոլա գնալ առանց միջուկային էներգետիկայի: Հետագա առաջընթացը և հատկապես կենսամակարդակի բարձրացման խնդիրներն ամբողջ աշխարհում անխուսափելիորեն կպահանջեն էներգիայի գլոբալ արտադրության ավելացում, չնայած էներգախնայողական տեխնոլոգիաների միաժամանակյա զարգացմանը: Անխուսափելիորեն կբարձրանա վառելիքի և այլ էներգառեսուրսների սպառման հարցը: Ատոմային էլեկտրակայանների (ԱԷԿ) և ատոմայի ջերմացենտրալների (ԱՋՑ) առկայությունն էներգիայի այլ աղբյուրների հետ միասին չափազանց կարևոր են տնտեսական և էկոլոգիական առումներով: Սակայն անհրաժեշտ է ապահովել միջուկային էներգետիկայի անվտանգությունը: Չի կարելի թույլ տալ, որ կրկնվեն այնպիսի աղետներ, ինչպես տեղի ունեցավ Չեռնոբիլում:
… Ես կարծում եմ, որ միջուկային էներգետիկայի անվտանգության խնդրի արմատական լուծում կարող է լինել միջուկային ռեակտորների տեղակայումը գետնի տակ, մի քանի տասնյակ մետր խորության վրա: Խորությունը պետք է ընտրվի այնպես, որ հնարավոր վթարի դեպքում բացառվի ռադիոակտիվ նյութերի որևէ էական արտամղում երկրի մակերևույթ: Իհարկե, անհրաժեշտ է բացառել նաև վթարի դեպքում ընդերքային ջրերի հետ ռադիոակտիվ նյութերի շփման հնարավորությունը` հատուկ մեկուսացնող ընդկալների օգնությամբ:
… Միջուկային էներգետիկայի անվտանգությունը չի կարող համարվել որևէ երկրի ներքին գործը, ինչպես դա ցույց տվեցին Չեռնոբիլի վթարի հետևանքները: Ես կարծում եմ, որ պետք է ընդունվի միջազգային օրենք, որով արգելվի միջուկային ռեակտորների վերգետնյա տեղակայումը և փուլային աստիճանական կանգ նախատեսի վաղօրոք կառուցված բոլոր այն ռեակտորների համար, որոնք չեն բավարարում անվտանգության պահանջներին:

Ուրանի հետ խաղ են անում

9 Նյմ

Դժվար է ասել, եթե չլինեին օտարալեզու ԶԼՄ-ների հրապարակումները, մենք երբևէ կիմանայի՞նք այն, ինչ, օրինակ, The Telegraph-ի կամ The Guardian-ի լրագրողներին հայտնի էր ամենայն մանրամասնությամբ: Սակայն միայն այն բանից հետո, երբ հիշատակված աղբյուրները տպագրեցին սենսացիոն պատմությունը, մեր իշխանությունները հարկ համարեցին ասել. այո, Հայաստանի ու Վրաստանի հատուկ ծառայությունների համագործակցության շրջանակներում բացահայտվել է հարստացված ուրանի մաքսանենգության դեպք, կան ձերբակալվածներ: Եվ պարզվեց, որ դեռևս 8 ամիս առաջ` մարտին Հայաստանի երկու քաղաքացիներ փորձել էին իրենց վտանգավոր գողոնը վաճառել մարդկանց, որոնք նրանց ներկայացել էին որպես իսլամական ահաբեկիչներ: Հայերն, իհարկե, թքած ունեին` իրենց գնորդը ծայրահեղական կլինի, թե պահպանողական, և սիրով ձեռնամուխ են եղել ,,սաղացնելու,, գործընթացին: Ապրիլին սահմանային հսկիչ սարքերը շրջանցելու համար կապարե թիթեղներով պատված ,,Մալբորոյի.. տուփի մեջ զետեղելով 18 գրամ մինչև 89,4 տոկոս հարստացված ուրանը, նրանք գնացքով հասել էին Թբիլիսի, միջուկային նյութով հետաքրքրված մի ,,լուրջ.. կազմակերպության անդամի ներկայացրել իրենց ապրանքը և դրա դիմաց պահանջել ոչ ավել, ոչ պակաս`8 միլիոն դոլար: Ընդ որում, կոմերսանտները պնդել էին, թե եղածն ընդամենը փորձանմուշ է ու որ իրենք կարող են հայթայթել նույնիսկ 120 գրամ ուրան: Քիչ ավելի ուշ` տեսնելով, որ գնի հարցում չափն անել են, նվազեցրել էին մինչև 1,5 միլիոն ու հենց այդ պահին էլ վրա էր հասել խոր հիասթափությունը: Հյուրանոցի համարի դուռը բացվել էր, ներս էին լցվել վրացի իրավապահներն ու ի չիք էին դարձրել հայերի ռադիոակտիվ երազանքը: Շուտով հայտնի էր դարձել, որ գնորդն էլ վրացական հատուկ ծառայությունների աշխատակից էր եղել:
Վրաստանի մայրաքաղաքում տեղի ունեցած փակ դատավարության ժամանակ հրապարակվեցին հայ անունները` Հրանտ Օհանյան, ով Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տիեզերական ճառագայթման բաժնում գիտաշխատող է եղել, գործարար Սմբատ Տոնոյան և այս գործին առնչություն ունեցող, Հայաստանում ձերբակալված Գարիկ Դադայան, ում նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ ՀՀ ք.օր.-ի 215 հոդվածի 2-րդ մասով (ռադիոակտիվ նյութերի մաքսանենգություն): Հիմա արդեն նրանք բոլորն էլ իրենց մեղավոր են ճանաչել:
Սակայն այս ամբողջ պատմության արժեքը կխամրեր, եթե այն զետեղվեր սովորական քրեական գործողության շրջանակներում: Մինչդեռ ամեն բան շատ ավելի ընդարձակ հարթության վրա է դիտարկելի: Կծիկը քանդվել է, և տարբեր ուղղություններով ձգված թելերը նորանոր առնչություններ են բացահայտում` առիթ տալով մի շարք բազմիմաստ հետևություններ կատարելու:
Արևմուտքում արդեն շտապեցին արձանագրել, որ այն կարծիքը, թե ատոմային մաքսանենգները առաջվա պես շատ ակտիվ են նախկին Խորհրդային Միության սահմաններում, հորինվածք չէ, և հիմա Հայաստանը կարող է դիտարկվել իբրև դրա օջախներից մեկը: Նման պարագայում քիչ հետաքրքիր է, որ խոսքը ռազմական ռեակտորներում օգտագործվող հարստացված ուրանի մասին է, մի բան, որը Հայաստանում տեխնիկապես ստանալ ուղղակի հնարավոր չէ: Կարևորն այստեղ աղմուկն է ու մեղավորների մատնանշումը: Տվյալ դեպքում ստվերում կմնա այն փաստը, որ վտանգավոր բեռը ստացվել էր Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկ քաղաքից, որտեղ կա միջուկային վառելիքի վերամշակման գործարան։ Դեռ տարիներ առաջ տեղեկություններ էին հրապարակվել, այն մասին, որ հիշատակված գործարանում միջուկային նյութի որոշ քանակի անհետացում էր արձանագրվել:
Նման կերպ կհիշեն միայն այն մասին, որ դեռևս այս տարվա գարնանը Վրաստանի նախագահ Սահակաշվիլին հայտարարել էր, թե իր երկրի հատուկ ծառայությունները բացահայտել ու խափանել են գերհարստացված ուրանը իսլամական ծայրահեղական խմբավորմանը վաճառելու դավադրությունը: Եվ ոչ մի բառ այն մասին, որ ոչ մի ծայրահեղական էլ իրականում չկար: Ու քանի որ մենք չափազանց քիչ բան գիտենք ատոմային մաքսանենգության ոլորտում ապօրինի առևտրի և այն մասին, թե որքան գողացված նյութեր են գտնվում շրջանառության մեջ, ապա այդ չիմացությունն իր սև գործը կկատարի: Եթե մասնագետը տեղյակ է, որ նման քանակությունը բավարար չէ ատոմային ռումբ ստեղծելու համար, ապա ոչ մասնագետներին առանձնապես դժվար չէ համոզել, թե իբր հայերի ձեռքում եղած չափաքանակը բավարար էր դա օգտագործվել միջուկային մարտագլխիկի մեջ, իսկ խոսքն ավելի պատկերավոր դարձնելու համար նաև հավելել, որ հարստացված ուրանը կարելի է օգտագործել ռազմական նպատակներով, որի մեկ կրիտիկական զանգվածը բավարար է Հիրոսիմայի աղետը կրկնելու համար:
Եկեք նաև հիշենք, որ ընդամենը մեկ տարի առաջ նույն Արևմուտքում հայտարարեցին, թե Հայաստանը տարանցիկ ճանապարհ է հանդիսանում ռազմական նպատակներով օգտագործվող հարստացված ուրան-235-ի համար: Իբրև ասվածի հիմնավորում մեջբերվում էր ԱՄՆ գլխավոր դատախազության եզրակացություններից մեկը, որտեղ խոսք էր գնում Կոլումբիայի ահաբեկիչներին ուրան փոխանցելու երթուղու մասին` նշելով հետևյալ մեխանիզմը. հարստացված ուրանը Հայաստանից տեղափոխվել է Ռումինիա, որտեղից էլ իր ճամփան շարունակել է Դանիա-Հոլանդիա-Անթիլյան կղզիներ-Կոլումբիա երթուղով: Իսկ ԱՄՆ Պետքարտուղարությունը` հրապարակելով Ահաբեկչության դեմ պայքարի 2009 թվականի տարեկան հաշվետվությունն ըստ երկրների, Հայաստանին վերաբերող հատվածում գրում էր, որ թեև մեր երկիրը առաջընթաց է արձանագրել զանգվածային բնաջնջման զենքի թրաֆիքինգի դեմ պայքարում, այդուհանդերձ ,,համատարած կաշառակերությունը շարունակեց խոչընդոտել օրենքների լիակատար իրագործմանը, որոնք կբարելավեին հակաահաբեկչության ոլորտում Հայաստանում տիրող իրավիճակն ու ահաբեկչական գործողություններին արձագանքելու հնարավորությունները,,:
Ահա այսպիսի բաներ: Իսկ շարադրված պատմության մեջ իսկական սենսացիայն ոչ թե այն է, որ երեք հայեր որոշեցին ուրան վաճառել, այլ այն, որ Հայաստանում նման բան կա ու դա կարելի է առանց դժվարության ձեռք բերել:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: