Tag Archives: Մեծամոր

ՀՐԱՆՏ ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ

19 Հլս

Քո բոլոր ճակատամարտերն այլևս տանուլ են տրված: Քո երկրից հաղթանակ տարած ոչ մի զորավար չի մեծարվել հաղթակամարով: Ոչնչացվել են կռվողների քո փոքրիկ խմբերը լեռներում ու կիրճերում: Դու ոչ մի հաղթանակ չունես: Քո պարզած սպիտակ դրոշները թշնամու մեջ չեն խաղացել սրտառուչ հարգանք և հաշտության քո բանագնացները խեղդվել են թաց հռհռոցի մեջ: Քո երկիր մտել են ոչ թե փաղանգների կուռ սպառնալիքով կորզելու հավասարի քո դաշինքը կամ գնելու քո մեծահոգի չեզոքությունը, այլ թափթփված խուժանի խմբերով են եկել՝ կնիկ, ճարմանդ, կարպետ, ձի խլելու, արտ հրդեհելու: Պատառոտվել են նոր գնդեր գումարելու քո ծրագրերը: Բարձախեղդ է արվել որևէ ելք փնտրելու քո մտմտուքը: Ուրկից որ գուցե հանեիր զրույցի հրեղեն թուրը՝ ճզմել են քո գանգի այդ մասը: Դու ջախջախված բանակի միավոր ես: Դու պիտի այն անես, ինչ անում են պարտված բանակները: Պարտված բանակները հաղթողների համար կանգնեցում են իրենց պարտության հուշասյունը:

«Մեծամոր»70b46ff9749c

Մեր ներսի վտանգը

22 Մրտ

Ճապոնիայում տեղի ունեցած հզոր երկրաշարժը մեկ անգամ ևս արթնացրեց մեր ինքնապաշտպանական բնազդները: Եվ սա ոչ միայն այն պատճառով, որ Հայաստանը սեյսմիկ անվտանգության առումով գտնում է ռիսկային գոտում, այլ նաև նրա համար, որ մեր հանրապետությունում ևս կա վտանգավոր մի կառույց` ատոմակայանը: Հանկարծ բոլորը միանգամից հասկացան, որ եթե Ճապոնիայի նման երկրում է հնարավոր ատոմակայանի վթարն ու ճառագայթումը, ապա Հայաստանում դրա հավանականությունը շատ անգամ ավելին կարող է լինել: Ասվածն էլ ավելի առարկայական դարձավ այն բանից հետո, երբ ճապոնական աղետին արձագանքելով Գերմանիան, օրինակ, կանգնեցրեց երկրի տարածքում գործող ամենահին 7 միջուկային ռեակտորների աշխատանքը, իսկ Չինաստանը սառեցրեց ԱԷԿ կառուցելու իր ծրագրերը: Այս խնդրով Եվրամիության կառույցներն անմիջապես խորհրդակցություններ անցկացրեցին և որոշեցին հաջորդ շաբաթ նախատեսել հատուկ հանդիպում միջուկային անվտանգության մարմինների ներկայացուցիչների հետ, որի ժամանակ կքննարկվեն ու գնահատականներ կտրվեն ոչ միայն տեղի ունեցած վթարի հետևանքներին, այլև կորոշակիացվեն այն դասերը, որոնք կարելի է քաղել Ճապոնիայի իրադարձություններից:
Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա մեր անելիքները եվրոպացիների հոգսերից մի քանի անգամ ավելին են լինելու: Հազիվ թե ձեռքի տակ եղած միջոցները ներկա պահին թույլ տան լուրջ քայլեր ձեռնարկել ԱԷԿ-ի անվտանգության մակարդակի բարձրացման ուղղությամբ: Առավելագույնը, որ հնարավոր է անել, մեկ անգամ ևս աչքի անցկացնել այն ենթակառուցվածքները, որոնք ապահովում են ատոմակայանի անխափան գործունեությունը: Կառավարությունն արդեն որոշում է կայացրել մոտ ժամանակներս երկիր հրավիրել միջազգային փորձագետներին` ստանալու նրանց խորհուրդները, թե ինչ լրացուցիչ ջանքեր պետք է գործադրել` ամեն կարգի անցանկալի հետևանքներից հեռու մնալու համար: Ու եթե նույնիսկ հիմա փոքր-ինչ անիրատեսական է թվում այն հեռանկարը, թե Հայաստանի իշխանությունները պատրաստ են մինչև 2016 թվականը Մեծամորում տեղակայված խորհրդային տիպի ատոմակայանը փոխարինել նոր ատոմակայանով, բայց ոչինչ նրանց չի խանգարում ժամանակ առ ժամանակ խոսել դրա մասին: Մինչդեռ բոլորի համար էլ վաղուց հասկանալի է դարձել, որ նոր ատոմակայանի կառուցումը ձգձգվում է անորոշ ժամանակով, իսկ էներգետիկայի նախարարությունում սոսկ մտածում են հնի աշխատանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին:
Այս ընթացքում բնապահպանները շարունակում են ահազանգել, որ Մեծամորի ատոմակայանը երկրաշարժային բեկվածքներին շատ մոտ է գտնվում: Նվազագույնը 5 երկրաշարժային տեկտոնիկ բեկվածքներ կան, մեկը 34 կմ, մյուսը` 16 կմ, իսկ երրորդը` ռեակտորից 500 մ հեռավորության վրա: Եթե ասվածին էլ հավելենք այն, որ երկրաշարժն անկանխատեսելի երևույթ է (ժամանակակից տեխնոլոգիաները միայն մոտալուտ երկրաշարժն են կարողանում կանխատեսել), ապա դժվար չէ կռահել ամեն կարգի հանգստացուցիչ խոսքերի և հավաստիացումների իրական արժեքը:
Բայց արի ու տես, որ մեր գլխի տակ փափուկ բարձեր դնողների քանակը ոչ մի կերպ չի նվազում: Այս օրերին էլ սկսել են խոսել այն մասին, թե հայկական ատոմակայանը կոնստրուկցիոն տեսանկյունից ճապոնականից տարբեր է ու իր անվտանգության տեսանկյունից ավելի բարձր է: «Այստեղ օգտագործվում է այլ մեթոդ: Ճապոնիայում հավանաբար հույսը դրել էին ավելի բարձր աշխատանքային կարգապահության և ավելի էժան էներգիա ստանալու վրա»,- պնդում են նրանք:
Նույնիսկ ոմանք չզլացան կռահումներ կատարել երկրաշարժ հնարավորության դեպքում ՀԱԷԿ-ը աշխատանքի բնույթի մասին: Համաձայն դրա, ատոմակայանի բոլոր կարևորագույն հանգույցները` ռեակտորը, պարագեներատորը, գլխավոր շրջանառու պոմպերը կապված են հատուկ հիդրոամորտիզատորներով, որոնք սովորական աշխատանքային ռեժիմում թույլ են տալիս ջերմային ընդարձակումներ ու դինամիկ տատանումներ, բայց երկրաշարժի ժամանակ այդ հարվածները վերցնում են իրենց վրա և արգելում են կարևոր հանգույցների տեղաշարժը:
Եվ այնուամենայնիվ, սա բավարար բացատրություն կամ լիակատար երաշխիք դիտվել չի կարող: Խիստ բնական է, որ մարդիկ լրջորեն անհանգստանում են իրենց վաղվա օրվա համար: Ըստ էության ոչ ոք դեմ չէ առոմային էներգիայի կիրառմանը, սակայն ինչպե՞ս կարելի է հանուն այդ ցանկության հաշվի չառնել բնության կատակլիզմները: Եվ այն մասնագետները, ովքեր շարունակում են պնդել, թե անհապաղ պետք է վերանայել պաշտպանության չափորոշիչները, լավ գիտեն, որ մեր ատոմակայանը սեյսմավտանգ Հայաստանում կառուցվել է խորհրդային ստանդարտներով, առանց «տանիքի», ինչպես Չեռնոբիլը: Գիտեն նաև, որ պաշտպանության մակարդակը ցածր է ճապոնական ԱԷԿ-ից, և հազիվ թե այն դիմանա 8 բալանոց երկրաշարժերին:
Այս օրերին սկսեցին նաև զանազան լուրեր շրջանառվել, թե իբր ճապոնական ատոմակայանի հետ տեղի ունեցած դեպքից հետո միջազգային կառույցները ճնշումներ են գործադրում Հայաստանի վրա՝ Մեծամորի ատոմակայանը փակելու համար: Այդ տեղեկություններն առայժմ չեն հաստատվել: Սակայն փոխարենը Մեծամորի ԱԷԿ-ի վտանգի մասին բարձր ձայնով ահազանգներ են հնչում հարևան երկրներում: Այդպես են վարվում վրացիները: Նույն բանն են ասում թուրքերը, իսկ Թուրքիայի էներգետիկայի ու բնական պաշարների նախարար Թաներ Յըլդըզը ոչ ավել, ոչ պակաս, նույնիսկ պահանջեց հայկական ատոմակայանի փակման գործընթաց սկսել։
Դրսից եկող կարծիքներն ու դժգոհությունները դեռևս ամենակարևոր շարժառիթները չեն: Դրանից առավել մեր երկրի ու քաղաքացիների անվտանգությունն է: Եվ հանուն այս գերակա խնդրի արժե մտահոգվել լրջորեն և կանգ չառնել ոչ մի զոհողության առաջ:

Հովիկ Չարխչյան

Յոթ սարից այն կողմ

17 Նյմ

Ռադիոակտիվ նյութերի մաքսանենգության սկանդալային պատմությունը, ուրանի հանքերի շահագործման առիթով բարձրացված աղմուկը և այդ ամենի շուրջ ծավալված քննարկումները մեկ անգամ ևս հիշեցրին Հայաստանի ատոմակայանի, նրա ճակատագրի և երկրորդ ատոմակայանը կառուցելու հոգսերի մասին: Օգոստոսից ի վեր, երբ Հայաստան ժամանեց Ռուսաստանի նախագահ Դ. Մեդվեդևը և նույն օրերին ռուսական կողմը մեր երկրի հետ կնքեց ատոմակայանի նոր էներգաբլոկը համատեղ ուժերով կառուցելու համաձայնագիր, այդ թեմայի շուրջ կարծես թե որևէ այլ անդրադարձ չէր եղել: Իսկ հիմա բոլորը կրկին վերհիշեցին ԱԷԿ-ը, և դեռ նրանց համատեղ մտաբերումներում ներգրավվեցին նորանոր ձայներ: Այս շարքում առաջին հերթին ուշադրության էր արժանի ԱՄՆ-ի անակնկալ հայտնությունը: Երևան ժամանած ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտի Եվրոպական և Եվրասիական երկրներին ամերիկյան օժանդակության ծրագրերի համակարգող Դենիել Ռոզենբլումը կառավարության ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարեց, թե Միացյալ Նահանգները հույս ունի, որ ամերիկյան ընկերությունները ևս կմասնակցեն Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման աշխատանքներին: Հազիվ թե այս նախանձախնդրությունը պայմանավորված լիներ մեր երկրի էներգետիկ ապագայի մասին մտահոգություններով: Պարզից էլ պարզ էր, որ ամերիկացիներին առաջին հերթին անհանգստացնում է այն փաստը, որ Հայաստանի կառավարության և ռուսաստանյան Ռոսատոմ կորպորացիայի միջև ստորագրված համաձայնագրով ատոմակայանի նոր էներգաբլոկի միջուկային կղզյակը կառուցելու է ռուսական Ատոմստրոյէքսպորտը: Իսկ ռուսներին միջուկային հարցերում միայնակ չթողնելը Վաշինգտոնում միշտ էլ պատվի գործ են համարել: Եվ այժմ երրորդ կողմ դառնալու համար նրանք շանսեր ունեն, քանի որ անվտանգության սարքավորումների մատակարարման համար մրցույթ է հայտարարվելու և դրան կարող են մասնակցել տարբեր երկրների կազմակերպություններ: Ինչ խոսք, ամերիկացիներն այս հնարավորությունը հազիվ թե ձեռքից բաց թողնեն:
Ներկա պահին այլ մասնակիցներ ևս կան: Նոր միջուկային էներգաբլոկի հարթակի սեյսմատեկտոնիկ ուսումնասիրությունն իրականացրել է բուլղարական ,,Ուորլի Պարսոնս Յուրոպ Էներջի Սիստեմս Լիմիտեդ,, ընկերությունը։ Այդ աշխատանքներն անցել են փորձաքննություն Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության փորձագետների կողմից: Գլխավոր նախագծողը լինելու է Ատոմէներգոնախագիծը: Ի դեպ, սա այն նույն ընկերությունն է, որի անունն առաջին հերթին կապվում է Իրանի Բուշերի ատոմակայանի հետ, որն էլ իր հերթին այդքան մեծ հոգսեր է պատճառում Արևմուտքին:
Սակայն եղածով հանդերձ բաց է մնում հարցերից ամենահիմնականը` ե՞րբ շահագործումից կհանվի Հայաստանի գործող ատոմակայանը և ե՞րբ պատրաստ կլինի նորը: Ըստ տրամաբանության, ատոմակայանը կդադարի գործել, երբ կշահագործվի միջուկային նոր էներգաբլոկը։ Ընդ որում, գործող էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը լրանում է 2016 թվականի հունվարի 5-ին։ Միայն թե այս ամենը ասվածին մոտ լինելու այնքան էլ շոշոփելի հիմքեր չունի: Նախ սկսենք նրանից, որ գործող ատոմակայանը առաջին սերնդի է և դրա գործունեության ժամկետի երկարեցման կամ դրա կոնսերվացման վերաբերյալ որոշում կկայացվի միայն 2014-2015 թթ., իսկ այդ նպատակի համար կպահանջվի առնվազն 350-400 մլն. դոլար։ Եվ հավանաբար սա է պատճառը, որ Հայաստանն այժմ փորձում է թույլտվություն ստանալ Մեծամորի էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը երկարաձգելու համար։
Գալով նորի ճակատագրին, նախ հիշենք, որ դեռևս 2009-ի մայիսին Էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանը հայտարարեց, որ նախատեսվում է նոր ատոմակայանի շինարարությունը սկսել 2011 թվականի սկզբին եւ ավարտին հասցնել մինչեւ 2017 թվականը։ 1200 մեգավատտ հզորությամբ կայանի կառուցման համար, ըստ նախնական հաշվարկների, կպահանջվի 5-7.2 միլիարդ դոլար։ Սա մեզ համար ահռելի թիվ է, իսկ կառավարությունն առ այսօր դեռ չի մատնանշել, թե կոնկրետ ինչ աղբյուրներից է հայթայթելու այդ գումարը։ Փոխարենը հապշտապ կարգով ու փութաջանությամբ վերանայվեցին ժամկետները: Նախկին 2011-ի փոխարեն այժմ էլ հայտարարում են, որ նոր բլոկի կառուցումը կսկսվի, ամենայն հավանականությամբ, 2012 թվականին։ Իսկ կառուցման համար նախատեսվում է 6 տարի ժամկետը, ինչը նշանակում է, որ շինարարությունն այս դեպքում կավարտվի 2018 թվականին:
Բոլորովին վերջերս ՀՀ ֆինանսների նախարար Տիգրան Դավթյանը հայտարարեց, թե 2011 թվականի պետական բյուջեում ոչ նոր ատոմակայանի և ոչ էլ Իրան-Հայաստան երկաթուղու շինարարության համար գումարներ հատկացված չեն: Նախարարը նաև նշեց, որ առաջիկա տարիների համար էլ` միջնաժամկետ ծրագրերում, բյուջեով նման ծախսեր արտացոլված չեն: Ստացվում է, որ մի օր էլ կգա վերանայվածը վերանայելու պահը: Այսինքն հեռանկար ասվածը մեզ համար առայժմ խիստ առաձգական ու հարաբերական է:
Ինչ վերաբերում է ավելի կարճաժամկետ ու մոտ խնդիրներին, դրանցից մեկը աշխատած միջուկային վառելիքի պահեստավորման ու անվտանգության հարցն է: Հայտնի է, որ թափոններն այսօր չեն տեղափոխվում Ռուսաստան, քանի որ Հայաստանը շրջափակման մեջ է։ Ադրբեջանի կողմից երկաթգիծը չի գործում, Վրաստանով տանելը նույնպես անհնար է: Վերջին տասնամյակի ընթացքում կուտակվածը մնում է Հայաստանում ու դեռ պարզ չէ, թե դա որքան պիտի շարունակվի:
Հոկտեմբերի 15-ին ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկի գործունեությունը դադարեցվեց 55 օրով՝ պլանային նորոգման, ինչպես նաև անվտանգության մի շարք միջոցառումների իրականացման համար։ Եվ քանի դեռ նորի ուրվականը յոթ սարից այն կողմ է, մեզ մնում է հուսալ, որ գոնե հինը աշխատել կսկսի սահմանված ժամկետներում և մոտակա տարիներին տհաճ անակնկալներ չի մատուցի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: