Tag Archives: ՄԱՔՍԻՄԻԼԻԱՆ ՎՈԼՈՇԻՆ

ԱՐԵՎԵԼԱՀԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

18 Հնվ

Եվրոպան որպես օտարածին բույս, աճել է Ասիայի վիթխարի մարմնի վրա: Նա միշտ էլ սնվել է նրա հյութերով: Եթե լայնորեն բացենք Հին Աշխարհի կիսագնդերը, Եվրոպան պատկերանում է որպես Ասիայի քարքարոտ անպարագրելի ամայուտներում աճած կանաչ ու հյութալի կակտուս: Ամենայն կենարար հոսանքները` կրոնը եւ արվեստը, նա խմում էր նրա ավելցուկից:
Հունաստանը հասակ է առնում փոքրասիական թագավորությունների հագեցած կյանքից, ինքնադրսեւորվում է վանող ուժերով, գիտակցում է իրեն պարսիկների դեմ պայքարով, նրա ծաղիկը լայնորեն բացվում է հնդկական չամպուկիի հանգույն, մակեդոնական կայծակի լույսի ներքո, որն ակնթարթորեն լուսավորում է Ասիայի հեքիաթային գիշերը: Հռոմը լոտոսի պես լողում է ողողված ու սատարված Ասիայի վիթխարի ջրերով, որոնք հետագայում կծածկեն նրան: Ժողովուրդների գաղթից հետո Արեւելքը հեղեղում է Միջերկրական ծովը: Եվրոպայի դալար երեք սնուցող արմատները` Պիրենեյանը, Ապենինյանը եւ Բալկանյանը, ընկղմվում են իսլամի կենարար հեղուկի մեջ, եւ վիրավորված ու վայրենացած Եվրոպան նրանց միջոցով վերստին լցվում է կենաց ուժերով:
Եվ այդ ժամանակվանից ի վեր մինչեւ վերջին տարիները մուսուլմանական Արեւելքը միջանկյալ միջավայր է ծառայում Եվրոպայի եւ այն ծայրագույն Ասիայի միջեւ, որի հետ մենք սկսեցինք անմիջականորեն դեմ առ դեմ կանգնել միայն վերջին օրերս: Պատմական Արեւելքը Եվրոպայի համար մահմեդական Արեւելքն է` Լևանտը: Նրան հարած Եվրոպայի զգայարանները, ինչպիսիք են Բյուզանդիան, Վենետիկը, Ճենովան, Ֆանագուստան, ներկված են առանձնահատուկ ոսկեթույր բրոնզափառով, որը հուզում է եվրոպացու հոգին: Ցամաքող 19-րդ դարում Լեւանտի նկատմամբ եվրոպական արվեստի վերաբերմունքը դրսեւորվեց արեւելահակության մեջ:
Արևելասիրությունը ռոմանտիզմի մասնակի դրսեւորումներից մեկն էր: Արվեստում «արեւելասիրության» ծնունդը նշանավորում է այն պատմական պահը, երբ Արեւելքի հետ Արեւմուտքի օրգանական կապը խզվում է: Արևելասիրությունը կողքանց, կողմնակի դիտորդի աչքով, դեպի Արեւելք ուղղված հայացք է: Եվրոպան մոռանում է իր որդիական առնչությունը Ասիայի հետ: Մանկիկին մորը կապող պորտալարը կտրվել է: Բույսն այլեւս չի զգում կարիքն արմատների, որոնց վրա ինքն է աճել: Արևելահակությունը դրսևորվեց ռոմանտիկների մեջ, թեեւ նրա տարրերը, ինչպես եւ ռոմանտիզմի տարրերը, արդեն ակնհայտ էին 18-րդ դարում: Նվաճողը, ճամփորդը, արկածներ որոնողը Բայրոնի ժամանակվանից սկսում են դառնալ զբոսաշրջիկներ, հետաքրքրվող ու ներողամիտ դիտորդներ, սիրային միջադեպերի եւ հազվագյուտ հոտավետ բաների հավաքորդներ: Ռոմանտիկները (ավաղ) եղել են Արևելքի գրեթե առաջին զբոսաշրջիկները, որոնք ուղեւորվել են տեսնելու նրա տեսարժանությունները: Արևելասիրության զարգացման մեջ գեղանկարչությունը եւ իրականությունն ընթանում են զուգահեռաբար, գրեթե միաձուլվելով, բանաստեղծներն Արևելքը պատկերելու համար դառնում են գեղանկարիչներ, գեղանկարիչները` բանաստեղծներ: Ամենքն ասում են, որ Արևելքի հետ արվեստի օրգանական կապը խզվեց: Փոխանակ արեւելյան ստեղծագործության մեթոդներն ընդունելու, նրանք տեսնում են գեղապատկերային սյուժեների եւ թեմաների ցրոնքը: Դելակրուան, Դեկանը, Ֆրոմանտենը իրենց զուտ արեւելյան վարպետությունն են կիրառում Արևելքի զգայացունց բնապատկերները, natures mortes-ները վրձնելու համար, զենքի եւ հանդերձանքի ու ավել կամ պակաս չափով վարպետորեն համակցված մանեկենների, երբեմն էլ՝ բնորդների վրա հագցված զգեստների թանգարան, դրանում է նրանց ողջ արևելահակությունը: Այդ գեղանկարիչները կանգնած են եվրոպական վարպետության տարբեր աստիճանների վրա, սակայն Արևելքի նկատմամբ նրանց վերաբերմունքը քիչ է տարբերվում: Նրանք կարող են տալ լավ, երբեմն՝ նույնիսկ հանճարեղ «գեղանկարչության պատառներ», բայց դրանցում չկան իրենց նախահայրենիքի կենդանի ջրերից ըմպող արմատներ:
Դրանում է արեւելահակության բնածին անզորությունը: Նա երբեք չի եղել կենդանի շիթ, նա մահացածության ախտանիշ է եղել:
ՄԱՔՍԻՄԻԼԻԱՆ ՎՈԼՈՇԻՆ

Թարգմ. Վարդան ՖԵՐԵՇԵԹՅԱՆ

ՄԱՔՍԻՄԻԼԻԱՆ ՎՈԼՈՇԻՆ

21 Դկտ

ԴԵՄՔ, ԴԻՄԱԿ ԵՎ ՄԵՐԿՈՒԹՅՈՒՆ
Մենք մերկությունից ամաչում ենք ամենից առաջ այն պատճառով, որ այն ընդունված չէ: Հետո ամաչում ենք այն պատճառով, որ մեր մարմինը որպես դեմք չենք զգում: Մենք չգիտենք նրա արտահայտությունները, նրա մկանունքի խաղը, մենք չենք կարողանում տիրապետել նրան եւ խաղալ այնպես, ինչպես դեմքով ենք խաղում, չենք կարող նրա միջոցով ստել, այսինքն` նրան հագցնել այն հոգեւոր դիմակը, որ միշտ պատրաստ է սքողելու հոգու նվիրական ամեն մի շարժում: Մարմնի բոլոր պարզագույն շարժումների աստիճանական գիտակցման եղանակով կառուցված պարը, որ կիրառվում է այստեղ, ողջ մարմնի դեմքի աստիճանական զարգացումն է: Եվ քանի որ այն ճշմարիտ է, եւ մաքուր ու անկեղծ մերկություն է պահանջում: Եվ մերկության ամոթը կսկսի վերանալ ամբողջ մարմնի ինքնագիտակցությամբ, օժտված դեմքի, այսինքն` մարմնի դիմակի գոյանալուն համեմատ: Նյութական հագուստը կփոխարինվի հոգեւոր հագուստով: Զգացմունքային հագուստը, այլ ոչ թե մերկությունը: Զգացմունքային են այն նրբակերտ մերկությունները, որոնցով խաղում է արդի հագուստը:
Ինչպես արդեն հիշատակել ենք, հագուստը սոսկ մասամբ է ծնվում, որպես մարմինը ցրտից պաշտպանելու միջոց: Հագուստն ամենից առաջ ծնվում է իբրեւ մարմնի զարդարանք, իբրև մարմնի հայտնի մանրամասների վրա ուշադրություն բեւեռելու միջոց: Այն մղումը, որ վայրի մարդուն հակում է հագուստի առաջին գունագեղ կտորտանքին, բնավ էլ ամոթխածությունը չէ, այլ` անամոթությունը: Սակայն զգայականի բնագավառում ցանկացած խիզախում հակում ունի արագ նորաձեւության վերածվելու: Նորաձեւությանը չհետեւողը հասարակական տեսակետից անընդունելի արարք է կատարում: Այն, ինչ ընդունված չէ` ամոթալի է: Եվ ահա ծնվում է այլոց նման անամոթ շարժումներ չանելու ամոթը: Ահա այն հոգեբանական ոլորքը, որով պայմանավորված է հագուստի ծնունդը:
Հագուստի ողջ պատմությունը մարդկային զգացմունքայնության պատմությունն է: Սքողելով ուշադրություն հրավիրել, քողարկելով` ցուցադրել, թաքցնելով` ի հայտ բերել. ահա հագուստի զգայական գեղագիտությունը կառավարող հիմնական մոտիվները:
Ողջ արվեստն ընդհանրապես, իսկ գեղակերպայինը (պլաստիկ) և զարդանախշայինը (դեկորատիվ)` հատկապես զգայականության բազմազան կերպափոխություններն են ներկայացնում: Ժամանակակից ողջ մշակույթն է հիմնված զգայականության վրա: Արվեստն այլ կերպ չի կարող լինել, քան աշխարհի հանդեպ մեր զգայական վերաբերմունքի բյուրեղացում:

Թարգմ. Վարդան ՖԵՐԵՇԵԹՅԱՆ

ՄԱՔՍԻՄԻԼԻԱՆ ՎՈԼՈՇԻՆ

13 Դկտ

… Խարույկը մարդ թրծեց գազաններից,
Եվ կինը, որ պահապանն էր մոխրի,
Նախկին էգի միջից հանեց կերպարանքներ
Քրոջ և մոր,
Վեստալուհու և պոռնիկի:
Այն պահից, երբ Ագնին գույնը պայմանական
Հյուսեց մոխիրների մեջ օջախի-
Քարանձավը տաճար դարձավ,
Եվ ընթրիքը դարձավ խորհրդավոր,
Խարույկատեղը` զոհարան,
Կյանքն առտնին` ժամերգություն:
Եվ մարդկությունը
Սնվում էր
Ու բազմանում
Աչքի առաջ խստապահանջ,
Ահեղ աստծո:
Իսկ օջախների մեջ պահպանվում էին ձուլվածքներ
Ոսկու, բրոնզի ու արծաթի,
Քաղաքացիական կառուցվածքներ, կրոն, ընտանիք:

%d bloggers like this: