Tag Archives: մայրուղի

Վախեցած Շևարդնաձեն կամ Ռոքի թունել-2

9 Դկտ

Բավական է, որ հայ-վրացական հարաբերություններում աննշան ջերմացման միտումներ նկատվեն, երբ անմիջապես գտնվում է մեկը, ով թեթև ձեռքով պղտորում է զուլալվող ջրերը: Այս անգամ իր ձեռքերը թացացնելուց չխորշեց Վրաստանի նախկին նախագահ Էդվարդ Շևարդնաձեն: Ծերուկին լուրջ անհանգստացրել էր Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի այցը Վրաստան և առանձնապես այն փաստը, որ երկու երկրների միջև համաձայնություն էր ձեռք բերվել նոր թափ հաղորդել Գոդերձի լեռնանցքով Հայաստանն ու Բաթում քաղաքն իրար կապող մայրուղու շինարարությունը: Համատեղ ասուլիսի ժամանակ Հայաստանի նախագահն ասաց, որ «2012-ին շահագործման կհանձնվի «Հյուսիս-հարավ» մայրուղին, որը կմիանա Նինոծմինդա-Բաթում ճանապարհին, ինչը հնարավորություն կտա որակյալ ճանապարհով Պարսից ծոցից Վրաստան բեռներ փոխադրել», իսկ Վրաստանի նախագահ Սահակաշվիլին իր հերթին շեշտեց, թե դա ավելի կմեծացնի հայ զբոսաշրջիկների հոսքը Վրաստան:
Թվում է՝ ցանկությունների ու հեռանկարների մեջ դժվար է ուրիշ մի բան գտնել, քան երկկողմանի շահավետություն և փոխադարձ շահագրգռվածություն: Բայց արի ու տես, որ Շևարդնաձեին հաջողվեց երրորդն էլ գտնել, և դա այլ բան չէր, քան սպառնալիքը: Ըստ նրա, Հայաստանն Աջարիային կապող ավտոմայրուղու նախագիծը կարող է ժողովրդագրական խնդիրներ առաջացնել Վրաստանում: Ահա այսպես նա իր վախերը կիսեց «Ասավալ-Դասավալի» շաբաթաթերթին տված հարցազրույցում: Եվ որպեսզի սեփական հոգու տագնապներն էլ ավելի առարկայական մատուցվեն, Շևարդնաձեն հուսահատված բացականչեց. «Նայեք Աբխազիային. այնտեղ ավելի շատ հայեր են ապրում, քան աբխազներ»։ Ավելորդ է ասել, որ իրավիճակի գույները խտացնելու համար նրան ևս մի փաստարկ էլ էր անհրաժեշտ, և այդ նպատակի համար սկսեց ինչ-ինչ դատողություններ անել այն մասին, թե իբր չի բացառում, որ Վրաստանի իշխանությունները զիջման կգնան, Հայաստանին կվերադարձնեն Վրաստանի տարածքում գտնվող «վիճելի եկեղեցիները» և այլն, և այլն:
Կա երկու տարբերակ այսպիսի մտքեր արտահայտելու համար: Կամ մարդը պիտի բացարձակ անտեղյակ լինի, կամ նա մտադրվել է միտումնաբար սադրանք հրահրել և թշնամանք սերմանել հայերի հանդեպ: Ինչ խոսք, Շևարդնաձեին անտեղյակ համարելը լուրջ չէ: Կնշանակի՝ մնում է երկրորդ տարբերակը: Եվ հիմա բացատրենք, թե ինչու: Վրաստանի հարավ-արևմուտքում գտնվող Աջարիայում, համաձայն վերջին տվյալների, ապրում են շուրջ 12 հազար հայեր, այն դեպքում, երբ այդ ինքնավար հանրապետության բնակչությունը կազմում է ավելի քան 380 հազար: Այժմ ինքներդ հաշվեք, թե դա որ տոկոսն է և որքանով կարող է իրենից ժողովրդագրական պատկերը փոփոխելու վտանգ ներկայացնել: Ավելորդ է նշելը, որ վրացիները Աջարիայի բնակչության 93, 4 տոկոսն են կազմում, իսկ, ասենք, ռուսները հայերից ավելին են: Ի դեպ, 20 տարի առաջ տեղի հայկական համայնքն ավելի մեծ էր. այն ժամանակ նրանց թիվը հասնում էր 20 հազարի: Ու եթե խոսելու լինենք ժողովրդագրության մասին, ապա ակնհայտը անկումն է, այլ ոչ թե աճը: Դրա հետ մեկտեղ մայրուղու առկայությամբ հոսք պայմանավորելը ու դեռ դա Աբխազիայի հետ համեմատելն առնվազն հիմարություն է: Ո՞վ չգիտի, որ արդեն քանի տարի փակ են ոչ միայն Հայաստանից դեպի Աբխազիա տանող ճանապարհները, այլև երկաթգիծը: Սակայն այսպիսի իրողությունները հազիվ թե Շևարդնաձեին խանգարեն իր ասելիքը պնդելու համար: Ու քանի որ առիթը ներկայացել է, ապա կարծում ենք, արժե նաև նշել, որ նման միտումը միայն զառամյալ գործչի մտասևեռումը չէ: Եկեք վերհիշենք, թե ինչպես էին ոչ հեռու անցյալում վրացի քաղաքականագետները մեղադրում սեփական կառավարությանն անհեռատեսության մեջ՝ նշելով, որ Ախալքալաք-Բաթում ավտոմայրուղու ստեղծման գաղափարն ընդունվել է այն իշխանական համակարգի կողմից, որը Վրաստանին հասցրեց ռազմական դրության և պետականության մասնատման: «Եթե ավտոմայրուղին դառնա ռուսական անձնագրերի բաժանման համաճարակի աղբյուր, թող ոչ ոք չնեղանա, եթե Վրաստանը դադարեցնի մայրուղու շինարարությունը»,- բացահայտ սպառնալիք էր հղում քաղաքագետ Սոսո Ցիսկարիշվիլին՝ հարցը տեղափոխելով միանգամայն այլ հարթություն: Այո, բազմաթիվ վրացիներ այսօր էլ Հայաստանից եկող ռուսական վտանգի ուրվականն են տեսնում և համոզված պնդում են, թե Երևան-Բաթում ավտոմայրուղին կարող է դառնալ «Ռոքի թունել-2»՝ հանգեցնելով Վրաստանի հերթական մասնատմանը: «Ոչ ոք չի կարող երաշխավորել, որ Գյումրիում տեղակայված ռուսական զորքն այդ ճանապահով չի շարժվի Վրաստան»,- կրկնում են նրանք: Իսկ եթե ասվածին գումարենք նաև այն, թե իբր մայրուղին կօգնի ջավախահայերին հանդես գալու Վրաստանի դեմ, ապա ամբողջական կդառնան այս ողջ սադրանքի ոչ միայն ծավալները, այլև անհեթեթության խորությունը: Նման պարագայում ուղղակի անիմաստ է դառնում մարդկանց բացատրել այն պարզ ճշմարտությունը, որ խնդիրները ծնվում են ոչ թե թունելներից կամ մայրուղիներից, այլ հանգամանքներից ու արատավոր քաղաքականությունից…
Վերադառնալով Շևարդնաձեի անձին, թերևս արժե մեջբերել Ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների վրացական հիմնադրամի ղեկավար, քաղաքագետ Ալեքսանդր Ռոնդելի մեկնաբանությունից մի հատված, որ վերաբերում է արծարծվող խնդրին. «Նա չափազանց շատ մեկնաբանություններ, գնահատականներ է տալիս, ընդ որում` դրանք ոչ միշտ են ադեկվատ: Հավանաբար, պատճառներց մեկը տարիքն է… Շևարդնաձեն հանգստի մեջ է, և, ըստ ամենայնի, ջանում է ռևանշի հասնել գործող իշխանությունների նկատմամբ: Նրա մեջ վիրավորանքն է խոսում»,-նշել է Ռոնդելին` ընդգծելով, որ ոչ մի էական գնահատական Շևարդնաձեի խոսքերի տակ պետք չէ փնտրել: «Այդ հայտարարությանն ընդհանրապես պետք չէ ուշադրություն դարձնել»,-եզրափակել է նա:
Ինչ խոսք, կարելի էր նաև ուշադրություն չդարձնել, եթե դա լիներ միակ ու վերջին ասույթը հայերի հասցեին: Կարելի էր նույնիսկ ըմբռնումով վերաբերվել, եթե Աջարիայի ժողովրդագրական ապագայով անհանգստացողները նշեին նաև այն մասին, թե վերջին մի քանի տարիների ընթացքում Բաթումում թուրքական խոշոր ընկերություններն ինչպիսի լուրջ ներդրումներ են անում, ինչպես են հայտնի թուրք գործարարները Աջարիայում տներ գնում, բնակություն հաստատում, և թուրքերի թիվն այդ վայրերում ինչպիսի զգալի աճել է արձանագրել: Բայց չէ: Ինչու՞ վիրավորել բարեկամ թուրքերին, եթե կան հայերը:
Իբրև ասվածի հավելում նշենք նաև, որ այս օրերին ակտիվացել են հայ-աջարական շփումները: Գործարարների, դիվանագետների ու պաշտոնյաների հանդիպումների ժամանակ քննարկվում են գյուղարտադրության, գյուղմթերքների վերամշակման, առևտրաշրջանառության բնագավառներում Հայաստանի ու Աջարիայի միջև համագործակցության զարգացման, ներդրումների խթանման հարցեր: Ծրագրվում է առաջիկայում Բաթումում անցկացնել հայկական մշակույթի օրեր: Անդրադարձ է եղել Աջարիայում հայ աշակերտների շրջանում հայոց լեզվի, գրականության և պատմության ուսուցման որակը բարձրացնելու անհրաշետությունը։ Ինչպես ասում են, քարավանը առաջ է շարժվում, որքան էլ մոտակայքից լսվում են այլ չորքոտանիների ձայները…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Լռությունը ոսկի չէ

27 Ապր

Վերջին շրջանում վրացի դիվանագետները Հայաստանը ջրի ճամփա են դարձրել: Սովորաբար նման դեպքերի համար ասում են, որ եկվորի կամ աղն է պակաս, կամ մաղը: Իսկ եթե խոսքը Վրաստանի մասին է, ապա եղած ենթադրություններին կարելի է հավելել ևս մեկը. ամենայն հավանականությամբ նրանք կրկին այնպիսի մի բան են արել, որի համար արդարանալու են շտապում:
Եթե դիտելու լինենք սոսկ ժամանակագրական կարգով, ապա դժվար չի լինի վերհիշել, որ միայն վերջին չորս ամիսների ընթացքում արդեն կայացել են Վրաստանի նախագահի ու վարչապետի այցերը Երևան: Դրանից հետո իրենց այցերով մեզ պատվեցին նույն երկրի ներքին գործերի, պաշտպանության և տրանսպորտի նախարարները: Էլ չենք խոսում առավել ցածր կարգավիճակի այն անհատների ու խմբերի մասին, որոնք եկան ու գնացին զանազան պատրվակներով ու գործերով: Հայաստանի պաշտոնյաները բոլոր առիթների համար անմիջապես մատնանշեցին, որ այցելությունների այս ինտենսիվությունը վկայում է «Հայաստանի ու Վրաստանի միջև համագործակցության ոչ միայն ծավալուն բովանդակության, այլև իրական բարեկամական հարաբերությունների մասին», սակայն նման խոսքերը հյուրընկալողի նրբանկատություն լինելուց ավելին չէին:
Այս անգամ էլ աշխատանքային այցով Հայաստան էր ժամանել Վրաստանի ԱԳ նախարար Գրիգոլ Վաշաձեն: Շատ դժվար էր կռահել, թե հատկապես ինչ նպատակով էր նա ճանապարհ ընկել Երևան, քանի որ ոչ դրանից առաջ և ոչ էլ այստեղ գտնվելու օրերին որևէ հստակ տեղեկատվություն չտրվեց հանդիպումների բուն նպատակի մասին: Ընդհանուր ձևակերպումների ընդգրկման տարածքներն այնքան լայն ու տարողունակ էին, որ տպավորություն էր ստեղծվում, թե Վաշաձեն պատրաստվում է հայաստանցիների հետ զրուցել ամեն ինչի մասին և անվերջանալիորեն: Սակայն նույնիսկ թեմաների նման առատության պայմաններում վերստին պահպանվում էր նախկին տպավորությունը, երբ կարելի էր հանգիստ խղճով ասել` երկխոսություն վասն ոչնչի:
Վաշաձեն հանդիպում ունեցավ հայաստանցի իր գործընկեր Էդվարդ Նալբանդյանի հետ: Հետո պաշտոնական հաղորդագրությունը պիտի տեղեկացներ, որ նախարարները քննարկել են միջազգային ու տարածաշրջանային մի շարք խնդիրներ, միջազգային կառույցներում երկու երկրների համագործակցությանը, հայ-վրացական պետական սահմանի սահմանազատման գործընթացին առնչվող հարցեր, ինչպես նաև անդրադարձ է եղել վիրահայությանը հուզող թեմաներին: Իսկ որո՞նք էին վրահայությանը հուզող խնդիրները: Պարզվում է այն, որ Թբիլիսիում վերանորոգվել է հայկական թատրոնի շենքը: Ինչ խոսք, դա հաճելի լուր է, բայց մի՞թե արժեր տվյալ քայլը որակել իբրև մեծագույն ծառայություն հայ ժողովրդին և այնպիսի տպավորություն թողնել, թե իբր Վրաստանը շենքի վերանորոգմամբ կատարել է իր բոլոր պարտավորությունները տեղաբնակ հայերի հանդեպ: Իսկ Ջավախքը՞, իսկ էթնիկ խտրականությա՞ն բազմաթիվ աղաղակող փաստերը, իսկ ավերվող եկեղեցիներն ու փակվող դպրոցնե՞րը: Այս հարցերը չե՞ն ներդաշնակում այն պոզիտիվ գույների հետ, որ պարտադրվում է մեզ իբրև բարեկամության և համագործակցության առհավատչյա:
Մինչ Վաշաձեն Հայաստանում էր, վրացի քաղաքագետ Լևան Ուրուշաձեն կարծիք էր հայտնել այն մասին, թե չի բացառում, որ Վրաստանի ԱԳ նախարարը իր Երևան այցելության ժամանակ կքննարկի նաև ռուսական ռազմական բեռների տարանցման մասին ռուս-վրացական համաձայնագիրը օրերս Վրաստանի խորհրդարանի կողմից չեղյալ համարելու խնդիրը: Գուցե և դա քննարկվել է: Միայն թե այս պարագայում էլ Վաշաձեն կարող էր իրեն առանձնապես անհարմար չզգալ: Հայ գործընկերներն արդեն շտապել էին նրա ժամանումից առաջ ասել, որ այդ որոշումը չի կարող անդրադառնալ վրաց-հայկական հարաբերությունների վրա: Մի խոսքով, ցանկացած քայլ իր արդարացումն ու բացատրությունը ունի, եթե նույնիսկ դա էապես վնասում և հարված է հասցնում մեր երկրի շահերին: Իսկ ահա սահմանից այն կողմ այդ կարգի բարդույթներով չեն կաշկանդվում: Նույն որոշման մասին վրացիները շատ հանգիստ անկեղծացան և հայտարարեցին, որ իրենց երկիրը չի վստահում Հայաստանին ռուսական ռազմակայանի պատճառով, թեպետ արտաքուստ հայ-վրացական հարաբերությունները ընկերական են թվում: Այս մասին նույնիս գրեց վրացական Journalist.ge լրատվական գործակալությունը` դժգոհությունը հիմնավորելով այն կարծիքով, որ հայերը չափից ավելի շատ զենք են տեղափոխում, իսկ դա բոլորովին էլ Թբիլիսիի սրտով չէ:
Նույն իրավիճակին կարելի է ականատես լինել նաև շատ ավելի թարմ օրինակի հիշատակմամբ: Օրերս հայտնի դարձավ, որ վրացիներն այժմ էլ Ադրբեջանի հետ համատեղ Հայաստանը շրջանցող մայրուղի են կառուցում: Իսկ սա, ինչպես հայտնի է, ոչ միակ, ոչ էլ վերջին դեպքն է, երբ վրացիները թեթև ձեռքով Հայաստանին դուրս են հրում տարածաշրջանային նշանակություն ունեցող նախագծերից: Հավանաբար շատ շուտով պաշտոնական Երևանը դրա առիթով էլ կասի, թե եղածը ընդամենը երկու ժողովուրդների ամուր կապերի վկայությունն է և անարդար ոչինչ տեղի չի ունեցել:
Իսկ բոլորովին վերջերս էլ հանրությունը տեղեկացվեց, որ Վրաստանը Հայաստանի 17 միլիոնանոց պարտքը կմարի միայն 2025 թվականին: Սա բարեգործությանը հավասարազոր առատաձեռնություն է, որի համար ցանկացած բացատրություն, միևնույն է, համոզիչ լինել չի կարող:
Որքան էլ փորձեր արվեն կանխակալություն որոնել վերը հիշատակված որակումների մեջ, միևնույն է, ճշմարտությունից հեռու փախչել չի հաջողվի: Միշտ չէ, որ լռությունը ոսկի է: Իսկ հաջորդ ճշմարտությունն այն է, որ Հայաստանի վրացական քաղաքականությունը և հայ-վրացական հարաբերությունները արմատապես վերանայելու անհրաժեշտություն են զգում: Եվ այդ պահանջը ոչ նոր է, ոչ էլ անհիմն կերպով չափազանցված:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: