Tag Archives: հրդեհ

ՀՐԴԵՀԱՎՏԱՆԳ ԾԽԱԽՈՏԸ

16 Հնս

Ռուս ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչն իր երկրում արգելել էր ծխելը մահվան սպառնալիքով: Սակայն պատճառն այն չէր, որ ցարին մտահոգել էր բնակիչների առողջությունը: Նման ծայրահեղ քայլի գնալու շարժառիթը 1634 թվականի Մոսկվայի մեծ հրդեհն էր: Համարում էին, որ հրդեհի պատճառ էր դարձել չհանգցրած ծխախոտը:

560476.730xp

ՓՈԽՀԱՏՈՒՑՄԱՆ ԳԻՆԸ

30 Նյմ

Երբ Մարտիրոս Սարյանը Փարիզից վերադարձավ Երևան, նրան սպասում էր մի տխուր հաղորդագրություն. «Բոլոր կտավներն այրվել են շոգենավի նավամբարում, Կոստանդնուպոլսի նավահանգստում կայանման ժամանակ»: Նավաստիներից մեկի նետած լուցկու կրակից հրդեհ էր բռնկվել` ոչնչացնելով Սարյանի բոլոր աշխատանքները:
Որոշ ժամանակ անց Փարիզում գտնվող ապահովագրական գործակալությունը «կրած վնասների դիմաց» նրան ուղարկեց ներկեր, վրձիններ, նկարակալ: Այսպիսին էր եղել Սարյանի փոխհատուցման պահանջը…image_562312120515429265174

ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ ՓՐԿՎԵՑԻՆՔ ԱՏՈՄԱՅԻՆ ԱՂԵՏԻՑ

24 Փտր

1982 թվականի հոկտեմբերի 15-ին, առավոտյան ժամը 9.55-ին Հայաստանի ատոմակայանում ահազանգ հնչեց: Կառավարման կենտրոնի ցուցատախտակի վրա վառվող լուսերը հուշում էին, որ կարճ միացման հետևանքով հրդեհ էր բռնկվել ԱԷԿ-ի առաջին էլեկտրաբլոկի տեխնիկական ջրերի մղիչ պոմպերի էլեկտրաշարժիչում: Այլ աղբյուրների տեղեկություններով, պայթյուն էր որոտացել գեներատորում: Ժամը 10.00-ին կանչ արձանագրվեց հրշեջ ծառայությունում, իսկ 5 րոպե անց մեկը մյուսի ետևից սկսեցին անջատվել կայանի շահագործումն ու անվտանգութունը ապահովող համակարգերը: Եվս հաշված րոպեներ, և խզվեց կապը միացյալ էներգահամակարգի հետ: Սրահները թաղվեցին ծխի ու մթության մեջ:8

Ղեկավարությունը տեղյակ էր, որ երկրորդ էներգաբլոկը գտնվում էր վերանորոգման փուլում, իսկ առաջինն աշխատում է ամբողջ հզորությամբ: Սակայն դեպքերի նման զարգացում ոչ ոք ենթադրել անգամ չէր կարող: Դեռ որևէ հստակ տեղեկություն չունենալով վտանգի ծավալների մասին` անմիջապես հրահանգ տրվեց ԱԷԿ-ի աշխատակիցների մեծ մասին տարհանել: Սակայն բոլորը չէ, որ հեռացան: Բազմաթիվ մասնագետներ` անտեսելով հնարավոր հետևանքները, շարունակում էին ելքեր որոնել չարաբաստիկ ընթացքը կասեցնելու համար: Միայն թե դա նրանց չէր հաջողվում: Վթարին հաջորդած առաջին ժամերի ընթացքում իրավիճակը գնալով բարդանում էր: Ոչ հրշեջների, ոչ օպերատիվ աշխատակիցների ջանքերը որևէ արդյունք չէին տալիս: Ի հայտ էին գալիս հրդեհի նոր օջախներ, տարբեր հատվածներում լսվում էին մեծ ու փոքր պայթյուններ:

Ժամը 12. 45-ին պարզ դարձավ, որ ռեակտորի նկատմամբ հսկողությունը լիովին բացակայում էր: Լարվածությունը ծայրահեղ էր: Հիմա արդեն կառավարման վահանակի մոտ կարելի էր աշխատել միայն հակագազ հագած վիճակում: Մարդիկ անընդհատ ներսուդուս էին անում` օդ շնչելու համար: Կայանը զրկվել էր ինչպես արտաքին, այնտես էլ ներքին էներգասնուցումից: Շարքից դուրս էր եկել սառեցման համակարգը, արձանագրվել էր ջրածնի վտանգավոր կուտակում: Պաշտպանական համակարգի խափանումը անհնար էր դարձնում որևէ վերահսկողություն, մինչդեռ միջուկային ռեակցիան ներսում շարունակվում էր: Ռեակտորում ջերմաստիճանը սկսեց բարձրանալ, ինչը կարող էր հանգեցնել ջերմային պայթյունի: Իսկ թանկագին ժամանակը հոսում էր…201985606

Հրդեհաշիջման աշխատանքներին, որ տևեց 7 ժամ,  մասնակցում էին 110 հրշեջ ծառայության աշխատակիցներ: Շատ հատվածներում նրանք ստիպված էին քանդել հարկաբաժնի պատերը` կրակի օջախներին մոտենալու համար: Ընդհանուր վնասը կազմել էր շուրջ 1 միլիոն ռուբլի (այն տարիների գներով): Շարքից դուրս էին եկել մեքենայական բաժնի գեներատորները, տուրբինները, տրանսֆորմատորը, պոմպերը, 20 մետր երկարությամբ կարևորագույն մալուխային գծերը: Եվ նույնիսկ այս բոլոր կենսական կարևորության սարքերի բացակայության պայմաններում հայ մասնագետներին հաջողվեց փրկել ատոմակայանը և չեզոքացնել մահաբեր վտանգը:

Ավելի ուշ ռուսական որոշ աղբյուրներ փորձեցին իրավիճակը գլխիվայր ներկայացնել` գրելով, թե վթարի պահին բոլոր հայերը փախուստի էին դիմել, և միայն Ռուսաստանի Կոլսկի թերակղզուց ինքնաթիռով օգնության շտապած օպերատիվ խմբի մասնագետներին էր հաջողվել տեղում փրկել ռեակտորը: Այս պնդումները իրականությանը չեն համապատասխանում: Ռուսներն, իհարկե, եկան, բայց հետո, երբ անհրաժեշտություն էր առաջացել հետաքննելու վթարի պատճառները և շահագործելու երկրորդ էներգաբլոկը:

Ինչ վերաբերում է խուճապին, ապա նմանատիպ տրամադրությունը գերիշխող դարձավ միայն այն բանից հետո, երբ անցակետում խմբված մարդկանց մոտեցավ ուսադիրներով մեկը և գոռաց. «Բոլորդ այստեղից իսկույն հեռացեք, հիմա ամեն ինչ կպայթի»: Մինչդեռ ներսում մնացած մեր մասնագետները` օպերատորները, տեխնիկական անձնակազմը, զրկված լինելով ավտոմատ համակարգը գործածելու հնարավորությունից (ամբողջությամբ այրվել էր) ծխապատ հարկաբաժիններում, երբ շնչել անգամ հնարավոր չէր, կարողացան կանգնեցնել բլոկը, հրաշքով խուսափել պայթյունից:142-hpp-21-1976-big

Հրաշքո՞վ: Նման դեպքերում հրաշքների մասին չեն խոսում: Խոսում են այն մարդկանց մասին, ովքեր հերոսաբար կարողացան կանխել սարսափելի աղետը: Սակայն ովքե՞ր են այսօր մտաբերում այդ օրերի մասին, ո՞վ է հիշում և ճանաչում նրանց:

1982-ի հոկտեմբերին ԱԷԿ-ում բարեբախտաբար գտնվեց այն մարդը, ով ոչ միայն իր վրա վերցրեց իրավիճակը կարգավորելու ողջ պատասխանատվությունը, այլև օժտված էր բարձր մասնագիտական հմտություններով և գիտելիքներով: Դա ատոմակայանի լաբորատորիաներից մեկի ղեկավար Վիլեն Արզումանյանն էր: Հրաշալի պատկերացնելով ողջ տեխնոլոգիական պրոցեսը և կայանի կառուցվածքային առանձնահատկությունները` Արզումանյանը անմիջապես ձեռնամուխ եղավ ռեակտորի հովացումն ապահովելու գործին: Այդ գործընթացի բարդ ու խրթին տերմիններով հարուստ մանրամասները շրջանցելով` նշենք միայն, որ անձնակազմի անդամների ուժերով հաջողվեց աներևակայելի կարճ ժամանակում տեղում ձևավորել այլընտրանքային կապի համակարգ, ավտոմատացված գործողությունները կատարել ձեռքով և վերջապես բարձրացնել ռեակտորի 25 տոննայանոց կափարիչը, որտեղ մղվեց անհրաժեշտ քանակությամբ բոր: Միայն դրանից հետո ռեակտորի ջերմաստիճանը սկսեց հետզհետե նվազել, ինչը նշանակում էր մեկ բան` պայթյուն չի լինի:

Հոկտեմբերի 15-ին, ժամը 20.40-ին վերականգնվեց հսկողությունը նեյտրոնային հոսքերի նկատմամբ:

Հոկտեմբերի 19-ին իրկանացված դիտարկումները հաստատեցին, որ ճառագայթման վտանգ չկա: Այսպես կոչված` գամմա-ֆոնը մնացել էր անփոփոխ:vilen

Ավելի ուշ ձևավորված հատուկ հանձնաժողովը իր հաշվետվության մեջ պիտի զեկուցեր, որ ԱԷԿ-ի վթարը պայմանավորված էր արտաքին ցանցի հետ չարտոնված միացումով: Իրավիճակի բարդացման հաջորդ փուլերում օպերատորները զրկվել էին հեռախոսային կապից, հիմնական և վթարային լուսավորումից: Դրանից բացի ինքնաբերաբար անջատվել և միացվել էին որոշ սարքավորումներ, բռնկվել էին մի քանի հրդեհներ, որոնցից  մի քանիսը` պայթյունով: Փորձագետների վկայությամբ, իրենց հաջողվել էր մալուխային բաժանմունքում գտնել նվազագույնը 9 խոցելի կետեր, որոնք կարող էին կարճ միացումների և հետևաբար հրդեհների պատճառ դառնալ: Նշվում էր նաև, որ իրավիճակից նյարդայնացած օպերատորները հոգեկան անկայուն վիճակում սխալ հաջորդականությամբ էին իրականացրել ջրածնի արտամղման գործողությունը և գազի բաղադրության վերահսկողությունը:

Ինչ վերաբերում է դրսից ակնկալված օգնությանը, ապա Խորհրդային Միության տարբեր քաղաքներից մասնագետները Մեծամոր եկան օրեր անց: Հրդեհի հետևանքով վնասներ էր կրել ոչ միայն առաջին, այլև երկրորդ բլոկը, և ռուս փորձագետների կարևորագույն խնդիրներից մեկն էր գործարկել դրանք: Ինչպես պատմում են ականատեսները, այն, ինչ նրանք տեսան պատահարի վայրում, ցնցող ու ճնշող տպավորություն թողեց: Ռուս փորձագետ Է. Կուլմատիցկին իր հիշողություններում գրել է. «Առավել մեծ ավերածություններով տեսարան հետագայում ես տեսել եմ միայն Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ում: Բայց դա արդեն իսկական աղետ էր: Իսկ Հայաստանն, այնուամենայնիվ մեր հիշողություններում լուսավոր հետք թողեց…»:

Իսկ այդ տարիների ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ, ակադեմիկոս Ֆադեյ Սարգսյանը շատ ավելի ուշ այսպես պիտի վերհիշեր ճակատագրական ժամերը. «Այն, որ ատոմակայանը վտանգավոր է, ես համոզվեցի 1982 թվականին, երբ այրվել էր մալուխը: Այն ժամանակ մենք որքան մոտ էինք արհավիրքին: Կարելի է ասել` հրաշքով փրկվեցինք»:5792

Պատահարի մասին լրատվամիջոցները լռեցին: Բայց եղածը թաքցնել չհաջողվեց: Ճիշտ է, ոչ ոք հստակ չգիտեր, թե իրականում ինչ էր պատահել, բայց դառը փորձի տրամաբանությունը հուշում էր, որ կատարվածը սովորական չէր: Հայկական ԱԷԿ-ի վթարից մի քանի ամիս անց, երբ վախճանվեց ԽՍՀՄ ղեկավար Լեոնիդ Բրեժնևը և նրան փոխարինելու եկավ Յուրի Անդրոպովը, վերջինս ձեռնամուխ եղավ երկրում կարգապահության ամրապնդմանը: Հենց այդ օրերին Կրեմլում ստացան մի ահազանգող նամակ, որտեղ մասնավորապես ասվում էր. «Միայն երջանիկ պատահականությամբ երկրի ատոմակայաններից մեկի աշխատակիցների հանցավոր անտարբերությունը չհանգեցրեց խոշոր աղետի»: Այս նամակին հաջորդեցին պատժիչ գործողությունները: Եզրակացվեց, որ հենց «մարդկային գործոնն» է Հայաստանի խոշորագույն ատոմային կառույցը վտանգավոր սահմանագծի հասցրել: Աշխատանքից հեռացվեցին մի շարք պաշտոնատար անձինք, շատերը խիստ նկատողություն ստացան, իսկ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհդին կից ձևավորվեց ատոմակայաննների անվտանգության և հսկողության գծով հատուկ հանձնաժողով:

Եթե իսկապես մեղավորներ կային, պատիժները միանգամայն տրամաբանված էին: Սակայն ինչու՞ չհիշվեցին նրանք, ովքեր ոչ միայն շտկեցին այդ սխալները, այլև մոռացած սեփական անձն ու մահաբեր վտանգները, մինչև վերջին վայրկյանը պայքարեցին ու հաղթանակած դուրս եկան այդ անհավասար կռվից:

Մենք այս նյութում հիշատակեցինք նրանցից միայն մեկի անունը: Վստահ ենք, որ եղել են նաև «անանուն» հերոսներ, որոնց պարտական ենք մեր և սերունդների անվտանգ կյանքի համար: Այդ մարդիկ ոչ միայն պիտի հայտնի դառնան, այլև արժանանան այն պատվին, որ վաստակել են իրենց անձնազոհությամբ ու մասնագիտական հմտությամբ: Վիլեն Արզումանյանն այլևս կենդանի չէ: Բայց հիշողության արթնացման համար վաղեմության ժամկետներ չկան:

 Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Սալվադոր Դալիի մահը

2 Նյմ

1984 թվականին հրդեհ բռնկվեց այն դղյակում, որտեղ միայնակ ապրում էր Սալվադոր Դալին: Չկար մեկը, որ նրան օգներ: Ծանր այրվածքներ ստացած ծերունին հրաշքով փրկվեց, բայց հետագա օրերն անցկացրեց անկողնում գամված: Հիվանդության օրերին Դալին միայն մեկ հոդաբաշխ նախադասություն արտասանեց. «Իմ ընկեր Գարսիա Լորկան»: Դալին վախճանվեց 1989-ի հունվարի 23-ին: Նրա կտակի համաձայն, նկարչին թաղեցին իր թատրոնի բեմի տակ:huge

Սգո սերվիսը գործի է անցել

13 Հնվ

Թբիլիսիի կենտրոնում գտնվող հայկական Սուրբ Նշան եկեղեցին հրդեհվել ու փլուզվել է: Իսկ ինչու՞ պիտի չփլուզվեր Սուրբ Նշանը: Այդ ի՞նչ հրաշքով նա պիտի մնար կանգուն ու անխաթար: Երբ մահամերձին թողնում են լքված և անօգնական, հետո կարիք չկա զարմանալ ու վշտանալ, որ նա մեռավ: Փոխարենը կարելի է հոգալ հավուր պատշաճի սգահանդեսների, հիշատակի սրտաճմլիկ խոսքերի ու կյանքի դաժան օրենքները դատապարտող եզրահանգումների մասին: Կարելի է նաև կարծիքներ փոխանակել դեպքերի ընթացքի, շարժառիթների և մեղավորներին գտնելու հարցերի շուրջ, ինչն էլ այսօր բարեխղճորեն արվում է:
Օրինակ, ասվում է, որ եկեղեցուն հարող տարածքում բնակվող քաղաքացիներին հայտնի չէ հրդեհի պատճառը: Նրանք միայն նշում են, որ Սուրբ Նշանում հաճախ կարելի է տեսնել անօթևանների, հարբեցողների և թմրամոլների բազմություն: Վարկածներից մեկի համաձայն` հավանական է, որ հենց դրանք էլ իրենց հերթական «խրախճանքից» հետո չեն հանգցրել վառած խարույկը, չմարած ծխախոտ են գցել, ինչի հետևանքով էլ բռնկվել է հրդեհը: Շատ հարմար վարկած է, այնպես չէ՞: Իսկ կրակից հետո դեպքի վայր են հասնում վրացի փառապանծ հրշեջ-փրկարարները, հրդեհը փրփուրի փոխարեն մարում են սովորական ջրով և, խնդրեմ, արդյունքում՝ փլվում է տաճարի հարավարևելյան սյունը, հետևաբար՝ նաև գմբեթը: Գործն արված է, կարելի է հանգիստ հեռանալ:
Կասեք՝ պատահականություն է: Չեն լինում այդպիսի պատահականություններ: Ինչու՞: Որովհետև չեն լինում այդպիսի պատահականություններ: Կարիք կա՞ հիշեցնել, որ այս նույն Սբ. Նշան եկեղեցում մի հրդեհ էլ բռնկվել է 2002 թվականին, իսկ երկրորդ անգամ… ընդամենը դեպքից 10 օր առաջ: Գուցե նաև հիշենք, թե ինչպես փլուզվեց Շամխորեցոց Կարմիր Ավետարան եկեղեցին: Կամ հիշեցնենք, որ 2009 թվականի նոյեմբերի 19-ի լուսաբացին Թբիլիսիում փլուզվեց 1356 թվականին կառուցված Մուղնու Սուրբ Գևորգը: Այս ցանկը կարելի է երկար թվարկել: Իսկ այն մասին, որ նշված կառույցները գտնվում էին ահավոր վիճակում, բազմիցս էր ահազանգվել Վրաստանի իշխանություններին: Պատասխան եղա՞վ:
Իհարկե եղավ: Անցյալ տարվա հունիսին՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի Վրաստան կատարած հովվապետական այցի ընթացքում Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիի և Վրաստանի Կաթողիկոս-Պատրիարք Իլյա Բ-ի հետ տեղի ունեցած հանդիպմանը հայկական կողմին հավաստիացումներ արվեցին, որ փլուզված և փլուզման վտանգի ենթակա հայկական եկեղեցիների նկատմամբ պատշաճ խնամք և հոգատարություն կդրսևորվի: Ու դրսևորեցին: Վկան՝ վերջին դեպքը՝ Սուրբ Նշանը:
Սակայն վերադառնանք մերոնց: Պատահածի մասին լուրն առնելուն պես (դեպքից 2 օր անց) Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը Թբիլիսի գործուղեց գնահատող հանձնաժողով՝ Մշակութային պատմական հուշարձանների պահպանության ընկերության նախագահ Սերժիկ Առաքելյանի գլխավորությամբ: Նրանք պիտի տեղում պարզեն մանրամասները, ուսումնասիրեն դրանք և վրացական կողմի հետ քննարկեն համատեղ միջոցառումները: Ուզում եմ հարցնել՝ իսկ հնարավոր չէ՞ր այդ խմբին ավելի շուտ Վրաստան գործուղել: Բայց չեմ հարցնի: Ես էլ մյուսների պես ականջ կդնեմ, թե ինչպես են մասնագետներն ասում, որ եկեղեցու հրդեհն ու փլուզումը Վրաստանի իշխանությունների նպատակադրված քաղաքականության արդյունք է: Ես էլ մյուսների օրինակով հավանություն կտամ Երևանի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տեր Շմավոն քահանա Ղևոնդյանի խոսքերին, ով ասում է. «Վրացական կողմը դա հատուկ է արել, նույն ձեռագիրն է, ինչ որ Քուռի ափին գտնվող հայկական եկեղեցու հետ եղավ. այն հրդեհվեց ու հետո վերականգնվեց վրացական ոճով: Այս դեպքը ևս միտումնավոր է եղել: Ինչպե՞ս կարող էր քարե շինությունը հրդեհվել: Հայաստանի եկեղեցիներում, որ այդքան մոմ է վառվում, հրդեհ չեղավ, իսկ Սուրբ Նշան եկեղեցում այդ ինչը՞ հանկարծ հրդեհվեց»:
Մեր հոգևոր հայրերի սրտացավության հարցում մեկ անգամ չէ, որ համոզվել ենք: Հիմա էլ Էջմիածնում հավաքվեցին Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամները, ժողով արեցին, որի ընթացքում քննության առնվեց Թբիլիսիի Սուրբ Նշան հայկական եկեղեցու փլուզման խնդիրը: Ժողովում Գերագույն հոգևոր խորհուրդն ընդունեց հետևյալ հայտարարությունը, ուր մասնավորապես ասված էր. «Գերագույն հոգևոր խորհուրդը կոչ է ուղղում Վրաստանի իշխանություններին` անհապաղ քայլեր ձեռնարկել՝ փրկելու կործանումից Սբ. Նշան հայկական եկեղեցին, հետամուտ լինել Վրաստանի մշակութային ժառանգության մաս կազմող հայկական սրբավայրերի պահպանությանն ու խնամքին և ընդառաջ Վիրահայոց թեմի խնդրանքին` վիրահայությանը վերադարձնել պահանջված հայկական եկեղեցիները»:
Այս անգամ էլ ցանկություն կա մի բան հարցնելու, բայց չեմ հարցնի: Պետք չէ ընդունված ծեսն ընդհատել անպատեհ հարցերով: Սգո սերվիսն իր աշխատանքն է անում: Հարգել է պետք նրանց մասնագիտական գործունեությունը:
Իսկ այդ ընթացքում Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանը խոստացավ, որ իրենք դիմելու են Վրաստանի կառավարությանը՝ բոլոր հայկական տաճարները թեմին վերադարձնելու խնդրանքով, ինչից հետո Վրաստանի հայ համայնքի ներկայացուցիչների պատվիրակության հետ այցելեց Վրաց կաթողիկոս-պատրիարք Իլյա Բ-ին: Սա էլ իր դուռը եկած հայերին խոստացավ, թե իր միջամտությունը կբերի բարձրացված հարցի լուծման առնչությամբ: Պատրիարքարանում նաև ասել էին, թե անչափ մտահոգված են տեղի ունեցածի համար և հույս էին հայտնել, որ կանեն ամեն բան, որպեսզի կանխվի եկեղեցու հետագա փլուզումը և իշխանությունների կողմից ձեռնարկվեն միջոցներ տաճարի ամրացման համար: Կարելի է պատկերացնել, թե որքան էր մտահոգ վրաց պատրիարքը, ինչպես էր գիշերներն անհանգստությունից շուռումուռ գալիս և նրա բոլոր խոհերն ու հույզերը պտույտներ էին գործում հայկական տաճարների շուրջ…
Լսեցինք նաև, որ Ռուսաստանում գործող «Ջավախքի սփյուռք» հասարակական կազմակերպությունը հայտարարություն է տարածել Թբիլիսիի Սուրբ Նշանի փլուզման առնչությամբ ու տեղեկացրել, որ այն բանից հետո, երբ Սուրբ Նշան եկեղեցին կփոխանցվի Վիրահայոց թեմին, իրենք պատրաստ են հոգալ եկեղեցու վերականգնման աշխատանքների համար անհրաժեշտ բոլոր ֆինանսական ծախսերը:
Մի հարց էլ ռուսաստանցի ջավախահայերի համար ունեմ: Բայց դարձյալ կլռեմ:
Սակայն, ինչ կուզեք՝ ասեք, ամենահետաքրքիրը Վրաստանի արտակարգ իրավիճակների ծառայության ղեկավար Թեմուր Գիորգաձեն էր, ով ոչ ավել, ոչ պակաս՝ «իրականությանը չհամապատասխանող» անվանեց փլուզման մասին տեղեկատվությունը և նշեց, թե եկեղեցում այրվել էր աղբը, հրշեջները ժամանել են հինգ րոպեի ընթացքում, տեղայնացրել և մարել են կրակը, սակայն որևէ փլուզում չի եղել: Ի դեպ, սա հենց այն Գիորգաձեն է, որի գերբնական հնարավորությունների մասին Սահակաշվիլին լեգենդներ էր պատմում հայերին և պնդում, թե այս մարդն ի վիճակի է հաշված րոպեների ընթացքում չեզոքացնել համաշխարհային ծավալների կատակլիզմներ: Սակայն միայն այն դեպքերում, եթե դրանք «համապատասխանում են իրականությանը»: Իսկ չհամապատասխանելու դեպքում թիվ 1 փրկարարն անելիք չունի ճիշտ այնպես, ինչպես ողջ Վրաստանի իշխանությունը, ինչպես մերոնք, որ սովոր են հետին ամսաթվով հոխորտանքներ տեղալ, ինչպես նրանք, ովքեր կառուցման համար փող են տալիս միայն ավերվելուց հետո, նրանք, ովքեր մասնագետ են ուղարկում, երբ բանը բանից անցել է, նրանք, ովքեր միշտ վերջինն են գործի մեջ և առաջինը, եթե սգալ է պետք:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՀՐԴԵՀԸ

24 Մրտ

Մի անգամ Հալեպում մի շուն տաջիկ… Չէ, չեղավ, այս մասին կարծես արդեն ինչ-որ մեկը պատմել է: Երանի նրան, կամ գուցե երանի նրան, ով ոչինչ չի գրում, ով մտքին եկածը մի խուլ անկյունում պատմում ու մոռանում է…
Մի տարի աշնանը մեր գյուղի խոտի դեզը ինչ-որ բանից բռնկվել, այրվում էր: Ողջ գյուղը` մեծ ու փոքր եկել, խմբվել էին դեզի շուրջ, քափ-քրտինք մտած դույլերով ջուր էին հասցնում, ձմեռվա պաշարն էին փրկում: Մուր ու ծխի մեջ մարդիկ գնում-գալիս ու… լաց էին լինում: Խոտն էին հետ քաշում ու լաց էին լինում: Խոտն իրենցը չէր, սեփական չէր, մասնավոր չէր,- կոլխոզինն էր: Բայց մարդիկ լաց էին լինում, ու նրանց արցունքների առաջ հսկա բոցերը թուլանում, դառնում էին մոմի ճրագ, որի փչել-հանգչելը մեկ էր լինելու:
Հիմա հազար անգամ մեծացել է կրակը, ծուխը ելել, երկինքն է բռնել: Ու՞ր են, ի՞նչ եղան նրանք, ինչու՞ այդքան քչացան «ջուր հասցնողները»:

Հովիկ Չարխչյան

Հրդեհն այդքան հեշտ չի մարվի

14 Դկտ

«Սառույցը հալչում է»,- բացականչեցին շատերը, երբ այս ամսվա սկզբին Իսրայելի Հայֆա քաղաքում բռնկված խոշոր հրդեհների ժամանակ թուրքական երկու ինքնաթիռներ եկան միանալու ծավալված փրկարարական աշխատանքներին: Մայիսի 31-ի դրամատիկ դեպքերից հետո, երբ Իսրայելի ռազմածովային ուժերը հարձակում գործեցին վեց նավից բաղկացած «Ազատության նավատորմի» վրա ու սպանեցին 9 թուրքերի, սա ամիսներ տևած լարվածությունից հետո առաջին բարի կամքի դրսևորումն էր: Թել-Ավիվից վարչապետի գրասենյակն անմիջապես գոհունակություն հայտնել Էրդողանի որոշման կապակցությամբ՝ նշելով, որ իրենք գնահատում են Անկարայի այդ ժեստը: Դրանից անմիջապես հետո սկսեցին շրջանառվել լուրեր այն մասին, թե իբր թուրքական և իսրայելական կողմերը նախապատրաստում են երկու երկրների հարաբերությունների բարելավման մասին պայմանագրի նախագիծ, իսկ Ժնևում ընթացող գաղտնի բանակցությունների արդյունքում Իսրայելը համաձայնել է ներողություն խնդրել Թուրքիայից ու նավերի դեմ իրականացրած գործողությունների ընթացքում տուժածներին փոխհատուցում տրամադրել։ Դրա դիմաց Թուրքիան իր հերթին համաձայնել է կարգավորել հարաբերությունները և Թել-Ավիվ ուղարկել իր դեսպանին:
Թվում էր` ուր որ է Իսրայել-Թուրքիա ճգնաժամը կմոտենա իր ավարտին՝ տեղը զիջելով այսպես կոչված «հրդեհային դիվանագիտությանը»: Ընդ որում, առաջին հայացքից նման հանգուցալուծումը կարծես թե բխում էր երկուսի շահերից: Թուրքիան հետաքրքրված էր տնտեսական կապերով և այնպիսի տպավորություն էր թողնում, որ ինքը պատրաստ է համագործակցել Իսրայելի հետ: Հրեաներն էլ իրենց հերթին ընդառաջ քայլեր էին կատարում: Մասնավորապես դրա օգտին էր խոսում այն փաստը, որ դեկտեմբերի 1-ին Թել-Ավիվում մեկնարկեց թուրք-իսրայելական գործարար խորհրդի նիստը:
Սակայն շատ արագ պարզվեց, որ ամեն բան փոքր-ինչ այլ կերպ է, քան ենթադրվում էր: Թուրքիան շարունակում էր քաղաքական ու դիվանագիտական խողովակներով Իսրայելից պահանջել ներողություն խնդրել միջերկրածովյան արյունոտ միջադեպի համար: «Նախ Իսրայելը պետք է պատասխան տա մեր 9 նահատակ եղբայրների համար, ներողություն խնդրի ու փոխհատուցում վճարի: Թող ոչ ոք չակնկալի, որ մենք լռություն կպահպանենք, քանի դեռ չի մաքրվել Միջերկրական ծովում թափված արյան բիծը»,- հայտարարեց վարչապետ Էրդողանը: Նրանից ետ չմնաց նախագահ Գյուլը: Լրագրողներից մեկի այն հարցին, թե Իսրայելը կորցրե°լ է Թուրքիայի բարեկամությունը, Գյուլը պատասխանեց. «Անկասկած: Այսինքն Թուրքիայի, թուրք ժողովրդի բարեկամությունն է կորցրել»:
Այսպիսի խոսքեր լսելուց հետո դժվար չէր կռահել, թե ինչպիսին կլիներ արձագանքը: Իսրայելյան լրատվամիջոցները մեկը մյուսի ետևից վարչապետ Նեթանյահուին կոչ էին անում տուրք չտալ Անկարայի պահանջին: Հրապարակումներից մեկում, որ կրում էր «Չհամարձակվես ներողություն խնդրել» վերտառությունը, հոդվածագիրը նշվում էր, որ Նեթանյահուն իրավունք չունի հրեաների անունից գլուխ խոնարհել թուրքերի առաջ: Եվ դեռ ավելին` հենց թուրքերը պետք է ամաչեն իրենց սադրիչ գործողությունենրի համար: Իսկ եթե, այնուամենայնիվ, ներողություն խնդրելու հարկ կա, ապա «այդ դեպքում մենք պետք է ներողություն խնդրենք հայերից մեր անտարբեր լռության և քրդերից` մեր երկերեսանիության համար»,- գրում էր հոդվածի հեղինակը:
Ի վերջո Նեթանյահուին այլ բան չէր մնում, քան հրապարակավ հայտարարել, որ լրատվամիջոցներում հայտնված տեղեկությունը, թե Իսրայելը մտադիր է ընդառաջ գնալ Թուրքիային ու փոխհատուցում վճարել, չեն համապատասխանում իրականությանը: Իր հերթին Թել-Ավիվն Անկարայից պահանջում էր իսրայելցի զինվորների գործողությունները ճանաչել ոչ չարամիտ ու դադարեցնել հետաքննչական խմբի աշխատանքը, որը ստեղծվել էր ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների կոմիտեում՝ թուրքական կողմի պահանջով: Իսրայելը նաև պնդում էր, որ Թուրքիան հրապարակայնորեն հրաժարվի Երուսաղեմի նկատմամբ բոլոր իրավաբանական պահանջներից:
Այս ամենից հետո պիտի որ շատ արագ մոռացության տրվեին համատեղ ջանքերով մարված հրդեհները, քանի որ մյուս` քաղաքական ու դիվանագիտական կրակների բոցերը շատ ավելի թեժ էին և խոստանում էին էլ առավել բորբոքվել: Սակայն մյուս կողմից ամենքն էլ հասկանում են, որ հակասությունների ձնագունդը անվերջ գլորվել չի կարող և վաղ թե ուշ վրա կհասնի հանգուցալուծումը: Այս իմաստով միանգամայն տրամաբանական պիտի դիտվի այն փաստը, որ իսրայելական կողմն այնուամենայնիվ բանակցում է թուրքական իշխանությունների հետ: Ինչպես Իսրայելը, այնպես էլ Թուրքիան չեն կարող վերջնականապես անտեսել այն իրողությունը, որ իրենց համար չափազանց կարևոր է հարաբերությունների պահպանումը:
Առայժմ կան կարծիքներ այն մասին, թե թուրքական կառավարությունը, մասնավորապես վարչապետ Էրդողանը, հակաիսրայելական կեցվածք է որդեգրել` առաջիկա ընտրություններում լրացուցիչ քվեներ ապահովելու համար: Գուցե և հիմքեր կան նման տեսակետ պաշտպանելու համար, և գուցե թե այդ խաղն իրեն արդարացնի: Ամեն դեպքում հրեաների համար լուրջ անհանգստության հիմքեր է տալիս այն, որ Թուրքիան հեռանում է Արևմուտքից, փոխում է կողմնորոշման առանցքը` մերձենալով այնպիսի ռադիկալ երկրների հետ, ինչպիսին են Իրանը, Սիրիան: Իսկ այդ պարագայում անվերջ վիճաբանելը կամ ձեռքերը ծալած նստելն անհեռատեսություն կհամարվի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: