Tag Archives: հռչակագիր

Աստանա. օր երկրորդ

3 Դկտ

Աստանայում ընթացող ԵԱՀԿ գագաթաժողովի երկրորդ օրն իր ակտիվությամբ չզիջեց նախորդին, սակայն այն մեզ համար կարևորվում էր նախ և առաջ Հայաստանի նախագահի ելույթով: Արդեն իսկ կուտակված լարվածության լիցքերը չէին կարող իրենց անդրադարձը չունենալ նրա խոսքի վրա: Ու թերևս սա էր պատճառը, որ Ս. Սարգսյանի ելույթում խիստ ընդգծվում էր վերջնագրային տոնը: Այն կառուցված էր երկու հիմնական դրույթների վրա: Առաջինը նախապայման էր, ըստ որի Ադրբեջանի կողմից ռազմական ագրեսիան վերսկսելու դեպքում Հայաստանը չի ունենա այլ ընտրություն, քան ճանաչել ԼՂՀ-ն դե յուրե և իր բոլոր հնարավորությունները ներդնել Արցախի ժողովրդի անվտանգության ապահովման համար: Երկրորդը սահմանում էր այն մասին, որ Լեռնային Ղարաբաղը ապագա չունի Ադրբեջանի կազմում, և, ինչպիսին էլ լինի լուծումը, այն պետք է բխի հենց Ղարաբաղի ժողովրդի կամքից: «Դա է ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի առանցքը: Ադրբեջանը չունի Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ հավակնությունների ոչ իրավական, ոչ քաղաքական ու ոչ էլ բարոյական հիմք»,- ասում էր նախագահը:
Հետաքրքրական էր այդ ելույթում օգտագործված ևս մի արտահայտություն. «Ադրբեջանի փորձերը` ուժի սպառնալիքով կորզելու միակողմանի զիջումներ… շարունակում են մնալ փոխզիջումային տարբերակով խնդրի կարգավորման հիմնական խոչընդոտը: Իսկ վերջին մեկ շաբաթվա մեջ ես կրկին համոզվեցի, որ այս փուլում Ադրբեջանը հետաքրքրված չէ Լեռնային Ղարաբաղի պրոբլեմի լուծմամբ»: Ի՞նչ էր ակնարկում նախագահը: Վերջին մեկ շաբաթում նա կարող էր Ադրբեջանի պահվածքի գնահատման երկու սկզբնաղբյուր ունենալ` նախ համանախագահները, որոնք ժամանել էին տարածաշրջան, և ապա աղմկահարույց գաղտնի փաստաթղթերը, որոնք Wikileaks-ի թեթև ձեռքով հասու են դարձել յուրաքանչյուրին ու բացահայտում են դիվանագիտական խոհանոցի մութ անկյունները: Թե դրանցից հատկապես ո՞րն էր առիթ դարձել Բաքվից վերջնականապես հիասթափվելու համար, այժմ դժվար է կռահել: Ամեն դեպքում, նախագահի ակնարկած ներկա փուլը ժամանակային առումով խիստ հարաբերական է և որևէ կերպ չի բխում միջնորդների պահանջից` հնարավորինս արագ հանգել խնդրի վերջնական լուծմանը:
Գագաթաժողովի տասնյակ ելույթների շարքում հատկանշական էր նաև Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի խոսքը, ով ամեն գնով ջանում էր տպավորություն ստեղծել, թե իր երկիրն էական դեր է խաղում Ղարաբաղի հարցում և պատրաստ է աջակցել ԵԱՀԿ տարածքում ձգձգված հակամարտությունների կարգավորմանը: «Հակամարտությունները Վրաստանի, Ադրբեջանի և Մոլդովայի տարածքներում պետք է կարգավորվեն տարածքային ամբողջականության, պետության միասնության սկզբունքների, ինչպես նաև ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքի շրջանակներում»,- հայտարարեց Գյուլը` իրապես որևէ պատկերացում չունենալով, թե ինչպես պիտի այդ երեքը տեղավորի մի կաթսայի մեջ:
Երբ ներկաներից բոլորն արտահայտել էին իրենց կարծիքները, Ղազախստանի նախագահը լիագումար նիստում ընդմիջում հայտարարեց, որպեսզի կողմերը կարողանային համաձայնեցնել գագաթաժողովի ամփոփիչ փաստաթուղթը: «Մենք կվերսկսենք աշխատանքը ժամը 15-ին»,- խոստացավ Նազարբաևը: Սակայն տանտերն այդ անգամ չափից ավելի լավատես էր գտնվել: Ժամանակն անցնում էր, իսկ սպասված փաստաթուղթն այդպես էլ չէր ներկայացվում լրագրողներին: Փոխարենն այդ ընթացքում զանազան լուրեր էին շրջանառվում այս կամ այն երկրի ներկայացուցչի անհամաձայնության, առանձին ձևակերպումների շուրջ ծագած վեճերի մասին: Օրինակ, Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել էր, որ չի պատրաստվում սատարել ամփոփիչ փաստաթղթի այն ձևակերպումներին, որոնցում խոսք կլինի «վրացական հակամարտության» մասին։ Ավելի ուշ պարզվեց, որ նույնանման վերապահումներ ունեցել էին նաև Վրաստանը, Մոլդովան, Ադրբեջանը, ինչպես նաև Հայաստանը: Վերջապես, տասժամյա քննարկումներից հետո, հռչակագիր ընդունվեց «Անվտանգության հանրույթին ընդառաջ» անվանումով:
Երկու բուռն օրերի ավարտից անմիջապես հետո մամուլում հրապարակումներ հայտնվեցին ձախողված գագաթաժողովի մասին: Դրանցից մեկը, որը ներկայացնում է Ռուսաստանի սևծովյան-կասպյան տարածաշրջանի քաղաքական ու հասարակական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն Վլադիմիր Զախարովի խոսքը, առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի: Վերջինիս կարծիքով, ԵԱՀԿ Աստանայի գագաթաժողովում երկու իրադարձություններ եղան, որոնք միջոցառումը տապալեցին։ Առաջինը տարածքային ամբողջականության սկզբունքն էր, որ դարձավ հիմնական խոչընդոտը: Իսկ երկրորդ հանգամանքը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունն էր, որը կանխորոշեց գագաթաժողովի տապալումը։
Աստանայի արդյունքները Հայաստանում ևս ոչ բոլորին գոհացրեցին: Թերահավատների կարևոր փաստարկներից մեկն այն էր, թե նախագահը Հայաստանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի անկախության ճանաչումը կախման մեջ է դնում բացառապես Ադրբեջանի քայլերից, իսկ սա մեր երկրի շահերի տեսանկյունից ոչ մի լավ բան խոստանալ չի կարող: Դժգոհության մյուս պատճառն այն էր, որ Աստանայում ընդունված հայտարարությամբ կանաչ լույս վառվեց ղարաբաղյան կարգավորման մեծ փաստաթղթի կամ, ինչպես ասում են, ճանապարհային քարտեզի համար: Չէր շրջանցվում նաև այն փաստը, որ վերստին անտեսվել էր Ղարաբաղի մասնակցության հարցը: Սակայն գլխավոր մեղքը կրկին բարդվում է Ադրբեջանի վրա, որի պահվածն առայժմ մղում է մեկ հիմնական հետևության. հերթական փաստաթուղթը մեզ համար որևէ երաշխիք չի կարող հանդիսանալ, քանի որ կնքված է անվստահելի գործընկերոջ հետ: Ի դեպ, ասվածի առաջին ապացույցներն ի հայտ եկան գագաթաժողովի ավարտից րոպեներ անց: Բաքվում հայտարարությամբ հանդես եկավ Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի հասարակական-քաղաքական հարցերով բաժնի ղեկավար Ալի Հասանովը` ասելով, որ իբր «Աստանայի գագաթաժողովի ընթացքում Ադրբեջանը բախվեց Հայաստանի ապակառուցողական դիրքորոշման հետ, ու եթե հետագայում էլ Հայաստանը շարունակի նման մոտեցում որդեգրել, Ադրբեջանը ստիպված կլինի ազատագրել իր տարածքները ռազմական եղանակով»:
Նրանք, ովքեր հակված են գագաթաժողովի արդյունքներում միայն ձեռքբերումներ տեսնել, այս պահին առաջնորդվում են «եթե չկա ետընթաց, ուրեմն սա առաջընթաց է» սխալ տրամաբանությամբ: Ինչ խոսք, դրական է, որ Հայաստանն այնտեղից վերադարձավ առանց լուրջ կորուստների, կարողացավ չնահանջել իր որդեգրած սկզբունքներից: Սակայն պետք չէ նաև մոռանալ, որ հակամարտությունը շարունակվում է, կա պատերազմի վերսկսման վտանգը և այն սանձահարելու համար դեռևս ոչ մի նշանակալի ու էական երաշխիք ձեռք չի բերվել:
2011թ. ԵԱՀԿ նախագահությունը Ղազախստանի փոխարեն կստանձնի Լիտվան: Ինչպես երեկ հայտարարեց այդ երկրի նախագահ Դալյա Գրիբաուսկայտեն, իրենք մտադիր են առաջընթացի հասնել ձգձգված հակամարտությունների լուծման գործում: Բարի երթ մաղթելով նրան, մեզ մնում է միայն վերհիշել, թե քանի-քանիսի շուրթերից է հնչել այս գեղեցիկ, սակայն առ այսօր անիրական խոստումը:
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Պարտվածների հաղթանակը

24 Նյմ

Լիսաբոնում իր աշխատանքներն ավարտեց պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների մակարդակով Հյուսիսատլանտյան Դաշինքի Խորհրդի հանդիպումը, որին մասնակցում էին ՆԱՏՕ-ի անդամ 28 ու գործընկեր 48 երկրների ներկայացուցիչներ: Գագաթաժողովի արդյունքում ընդունվեց եզրափակիչ փաստաթուղթ, որն արդեն ստացել է «Լիսաբոնյան հռչակագիր» անունը: Հենց դրանում են ներառված այն դրույթները, որոնցից այնպես դժգոհ էր Հայաստանը: Մասնավորապես հռչակագրի 35-րդ կետում ասված է. «…Մենք կոչ ենք անում խուսափել այնպիսի քայլերից, որոնք կվտանգեն տարածաշրջանային անվտանգությունն ու կայունությունը: Մենք կրկին մեր աջակցությունն ենք հայտնում Հայաստանի, Ադրբեջանի, Վրաստանի և Մոլդովայի տարածքային ամբողջականությանը, անկախությանն ու ինքնիշխանությանը, ինչպես նաև կշարունակենք սատարել այդ տարածաշրջանային հակամարտությունների խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերին` հաշվի առնելով նշված սկզբունքները»:
Հիշեցնենք, որ նախագահ Սերժ Սարգսյանը նոյեմբերի 19-ին որոշեց չմեկնել Լիսաբոն և իր որոշումը բացատրեց նրանով, թե Հայաստանի համար անընդունելի են հակամարտությունների լուծման ընդհանրական ձևակերպումները: Իսկ Լիսաբոնյան հռչակագրում հղում է կատարվում ԵԱՀԿ կողմից հռչակված սկզբունքներից միայն մեկին, ինչն, ըստ նախագահի, վատ ազդակ է և կարող է լրացուցիչ բարդություններ ստեղծել ԼՂ հակամարտության խաղաղ կարգավորման բանակցային գործընթացում:
Այս ամենից հետո խիստ տարօրինակ է, երբ մեր երկրի քաղաքական ուժերի համար էականը շարունակվում է դիտվել ոչ թե ՆԱՏՕ-ի դիրքորոշումը, այլ նախագահի չմեկնելու փաստը: Ստացվում է, որ Հայաստանում ընդամենը մի մարդ տեսավ ու հասկացավ, թե իրականում ինչ է կատարվում, իսկ մյուսներն ինչպես կային, այնպես էլ մնացին ծնծղաներ զարկողներ, իրենց քաղաքական գիտակցության աստիճանը նախագահին գովերգելու չափաբաժնով որոշող մունետիկներ:
Առաջին անգամ ՆԱՏՕ-ն փոխում է իր վերաբերմունքը Ղարաբաղի խնդրի առնչությամբ: Այդ Դաշինքը, որ վերջին 10 տարիների ընթացքում մշտապես հենվում էր ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մոտեցումների վրա, այս անգամ ոչ միայն ինքնուրույն, այլև ԵԱՀԿ-ից տարբերվող վերաբերմունք է դրսևորում, սակայն դա Հայաստանում քչերի համար է անհանգստության շարժառիթ: Իսկ այդ «դինջ» կեցվածքի պայմաններում նույնիսկ անհրաժեշտություն չառաջացավ խորհելու նաև այն մասին, որ Լիսաբոն չմեկնելը լավագույն լուծում դիտվել չէր կարող թեկուզև այն պարզ պատճառով, որ դիվանագիտության մեջ նեղացածի կեցվածք ընդունելը, ինքնամեկուսացումը բոլորովին էլ շահեկան ու արդյունավետ տարբերակ համարել չի կարելի:
Եվ քանի որ մխիթարական ոչինչ էլ չստացվեց այդ դեմարշից, այժմ էլ նույն ուժերը ջանում են ամեն գնով մեղմել ՆԱՏՕ-ի հռչակագրի ծանրությունը, հարթել դրա սուր անկյունները: Համոզում են, թե իբր վտանգն այնքան էլ մեծ չէ, քանի որ իր թերությունների հետ մեկտեղ այդ փաստաթուղթը կատեգորիկ բնույթի պահանջ կամ նորմ չի սահմանում: Էլ ավելի հեռուն գնացողները քիչ է մնում ապացուցեն, որ Հայաստանի համար դրանից ավելի լավ կոմյունիկե մինչև օրս ոչ եղել է, ոչ էլ կլինի: Վերջիններս մեր կարճատես ուշադրությունն են հրավիրում այն փաստի վրա, թե իբր այստեղ կան ոչ միայն բացասական սահմանումներ: Ճիշտ է, ասում են նրանք, նշվում է, որ հակամարտությունները պետք է լուծվեն պետությունների տարածքային ամբողջականության սկզբունքի հիման վրա, բայց ոչ մի պարագայում դա չի ներկայացվում որպես կարգավորման միակ սկզբունք: Իսկ եթե չի ներկայացվում, կնշանակի ինքնորոշման չգրված իրավունքը գրվածի հաշիվ է:
Հասկանալի է, որ բոլոր այս երևակայական տեսիլքները մեկնաբանելուց հետո անհնար էր չհասնել այն բարձրագույն կետին, որտեղից տեսանելի էր, թե ինչպես է ՆԱՏՕ-ն իր նույն հռչակագրով Ադրբեջանին շատ կարևոր ուղերձներ հղում հանձին այն մտքի, ըստ որի հակամարտությունները պետք է լուծվեն սահմանված ձևաչափերում և միայն խաղաղ ճանապարհով` զերծ մնալով գործողություններից, որոնք կասկածի տակ կդնեն տարածաշրջանային անվտագությունը: Մի խոսքով, սրանից ավելի լավ բան նույնիսկ երազել չէինք կարող: Իսկ երբ ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարն իր բրիֆինգի ժամանակ հայտարարեց, թե Հյուսիսատլանտյան դաշինքը որևիցե դերակարատարություն չունի ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում, հայաստանցիների ցնծությունը հասավ իր գագաթնակետին: Նախ միաբերան որոշվեց, որ այդ հայտարարությունն անմիջականորեն կապված է Սերժ Սարգսյանի որոշման հետ, այսինքն մեր նախագահը մի լավ նեղն է գցել Անդերս Ֆոգ Ռասմուսենին: Եվ հետո սահմանվեց, թե Սարգսյանի Լիսաբոն չգնալը մեսիջ էր Ադրբեջանին ու միջազգային հանրությանն առ այն, որ մեզ հետ չի կարելի խաղ անել:
Իհարկե, ոչ ոք այդպես էլ ինքն իրեն հարց չտվեց այն մասին, որ եթե ՆԱՏՕ-ն իրոք դերակատարում չունի ու հետագայում նույնպես չի պատրաստվում որևէ կերպ միջամտել, այդ դեպքում ո՞րն է նրա հռչակագրի հիշյալ դրույթները սահմանելու իմաստը, ինչու՞ են այնտեղ ընդհանրապես քննության առնում Ղարաբաղի հարցը: Եթե Հայաստանի համար Դաշինքի վերաբերմունքն էական չէ, ապա Երևանն ինչու՞ էր ամիսներ շարունակ խնդրում ու պահանջում, որ ՆԱՏՕ-ն բանաձև չընդունի ու քիթը չխոթի մեր գործերի մեջ: Եվ վերջապես, եթե հայկական կողմը լրջորեն որոշել էր բոյկոտել գաղաթաժողովը, ապա ի՞նչ պատճառով դա չարվեց հիմնավորապես, այլ սոսկ մասնակի` պահեցին նախագահին, բայց ուղարկեցին երկու նախարարներին:
Վերջին օրերի ընթացքում ամենահաճախ կրկնվող միտքը եղել է այն, թե մեր նախագահի կոշտ դիրքորոշումը հաղթանակ է և ոչ թե դիվանագիտական պարտություն: Այսքանից հետո մեզ մնում է միայն ճշտել, թե այդ ու՞մ հաղթեց նախագահը և ինչու՞ մենք ազգովին չենք ցնծում այդ հաղթանակի համար:
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: