Tag Archives: հումոր

ՀՈՒՄՈՐԻ ԾՆՈՒՆԴԸ

23 Դկտ

Հրաշալի բան է հումորը: Բայց այդ բառի առաջացման պատմության մեջ ծիծաղելի քիչ բան կա: «Հումոր»-ը ծնունդ է առել Հին Հունաստանում: Անտիկ շրջանի բժիշկները կարծում էին, թե մարդու ինքնազգացողությունը կախված է նրա օրգանիզմում առկա հեղուկ նյութերի հարաբերակցությունից: Խոսքը չորս նյութերի մասին էր` արյունը, ավիշը, սև և դեղին լեղիները: Հենց դրանց էլ բժիշկներն անվանում էին հումոր: Եթե այս չորսը գտնվում էին ներդաշնակ վիճակում, ապա մարդուն կարելի էր համարել առողջ: Ասել է, թե` հումորի զգացում ունենալը առողջ լինելու նշան է:

christmas-1908989_960_720

ԱՊՈԿԱԼԻՊՍԻՍ

1 Ապր

Մարդ պիտի բախտ ունենա: Թե որ չեղավ` թեկուզ երկնքից մանանա թափվի, իզուր է:
Ասենք թե ուշ գիշերով տուն ես գալիս: Աշխարհի հետ ոչ մի առնելիք-տալիք չունես: Ուզածդ մի բան է միայն. չհարցնեն, թե որտեղ էիր: Ասեին` ինչ լավ է, որ եկար, տաք սուրճը քեզ է սպասում, հետո հանվիր, անկողին մտիր` հոգնած կլինես: Չէ, ո՞նց կլինի: Ախր դու բախտ չունես, է… Չունես ու վերջ: Չկա: Նյետու: Ոտքդ դեռ շեմքից ներս չես դրել` հարցդ ուզես:
Դու, իհարկե, տղամարդ ես: Շվարած չես կանգնի, չէ: Ոչ էլ սուտ կասես (մեկ է` չեն հավատա): Ուրեմն ի՞նչ ես անելու: Ճիշտ է: Սկսիր բախտից բողոքել: Ասա, որ էդ անտերից մի գրամ էլ իսկի չկա, ասա, որ կյանքում երեսն էլ տեսած չկաս, որ բախտ բաժանելիս դու ընդհանրապես հերթի մեջ չէիր, որ… Մի խոսքով, մի բան ասա… Չկասկածես: Մի վայրկյան անգամ չկասկածես: Որովհետև քեզ արդեն հարբածի տեղ են դրել: Դեռ կոշիկներիդ կապերն էլ իրենք կարձակեն, մինուճար շալվարդ հագիցդ կհանեն ու շրմփ` լվացքի մեջ (մինչև առավոտ չորացավ` չորացավ, չէ, ուրեմն ճարդ տես), կասեն, որ խմելը մի օր տունդ քանդելու է (չփորձես հակաճառել, թե իբր արդեն ինչքան պետք է` քանդել է), թևերդ ընկած կհրեն ննջարան ու լույսը կանջատեն: Դու էլ չկաս: Էս տանը չես: Ի՞նչ ես անելու: Ճիշտ է, քնելու ես: Ինչքան շուտ ու խորը` այնքան քո շահն է…
Ի՞նչ: Քունդ չի՞ տանում: Դե գիտե՞ս ինչ, դա արդեն տնաքանդություն է: Ասենք` դու գիտես, քեզ համար էինք ասում: Կուզե՞ս, թեկուզ հենց հիմա մի բարակ շապիկ քաշիր վրադ ու վեր կաց: (Կմտածեն` երևի սիրտն է խառնում, թասը կսեղմեն բկիդ. առ ու պահիր): Հետո՞: Հետո էն, որ կես ժամից քեզ շատ հանրամատչելի ձևով կբացատրեն, թե ինչ ասել է բախտ չունենալ (մռփեիր, էլի…):
— Չասացիր, է՞, թե էս ուշ ժամին որտեղից ես գալիս…
(Տանը մուրճ ունե՞ք. վերցրու ու խփիր գլխիդ, օգնում է):
Դու, իհարկե, լռում ես, իբր` բերանս մի բացեք, հոգնած եմ, իբր` իմ դարդը քիչ էր, հիմա էլ սրանք: Բայց չէ, հույս չունենաս, քանի կենդանի ես, քանի դեռ բերանդ շունչ կա, հարցնելու են: (Արդեն լուրջ եմ հարցնում` մուրճ ունե՞ք):
Վեր կաց, հիստերիկ շարժումներով ծխախոտ վառիր ու դուրս արի պատշգամբ, իբր` գլուխս առնեմ ու՞ր գնամ էս տնից: Դուրս եկա՞ր: Ապրես: Հիմա կանգնիր: (Մուրճը չգտա՞ր):
Կանգնեցի՞ր: Կեցցես: Հիշում ես, չէ՞, որ շալվարդ արդեն մի կես ժամ կլինի` հագիդ չէ: Լավ է, որ հիշում ես: Ուրեմն ի՞նչ պիտի անե՞ս… Բա կասեիր, էլի… Տո ցնդած, ո՞նց պիտի գնաս հագնես, թե որ ջրի մեջ է… Հագնեմ… Թան էլ չէ, բրդած մածուն: Քեզ ասում են` կանգնիր, ուրեմն կանգնիր: Այդպես: Հիմա ինձ լսիր:
Նախ, վերև չենք նայում: Ինչու, հա ինչու: Որովհետև, քաղցրիկ ջան, էս աշխարհում քո բարեհաճ թույլտվությամբ ուրիշ մարդիկ էլ են ապրում, օրինակի համար, վերևիդ հարևանը… Հասկացար, հա՞: Դե, փառքդ շատ, աստված, էս մի բանը շուտ հասկացար: Ուրեմն չես նայում: Հիմա լսիր, թե ինչ եմ ասում: Դու որ չես նայում, դեռ չի նշանակում, թե նա էլ չի նայում: Այն էլ ոնց է նայում: Ասենք, դու շատ էլ վատ մի զգա. քեզ չի նայում, շալվար չեղած տեղին է նայում: Կնայի, կնայի, հետո կհոգնի, կգնա, հո քեզ պես չի առնելու` չորանա պատշգամբում:
Բայց չէ, սպասիր, ոնց որ թե բան է հարցնում, հը՞… Ասա` ֆուտբոլ էի նայում, դրա համար եմ էս շորերով… Ի՞նչ, խաղի հաշի՞վն է հարցնում: Այ մարդ, ասա, իմ սև սիրտ, քո վարդագույն… Կամ հակառակը… Վերջը, մի բան ասա:
Ի՞նչ: Գնա՞ս: Ու՞ր, նե՞րս: Ախ, հա, մյուս կողմի վրա: Դե դա արդեն բախտի հետ կապ չունի: Դրան դժբախտ պատահար են ասում:
Հիմա ի՞նչ անես: Ես ի՞նչ գիտեմ` ինչ անես: Ժամանակին տուն գայիր, այ թե ինչ անես… Լավ, սպասիր, մի բան կմտածեմ:
Ինձ լսիր, ինչ ասեմ` նույնությամբ արա: Ձայն տուր հարևանիդ: Ո՞նց թե` որ մեկին: Նա, որ քեզնով էր հիանում: Ասա` իջիր, նարդի խաղանք… Ջհանդամը, թե խաղալ չգիտի: Բանուգործ թողնեմ, նստեմ խաղալ սովորեցնե՞մ: Համոզիր, մի բան հնարիր: Ասա թող իրենց մուրճն էլ հետը վերցնի (ընկերով մահը հարսանիք է):
Ի՞նչ, չի գալի՞ս: Վայ քո… Նամարդ: Ասենք` ճիշտ է անում: Ո՞ր խելառը գիշերով տկլոր մարդու հետ գլուխ կդնի: Հերիք չի` բախտ չունի, դեռ մուրճ էլ չունի: Երևի պարան էլ չունեք, չէ՞, որ կախվեիր ու ազատեիր քեզ էլ, մեզ էլ: Ասում էի, չէ՞, որ չեն ունենա: Վատ է: Շատ վատ է: Ես կասեի` համարյա անհույս է… Մնաց միայն մի տարբերակ: Այլընտրանք չկա: Հայ-հայդ գնացել` վայ-վայդ է մնացել: Ապրել ես ուզում` պիտի տառապես: Երևի Տերն այդպես կամեցավ…
Բայց ներս գնալուց առաջ սպասիր` մի բան էլ ասեմ: Չգիտեմ, թե էդ գեհենը ինչքան կտևի, թե առավոտյան քանի կապտուկ կհաշվեմ դեմքիդ, սակայն եթե գիտակցությունդ կորցրած չլինես, էս մի բանը լավ միտքդ պահիր. ճիշտ է, որ մարդը պիտի բախտ ունենա, բայց իմացած լինես, որ բախտն էլ իր հերթին երազում է խելքը գլխին բախտատեր ունենալու մասին…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԼԱՐԱԽԱՂԱՑԸ

28 Փտր

Լարախաղացը երկու սյուներից պարան կապեց ու ասաց.
— Ես կարող եմ երկու ոտքով քայլել պարանի վրա:
— Չես կարող,- ասացին հավաքված մարդիկ:
Լարախաղացը վեր մագլցեց ու վազ տվեց պարանի վրայով: Մարդիկ տեսան ու զարմացան:
— Ես կարող եմ մի ոտքով քայլել պարանի վրա,- ասաց լարախաղացը:
— Չես կարող,- չհավատացին մարդիկ:
Իսկ լարախաղացը նորից բարձրացավ ու մեկ ոտքով ցատկոտեց պարանին: Մարդիկ տեսան ու զարմացան:
— Ես կարող եմ առանց որևէ ոտքի քայլել պարանի վրա,- ասաց լարախաղացը:
— Չես կարող,- հակառակվեցին մարդիկ:
Լարախաղացը վեր բարձրացավ, կանգնեց, երկու ոտքերը կտրեց պարանից, ներքև ընկավ ու մեռավ:
Մարդիկ տեսան, զարմացան և համոզվեցին, որ անսահման են մարդկային հնարավորությունները:

Հովիկ Չարխչյան

ԼԵՈՆԻԴ ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

7 Փտր

ԻՆՉՊԵ՞Ս ԴԱՌՆԱԼ ԾԱՂՐԱԾՈՒ

Վերջին ժամանակներս այս մասնագիտությունը հատուկ ժողովրդականություն է ձեռք բերել:
Նախ` այն մեդալների արտասովոր առատ բերք է բերում, բայց գլխավորը դափնու տերևն է (որն այնքան քիչ է մեր շուկաներում): Վստահ եմ, որ Կարանդաշի, Պոպովի, Նիկուլինի կանայք այդ մթերքի ետևից շուկա չեն վազում, իսկ դա արդեն ինչ-որ բան է:
Երկրորդ` բոլորին գրավում է այդ մասնագիտության մատչելիությունը, դրա համար էլ հեղինակը, ով որոշ չափով նախկինում առնչվել է կրկեսի հետ, ուզում է մի քանի օգտակար խորհուրդ տալ այն բազմաթիվ երիտասարդներին, որոնք որոշել են իրենց նվիրել կլոունադայի հին արվեստին: Ահա այն հատկանիշները, որոնք պետք է ունենա մարդը, ով մեծ կոշիկներ ու վանդակավոր տաբատ է հագել:

Հումորը
պետք է իսպառ բացակայի, քանի որ հումորով օժտված մարդը ոչ միայն ծաղրածու չի դառնա, այլև նույնիսկ գրիմավորվել չի կարող: Ծիծաղը կսկսի քննել, խեղդել նրան. ինչպե՞ս է նա` միանգամայն նորմալ մարդը, քթին ներսից վառվող հսկայական կարմիր տանձ կպցնում: Նա չի դիմանա` իրեն տեսնելով հայելու մեջ կանաչ-կարմրավուն կեղծամով: Ծաղրածուն պետք է միանգամայն լուրջ մարդ լինի:

Կյանքի փորձը
պետք է հնարավորինս մեծ լինի: Դուք պետք է տասնյակ մասնագիտություններ փոխեք` համոզվելու համար, որ պիտանի չեք ցանկացած այլ աշխատանքի և ծառայության համար… Եվ այդժամ ելքը մեկն է` արենան:

Առողջությունը
պետք է կատարյալ լինի, դյուցազնական, ինչպես Ժաբոտինսկունը, քանի որ կրկեսում ձեզ բազում անակնկալներ են սպասում: Դուք համազգեստավորների ավելներից բարձրացած փոշին եք շնչելու:
Ձեր գլխին գմբեթից տրապեցիաներ են ընկնելու, աղյուսներ, պտուտակներ և այլ առարկաներ` վատ ամրացված օդային սարքերից: Կուլիսների ետևում ձեզ կկծեն ելույթի պատրաստվող, ուստի և շատ զգայուն ու ջղային շներն ու արջերը: Կրկեսի բուֆետում ձեզ այնպես կկերակրեն… Ավելի լավ է` նախապես գրանցվես թերապևտի մոտ:

Ընտանեկան դրությունը
Ծաղրածուն անպայման պետք է ամուսնացած լինի: Այդ ժամանակ նա դժբախտ սեր չի ունենա, և նրա ստեղծագործության մեջ չի լինի «Ծիծաղիր, խեղկատակ, կործանված սիրո վրա» թեման, իսկ դա նշանակում է` նրա համար արդեն ապահովված է բարեհաճ քննադատությունը:

Ստեղծագործելու կարողություն
պարտադիր չէ, որ ծաղրածուն ունենա, նույնիսկ հակառակը` ծաղրածուն պետք է յուրային լինի, հասարակ (առանց ամեն տեսակ «իզմերի», հակումների ու տատանումների) տղա: Նա պետք է հաճախ կրկնի «Կրկեսը կրկես է», «Մենք օպերա չենք, մենք կրկես ենք», «Ձեռքերիդ վրա կանգնես` հաց կուտես» և այլ ճշմարտություններ: Ու միայն դրանից հետո ծաղրածուն կհռչակվի կրկեսի իսկական նվիրյալ և գործընկերների մեջ շատ բարեկամներ ձեռք կբերի:

Խաղացանկը
էական չէ և պարզ է: Դեռ ոչ մի ծաղրածու սեփական խաղացանկ չի ունեցել:

Մամուլին
ծաղրածուն պետք է վերաբերվի խստությամբ, մարդասիրաբար, հիացական, խոժոռ և աստվածավախ: Լրագրողները դա սիրում են, հատկապես վերջինը: Լրագրողի աչքում նորմալ ծաղրածուն պետք է գետակինճի նման լինի (տե՛ս Брема, том А, стр.73, с 4 строки сверху до 21 снизу, изд. С.-Петербург, 1911г.), այսինքն` շատ արտասովոր: Եվ այստեղ վրա է հասնում ամենանրբանկատ պահը. արդյո՞ք ինքներդ պետք է հոդվածներ, էսսեներ և այլ բաներ գրեք: Կտրականապես պատասխանում եմ. «Ոչ», ինչը նշանակում է` «Այո»: Պարզաբանում եմ, որ դուք չպետք է գրեք, այլ ձեզ պետք է գրի առնեն և խմբագրեն: Դուք հեղինակն եք, բայց ձեր անվան կողքին համեստորեն տեղ է գտել. «Գրի առավ այսինչը…»: Եվ այդ ժամանակ ձեր առջև կանաչ ճանապարհ է բացված:
Մի տարի անց ի հայտ է գալիս ձեր առաջին գիրքը: Ահա, ըստ իս, մի քանի օրինակ այն բանի, թե ինչպես կարելի է անվանել կրկեսի մասին գիրքը. «37 տարի գլխիվայր», եթե այդ դիրքում եղել եք, կամ` «Բռնիր ձեռքս», «Միշտ քո ատամներում» (նկատի ունեմ կաշվե լեզվակը), և, իհարկե, եթե հիմնավորումներ ունեք` «Այո, ես ծաղրածու եմ»: Անպայման սև տառեր` արծաթավուն ֆոնին… Ինչպես հասկացավ իմ թանկագին ընթերցողը, խորհուրդների այս բաժինը ամենադժվարն է: Փոխարենը դուք անմիջապես մի շարքում եք հայտնվում այնպիսի մարդկանց հետ, ինչպիսիք են Վ.Շեքսպիրը, Է.Հեմինգուեյը, Լ.Տոլստոյը և Ե.Սազոնովը:

Որպես ամփոփում
պետք է ասեմ, որ եթե երիտասարդն ունի այս բոլոր անհրաժեշտ հատկանիշները, ապա` բարի երթ:
Նրա կյանքն անամպ կլինի, առանց հիմար տառապանքների` ի՞նչ, ինչո՞ւ և ինչպե՞ս:
Երիտասարդ ծաղրածուն պրեմիերաներից առաջ անքուն գիշերներ և սրտի սպազմ չի ունենա: Եվ մենք բոլորս (ես դա ասում եմ ամենայն լրջությամբ) միայն կնախանձենք նրան:

ՎԱՍԻԼ ԲԻԿՈՎ

25 Հնվ

21-րդ դարի սարսափների մասին

Աշխարհում, ցավոք, ավելի շատ չարիք կա, քան բարին: Մենք գիտենք` ինչ է բարին, ինչ-որ պատկերացումներ, կանոններ ու բանաձևեր ունենք: Չարն անվերջ է ու չսահմանագծված, հակված է ձևափոխությունների ու վերամարմնավորումների: Ահա և մշտական սարսափի պատճառը: Կարծում եմ` այս հազարամյակում չարը հազիվ թե շատ տարբերվի այն ամենից, ինչ եղել է 20-րդ դարում: Թե չարից, թե չարի նկատմամբ մեր սարսափից հիանալի օգտվում են տարբեր տեսակի ու մակարդակի արկածախնդիրները` պայծառատեսները, գուշակները, որ ընդհանուր ոչինչ չունեն ոչ գիտության, ոչ իրականության հետ: Փոխարենը հիանալի գիտեն շուկան և պահանջարկները, ահա և ծաղկում են:

Ուտոպիայի մասին

Հիշենք ժողովրդին` ինչ եղել է, այն էլ լինելու է, ամեն ինչ վերադառնում է իր ափերին: Համոզված եմ, սա ապագայի ճշգրիտ բնորոշումն է: Ինչպես էլ այսօր ձգտենք գիտությամբ, փիլիսոփայությամբ, հասարակագիտությամբ ճշգրիտ բնորոշել ապագան, այն երբեք չի տեղավորվելու կանխատեսումների սահմաններում: Ապագան անկանխատեսելի ու անորսալի է, և դա է նրա հմայքն ու հրաշքը, նրա սարսափը: Գուցե այդ պատճառով է անորսալի կյանքի իմաստը:

Ժողովրդավարության մասին

Առարկելու ոչինչ չունեմ Ուինստոն Չերչիլին, որ ինչպես հայտնի է, նկատել է, թե ժողովրդավարությունը մարդկության ամենամեծ հայտնագործությունը չէ, բայց դրանից ավելի լավ բան դեռ չի հայտնագործված: Մարդու գոյության փորձը վկայում է, որ մարդիկ շատ դժվար են միմյանց հետ լեզու գտնում: Իսկ ժողովրդավարական համակարգը փոխըմբռնումի լավագույն պայմաններ է ստեղծում: Ժողովրդավարությունը բնավ էլ առանց արատների չէ, երբեմն էլ նզովյալ է, որ հաճախ է լինում մեզ նման երկրներում` հետխորհրդային տարածքում: Ես հաճախ եմ զգացել այդ միության հակաբնականությունը, թեև բնավ չէի ընդունում նրա փլուզումը գոնե իմ սերնդի օրոք: Բայց պատմությունը կախված է նաև դեպքերից: Ահա և այդ դեպքը կատարվեց ԽՍՀՄ-ում որոշակի տեղում, որոշակի ժամանակին: ԽՍՀՄ-ը պետք է փլուզվեր, որովհետև վերջին կայսրությունն էր, համենայն դեպս` Եվրոպայում:

Խորհրդարանի և միապետության մասին

Խորհրդարանը հասարակության ժողովրդավարական ու քաղաքական կուլտուրայի առաջին ցուցանիշն է: Ինչպիսին է խորհրդարանական կուլտուրան, նույնպիսին է ազգի կուլտուրան: Միապետությունը մեր օրերում կառավարման հնացած ձև է: Մենք գիտենք` ինչ է ռուսական միապետությունը և կարող ենք դատել այդ մասին: Եթե իր ժամանակին հնարավոր չեղավ պահպանել, այսօր առավել քան անհնար ու անիմաստ է վերականգնել:

Տարագրության մասին

Իհարկե դժբախտություն է: Պարտադրանք, որովհետև Աստծո ու մարդկանց օրենքներով բնական է ապրել սեփական տանն ու այնտեղ ինքնաարտահայտման հնարավորություններ ունենալ: Ցավոք, ներկա աշխարհում չափազանց շատ մարդիկ տարբեր պատճառներով (տնտեսական, քաղաքական և այլ) բնակության վայր են ընտրում ուրիշ երկրները: Այլ խնդիր է, որ յուրաքանչյուրն այդ իրավունքն ունի, որն ամրագրված է միջազգային իրավունքի փաստաթղթերով: Մեզնից յուրաքանչյուրին պատկանում է ամբողջ աշխարհը: Կարելի է հասկանալ այն պետություններին, որ կարգավորում են արտասահմանցիների ներհոսքը իրենց պետություններ` պաշտպանելով սեփական ազգային, քաղաքական, տնտեսական, մշակութային շահերը: Արտագաղթի խնդիրը բազմաբարդ է և պահանջում է համընդհանուր լուծումներ:

Նախանձի և հումորի մասին

Պետական խնդիրները շատ ավելի սերտ են առնչվում մարդու բնավորությանը, քան թվում է առաջին հայացքից: Օրինակ, նախանձը: Այդ զգացումը հատուկ է աղքատներին, մերժվածներին ու մարգինալներին: Պատահական չէ, որ չինացիները նախանձն անվանում են կարմիր աչքերի հիվանդություն: Միևնույն ժամանակ, այդ հատկությունը բնորոշ է հոգեբանությանը և բոլոր մարդկանց` դաստիարակության, նյութական վիճակի, նույնիսկ ծնյալ պաթալոգիաների բերումով: Անտարակույս, արգահատելի հատկանիշ է, և կարգին մարդը պիտի իրենից վանի կամ հնարավորինս ձերբազատվի այդ վիճակից: Նախանձն ունի ինչ-որ անբացատրելի ուժ, որ կործանում է և նախանձողին, և նրան, ում նախանձում են: Հումորը կարող է օգնել, երբ չի վիրավորում և բարի նկատառումներով է: Ցավոք, այսօր հումորն էլ վերարտադրվում է ինչ-որ վատորակ տեսակով, որը ես պարզապես չեմ հասկանում:

Գրականության մասին

Գրելը նախևառաջ դժվար, հոգնեցուցիչ աշխատանք է: Լինում են պահեր, երբ թվում է` հեղինակին ամեն ինչ հաջողվում է, բայց արձակագրի համար դա հազվադեպ վիճակ է: Ներշնչանքն առավել հաճախ բանաստեղծների հյուրն է: Գրողները փառասեր ու պատվախնդիր են, շատերը կարծում են` հենց նոր երկը հրատարակվի, Աստծո օրհնանքը պիտի հեղվի իրենց վրա: Ավաղ, առավել հաճախ վրա է հասնում հիասթափությունը: Ինչ արած: Այդ է մեր մասնագիտությունը:
Գրականության մեջ ինձ միշտ գրավել են խառնվածքները: Դա նորություն չէ, և ես ավանդույթի ուժով հավատարիմ եմ մնում սոցիալական կարծրատիպերին և չեմ մոռանում Վ. Բելինսկու խորհուրդը` սոցիալականություն կամ մահ: Ուրիշ հեղինակների դեպքում էլ ես գնահատում եմ սոցիալական ուղղվածությունը, որ ռեալիստական արվեստի հիմքն է: Գրականության մեջ ինչ-որ սինթետիկ կերպարների ստեղծումը, ըստ իս, անարժան զբաղմունք է:

Գրողը և քաղաքականությունը

Գրողն, այնուամենայնիվ, մարդ է: Բացի այդ` քաղաքացի: Նա ապրում է որոշակի հասարակության մեջ, որից չի կարող սահմանազատվել: Ես երբեք չեմ ցանկացել զբաղվել քաղաքականությամբ, բայց ստիպված եմ եղել: Որովհետև բանականությունից բացի մենք օժտված ենք հույզերով, որոնք թույլ չեն տալիս անտարբեր լինել այն ամենին, ինչ կատարվում է մեր հայրենիքում:

%d bloggers like this: