Tag Archives: ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

18 Հնվ

ՎՐԱՑԻ ԳՈՐԾԱՐԱՐԸ ՎԱՃԱՌՈՒՄ Է ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԲՆԱԿԱՐԱՆԸ. ԿԿԱՐՈՂԱՆԱ՞ՆՔ ԳՆԵԼ

Հովհաննես Թումանյանի` Թիֆլիսում գտնվող տան չորս սենյակները Վրաստանի կառավարության կողմից դեռ 90-ական թթ. որպես սեփականություն հանձնվել են վրացի խոշոր գործարար Լեժավային: Վերջինիս որդին` Արչիլ Լեժավան, այսօր որոշել է գրողի դեռևս անփոփոխ պահպանված տունը վաճառել «Ջորջիա Թուրան» ընկերությանը` հոր վիրահատության ծախսերը հոգալու համար: Այս փաստը վերջապես անհանգստացրել է ՀՀ կառավարությանը:
Թումանյանի թոռնուհին` Իրմա Սաֆրազբեկյանը, այսօր լրագրողներին պատմեց, որ մենք ժամանակին հնարավորություն ենք ունեցել ավագ Լեժավայից գնել Թումանյանի բնակարանի` նրան որպես սեփականություն հանձնված չորս սենյակները: Թեպետ Վրաստանի կառավարությունը իր պարտքի դիմաց խոշոր գործարարին այդպես էր վճարել, բայց Լեժավան, իմանալով, որ իր ձեռքում Թումանյանի բնակարանն է, ոչնչի ձեռք չի տվել:
«2004 թ. ես ու ամուսինս հանդիպեցինք Լեժավայի հետ,- պատմում է տիկին Իրման,- շատ ազնիվ մարդ էր, ասաց, որ ճանաչում է Թումանյանին և անհարմար է զգում տան մեջ որևէ բան փոխել: Առաջարկեց իրեն վճարել 25.000 դոլար, և ինքը մեզ կվերադարձնի այդ չորս սենյակները»: Անհրաժեշտ գումարը հայ պաշտոնյաներից ոչ ոք չի տրամադրել «փող չկա» պատասխանով: Վրացի գործարարը շարունակել է անփոփոխ պահպանել հայ գրողի տունը մինչև 2008 թ.: Բայց երբ հիվանդացել է, որդին` Արչիլ Լեժավան, հայ մշակութային օջախից ավելի թանկ է գնահատել իր հոր առողջությունը և որոշել է անհրաժեշտ գումարը ձեռք բերելու համար վաճառել բնակարանը:
ՀՀ կառավարությունն ու մշակույթի նախարարությունը որոշել են պատվիրակություն ուղարկել Թիֆլիս` Լեժավայի հետ բանակցելու համար: «Քանի որ Թբիլիսիից ստացվող տեղեկությունը հաճախ հակասական է և իրարամերժ, ապա իրական վիճակը գնահատելու, փաստերը ճշգրտելու և համապատասխան որոշում կայացնելու համար ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն ու մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը որոշեցին, որ գրողների միության նախագահի գլխավորությամբ մի փոքրիկ պատվիրակություն մեկնի Թբիլիսի»,- լրագրողներին ասաց ՀԳՄ նախագահ Լևոն Անանյանը: Բանակցություններ վարելու հնարավորություն է տալիս այն հանգամանքը, որ չնայած Լեժավայի որդին բնակարանը հանձնել է «Ջորջիա Թուրան» ընկերությանը, բայց վաճառքի պայմանագիր ընկերության և գործարարի միջև դեռևս չի կնքվել:
ՀՀ կառավարությունը, ըստ Լևոն Անանյանին, անձամբ շահագրգռված է, որ բանակցությունների արդյունքում հարցին տրվի «դրական» և «խոհեմ» լուծում: Հաշվարկվել է, որ պատվիրակությանը Լեժավայի տրամադրության տակ գտնվող 120 քմ տարածքը գնելու համար անհրաժեշտ կլինի մոտավորապես 70.000 դոլլար, քանի որ Թբիլիսիի այդ շրջանում 1 քմ հողակտորը գնահատվում է մոտավորապես 600-700 դոլլար:
Երեկ «Ջորջիա Թուրան» ընկերության աշխատակիցները այցելել են գրողի ծոռնուհուն՝ Ալյոնա Թումանյանին, և առաջարկել տան մնացած երեք սենյակները նույնպես վաճառել իրենց ընկերությանը: Ալյոնան մերժել է: Նա տիկին Իրմային ասել է, որ կվաճառի իր տարածքը միայն այն դեպքում, եթե Լեժավան համաձայնի իր չորս սենյակները տրամադրել հայ համայնքին որպես մշակութային կենտրոն:
«Ճիշտ է, մեզ համար լավ կլիներ, եթե կարողանայինք ամբողջությամբ գնել բնակարանը, բայց քանի որ դա շատ թանկ է, դեռևս առաջնային է Լեժավայի տարածքը ձեռք բերելու հարցը»,- ասաց Լևոն Անանյանը:
Ալյոնա Թումանյանի երեք սենյակները վաճառելու պայամանով Լեժավայի չորս սենյակները ձեռք բերելը, ինչպես ենթադրել տվեցին բանախոսները, լինելու են հայկական պատվիրակության վաղվա բանակցությունների հիմքում: «Մեզ համար թանկ է հատկապես Լեժավայի տարածքը, որովհետև այնտեղ է ապրել Թումանյանը, այնտեղ է նրա առանձնասենյակը»,- ասում է տիկին Իրման: Թե ովքեր են վաղը մեկնելու Թիֆլիս բացի իրենից, Լևոն Անանյանը պատասխանեց. «Մեկ-երկու հոգի»:
Գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը ավելի վաղ իր բլոգում անդրադարձել էր Թումանյանի թիֆլիսյան տան խնդրին:
Մեզ հետ զրույցում նա ասաց, որ կցանկանար շատերի պես լավատես ներկայանալ. «Սակայն անցած ժամանակների դառը փորձը հուշում է, որ մենք մեկընդմիշտ կկորցնենք Թումանյանի տունը: Եվ այդ դեպքում այլևս բոլորովին կարևոր չի լինելու` ով գնեց, ինչ նպատակով, կամ ով էր մեղավոր»:
Նրա կարծիքով` եթե Ալյոնա Թումանյանը չվաճառի իր տարածքը «Ջորջիա Թուրանին», ապա «հազիվ թե վրացիների համար մեծ դժվարություն ներկայացնի մի ծեր կնոջ սեփականությունից զրկելը, երբ նրանք տրակտորներով Խոջիվանքի գերեզմանատուն են քանդում, հայկական եկեղեցիներ են հրկիզում ու Ջավախք հայաթափում»:
Գրականագետը մեծ ակնկալիքներ չունի նաև վաղը հայկական պատվիրակության` Վրաստան կատարելիք այցից. «Ինչի՞ համար է դա, ինչո՞ւ ավելի վաղ չէր արվում, և ընդհանրապես ե՞րբ պիտի մենք ունենանք համակարգված մոտեցումներ ու ռազմավարություն այլ երկրներում հայկական մշակութային արժեքների պահպանման համար»:

Մարինե Մադաթյան

«Միտք եմ անում, միտք ու չեմ հասկանում՝ ով է մեղավոր…»

16 Հնվ

Հերթական անախորժ լուրը ստացվեց: Կրկին Վրաստանից: Այն, որ սա վերածվել է տխուր ավանդույթի, որևէ մեկի համար այլևս գաղտնիք չէ: Դեռ մեկ շաբաթն էլ չի բոլորել, որ մեր հարևանները գուժեցին Սուրբ Նշան եկեղեցու հրկիզման ու փլուզման մասին: Այժմ կորստի վտանգ է կախվել մեկ այլ հայկական մշակութային արժեք ներկայացնող կառույցի՝ Հովհաննես Թումանյանի տան վրա: Եվ վերստին կրկնվում է հին պատմությունը՝ վրացիները հետևողականորեն ջնջում են յուրաքանչյուր հայկական հետք, իսկ հայերը ուշացած աղմկում ու վշտանում են դրանց համար:
Թումանյանի տան շուրջ ծավալվող խմորումները նոր չեն: Նույնիսկ կարելի է ասել՝ դրանք այնքան հին են, որ այս ժամանակահատվածում միանգամայն հնարավոր էր ինչ-որ բան ձեռնարկել, գալ ընդհանուր համաձայնության, ստեղծված կացությունից ելք գտնել: Եթե, իհարկե, լիներ նման ցանկություն ու անհրաժեշտ հետևողականությունը: Բայց արի տես, որ չկար ոչ մեկը ոչ մյուսը:
Այդ հայտնի շինությունը, որ գնվում է Թբիլիսիի գեղատեսիլ անկյուններից մեկում և որի պատին ամրացված խոշոր հարթաքանդակը տեղեկացնում է, թե 1909-21 թթ. այս հարկի տակ ապրել է հայ մեծ գրող Հովհաննես Թումանյանը, կարծես թե իր պատկանելությունը ապացուցելու հետ կապված խնդիրներ պիտի չունենար: Բանն այն է, որ Վրաստանի իշխանությունները 1921 թ. բնակարանն անհատույց հանձնել էին Թումանյանին՝ ի նշան նրա արվեստի գնահատանքի: Իշխանությունների տված մանդատով այն ենթակա չէր բռնագրավման կամ որևէ այլ փոփոխության: Մի խոսքով, կար ժամանակ, երբ վրացիները խոստովանում ու ճանաչում էին հայ մտավորականի ծառայությունները ոչ միայն հայկական, այլև վրացական մշակույթին: Սակայն ժամանակներն անցան, վերաբերմունքն էլ փոխվեց, և այսօր Թումանյանը նրանց հարկավոր չէ, մինչդեռ տունը անձից առավել մեծ արժեք է ներկայացնում:
Մի կարևոր դրվագ էլ՝ պարզաբանման կարգով: 1949 թ Թումանյանի կինը` Օլգա Մաճկալյանը, դիմում է Թբիլիսիի քաղաքային իշխանություններին և առաջարկում, որպեսզի շինության 7 սենյակներից 4-ը դարձնեն գրողի անունը կրող մանկական գրադարան: Ծրագիրն իրագործվում է, իսկ նույն տարում Թումանյանին պատկանող բոլոր իրերը փոխադրվել են Երևան՝ այդ բնակարանի նմանությամբ կառուցված գրողի տուն-թանգարան: Շատերն այսօր Թումանյանի ներկայիս տունը շփոթում են հանրահայտ «Վերնատան» հետ»: Ասենք, որ սրանք ոչ միայն տարբեր կառույցներ են եղել, այլև «Վերնատանը» գրողի ընտանիքը բնակվել է վարձով և այն երբեք չի եղել նրա սեփականությունը: Այդ տունը վաճառվել է վաղուց ու այնտեղ այսօր բնակվում է մի վրացի կին: Իսկ ահա մյուս՝ իրական տանը միանգամայն այլ ճակատագիր էր վիճակված:
Դեսևս 1990-ականների կեսերին Թբիլիսիի քաղաքապետարանը մի գործարք կնքեց վրացի բիզնեսմեններից մեկի՝ ոմն Արչի Լեժավայի հետ, ով քաղաքին բենզին էր մատակարարել, իսկ տեղի իշխանություններն էլ կուտակված պարտքերը մարելու այլ խելամիտ եղանակ չգտնան, քան իբրև փոխհատուցում նրան առաջարկել Թումանյանի գրադարանի տարածքը, որը փաստացի կազմում էր գրողի տան մի մասը: Մի քանի տարի տևած դատական քաշքշուկն այդպես էլ որևէ արդյունք չտվեց: Գործարքի գինը կազմեց 162,000 դոլար և տարածքը հանձնվեց վրացի օլիգարխին: Դեռ այն ժամանակ ամենքին ապշեցրեց Հայաստանի իշխանությունների պահվածքը: Մի քանի մտավորականներ ահազանգեցին այդ մասին, իսկ Վրաստանում Հայաստանի դեսպանը բարձրացրեց այդ հարցը և պաշտոնական խողովակով դիմեց արտգործնախարարությանը: Սակայն արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը պարզապես անպատասխան թողեց իր դեսպանին: Ասում են, որ դեսպան Հրաչ Սիլվանյանը նույնիսկ փորձել էր բանակցել սեփականատիրոջ հետ` տարածքը հետ գնելու առնչությամբ, սակայն Լեժավան հրաժարվել է այդ առաջարկից: Գործարարը մտադրվել էր Թումանյանի գրադարանը վերածել բնակելի տարածքի և լայնածավալ վերանորոգում էր սկսել:
Այսօր ճիշտ նույն իրավիճակում է հայտնվել տան մյուս հատվածը: Տեղի իշխանությունները վերջնականապես այն վաճառելու լուրջ մտադրություն ունեն, իսկ պատմական շինության միակ գնորդի դերում հանդես է գալիս ոչ այլ ոք, քան «ՋեոԹուրան» թուրք-վրացական համատեղ ընկերությունը: Հայ դասականի տունը թուրքերին հանձնելու հեռանկարը հատկապես վիրավորական է դիտվում հայերի համար, իսկ թուրքերն էլ իրենց հերթին են խտացնում արդեն իսկ մռայլ գույները՝ հայտարարելով, թե իրենց նպատակն է Թումանյանի տունը վերածել թուրք բանվորների հանրակացարանի: Ընկերության ղեկավարությունը նույնիսկ առաջարկությամբ դիմել է բանաստեղծի ծոռնուհուն՝ Ալինա Թումանյանին, ով ներկայումս բնակվում է շենքի երկրորդ հարկաբաժնում՝ այդ տարածքը ևս գնելու նկատառումներով, սակայն մերժում է ստացել:
Կասկած չկա, որ առևտուրը կկայանա և Թումանյանի տունը կհանձնվի օտարին: Թբիլիսիի հայերի միությունն այս օրերին հատարարություն է տարածել՝ ահազանգելով, որ եթե անմիջապես չձեռնարկվեն անհրաժեշտ քայլեր, ապա մեկընդմիշտ կկորցնենք հայ մշակույթի պատմությունը մարմնավորող ևս մի հուշարձան: Սակայն հազիվ թե նրանց հույսերը արդարանան: Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը և մյուս պատկան կառույցները համանման իրավիճակներում անմիջապես վերածվում են գլուխն ավազների մեջ խրած ջայլամի՝ ոչինչ չենք տեսել, ոչինչ չենք լսել: Իսկ երբ վրա է հասնում վախճանը, անմիջապես լսելի է դառնում նրանց վշտահար, մտահոգ հառաչանքը: Եվ թումանյանական «Միտք եմ անում, միտք ու չեմ հասկանում՝ ով է մեղավոր…» հանրահայտ հարցը նման դեպքերում ունի իր պատասխանը, սակայն ի՞նչ է փոխվում այդ պատասխանից: Ոչինչ:
Արդեն գծագրվում է այն ոչ հեռու ապագան, երբ Թբիլիսիի քարտեզից ի սպառ կջնջվեն հայերի ներկայության մասին բոլոր վկայությունները, պատմությունը այլ իմաստ ու ձև կստանա, քաղաքը կկորցնի երբեմնի իրական տերերի վերջին նշխարները: Չէ, վրացիներին մեղադրելու մտադրություն չկա: Իրենց քաղաքն է, կարող են վարվել այնպես, ինչպես կցանկանան: Բայց պատմությունը, մշակույթը, հիշատակը հո մե՞րն է: Եվ կորուստն էլ մերն է: Միայն թե կորցնելն այլևս չի մտահոգում նրանց, ովքեր ոչինչ չեն ստեղծել, որպեսզի զգան կորստի ցավը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԹՈԹՈՎԵՆՑԻ ՀՈՒՇԸ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

29 Հկտ

Թումանյանի սեղանի շուրջը հավաքվել էին ամերիկացիներ: Ես թարգմանում էի: Թումանյանի բանավոր խոսքը եվրոպական մի որևէ լեզվի թարգմանողը միայն կզգա նրա խոսքի նրբությունը: Ես շատ անգամ քրտնում էի, չկարողանալով գտնել համապատասխան պատկերավոր և հումորով ողողված ոճը, բայց ես օտարականներին միշտ ասում էի.
— Լավ և ուշադրությամբ մտիկ տվեք նրա հայերեն խոսքին, ես թարգմանում եմ միայն իմաստը, մնացածը (բացականչություններ, շարժուձևեր, ժպիտ) դուք պետք է ավելացնեք, որպեսզի ստանաք ամբողջությունը: Վերջիվերջո լավագույն թարգմանությունը գորգի հակառակ կողմն է, ինչպես Սերվանտեսն է ասում:
Ամերիկացիներից մեկը, չգիտեմ ինչու, հարց տվեց Թումանյանին.
— Ի՞նչ տարբերություն եք գտնում հայերի և ամերիկացիների մեջ:
Թումանյանը պատասխանեց.
— Ամերիկացիները ծնվում են, ապրում են և մեռնում, իսկ հայերը ծնվում են, ապրում և սպանվում:

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

12 Ապր

ՀՈԳԵՀԱՆԳԻՍՏ

Ու վեր կացա ես, որ մեր հայրենի օրենքովը հին՝
Վերջին հանգիստը կարդամ իմ ազգի անբախտ զոհերին,
Որ շեն ու քաղաք, որ սար ու հովիտ, ծովից մինչև ծով
Մարած են, մեռած, փըռված ու ցըրված հազար հազարով…

Ու կըրակ առա հայոց հրդեհի կարմիր բոցերից,
էն խաղաղ ու պաղ երկնքի ծոցում վառեցի նորից
Մասիսն ու Արան, Սիփանն ու Սըրմանց, Նեմրութ, Թանդուրեք,
Հայոց աշխարհի մեծ կերոնները վառեցի մեկ-մեկ,
Սուրբ Արագածի կանթեղն էլ, ինչպես հեռավոր արև,
Անհաս, աննըվազ, միշտ վառ ու պայծառ, իմ գըլխի վերև…

Կանգնեցի խոժոռ, մենակ ու հաստատ, Մասիսի նըման,
Կանչեցի թըշվառ էն հոգիներին՝ ցըրված հավիտյան
Մինչև Միջագետք, մինչև Ասորիք, մինչև Ծովն հայոց,
Մինչև Հելլեսպոնտ, մինչև Պոնտոսի ափերն ալեկոծ:
— Հանգե՛ք, իմ որբե՛ր… իզո՛ւր են հուզմունք, իզո՛ւր և անշահ…
Մարդակեր գազան մարդը դեռ երկար էսպես կըմնա…

Աջիցըս Եփրատ, ձախիցըս Տիգրիս՝ ահեղ ձեներով,
Սաղմոս կարդալով անցան, գընացին խոր-խոր ձորերով,
Ամպերն էլ ելան Ձիրավի ձորից, հըսկա բուրվառից,
Ճանապարհ ընկան Ծաղկանց սարերից, Հայկական պարից,
Բույլ-բույլ, բուրավետ, շարժվեցին դեպի կողմերը հեռու,
Գոհար ցողելու, ծաղկունք բուրելու, բուրմունք խընկելու
Մինչև Միջագետք, մինչև Ասորիք, մինչև Ծովն հայոց,
Մինչև Հելլեսպոնտ, մինչև Պոնտոսի ափերն ալեկոծ…
— Հանգե՛ք, իմ որբե՛ր… իզո՛ւր են հուզմունք, իզո՛ւր և անշահ….
Մարդակեր գազան մարդը դեռ երկար էսպես կըմնա…
1916 թ.

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

27 Հկտ

ԵՐԿՈՒ ՀԱՅՐ
1896-ի կոտորածի ձմեռն էր: Մի խումբ փախստականներ Սասունի կողմերից հասան Էջմիածին: Նրանց մեջն էր և Ա. գյուղի ծերունի տեր Սարգիսր:
— Հայրիկի աջը կուզեմ համբուրել,- խնդրեց նա վեհարանում, ու ներս թողին:
— Բարով, տեր հայր,- աջը մեկնեց Հայրիկը. քահանան համբուրեց ու ետ եկավ, կանգնեց դահլիճի մեջտեղը հոգնած, խորտակված:
— Որտեղի՞ց կուգաս:
— Սասունի կողմերեն. ես Ա.-ի տեր Սարգիսն եմ…
— Ա.-ի տեր Սարգի՞սը…
— Այո, Հայրիկ:
— Է՞…
— Ես քսան հոգուց գերդաստան ունեի, Հայրիկ. տղաներս կոտորեցին, հարսներս տարան, թոռներս կորան, տունս թալանեցին, վառեցին, մնացի այսպես…
— Է հիմի…
— Ես ոչինչ չեմ ուզում, Հայրիկ, ես… այնպես, եկել եմ… եկել եմ… Հայրիկին ասեմ… էլ ոչինչ չեմ ուզում…
Ու Հայրիկի առջև կանգնած էր մարդը, որ ամեն ինչ կորցրել էր ու ոչինչ չէր ուզում: Երկուսն էլ լուռ էին:
— Քանի՞ որդի կորցրիր, տեր Սարգիս,- գլուխը վեր քաշեց կաթողիկոսը:
— Ամենքը միասին քսան, Հայրիկ:
— Դու քսան որդի ես կորցրել, իսկ ես քսան հազար,- պատասխանեց Հայրիկը,- այդ էլ քսան` եղավ քսան հազար ու քսան… Ո՞ւմն է շատ, տեր Սարգիս…
Քահանան ցնցվեց ու լուռ կանգնած էր:
— Ո՞ւմ վիշտն է մեծ, տեր Սարգիս:
— Հայրիկինը…
— Դե ե՛կ, տեր Սարգիս, մոտ եկ, աջդ դիր գլխիս, աղոթիր, օրհնիր, որ այս վշտին դիմանամ:
Ասավ ու գլուխը խոնարհեց:
Քահանան շտապեց առաջ, աջը դրավ իր Հայրապետի գլխին, սկսավ աղոթք մրմնջալ ու աչքերը լցվեցին արտասուքով…
Նա օրհնում էր հայոց կաթողիկոսին…
Նրա առջև խոնարհած էր հայոց Հայրիկը…

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

21 Հկտ

Անկեղծ չենք
Երբեք այսքան մեծ չի եղել անկեղծության կարիքն ու կարոտը, ինչպես այսօր, և երբեք այսքան ահռելի չափերով չի հայտնվել կեղծիքը, ինչպես այսօր:
Դարավոր կարգերի ու հասկացողությունների հեղաշրջումի օրը, պատմության ահավոր դատաստանի օրը:
Մեծ ալեկոծություններն ու ակնկալությունները ամենքին տեղահան են արել, դուրս են բերել իրենց անկյուններից, և ահա -ժողովուրդներն իրենց ունեցած ուժերով հրապարակի վրա են:
Ամեն մարդ շարժվում է, ամեն մարդ խոսում է:
Անշուշտ նա պիտի շարժվեր այնպես, ինչպես ինքն է կամենում, և խոսեր այն, ինչ որ ինքն է մտածում:Այդպես պիտի լիներ մարդը, առավել ևս այս տեսակ մի ժամանակի առաջ, երբ շարժումը կամ խոսքը կարող է ունենալ այնպիսի հետևանք, որ ուրիշ ժամանակ աներևակայելի է:
Նրա այս խոսքից կամ այն շարժումից կախված է շատ բան:Եվ հանկարծ… դուք տեսնում եք… Նա խաղ է անում, դերասանություն է անում:
Դերասանությունը գեղեցիկ է բեմի վրա, ուր խաղում են, բայց նա գարշելի է կյանքի մեջ, ուր ապրում են:Դրա համար էլ բեմի վրա խաղացողները շնորքով մարդիկ են, իսկ կյանքում խաղացողները՝ ցածերն ու կեղծավորները:
Նրանք խաղ են անում ամեն տեղ, ամեն բանի հետ, և ահա, մեր կյանքը ավելի նման է թատրոնական բեմի, ու այդ բեմը թեև փոքր, բայց, տեսեք, ո՜րքան դերասաններ ունի․․․
Իրենց վրա առած զանազան դերեր՝ նրանք մտել են ու խաղում են այս կամ այն ասպարեզում:
Ահա սա՝ ներկայանում է ամեն տեղ որպես չհասկացված ու հալածված գաղափարական գործիչ, մյուսը նշանավոր հերոս է խաղում, երրորդը հրապարակախոսություն է սարքել, չորրորդը բարեգործ է ձևանում, հինգերորդը գրող է կեղծում, վեցերորդը հանդիսանում է արդեն որպես նահատակ, յոթերորդը գալիս է որպես դատավոր, ամենքին մեղադրելու և ամենքից հաշիվ ուզելու․․․
Ու բնականաբար, չնայելով այսքան շատ գործիչների ներկայությանը, դուք զզվում եք, որ ցուրտ է, որովհետև չկա անկեղծության ջերմությունը, զգացմունքի հուրը, որովհետև նրանք խոսում են լեզվով, իսկ սիրտները շատ է հեռու, և զզվում եք վերջապես:
Սրանք ոչինչ չեն սիրում, այլ ցույց են տալիս, թե սիրում են:
Եվ ինչպես դերասանն ունի իր դերը, որ տանում է, իսկական գործիչն ունի իր խաչը, որ կրում է, սրանք էլ, այս կամ այն գործին կպչելով, փոխանակ գործի ծանրության տակ մտնելու և տանելու, իրենք են բարձրանում, հեծում նրա վրա ու շինում են իրենց էշը:
Եվ այս դերասաններից ամեն մեկն ունի իր էշը, ու միշտ էլ իր էշն է քշում, թեկուզ աշխարքը քանդվի:Հաճախ սրանց շահատակությունը տևում է շատ երկար, նայած թե ինչ տեղ են մեյդան բաց արել և ով են թամաշավորները կամ երբ են գլխի ընկնելու:
Ու որպեսզի այդ թամաշավոր-ժողովրդի սիրտը շահած լինեն ու բարեկամ պահած, միշտ գոռում են «ժողովրդի» անունը:
Խոսքն ընչի մասին ուզում է լինի, միշտ վերջացնում են «ժողովուրդով»: Ժողվուրդն այդպես է կամենում․․․«Ժողովուրդը մեզ հետ է… Ժողովուրդը ձեզ կդատի… Ո՞ւր ես, ժողովուրդ, անարգում են քեզ․․․»Այդ հերիք չէ դեռ: Ժողովուրդն էլ են կործանում…
Իրենց մարդկանցից ոմանց հանդես են բերում կեղծ ստորագրություններով, անգրագետներին իրենց շինած հոդվածներով ու ներկայացնում որպես ժողովուրդ:
— Տեսե՜ք, ժողովուրդը մեզ հետ է։
Դե եկեք ու ջոկեցեք իսկականը կեղծիքից։

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

%d bloggers like this: