Tag Archives: հերոս

ՀԵՐՈՍԻ ՄԱՏՆ ՈՒ ՎԵՀԱՓԱՌԻ ԱՋԸ

15 Նյմ

Մի անգամ Փարիզում տեղի հայկական համայնքը հանդիպում էր կազմակերպել, որին մասնակցում էին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինն ու Սողոմոն Թեհլերյանը: Եվրոպայի տարբեր ծայրերից բազմաթիվ հայեր էին եկել՝ տեսնելու երկու մեծ հայերին: Բոլորն անխտիր ցանկանում էին համբուրել Թեհլերյանի մատը, որով սեղմել էր Թալեաթին սպանող ատրճանակի ձգանը: Իսկ հետո ներկաները ծունկի էին գալիս ու համբուրում էին վեհափառի աջը:
Երբ վերջապես հուզված բազմությունը փոքր-ինչ հանդարտվում է, Վազգեն Առաջինը մոտենում է Թեհլերյանին, համբուրում է նրա ճակատը և ասում. «Ժողովուրդը քո մատն ավելի շատ համբուրեց, քան իմ աջը: Եվ դա է ճշմարիտը: Պետք է, որ մենք այդպես հարգենք մեր հերոսին, ինչն ամեն բանից վեր է: Ազգը, որ հերոս չունի, պատմություն չունի»:

Հովիկ Չարխչյանpizap.com14474611964211

ԶԻՆՎՈՐԻ ՆԱՄԱԿՆ ԻՐ ՄՈՐԸ

2 Մյս

«Սիրելի մայրիկ, Սապուն լեռան ազատագրման համար ահեղ մարտեր են գնում: Լեռները սիրում են ազատությունը: Երակներիս մեջ հոսող պապերիս արյունը վարակել է ինձ կռվել այդ սուրբ ազատության համար: Այսօր իմ դիմաց Սապուն լեռն է՝ մշուշված Արագածի պատկերով: Ուր էլ լինեն, ինչ անուն էլ կրեն` լեռները ազատություն են սիրում…
Հարություն Չաքրյան, 6 մայիսի, 1944 թ.»:

Երկու օր անց Հարությունը առաջինը հասավ լեռան գագաթին և հենց այնտեղ էլ զոհվեց: Նաև Արագածի համար… Հետմահու նրան շնորհվեց հերոսի կոչում:pizap.com14304368244181

Երբ հերոսից մինչև ոճրագործ կես քայլ է

31 Մյս

Սերբիայի Հանրապետության զինված ուժերի շտաբի նախկին պետ Ռատկո Մլադիչի ձերբակալությունը գուցե և չունեցավ այն հնչեղությունը, ինչ, ասենք, Բեն Լադենի սպանությունը, սակայն կատարվածի քաղաքական հետևանքները կարող են ոչ պակաս էական լինել առաջին հերթին հենց սերբերի և հետո միայն Եվրոպայի համար: Մոտ երկու տասնամյակի վաղեմություն ունեցող իրադարձությունների այսօրվա արձագանքը և նախկին Հարավսլավիայի ռազմական թատերաբեմի վերջին ակնառու դեմքերից մեկի հայտնաբերումը հերթական անգամ ի հայտ բերեցին այն հակասությունների իրական պատկերը, ինչը հազիվ թե հաջողվի քողարկել կամ մոռացության տալ` ի հեճյուկս ներկա ժամանակների պահանջների և թելադրանքների:
Մլադիչը հետախուզման մեջ էր 1996 թվականից: Վերջինս սերբական բանակի գլխավոր շտաբի պետ էր նշանակվել 1992-ին և ղեկավարեց ռազմական գործողությունները շուրջ 4 տարի: Մի քանի օր առաջ գեներալին գտան Բելգրադից 70 կմ հեռավորությամբ գտնվող Լազարևո գյուղում, որտեղ թաքնվել էր Միլորադ Կոմադիչ անվան տակ: Ասում են, թե նրա արտաքինն անճանաչելիության աստիճան փոխված է. նա եղել է երկար մորուքով, խիստ ծերացած, հիվանդ ու կաթվածահար ձեռքով: Դիմադրություն ցույց չի տվել` չցանկանալով վնասել իրեն տանելու եկած երիտասարդ տղաներին:
Մլադիչը բոլորից լավ գիտեր, թե ինչ է իրեն սպասվելու իշխանությունների պահանջին ենթարկվելու պարագայում: Եվ այդ տագնապն անհիմն չէր: Ձերբակալումից անմիջապես հետո որոշում կայացվեց նրան հանձնել նախկին Հարավսլավիայի հարցերով Հաագայի միջազգային դատարանին, որտեղ վերջինիս նկատմամբ ռազմական ոճիրների, ցեղասպանության ու մարդկության դեմ կատարած հանցագործությունների մեղադրանք է առաջադրված: Մասնավորապես, նա մեղադրվում է 1995թ. Սրեբրենիցայի 8 հազար մուսուլմանների գնդակահարությունն իրականացնելու համար։ Սերբիայի նախագահ Բորիս Տադիչն այդ առթիվ շտապեց ի լուր Արևմուտքի հայտարարել, թե «Սերբիան մաքրեց իր վրայի մեծ բիծը»:
Տադիչն ակնհայտորեն շտապում է: Դեռ հայտնի չէ, թե իրականության մեջ նրա վարչակարգը ինչպիսի խարան է պատրաստվում կրել այս որոշմամբ, և սերբ ժողովուրդն ինչն է համարում բիծ ու ինչը` մաքրություն: Առաջին բանը, որ Սերբիայի իշխանությունների որոշման առթիվ ընդգծեցին վերլուծաբանները, այն էր, որ Մլադիչի ձերբակալությունը սոսկ «մանրադրամ» է Սրբիայի` Եվրամիությանը անդամակցելու գործում: Սա նաև Տադիչի թիմի հնազանդության, ստրկաբար Արևմուտքի ցանկություններն ի կատար ածելու վկայությունն է: Բելգրադն առայսօր իրեն դուրս է զգացել եվրոպական քաղաքականության ընդհանուր ուղղությունից, իսկ Բրյուսելից մշտապես նրան հիշեցրել են, որ դրա պատճառներից մեկն էլ բոսնիացի սերբերի նախկին առաջնորդ Մլադիչին ձերբակալելու գործում հաջողության բացակայությունն է: Այս շարքում ամենահամառը Նիդեռլանդների դիրքորոշումն էր, որը սերբերից պահանջում էր ամեն գնով գտնել ու հանձնել Մլադիչին։
Ու հիմա Տադիչն իզուր է ջանում իր երկրի հանրությանը այլ կերպ մատուցել իրերի վիճակը: «Մենք փակեցինք այս էջը` նվիրված Ռատկո Մլադիչին` ելնելով մեր սեփական ներքին նկատառումներից, և ոչ նրա համար, որ ձերբակալությունը ծառայի որպես մանրադրամ որոշակի գործողությունների համար: Դա արեցինք ինքներս մեզ համար, և ոչ Եվրամիության, կամ Հաագայի դատարանի համար… Մենք դա արեցինք այն բանի համար, որպիսզի ստեղծենք առավելագույնս նպաստավոր պայմաններ արտասահմանյան ներդնողների գործնեության և մեր բնակչության կյանքի համար»:
Յուրաքանչյուր սերբի համար սա ապազգային մտածողության դասական օրինակ պիտի դիտվեր, որտեղ խեղաթյուրված է արժեքային համակարգը, որտեղ ստամոքսի պահանջները վեր են գիտակցական, պատմական հրամայականից: Սա նաև ազգային արժանապատվության ու վարկի ծանր վիրավորանք է, որ չի մեղմվի ոչ Եվրամիության խաբուսիկ գրկում, ոչ բարեկեցիկ կյանքի թմբիրի մեջ: Պատերազմն իր օրենքներն ունի և դրանցից կարևորագույնը` օրենքի բացակայությունն է: Չկա օրինական պատերազմ, չկան արտոնված սպանություններ, ռմբահարումներ, արտոնված մահեր: Կա միայն մեկ խնդիր` հաղթել ամեն գնով, քանի որ պարտվողն արդեն զոհ է: Սերբերը պատերազմում էին, քանի որ ցանկանում էին ապրել և ունենալ հայրենիք: Պատերազմում էր նաև Մլադիչը, քանի որ այդ երկրի զինվորն էր: Եթե նա չի պատրերազմել այնպես, ինչպես հարկն է, նրան դատել կարող է միայն իր ժողովուրդը, և ոչ երբեք Հաագայի դատարանը, որտեղ առաջնորդվում են ոչ թե իրավական նորմերով, այլ քաղաքական պատեհապաշտությամբ:
Իսկ ո՞վ է վաղը կռվելու Սերբիայի համար, եթե հանկարծ այդպիսի անհրաժեշտություն ծագի: Ինչպե՞ս է կռվելու: Էթիկայի դասագիրքը ձեռքն առա՞ծ, բարոյախրատական պոստուլատներ արտասանելո՞վ, հումանիստական կեղծ խրատների տա՞կ, հաջորդ օրը Հաագայի դատարանին հանձնվելու սպառնալիքն աչքի առա՞ջ: Իսկ Բելգրադի բնակելի թաղամասերը ռմբահարող ՆԱՏՕ-ի օդաչուներից քանի՞սը տեսան Հաագայի դատարանի դռները: Կամ գուցե սերբերին մեռնել անհրաժեշտ էր, իսկ ալբանացիների մահը` սրբապղծությու՞ն… Այս հարցերին պատասխաններ պետք չեն: Դրանք վաղուց կան…
Ասում են` բանտարկված Ռատկո Մլադիչը դատարանին խնդրել է իր խուց բերել Գոգոլի, Տոլստոյի և Տուրգենևի գործերը, ինչպես նաև ելակ և հեռուստացույց: Այսպիսի հոգեկան հանգստությունը հարիր է միայն այն մարդուն, ում խիճը հանգիտ է, համոզմունքներն` անսասան: Մլադիչը չի դավաճանել: Նրան են դավաճանում: Իսկ Սերբիայի քաղաքների փողոցներում ու հրապարակներում արդեն մի քանի օր է` բողոքի ցույցեր են անում նրանք, ում համար Մլադիչը ոչ թե ռազմական հանցագործ է, այլ ազգային հերոս: Բելգրադում կայացած ակցիայի հազարավոր մասնակիցներ վանկարկում են` «Դադարեցրեք դավաճանությունը»: Արմատականները ձերբակալությունը որակում են որպես «հարված սերբերի ազգային շահերին», հայհոյում երկրի «արևմտամետ վարչակազմին» և ընդվզում «Վաշինգտոնի ու Բրյուսելի կողմից Սերբիայի օկուպացման» դեմ: Անվտանգության մարմինները դաժանորեն ճնշում են այդ ցույցերը, կան տասնյակ վիրավորներ ու ձերբակալվածներ: Հենց այդ գիշերային փողոցների քաոսի մեջէ վճռվում սերբերի արժանապատիվ կյանքի իմաստը…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՅՈԹՔԱՐ

20 Դկտ

Մեծ ու փոքր քարերը հատիկ-հատիկ, մատների ծայրերով զգույշ բռնած, կշարես իրար վրա: Կնայես, որ փուլ չգա, որ ամեն ինչ իր տեղում լինի, որ քո փխրուն շինվածքը չճոճվի պատահական հպումից: Միշտ այդպես են արել: Ջրերից մաքրված, հոսանքներից քշված, սուր անկյունները վաղուց հարթեցրած գլաքարերը դրել են մեկը մյուսի վրա, մեծից փոքր, հետո շուրջը կավիճով փոքրիկ շրջանակ են գծել ու ասել են. «Պատրաստ է»: Սա է եղել ամբողջը: Պարզ ու հասարակ: Այս խաղի պատմությունը հենց այսքանն է:

***
Հանրամատչելի հիշողությունը մենք կոչում ենք պատմություն: Այդպես ազդեցիկ ու բարեհունչ է: Սակայն հիշողությունը միայն այն դեպքում է վերափոխվում պատմության, երբ այդ մասին այլևս ոչ ոք չի հիշում: Մի խոսքով, դա նույն ճշմարտությունն է, միայն թե առանց ատամների ու աչքերի: «Պատմությունը մեզ կների»,- ասում են աշխարհի մեծագույն սրիկաները հերթական ստորությունը ձեռնարկելիս, և համարյա երբեք չեն սխալվում: Թերևս հենց այդ մեծահոգի ներողամտության մեջ է պատմության հմայքը: Եվ այլևս կարևոր չէ՝ մենք հավատում ենք նրան, թե ոչ: Պատմությունը երբեք չի տրտնջացել հավատի պակասից: Ինչ էլ որ ասենք, բոլոր դեպքերում պատմությունն ուղղակի պարտավոր է լինել դարավոր, փառապանծ և ուսանելի: Սա է նախապայմանը: Անցյալի վերածվող ներկան մեկընդմիշտ կդառնա անմեղ:

***
Հիմարների կողմից կառավարվող ամբոխը արժանի չէ հարգանքի, եթե նույնիսկ նրա անունը ժողովուրդ է: Այն տարածված համոզմունքը, թե ժողովուրդը երբեք չի սխալվում, շարքային հաճոյախոսություն է և ուրիշ ոչինչ: Ժողովուրդը ոչ միայն սխալվում է, այլև հակում ունի ժամանակ առ ժամանակ կրկնելու հին սխալները: Եվ հենց դա է ապահովում նրա կենսունակությունը՝ օրակարգում պահելով գոյության խնդիրը: Անսխալական ժողովուրդը դատապարտված է ինքնաոչնչացման: Այդպես ճշմարտությունը կարող է գոյություն ունենալ այնքան ժամանակ, քանի դեռ կա սխալը: Առանց սխալի ճշմարտությունն այլևս անիմաստ է, դատարկ հնչյուն: Մարդը ևս իր էությամբ այդ երկու բևեռների արգասիքն է: Եվ միայն դրա շնորհիվ է, որ նա շնչում է:

* * *
Նա, ով մտածում է ոչ այնպես, ինչպես ժողովուրդը, կոչվում է առաջնորդ: Քանի դեռ ժողովուրդը երկյուղում է նրա մտքերից, առաջնորդը դրության տերն է: Այն պահից, երբ առաջնորդը սկսում է մտածել ժողովրդի նման, նրան ուղարկում են կառափնարան: Նահատակված առաջնորդներին կոչում են հերոսներ, իսկ իրենց բնական մահով վախճանված առաջնորդներին՝ բռնապետներ: Բռնապետը գիտի, որ ողջախոհությունը այցելում է միայն քաղցածներին: Հերոսն այդ մասին ընդհանրապես ոչինչ չգիտի:

* * *
Կար ժամանակ, երբ հերոսները ծնվում էին հավատից, իսկ կուռքերը՝ սնահավատությունից: Այժմ նրանց երկուսին էլ աշխարհ է բերում Դիպվածը:

* * *
Նպատակն այն կետն է, որին կարելի է շրջանցել, սակայն չի կարելի մերձենալ: Նպատակի էությունն իր անհասանելիությունն է, ինչպիսին լինում է անընդհատ հեռացող հորիզոնը: Բոլորը տեսնում են, սակայն դեռ ոչ ոք այն չի հատել: Ճիշտ նպատակի ընտրությունը ճիշտ հորիզոնի ընտրության պես է:

* * *
Իսկ ահա գաղափարներին հորիզոն պետք չէ: Դրանք սովորաբար լինում են կարճատես, վաղամեռիկ ու ինքնաբավ: Եթե ինչ-որ պահի ձեզ հանկարծ թվա, թե որևէ գաղափար անհամեմատ կենսունակ է, ապա վստահ եղեք, որ դուք պարզապես մոլորվել եք, գաղափարը շփոթել եք ստամոքսահյութի արտադրության հետ: Սպասեք մի փոքր, և նա անպայման կփսխի: Այն, ինչ կտեսնեք արդյունքում, հենց դա էլ նրա բուն էությունն է: Ամենահզոր գաղափարները նույնիսկ մի հատիկ մարդու կյանք չարժեն:

* * *
Կյանքն արժեզրկելը մարդկության ամենահիմնական զբաղմունքն է: Այդ վեհ նպատակի համար մարդը միշտ պատրաստ ունի երեք մոգական զենք՝ ատրճանակ, դրոշ և գրիչ: Կարևոր չէ, թե անհրաժեշությունը դրանցից որ մեկին առաջնությունը կտա: Կարևորն այն է, որ այդ երեքից յուրաքանչուրը կարող է սպանել: Ատրճանակով մարդկանց են սպանում, դրոշով՝ ազատությունը, իսկ գրիչով՝ խոսքի արժեքը: Նա, ով կփորձի հավատ ընծայել այդ եռյակից որևէ մեկին, ստիպված կլինի ողջ կյանքում հպատակի պես ծառայել նրանց, կրել իր ձեռքին, բանեցնել հանուն սեփական մաշկի անվտանգության: Իսկ սեփական մաշկն անխոցելի է միայն այն ժամանակ, երբ գրչով, դրոշով ու ատրճանակով չեզոքացված են մերձավորները:
Այդ իսկ պատճառով մարդիկ գերադասում են հավատալ Աստծուն, քանի որ նա երբեք մոտերքում չէ:

* * *
Հայրենիքն այն հայելին է, որտեղ սեփական ոչնչությունը չի արտացոլվում: Հայրենիքն այն հարստությունն է, որը միշտ ունես, երբ գրպաններդ վաղուց դատարկ են: Հայրենիքի սերն այն միակ ափն է, որը կփրկի եսասիրության վարակիչ մեղքից: Հայրենիքը այն համր լեզուն է, որ միշտ լռում է, երբ հայհոյում ես: Հայրենիքի հողն այն միակ տեղն է, որտեղ թաղվելը անպատվաբեր չէ:
Այսպես ապրում ենք, երբ ձևացնում ենք, իբր ապրում ենք Հայրենիքի համար:

* * *
Մեծ ու փոքր քարերը հատիկ-հատիկ, մատների ծայրերով զգույշ բռնած, կշարես իրար վրա: Կնայես, որ փուլ չգա, որ ամեն ինչ իր տեղում լինի, որ հիմքում լինի մեծ քարը, իսկ գագաթին՝ փոքրը: Ամեն բան կանես ճիշտ այնպես, ինչպես միշտ արել ես: Ինչպես արել են քեզնից առաջ ու կանեն քեզնից հետո: Եվ երբ քո փոքրիկ բուրգը պատրաստ կլինի, հանկարծ գլորվելով կգա մի հսկա գնդակ, կփվի անհաստատ սյունին, ու քարերը կթռչեն տարբեր կողմեր, կցրվեն շուրջբոլորը: Եվ գնդակ գլորողները հաճույքից ծափ կզարկեն՝ սպասելով, թե դու ինչպես պիտի նորից հավաքես դրանք ու նորից շինես քո հավերժ փլուզվող փոքրիկ աշտարակը:
Յոթքար ենք խաղում…

ՀՈՎԻԿ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: