Tag Archives: Հետք

Հովիկ Չարխչյան. «Մեր երկիրը մարդկանց երկիր չէ»

12 Ապր

Հարցազրույց գրականագետ Հովիկ Չարխչյանի հետ

ՄԱՐԴԸ ՄԵՐ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻՑ ՎՏԱՐՎԵՑ 

Պարոն Չարխչյան, հոգնել ենք խոսել քաղաքական թեմաներից: Եկեք էսօր խոսենք մեր ժամանակի մարդու մասին:

-Վերջին 20-25 տարիներին երկրի մեծագույն դժբախտություններից մեկը դարձավ այն, որ սովորական մարդը, անհատը վտարվեց ուշադրությունից: Մենք սկսեցինք խոսել հավաքականությունների մասին` ժողովուրդ, ամբողջ, զանգված: Մեզ համար հաճելի էր հանդես գալ այդ դիրքերից, որովհետև այդ դեպքում պատասխանատվություն չունես նրանցից յուրաքանչյուրի առջև: Իսկ ի՞նչ կա ավելի հեշտ բան, քան պատասխանատվությունից խուսափելը, հռետորական հարցադրումներ անելը, պահանջներ ներկայացնելը և այլն: Մարդը մեր ուշադրության կենտրոնից վտարվեց: Վտարվեց նույնիսկ գրականության մեջ, որովհետև երբ ինչ-որ ստեղծագործություն ես գրում, քեզ թվում է, թե քո հերոսներն առանձին անհատներ են, բայց երբ ամբողջական ստեղծագործությունը կարդում ես, նկատում ես, որ հեղինակին նույնիսկ քիչ է հետաքրքրում իր իսկ ստեղծած հերոսը: Նրան ավելի շատ հետաքրքրում է գաղափարը, նյութը, թեման, ասելիքը, քան կոնկրետ հերոսը: Ու սրանով էսօրվա մեր գրականությունը մեծ կորուստ կրեց: Պահանջներ ենք ներկայացնում` ասելով, թե ինչու է վատը մեր գրականությունը, որովհետև այնտեղ մենք մեզ չենք տեսնում:

Երբ Հրանտ Մաթևոսյանն Աղունի կերպարը ստեղծում էր, և մենք ասում էինք` Աղունը մեր մայրն է, մեր մայրերն Աղունի մեջ են, էսօրվա մեր գրականության մեջ չեմ կարող գտնել այն կերպարը, որ ասեմ` այ, սա իմ եղբայրն է, հորեղբայրն է, ընկերն է, բարեկամն է: Մենք առնչություն ունենք լուսնից իջած կերպարների, այլմոլորակայինների հետ: Ցավոք, նույնը նաև մշակույթի մյուս տեսակների մեջ է` թատրոն, կինո:

Մարդը գործիք է դարձել մշակույթում, որի միջոցով ինչ-որ հայացքներ, ինչ-որ ասելիք է փոխանցվում: Մինչդեռ պիտի լիներ ճիշտ հակառակը, ասելիքը պիտի բերեին-հանգեցնեին մարդուն և ասեին, որ չկա ավելի կարևոր բան, գերակա նպատակ, քան մարդն է` իր ազատություններով, իր շահերով, իր երջանկությամբ և այլն:

-Երեկ Հրանտ Մաթևոսյանի հոդվածներից մեկն էի կարդում` «Բանի աշխարհը»: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո անցումային փուլի մասին է խոսում: Թվում է` այնքան արդիական նյութ է: Հոդվածն էսպես է սկսվում. «Նոր հազարամյակ եկավ: Ի՞նչ է եղել, ի՞նչ է լինում, ինչքանո՞վ ըմբռնեցինք, ինչքանո՞վ ենք ըմբռնում, ինչքանո՞վ ենք ժամանակի ընթացքի տերը և ինչքանո՞վ ենք նրա ենթական: Անդեմ ենթական»: Այս հարցադրումները թույլ տվեք ուղղել Ձեզ` ի՞նչ է եղել, ի՞նչ է լինում, ինչքանո՞վ ենք ըմբռնել, ինչքանո՞վ ենք ժամանակի ընթացքի տերը:

-Ցավոք, չըմբռնեցինք, որովհետև երբ անցնում էինք նոր հազարամյակ, չգիտես ինչու, օրացույցային ընկալում ունեինք, այսինքն` տարեթիվը փոխվեց, ու սկսեց նոր հազարամյակ: Ժամանակի զգացողությունը չներծծվեց մեր արյան մեջ: Եվ 21-րդ դար հասկացությունը դարձյալ շարունակում է մնալ օրացույցային մեզ համար: Գիտեք, Հրանտ Մաթևոսյանն իր ստեղծագործություններից մեկում հրաշալի միտք է արտահայտում: Ասում է`եթե գրականությունը ձևի և բովանդակության խնդիր է դնում, պիտի հասկանա, որ երբ փոխվում է ձևը, չի կարող չփոխվել բովանդակությունը: Այսինքն` մտածել, թե նոր ձևերի մեջ կարող ես տեղադրել հին բովանդակությունը, միամտություն է: Ձևն անպայման պիտի անդրադառնա բովանդակության վրա: Եվ երբ այսօր մեր շրջապատում ամեն օր, ամեն վայրկյան տեսնում ենք ձևերի փոփոխություն, պիտի հասկանանք, որ դրա հետ մեկտեղ փոխվում է բովանդակությունը: Իսկ մեզ մոտ կատարվեց ճիշտ հակառակը. մենք կառչած մնացինք կոնկրետ բովանդակություններից և փորձեցինք այդ բովանդակությունները բերել-խցկել նոր ձևերի մեջ: Չտեղավորվեց, հասկանո՞ւմ եք:

Դրա համար պետք է գտնեմ նոր բովանդակություն ձևին համապատասխան կամ պետք է գտնեմ նոր ձև, որն իր մեջ կներառի հին բովանդակությունը: Սա մի քիչ տեսական խնդիր է, բայց առանց այս տեսական մոտեցումների մշակույթը, արվեստը կամ մարդն իր պատկերացումների շրջանակով չի կարող ընկալել իրականությունն այնպիսին, ինչպիսին կա: Դրա համար էլ գալիս է այդ աղճատումը: Այսինքն` մենք տեսնում ենք մի իրականությունը, որն ընկալում ենք բոլորովին այլ չափանիշներով: Եվ այստեղից էլ անհամապատասխանությունն է, մեր դժգոհությունը, մեր բողոքը, մեր ընդվզումը, մեր չհասկացված լինելը:

Այսօր մարդն իրեն չհասկացված է համարում իր շրջապատի կողմից: Ինչ-որ բան է ուզում ասել, ինչ-որ բան է պատրաստվում անել, բայց տեսնում է, որ չունի համախոհներ, որովհետև ոչ մեկը չի լսում նրան: Բոլորս կարող ենք շատ խելացի մտքեր արտաբերել, բայց կարո՞ղ ենք լսել, հասկանալ, ընկալել դրանք: Լսելու կուլտուրայի բացակայությունը բերում է ընկալելու կուլտուրայի բացակայություն: Եվ այն լավագույնը, որ այսօր ստեղծվում է, ընկալելու ունակությունից զրկված է: Ամեն մեկս ասում ենք այն, ինչ մտածում ենք առանց լսելու մյուսին, և այդքանով վերջանում է:

Մարդը, իսկապես, վտարված է: Քաղաքում գուցե այդքան ակնհայտ չէ, բայց գյուղում սարսափելի է: Գյուղացին հասկանում է, որ էս երկրում չէ, մի անմարդաբնակ կղզում է, որտեղ իրեն նետել և մոռացել են, և ինքը պարզապես պիտի պահպանի իր գոյությունը, մինչև ավարտվի այդ կյանքը, կամ մի ուրիշը գա, կամ չգիտեմ` ինչ կլինի: Նա չի գտնում այն թելերը, որոնք իրեն կապում են ընդհանուր երկրի, ռիթմի հետ:

ԵԹԵ ՉՈՒՆԵՍ ԱՐՄԱՏՆԵՐ, ՔՈ ՍԱՂԱՐԹԸ ԵՐԲԵՔ ՉԻ ԱՊՐԻ

Սոցիալական ցանցերի մասին խոսեցիք, Ձեր ֆեյսբուքյան էջում հաճախ եք տեղադրում հին, այսինքն` անցյալում արված լուսանկարներ, ինչպես նաև արվեստագետների, մտավորականների մտքեր: Դրանք մեծ հավանության են արժանանում մարդկանց կողմից: Տպավորություն է, որ մարդիկ կարոտում են իրենց անցյալը:

-Շատ կարևոր բառ ասացիք` կարոտել բառն անմիջական առնչություն ունի հիշողություն բառի հետ: Ես ընդամենը մի խնդիր ունեմ` արթնացնել հիշողությունը, որովհետև վերջին տարիներին մարդիկ սկսել են սարսափել իրենց անցյալից, առավելագույնը քողարկում են: Իրենց թվում է, թե վատ է, որ ապրում էին ուրիշ կարգերով երկրում: Դա ընդամենը պետական կարգ է, իսկ մարդկային կյանքը չի ենթարկվում այդպիսի պայմանականությունների: Իմ ծնողը մեղավոր չէ, որ ինքը Խորհրդային Միության քաղաքացի էր, և մեղադրել նրան միայն այն բանի համար, որ ապրել է այդ ժամանակներում`ասելով, մոռացության տուր կյանքդ, ինչպե՞ս կարելի է, կամ ինձ ասել` մոռացության տուր մանկությունդ: Սա աբսուրդ է:

Եվ երբ այսօր տեղադրում եմ, այսպես ասած, անցյալ դարի Երևանի, Հայաստանի պատկերներ, իմ խնդիրը մեկն է` մարդկանց ասել, որ ունենան իրենց հիշողությունը, ապրեն իրենց հիշողությամբ, որովհետև հիշողություն, անցյալ չունեցող մարդն արդեն մեռած է: Չի կարելի ապրել միայն այս օրով և ապագայի պատկերացումներով: Եթե չունես արմատներ, քո սաղարթը երբեք չի ապրի: Ինչ վերաբերում է համաշխարհային գրականությունից վերցրած ցիտատներին, դրանք ևս միտված են հիշողություն արթնացնելուն, որ կան մեծ մարդիկ, մեծ մտքեր, սնվեք դրանցից: Եթե ուզում եք, որ ձեր այսօրվա սերմը լավ բերք տա, պարարտացրեք ձեր հողը:

ՊԱՐԶԱԳՈՒՅՆ ԲԱՆԵՐԻ ՄԵՋ Է ՄԵՐ ԴԺԲԱԽՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԲԱՆԱԼԻՆ

Ի՞նչն եք ամենաշատը կարոտում:

-Մարդկային հարաբերությունները… Չեմ պատկերացնում ավելի կարևոր բան, քան մարդկային հարաբերությունները: Բոլորին թվում է, թե երբեմն իդեալականացնում եմ այն, բայց իրականում այդպես չէ: Ապրել եմ գյուղում, մանկությունս, պատանեկությունս անցել են գյուղում: Իմ տունը եղել է գյուղը, ոչ թե չորս պատը: Իսկ էսօր ապրում եմ ինըհարկանի շենքում, որտեղ միայն դիմացիս հարևանին եմ ճանաչում: Նախկին ջերմությունը, փոխհարաբերությունները չկան, իրար ձեռք մեկնելու, մեկը մյուսով ապրելու, մեկի ուրախությամբ ուրախանալու, մեկի տխրությամբ տխրելու հարաբերությունները բացակայում են: Երբ մեր հեռախոսը զանգ է տալիս, գիտեմ` ինչ-որ մեկը զանգ է տալիս գործով: Ինձ զանգ չեն տալիս, որ հարցնեն` ինչպե՞ս ես ապրում:

Վերջերս մեկին մի դեպք պատմեցի. մի անգամ մեր գյուղում կայծակը խփել էր, կոլխոզի դեզը վառել: Ամբողջ գյուղը դուրս էր եկել դեզը փրկելու համար, կանայք ու էրեխեքը լաց էին լինում մի խոտի համար, որն իրենց սեփականը չէր: Հիմիկվա մտածողությամբ կասեին` վառվում է վառվի, մեզ ի՞նչ, մեր սեփականը չէ: «Մեզ ի՞նչ» բառակապակցություն չկար այն ժամանակ: Մեր սիրտը ցավում էր ցանկացածի համար, ում մատը փուշ էր մտնում, և մենք ոչ միայն պատրաստակամություն, այլև պատասխանատվություն ունեինք այդ փուշը հանելու: Այ, էս ամեն ինչը վերացավ, և երկիրն էլ դադարեց լինել մարդկանց երկիր: Մեր երկիրը մարդկանց երկիր չէ:

— Իսկ ինչի՞ երկիր է:

-Ինչ-որ ցանկությունների, պատկերացումների, պատրանքների, երազանքների, հիասթափությունների, դժբախտությունների երկիր է, բայց ոչ մարդկանց: Բոլորը մոռանում են, որ այդ ամեն ինչի ետևում մարդն է: Չի կարող լինել դժբախտություն` վերացական մի բան, որ օդից կախված է: Դժբախտությունն ինչ-որ մեկից է եկել, հավաքվել, կուտակվել և ամպի նման կախվել օդում: Եկեք գտնենք նրան, ումից պոկվեց այդ դժբախտությունը, այդ ամպն էլ կվերանա:

Կարելի է անվերջ ասել` մենք վատ ենք ապրում, մեզ համար ծանր է և այլն, ու ոչինչ չանել` այդ վատ վիճակը վերացնելու համար: Իսկ անելու մեկ ձև կա բոլոր ժամանակներում, հավատացնում եմ Ձեզ, դա պայքարը չէ, միտինգը չէ, պատերին խփելը չէ, գործ անելն է: Երբ բոլորս կգնանք մեր տեղերը, որտեղ կոչված ենք լինելու և մարդավարի կանենք մեր գործը, այդ ժամանակ կարթնանանք և կտեսնենք, որ մեր երկիրն էլ է երկիր դարձել: Սա է ամբողջ երկրի դժբախտության բանաձևը: Պարզագույն բաների մեջ է մեր դժբախտությունների բանալին:

ՏԱ ԱՍՏՎԱԾ, ՈՐ ԻՄ ԵՐԿԻՐԸ ԼԻ ԼԻՆԻ ԻՆՁ ՆՄԱՆ «ՀԻՄԱՐՆԵՐՈՎ»

Ինչի՞ց եք ամենաշատը վախենում:

-Եթե շատ անձնական բան ասեմ` վախենում եմ, անհանգստանում եմ իմ տղաների վաղվա օրվա համար: Իսկ եթե ընդհանուր, վախենում եմ, որ կկորցնենք այն լավագույնը, որն այս երկրում, այս աշխարհում ստեղծվել է, որը պահպանման կարիք ունի: Ամեն օր տեսնում եմ այդ կորուստները և նաև տեսնում եմ, թե որքան անտարբերությամբ ենք մոտենում դրանց` ասելով, լավ, էս մի բանն էլ որ չլինի, աշխարհը փուլ չի գա` մոռանալով, որ այդ բաները հետզհետե պակասում են և մի օր էլ կվերջանան: Այդ դեպքում աշխարհն արդեն պետք չի լինի մեզ, քանի որ չեն լինի էն բաները, որոնք մեզ ապրեցնում են, լցնում են մեր ներսը` մեզ դարձնելով մարդ: Շատ կուզեի, որ այդ անհանգստությունը մի քիչ լիներ բոլոր սրտերում: Տագնապը ստիպեր մի քիչ սթափ հայացքով նայել այն ամենին, ինչ մեր շրջապատում կա:

-Էսօր շատերը մտածում են երկրից գնալու մասին: Ի՞նչ եք մտածում այս մասին:

-Գնալ բառը կփոխարինեի փախչել բառով: Ամեն գնացողի մեջ փախուստ եմ տեսնում: Պիտի չսիրենք փախչողին` ինչ պատճառաբանությամբ էլ լինի, որովհետև ոչ մի պատճառաբանություն չի արդարացնում փախուստը: Իսկ ինչո՞ւ ես չեմ գնում, որովհետև հիմա՞ր եմ, իսկ նրանք խելացի՞ էին: Տա Աստված, որ իմ երկիրը լի լինի ինձ նման «հիմարներով», բայց ոչ փախչողներով, որովհետև հիմարների երկիրը կարելի է դարձնել խելացի, իսկ փախչողների երկիրն ինչո՞վ պետք է լցնես` ուրիշ տեղի փախչողներո՞վ:

-Ինչո՞ւ են փախչում:

-Մարդիկ պարզագույն պատկերացում ունեն. ասում են` մի անգամ ծնվել ենք, մարդավարի ենք ուզում ապրել, և այդ մարդավարի ապրելը պատկերացնում են էն միջավայրում, որտեղ որոշակի պայմաններ կան` մոռանալով, որ ապրելը միայն ուտելը, հագնելը, քնելն ու գլխի վերևը ծածկ ունենալը չէ, ապրելը մի քիչ ավելին է: Զրուցել եմ մարդկանց հետ, ովքեր երկրից գնացել են, բայց զղջում են դրա համար: Այդ զղջումը ոչինչ չի տալիս ինձ: Հիմա մի դաժան բան ասեմ` ներել բառը չեմ հասկանում: Հակաստվածաշնչյան բան եմ ասում: Ի՞նչ ասել է ներել, նշանակում է մոռանալ կամ չունենալ ինքնասիրություն: Տեսեք, եթե քեզ ինչ-որ մեկը վիրավորում է և դու ներում ես, նշանակում է` կամ հիշողություն չունես, որ քեզ վիրավորել են, կամ ինքնասիրություն չունես և այդ վիրավորանքը կուլ ես տալիս:

ԵՐԿՐԻՑ ՓԱԽՉՈՂՆԵՐԸ ԴԱՍԱԼԻՔՆԵՐ ԵՆ

Ներում ես, որովհետև չես ուզում լինել հիշաչար:

-Կարծում եք` հիշաչար լինելն առավելությո՞ւն է: Հակառակը` հիշաչար լինելն է լավագույն հատկություններից մեկը` հիշել և պատասխանել արժանվույն: Սա շատ ավելի մարդկային մոտեցում է, քան մոռանալ, կուլ տալ և ձև անել, թե նման բան չի եղել, քո ներքին ապրումները կեղծել, որպեսզի դուր գաս բոլորին: Եթե հանկարծ հայտնվեք ծանր իրավիճակում, և Ձեր ընկերը թողնի Ձեզ այդ վիճակում ու փախչի, ի՞նչ կմտածեք: Այդ դեպքում ինչո՞ւ արդարացնել նրա արարքը: Չէ՞ որ երկրից փախչողներն էլ դասալիքներ են, երկիրն են թողել ծանր վիճակում: Իսկ ինչո՞ւ պիտի հասկանամ նրանց: Իրենք փորձեցի՞ն հասկանալ երկրի դժբախտությունը, փորձեցի՞ն հասկանալ, որ երկիրն իրենց կարիքն ունի: Երբ նրանք սահմանը հատում են, անտարբեր եմ նրանց ճակատագրի նկատմամբ, որովհետև նրանք երկրի սահմանը չհատեցին, այլ մարդ լինելու և չլինելու սահմանը, իր հոր որդի լինելու և չլինելու սահմանը: Նրանց համար շատ հեշտ է մեղքը բարդել իշխանություններին: Իսկ իշխանություններն ովքե՞ր են, ձեր գյուղի ու քաղաքի էրեխեքը չե՞ն, ձեր մի մասնիկն են, ձեր միջավայրում մեծացած, ձեզ հետ սնված, Մարս մոլորակից հո չենք բերել լցրել այստեղ: Ո՞ւմ եք մեղադրում` ինքներդ ձե՞զ, թե՞ վախենում եք, որ ճշմարտությունը կասեն ձեր երեսին, որ ամեն մեղքի մեջ դուք էլ ձեր բաժինն ունենք: Մենք բոլորս ենք մեղավոր, և ունենք մեր մեղքի բաժինը:

-Օրինակ, ո՞րն է Ձեր մեղքի բաժինը:

-Պիտի բռնեի էն ձեռքը, որը չեմ բռնել, պիտի փակեի նրա ճանապարհը, որ չեմ փակել, պիտի տայի նրա գլխին, ում գլխին պիտի տայի ու չեմ տվել, պիտի անեի գործեր, որոնք կիսատ են ու դեռ չեմ արել… Շատ-շատ մեղքեր ունեմ: Իմ էրեխեքին մանկություն, պատանեկություն եմ պարտք, որը չկարողացա տալ, որովհետև էդպիսին էր վիճակը: Իմ ծնողների առջև չմարած պարտքեր ունեմ` հազարներով, հարյուր հազարներով… Դրանք էլ իմ մեղքերն են: Իմ մեղքը չէ՞, որ հիմա ես քաղաքում եմ, այլ ոչ թե իմ գյուղում (Հ. Չարխչյանը ծնվել է Արարատի մարզի Վանաշեն գյուղում- հեղ.): Գիտեք` երջանի՞կ եմ, որ քաղաքում եմ:

ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆ ԸՆԴԱՄԵՆԸ ՄԵՔԵՆԱ ԷՐ, ՈՐ ՊԻՏԻ ԱՇԽԱՏԵՑՆԵԻՆՔ ՄԵԶ ՀԱՄԱՐ

Իսկ ինչո՞ւ Ձեր գյուղում չեք:

-Որովհետև էն, ինչ անում եմ, ցավոք, միայն այստեղ է հնարավոր անել: Ուրիշ ոչ մի բան ինձ չի կապում այս միջավայրի հետ: Ես այնտեղի ծնունդ եմ, իմ աշխարհը, իմ միջավայրը, իմ ծնողները, եղբայրներն ապրում են այնտեղ, իմ ամեն ինչն այնտեղ է, ինչո՞ւ պիտի ես էստեղ լինեմ: Մի փախչող էլ ես եմ, չէ՞: Ճիշտ է, իմ փախուստը երկրի մեջ է, բայց դա նույնպես փախուստ է: Այ, էս փախուստների, քողարկվելու, իրար հետևում պահ մտնելու պահվածքի մեջ է ամբողջ երկիրի դժբախտությունն ու ողբերգությունը: Երբ կարողանանք այնքան ազնվություն ունենալ, որ խոստովանենք և ուղղենք այդ ամենը, մեր երկիրը կդառնա աշխարհի ամենալավ երկիրը: Ախր, երկիրը միայն արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն կամ բանկային համակարգը չէ, երկիրն ուրիշ բան էլ է: Ով մտածում է, թե աշխատավարձերը բարձրացնեն, երկիրը կդառնա երջանկության բուրաստան, չարաչար սխալվում է, չի դառնա: Ոչ լի խանութները, ոչ գործարանները մեզ երջանիկ չեն դարձնի, որովհետև մենք ուրիշ բանի պահանջ ունենք: Երբ կհասկանանք դա, երբ կվերադարձնենք դա, այն ժամանակ այդ ամենն ինքն իրեն կլինի:

-Ինչի՞ կարիք ունենք:

-Մարդկային հարաբերությունների… Եղել են ժամանակներ, երբ պետություն չենք ունեցել, բայց ապրել ենք, չէ՞: Իսկ ինչո՞վ ենք ապրել` այդ նույն մարդկային ջերմությամբ, իրար հասնելով: Պետությունն ընդամենը մեքենա էր, որ պիտի աշխատեցնեինք մեզ համար, ոչ ավելին:

-Բայց չաշխատեցրինք, չէ՞:

-Չաշխատացրինք, որովհետև մեր ձեռքերն ուրիշ բանով են զբաղված: Մեր ձեռքերով մեր գլխի վերևում պատ ենք սարքում` աներևույթ ու երևութական բաներից պաշտպանվելու համար: Այնինչ պիտի աշխատեինք: Այս երկիրն աշխատող ձեռքի կարիք ունի, ոչ միայն ֆիզիկական աշխատանքի, այլև հոգին, սիրտը մաքրելու համար: Մեր մտավորականության անելիքը ո՞րն է, պիտի ճշտի, հասկանա, որ հազարամյակներ շարունակ խնդիրներ է ունեցել, դու էսօր ինչո՞ւ ես հեռու կանգնում այդ խնդիրներից, ձեռքդ վերցրու, քո ասելիքն ունես, քո բաժին անելիքն ունես:

ԼՈՒՍԱՆՑՔԻ ՍԵՐՈՒՆԴ ԵՆՔ

Ո՞նց կբնորոշեք մեր ժամանակը:

-Ես ասել եմ` լուսանցքի սերունդ ենք: Երկու ժամանակների բախման կետում հայտնվելով` վտարվեցինք լուսանցք: Մենք, էսպես ասած, կողքում արված գրառում ենք, որը կա´մ կօգտագործվի հիմնական տեքստի մեջ, կա´մ կջնջվի, կասվի` սա ավելորդ է: Որպեսզի տեքստ դառնանք, մեզնից է կախված, այդ լուսանցքի գրառման մեջ պիտի դնենք իմաստ: Հենց իմաստավորենք մեր գոյությունը, դառնանք իմաստավորված լուսանցքի գրառում, վերևում` ամպերի մեջ նստած Տերը մեզ կբերի տեքստ, կմտցնի ընդհանուր շարադրանքի մեջ, և կդառնանք պատմության էջ, ժամանակի մասնիկը: Իսկ եթե չիմաստավորենք, կջնջեն, կասեն` ո՞ւմ է պետք այս անիմաստությունը: Դա ենք մենք:

-Լուսանցքում են հայտնվել նաև կոշկակարը, դերձակը, հացթուխը…

-Որովհետև իրենց մի օր կանչեցին և ասացին` դուք պետքական մարդիկ չեք: Վերջին 25 տարվա մեջ տեսե՞լ եք, որ պետական մրցանակ ստանա մի հողագործ, մի բանվոր, մի շինարար: Նրանք չեն ստանում, չեն գնահատվում, նրանց չեն ասում, որ դուք եք պետության հիմքը, դուք եք մեր ժամանակի հերոսը, հասարակությունը պիտի ձեզնից օրինակ վերցնի: Իսկ այսօր հասարակությունն ումի՞ց է օրինակ վերցնում`մականունավորներից, քրեածին տարրերից, օլիգարխներից: Սա է հասարակության էսօրվա հերոսը: Սրան ենք մրցանակներ տալիս, ցուցադրում: Մշակութային գործիչների մեջ աստղերն ու աստղիկներ են շատացել, բայց ո՞ւր է այդ ջերմությունը, որ պիտի գար այդ աստղերից: Ինչո՞ւ չեմ տաքանում, ինչո՞ւ եմ մրսում այդքան աստղերի, կրակների առկայությամբ: Ի՞նչ ցուրտ է մտել մեջս, որ դուրս չի գալիս: Ինչո՞ւ մեր երկիրը տաք չէ, ո՞ւր կորան էդ խարույկները, ո՞վ հանգցրեց:

-Լավաշի հոտ էլ չի գալիս:

-Թոնիրը չի վառվում… Մեր թոնիրն է հանգել, դրա համար մեր լավաշը հում է: Բոլորս հանգցրինք այդ թոնիրը, ինչ ասես նետեցինք այդ թոնիրը, որ գոնե կրակ լինի, բայց կրակը մի բանից որ վառվում, ջերմություն է տալիս, մի դույլ ջրից, ավազից, մի մեքենա հողից, մի թեժ քարից ո՞նց կարող է կրակ լինել: Տարանք լցրեցինք թոնիրը բերնեբերան, հիմա ասում ենք` լավաշ չի ծնվում:

-Պարոն Չարխչյան, կա՞ մի հարց, որ հաճախ եք տալիս Ձեզ:

-(Ժպտում է- հեղ.) Ամեն Աստծու առավոտ երբ արթնանում եմ, հարցնում եմ ինձ` էսօր ի՞նչ եմ անելու, հետո երեկոյան ուզում եմ հասկանալ` արեցի՞ այն, ինչ պիտի անեի, եթե չեմ արել, զզվում եմ ինձնից, եթե արել եմ, գոհ եմ ինձնից: Լավ կլիներ, որ բոլորս արթնանայինք ու ասեինք` էսօրվա մեր անելիքը ո՞րն է և գնայինք զբաղվեինք մեր անելիքով, այլ ոչ թե պատուհանը բացեինք և ասեինք` է~ մարդիկ, ե՞րբ եք սկսելու անել, որ իմ բարձրությունից նայեմ ու գնահատեմ, թե ոնց եք անում: Գնահատողները շատացել են: Պատկերացնո՞ւմ եք դասարան, որտեղ ուսուցիչներն ավելի շատ լինեն, քան աշակերտները: Դա արդեն դասարան չէ: Իսկ դասարանում պիտի լինեն շատ աշակերտներ և մեկ ուսուցիչ, ով վաստակել է գնահատելու իրավունքը: Իսկ մինչև գնահատելը, պետք է ուսանել: Ուսանիր, որ վաստակես գնահատելու իրավունքը:

Հարցազրույցը վարեց Մարինե Մարտիրոսյանը

hetq.am59324

ՊԵԴՐՈ ԳՈՆՍԱԼԵՍ ԿԱԼԵՐՈ

14 Փտր

Մի մարդ սարսափում էր իր ստվերից ու հետքերից: Նրա վախն օր օրի աճում էր և շուտով դարձավ բոլորովին անտանելի: Այդ ժամանակ մարդը սկսեց վազել, բայց որքան հեռու էր նա փախչում, այնքան ավելի շատ հետքեր էր թողնում գետնի վրա, իսկ ստվերն էլ ոչ մի տեղ չէր կորչում: Այդ ժամանակ նա որոշեց, որ չափից ավելի դանդաղ է վազում և սկսեց սուրալ` որքան ոտքերի մեջ ուժ ուներ, քանի դեռ անշնչացած վայր չէր ընկել: Խեղճ մարդ, նա չգիտեր, որ երբ անշարժանում ես նույն տեղում, և ստվերն է անհետանում, և հետքերն այլևս չեն հայտնվում:sledy_siluet_ten_serfer_serfing_serfer_doska_surfer_1920x1200

ԱԼԵՍԱՆԴՐՈ ԲԱՐԻԿԿՈ

9 Դկտ

Գիտե՞ս, թե այս տեղն ինչով է լավը: Նայիր, ահա մենք քայլում ենք ու ավազի վրա հետքեր ենք թողնում` տեսանելի, խորը: Իսկ վաղը կարթնանաս, կնայես ափին և ոչինչ չես գտնի, ոչ մի հետք, ոչ մի չնչին նշան: Մի գիշերում ծովը կմաքրի ամբողջը և կլիզի ալեբախությամբ: Ասես ոչ ոք չի էլ անցել: Կարծես մենք չենք էլ եղել: Եթե աշխարհում կա մի վայր, որտեղ դու չկաս, ապա դա հենց այստեղ է: Արդեն ոչ երկիրը, ոչ էլ ծովը: Ոչ կարծեցյալ կյանքը, ոչ էլ իրականը: Ժամանակը: Անցյալ ժամանակը: Եվ վերջ: Կատարյալ թաքստոց…AVT_Alessandro-Baricco_82

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

21 Փտր

ԳՐՔԻ ՏՈՆԻՆ ՆՎԻՐՈՒՄ ԵՆ ԳԻՐՔ և ՈՉ ՄԻԱՅՆ…

Փետրվարի 19-ին Հայաստանում նշվում է գիրք նվիրելու տոնը: Գիրք նվիրելու օրվա ընտրությունը պայմանավորված է հայ մեծանուն պոետ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան տոնով:
ՀՀ կառավարության նախաձեռնությամբ և Գրողների միության նախագահ Լևոն Անանյանի որոշմամբ` տոնը վերականգնվել է դեռևս 2008-ից: Այս տարի Երևանը ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի կողմից հռչակվել է համաշխարհային գրքի մայրաքաղաք:
Տոնի առթիվ զրուցել ենք ավագ և երիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչների հետ: Նրանք, իհարկե, մասնակցելով տոնին հնարավորություն չունեն անձամբ գիրք նվիրել ընթերցողին, այնուամենայնիվ, տարբեր սերունդների,մասնագիտության և խառնվածքի տեր անձինք կմասնակցեն տոնին` ընթերցողին պատմելով իրենց սիրելի գրքի մասին, որն անուղղակիորեն կնվիրեն հենց նրան:

Հովհաննես Չարխչյան-գրող, գրականագետ — «Հաղթական կամար», Էրիխ Մարիա Ռեմարկ
Գիրքը, սիրած ստեղծագործությունը նման է աղմկոտ խնջույքի. քեզ թվում է` ապրում ես ուրիշի կյանքով, հանկարծ բացահայտում ես, որ դա հենց քո կյանքն է:
Առաջին տպավորությունը գրքից ինտուիտիվ է, նրանից որոշակի տեսարաններ են տպավորվում, սակայն բացատրություն չի գտնում` ինչու այն սիրվեց: Որոշ ժամանակ է անցնում, իրադարձությունները հաջորդում են իրար, և դուք նորից վերադառնում եք գրքին` պատահական կամ` անհրաժեշտաբար:
Երեխա ժամանակ, ինչպես շատերը, հրապուրված էի պատմավեպերով, արկածային և դետեկտիվ գրականությամբ, արդեն պատանի հասակում կարդում էի գրքեր, որոնց մեծ մասի իմաստը չէի ըմբռնում, պարզապես չէի կարդում այն, ինչ իմ հասակակիցներն էին կարդում.կարծես ինքս ինձ ինչ-որ բան էի ուզում ապացուցել…
Որպեսզի ամեն կարդացած արդյունք տա, մի գիրքը պետք է մյուսի հաջորդականությունը դառնա, լրացնի մյուսին: Արդյունքում համապատասխան գույնը կտեղադրվի ներկապնակի ճիշտ տեղում:
Արդեն հաշիվս կորցրել եմ, թե քանի անգամ եմ կարդացել ինձ վրա ամենաշատը տպավորություն գործած Էրիխ Մարիա Ռեմարկի «Հաղթական կամարը»: Գրողի վարպետությունն ապշեցրել է ինձ. կորստի ցավը ներկայացված է այնքա˜ն իրական, իսկ իրադրությունները` տրամաբանական լուծումներով:
Ստեղծագործության հերոսը կորցրել է ամեն ինչ` ընտանիք, հարազատներ, հայրենիք, ապագա չունեցողը գիտակցում է, որ չպիտի կորցնի ամենակարևորը` վաղվա օրը: Եվ, երբ թվում է` ելք չկա, հայտնվում է Ժուանը` կին, որը մարդկային իր տեսակն է`կնոջ կերպարանքով: Նրանք արդեն երկուսով են, ունեն փոքրիկ աշխարհ, որտեղ կարող են կառուցել վաղվա օրը, բայց պատրանքն անցնում է. աշխարհը մնում է անապագա: Եվ հենց այստեղ է, որ ընդգծվում է Ռեմարկի խորությունը. թվում է` գրողը պիտի ջանք չխնայեր` սիրո կորստի էքսցենտրիկ տեսարանները ներկայացնելու հարցում, այնինչ էջերն ընթերցվում են սպասվածից սառը. հերոսը պատրաստ էր ամենաթանկը կորցնելուն, ու դու հասկանում ես, որ դա է միակ տրամաբանական լուծումը:

Աննա Բաբաջանյան

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

18 Հնվ

ՎՐԱՑԻ ԳՈՐԾԱՐԱՐԸ ՎԱՃԱՌՈՒՄ Է ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԲՆԱԿԱՐԱՆԸ. ԿԿԱՐՈՂԱՆԱ՞ՆՔ ԳՆԵԼ

Հովհաննես Թումանյանի` Թիֆլիսում գտնվող տան չորս սենյակները Վրաստանի կառավարության կողմից դեռ 90-ական թթ. որպես սեփականություն հանձնվել են վրացի խոշոր գործարար Լեժավային: Վերջինիս որդին` Արչիլ Լեժավան, այսօր որոշել է գրողի դեռևս անփոփոխ պահպանված տունը վաճառել «Ջորջիա Թուրան» ընկերությանը` հոր վիրահատության ծախսերը հոգալու համար: Այս փաստը վերջապես անհանգստացրել է ՀՀ կառավարությանը:
Թումանյանի թոռնուհին` Իրմա Սաֆրազբեկյանը, այսօր լրագրողներին պատմեց, որ մենք ժամանակին հնարավորություն ենք ունեցել ավագ Լեժավայից գնել Թումանյանի բնակարանի` նրան որպես սեփականություն հանձնված չորս սենյակները: Թեպետ Վրաստանի կառավարությունը իր պարտքի դիմաց խոշոր գործարարին այդպես էր վճարել, բայց Լեժավան, իմանալով, որ իր ձեռքում Թումանյանի բնակարանն է, ոչնչի ձեռք չի տվել:
«2004 թ. ես ու ամուսինս հանդիպեցինք Լեժավայի հետ,- պատմում է տիկին Իրման,- շատ ազնիվ մարդ էր, ասաց, որ ճանաչում է Թումանյանին և անհարմար է զգում տան մեջ որևէ բան փոխել: Առաջարկեց իրեն վճարել 25.000 դոլար, և ինքը մեզ կվերադարձնի այդ չորս սենյակները»: Անհրաժեշտ գումարը հայ պաշտոնյաներից ոչ ոք չի տրամադրել «փող չկա» պատասխանով: Վրացի գործարարը շարունակել է անփոփոխ պահպանել հայ գրողի տունը մինչև 2008 թ.: Բայց երբ հիվանդացել է, որդին` Արչիլ Լեժավան, հայ մշակութային օջախից ավելի թանկ է գնահատել իր հոր առողջությունը և որոշել է անհրաժեշտ գումարը ձեռք բերելու համար վաճառել բնակարանը:
ՀՀ կառավարությունն ու մշակույթի նախարարությունը որոշել են պատվիրակություն ուղարկել Թիֆլիս` Լեժավայի հետ բանակցելու համար: «Քանի որ Թբիլիսիից ստացվող տեղեկությունը հաճախ հակասական է և իրարամերժ, ապա իրական վիճակը գնահատելու, փաստերը ճշգրտելու և համապատասխան որոշում կայացնելու համար ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն ու մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը որոշեցին, որ գրողների միության նախագահի գլխավորությամբ մի փոքրիկ պատվիրակություն մեկնի Թբիլիսի»,- լրագրողներին ասաց ՀԳՄ նախագահ Լևոն Անանյանը: Բանակցություններ վարելու հնարավորություն է տալիս այն հանգամանքը, որ չնայած Լեժավայի որդին բնակարանը հանձնել է «Ջորջիա Թուրան» ընկերությանը, բայց վաճառքի պայմանագիր ընկերության և գործարարի միջև դեռևս չի կնքվել:
ՀՀ կառավարությունը, ըստ Լևոն Անանյանին, անձամբ շահագրգռված է, որ բանակցությունների արդյունքում հարցին տրվի «դրական» և «խոհեմ» լուծում: Հաշվարկվել է, որ պատվիրակությանը Լեժավայի տրամադրության տակ գտնվող 120 քմ տարածքը գնելու համար անհրաժեշտ կլինի մոտավորապես 70.000 դոլլար, քանի որ Թբիլիսիի այդ շրջանում 1 քմ հողակտորը գնահատվում է մոտավորապես 600-700 դոլլար:
Երեկ «Ջորջիա Թուրան» ընկերության աշխատակիցները այցելել են գրողի ծոռնուհուն՝ Ալյոնա Թումանյանին, և առաջարկել տան մնացած երեք սենյակները նույնպես վաճառել իրենց ընկերությանը: Ալյոնան մերժել է: Նա տիկին Իրմային ասել է, որ կվաճառի իր տարածքը միայն այն դեպքում, եթե Լեժավան համաձայնի իր չորս սենյակները տրամադրել հայ համայնքին որպես մշակութային կենտրոն:
«Ճիշտ է, մեզ համար լավ կլիներ, եթե կարողանայինք ամբողջությամբ գնել բնակարանը, բայց քանի որ դա շատ թանկ է, դեռևս առաջնային է Լեժավայի տարածքը ձեռք բերելու հարցը»,- ասաց Լևոն Անանյանը:
Ալյոնա Թումանյանի երեք սենյակները վաճառելու պայամանով Լեժավայի չորս սենյակները ձեռք բերելը, ինչպես ենթադրել տվեցին բանախոսները, լինելու են հայկական պատվիրակության վաղվա բանակցությունների հիմքում: «Մեզ համար թանկ է հատկապես Լեժավայի տարածքը, որովհետև այնտեղ է ապրել Թումանյանը, այնտեղ է նրա առանձնասենյակը»,- ասում է տիկին Իրման: Թե ովքեր են վաղը մեկնելու Թիֆլիս բացի իրենից, Լևոն Անանյանը պատասխանեց. «Մեկ-երկու հոգի»:
Գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը ավելի վաղ իր բլոգում անդրադարձել էր Թումանյանի թիֆլիսյան տան խնդրին:
Մեզ հետ զրույցում նա ասաց, որ կցանկանար շատերի պես լավատես ներկայանալ. «Սակայն անցած ժամանակների դառը փորձը հուշում է, որ մենք մեկընդմիշտ կկորցնենք Թումանյանի տունը: Եվ այդ դեպքում այլևս բոլորովին կարևոր չի լինելու` ով գնեց, ինչ նպատակով, կամ ով էր մեղավոր»:
Նրա կարծիքով` եթե Ալյոնա Թումանյանը չվաճառի իր տարածքը «Ջորջիա Թուրանին», ապա «հազիվ թե վրացիների համար մեծ դժվարություն ներկայացնի մի ծեր կնոջ սեփականությունից զրկելը, երբ նրանք տրակտորներով Խոջիվանքի գերեզմանատուն են քանդում, հայկական եկեղեցիներ են հրկիզում ու Ջավախք հայաթափում»:
Գրականագետը մեծ ակնկալիքներ չունի նաև վաղը հայկական պատվիրակության` Վրաստան կատարելիք այցից. «Ինչի՞ համար է դա, ինչո՞ւ ավելի վաղ չէր արվում, և ընդհանրապես ե՞րբ պիտի մենք ունենանք համակարգված մոտեցումներ ու ռազմավարություն այլ երկրներում հայկական մշակութային արժեքների պահպանման համար»:

Մարինե Մադաթյան

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

17 Մրտ

«Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոն. հավաքվել է 6000-ից ավելի գիրք

[ 2011/03/16 | 14:07 ]
Մերի Միքայելյան

Առաջին անգամ Հայաստանում մեկնարկեց «Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոնը: 24 ժամ անընդմեջ համացանցային տիրույթում, սոցիալական ցանցերի եւ էլեկտրոնային փոստի օգնությամբ, մարաթոնի կազմակերպիչներն ու հարյուրավոր կամավորներ տպագիր գրականություն հանգանակեցին հանրապետության հեռավոր շրջանների դպրոցների եւ գրադարանների համար:
Մարաթոնի օրը պատահական չէր ընտրվել. մարտի 13-ը` Չարենցի ծննդյան օրը, նախաձեռնողների խումբը փորձեց համացանցի միջոցով դարձնել գիրք հավաքելու եւ մարզային, գյուղական գրադարաններին նվիրելու օր:
Նվիրատվության առաջին փուլը տեղի է ունենալու մարտի 19-ին Տավուշի մարզում: Ինչպես խոստացել են կազմակերպիչները, բոլոր գրքերի վրա գրվելու են նվիրողի անուն-ազգանունը:
Մարաթոնի ընթացքում հավաքվել է ամեն տեսակի գիրք` մասնագիտական, գեղարվեստական, ինչպես նաեւ ամսագրեր, քարտեզներ, նոտաներ, տեղեկատուներ, ալմանախներ, տարբեր տեսակի տպագիր հրատարակություններ, այն ամենն, ինչ մարդկանց կարող է պետք գալ: Կազմակերպիչները վստահ են, որ ընթերցողները իսկապես դրանց կարիքն ունեն:
Իր տեսակի մեջ եզակի այս ինտերնետային մարաթոնի առիթով զրուցեցինք կազմակերպիչներից արձակագիր, հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանի հետ:
Արդարացվեցի՞ն մարաթոնի մասնակցության ակտիվության ձեր ակնկալիքները:
Մեզ չէինք նախապատրաստել այս ծավալներին ու այս հաջողությանը, որովհետեւ, դե, մտածում էինք` կասենք, կարձագանքեն մարդիկ, դե գրքեր կհավաքենք… Բայց որ հազարավոր գրքեր քաղաքի ու հարակից մարզերի տարածքներից ու այդքանը տեղափոխելու, կուտակելու, դասակարգելու, գրառումները կատարելու խնդիր… Ինձ իսկապես ուրախացրեց երիտասարդության ակտիվ մասնակցությունը:
Մեր նվիրատուների 70-80 տոկոսը 18-24 տարեկան երիտասարդներ են, իսկ դա արդեն շատ լավ նշան է: Սովորաբար Հայաստանում ոնց է ընդունված. բոլոր կարգի նվիրատվությունների, մարաթոների ժամանակ ովքեր են ակտիվ մասը` միջին տարիքը, ավագ սերունդը: Ու երբեք չես մտածի, որ մեր երիտասարդությունը, այն էլ գրքի հետ կապված, այդ կարգի ոգեւորություն հանդես կբերի:
Եւս մի բան էինք ուզում մարդկանց պատկերացումների մեջ փոխել: Սովորաբար օգնություն, նվիրատվություն, բարեգործություն, այդ բառերի հետեւում անընդհատ ինչ-որ սննդային վիճակներ են պատկերացնում, ապրանքային, ինչ-որ կենցաղային իրեր լինեն, լավագույն դեպքում «մի տեղ սայլուտ կրակենք, ժողովուրդը ուրախանաե տարբերակով:
Բայց կա նաեւ հոգեւորի պահանջը, չէ՞: Իսկ ո՞վ ասաց, որ այն հեռավոր գյուղերում ապրող մարդը նույնքան դրա կարիքը չունի, ինչքան իր ստամոքսի խնդիրները հագեցնելու կարիք: Ո՞վ որոշեց: Ես ճիշտ հակառակում եմ համոզված: Ես գիտեմ, որ այսօր այդ գիրքը որ տանում ենք, արկղերով տեղափոխում ենք, իրենց համար նույնքան կարեւոր է, որքան առաջնային կենցաղային հոգսերն են:
Այն արձագանքը, որ մենք ստացանք, ինձ ստիպեց նաեւ մտածել, որ մարդիկ հասկացան մեր նպատակը, աջակցեցին: Ընդ որում շատ հետաքրքիր մի շերտ էլ կար. մարդիկ էին, ովքեր դժվարությամբ էին բաժանվում իրենց գրքերից: Դե գրքասերներ են, չեն ուզում իրենց գիրքը նվեր տալ, բայց դրա հետ մեկտեղ ուզում են ինչ-որ կերպ օգտակար լինեն մեզ ու ասում են, գանք ամեն կերպ ձեզ օգնենք, գնանք, գիրք հավաքենք, ուրիշներին հորդորենք: Ես նույնքան կարեւորում են նրանց ներկայությունը ու մասնակցությունը, ինչքան նրանց, ովքեր գրքեր նվիրեցին:
Ինտերնետի ընտրված մեթոդը փաստորեն արդարացրեց իրեն:
Ոչ միայն արդարացրեց, այլեւ գերազանցեց մեր սպասելիքները: Ու ընդ որում, պարզվեց, որ իսկապես ընտրությունը ճիշտ էինք կատարել: Նախ շատ մարդ է ներգրավված, հետո կապը շատ արագ է ու անմիջական: Եթե ուրիշ կերպ մի քիչ տեխնիկական դժվարություններ կարող է լինեն, այստեղ անմիջապես հղումն արեցիր, մարդը արձագանքեց, արագ տվյալները վերցրեցիր, արձանագրեցիր քո մոտ ու հետո առաջիկա երեք օրերի ընթացքում, ինչպես որ պայմանավորվել էինք, այցելում ենք մարդկանց կամ իրենք են բերում հավաքման կետեր, հանձնում են, ու ամեն ինչ շատ արագ ու հեշտ կատարվում է:
Տեսեք, մենք մի նախաձեռնություն արեցինք առանց մի կոպեկ ծախսելու` չունենալով ոչ մի հովանավոր, չունենալով ոչ մի կառույց, որ մեզ, այսպես ասած, տանիք էր, չհամագործակցելով որեւէ մեկի հետ: Ուզեցինք նաեւ նշել, որ գիտեք ինչ, եթե ինչ-որ բան եք անում, պետք չէ հսկայական գումարների հետ խաղալ ու ձեւ անել, թե իբր թե սարեր եք շուռ տվել: Ավելին ասեմ, սփյուռքից մեզ գրեցին, որ իրենք պատրաստ են գումար փոխանցել:
Մենք իրենց ասեցինք, որ ֆինանսների, գումարների հետ մենք ընդհանրապես չենք առնչվելու, եթե դուք իսկապես մեծ ցանկություն ունեք, ուղարկեք ձեր բարեկամներից որեւէ մեկին, թող մտնի առաջին պատահած գրախանութը, գրքեր առնի, ու բերի հանձնի մեզ, որովհետեւ փողի հետ գործ ունենալը հղի է անկանխատեսելի հետեւանքներով:
Քանի՞ գիրք հավաքվեց մարաթոնի արդյունքում:
Այս պահի դրությամբ ունենք արդեն 6 հազարից ավելի կտոր գրականություն, սակայն դեռ խոստումներ կան, որոնք չենք հասցրել վերցնել: Իսկ մենք նույնիսկ 1000-ի հույսը չունեինք, ասում էինք, որ 1000-2000` լավագույն դեպքում կարողանանք հավաքել: Ու հիմա մտածում ենք, որ արդեն մի ուղղությամբ չենք բավարարվի, այսինքն` գրքերի մի մասը կտանենք Տավուշ, հետո կփորձենք Հայաստանի մարզերում մի թեթեւ դիտարկում անցկացնել, թե որտեղ ավելի շատ դրա կարիք կա ու կմշակենք նաեւ երկրորդ երթուղին:
Ի դեպ, ասեմ, որ Տավուշում գրքերի հանձնելու համար աջակցություն կա տեղի իշխանություններից ու այնտեղ գործող հասարակական կազմակերպություններից: Ամսի 19-ին իրենց մոտ գրքի տոն են անցկացնելու: Նախապատրաստվող արարողության շրջանակներում պատրաստվում ենք ոչ միայն գիրք տանող լինել, այսինքն` բեռ տեղափոխող չենք, մեզ հետ միասին գալու է մտավորականներ մի մեծ խումբ, այսինքն` մենք նաեւ կողմնակից ենք անմիջական շփմանը:
Գրողը պիտի գնա իր ընթերցողին տեսնի, աչքերի մեջ նայի, զրուցի հետը, լսի նրա խոսքը: Միայն գրելով չէ: Ուզում ենք նաեւ այդ կապը ամրապնդել, որովհետեւ շատ կարեւոր առանձնահատկություն կա. բոլորին թվում է, որ նրանք մեր կարիքը ունեն, իրականում` չէ: Գրողները նրանց` ընթերցողների կարիքն ունեն: Միշտ հակառակ կապն են անընդհատ շեշտում:
Հավաքված գրքերը հետո ո՞ւր են ուղղվելու:
Գրքերը դասակարգելու ենք, կբաժանենք` մասնագիտական, գեղարվեստական: Գնալուց առաջ հարցում կանենք` դպրոցներին առանձին, գյուղական գրադարաններին առանձին, զորամասերին առանձին: Պարզ է` զորամաս մանկական գրականություն չես տանի, բայց նաեւ չեմ տանի հայրենասիրական գրականություն: Ես զինվոր եղել եմ, ես հավատացնում եմ` զինվորին ամենաքիչը հայրենասիրական գրականություն է պետք:
Նրան պետք է ինչ-որ սիրային գործեր տանել, հուզիչ պատմություններ, այդ մարդը դրա կարիքն ունի: Դա էլ մոտեցման խնդիր է: Հատկապես այդ հեռավոր շրջաններում մի շատ ողբերգական վիճակ է ձեւավորվել: Վերջին 20-25 տարվա մեջ բացարձակապես գոնե մեկ գրքով գրադարանները չեն համալրվել, այսինքն նոր գրականություն, ինչ-որ տպվել է, նրանք ընդհանրապես տեղյակ չեն դրա գոյության մասին: Էլ չեմ ասում, որ վատ պահպանություն է եղել, եղածներն էլ խունացել են, փչանում են արդեն, մի մասն էլ մութ ու ցուրտ տարիներին այրել են:
Գրադարաններ կան, որոնք տարիներով պարզապես կողպեքով փակ են: Նոր գրքերի ներկայությունը թերեւս ինչ-որ ազդակ, խթան հանդիսանա, որ մարդիկ այցելեն: Նաեւ այնտեղ ուսանողներ են ապրում, դպրոցականներ, ովքեր թեկուզ այն առաջին անհրաժեշտության գրքերի կարիքը պիտի որ ունենան:
Անհատական նախաձեռնության միջոցով հնարավո՞ր է նման լուրջ խնդրին լուծում տալ:
Բացարձակ: Մենք ընդամենը մարդկանց ուշադրություն ենք ուզում հրավիրել: Եթե որեւէ մեկին թվում է, թե ես ու մի 7-8 երիտասարդներ սարեր ենք շուռ տալու… Իսկապես չենք շուռ տալու: Դա շատ ավելի լուրջ ուշադրության, լուրջ վերաբերմունքի խնդիր է: Ես չեմ ուզում անպայման շեշտել պետական հոգածություն, բան… Բայց ամեն դեպքում չի կարելի աչքաթող անել:
Տարեկան մեր երկրում պետպատվերով հարյուրավոր գրքեր են տպվում, հետո այդ գրքերը հավաքում, տանում, լցնում են որեւէ պահեստում ու դարերով այդպես փոշոտվում են. ոչ ընթերցողն է դրա երեսը տեսնում, ոչ էլ, մեր մեջ ասած, դրա որակն է մի բան, որ ընթերցողը դրանց երեսը տեսնի: Չէ: Իսկ էլ ինչի՞ համար են այդ միջոցները: խորհրդային իշխանությանը անուն ենք դնում. այն ժամանակ յուրաքանչյուր գրադարան պետության կողմից որոշակի քանակությամբ ամեն ամիս համալրվում էր: Տպվեց նոր գիրք, մի շաբաթ հետո դա արդեն հայտնվում էր գրադարանում:
Մայրաքաղաքը 12 թվին պատրաստվում է դառնալ համաշխարհային գրքի մայրաքաղաք, ընդամենը 4 գրախանութ ունի, էլ ինչի՞մասին ենք խոսում: Ամենաակնհայտ փաստն եմ ասում: Մյուս կողմից էլ` քիչ թե շատ կաղացող մշակութային կյանքն ամբողջությամբ կենտրոնացված է մայրաքաղաքում. կարծես Հայաստանն այս քաղաքի սահմաններով վերջանում է, իսկ այնտեղ մի հատ օտար, թշնամական երկիր է, որին ոչ ուշադրություն են դարձնում, ոչ ուզում են որեւէ բանով աջակցել:
Այդ վերաբերմունքի փոփոխության խնդիր կար, մեր նախաձեռնությունն ուզում էր նաեւ դրան նպաստել: Այսինքն` մարդկանց ստիպես Երեւանի պատերից մի քիչ էլ այն կողմ նայել, հիշել, որ դրսում էլ Հայաստան կա, որ այնտեղ էլ լավ մարդիկ են ապրում: Ու թող որեւէ մեկի մտքով չանցնի, թե հոգեւոր կյանքի արմատները հենց Երեւանում են, թող հիշեն` մեր լավագույն գրողները, մեր լավագույն գիտնականները հատկապես որտեղից են դուրս գալիս: Ու հենց որ հիշեն, կհասկանան, թե այսօր գյուղը, գավառը, հեռավոր մարզերը ինչքան կարեւոր են այս երկրի համար: Ո՞վ որոշեց, որ խնդիրները առաջինը Երեւանում պիտի լուծվեն, հետո նոր` մյուս տեղերում: Իսկ գուցե առաջինը հենց այնտե՞ղ պիտի լուծվեն:

%d bloggers like this: