Tag Archives: Հենրիկ Մալյան

ՀԵՆՐԻԿ ՄԱԼՅԱՆ

8 Հլս

Կինոդահլիճից դուրս են գալիս հազար ու գուցե երկու հազար մարդ: Բայց ես գիտեմ, որ 2-ն են դուրս գալիս: Մեկը ժամ ու կես նայել է էկրանին, մյուսը ժամ ու կես ստեղծագործել է: Մեկը ֆիլմում լոկ գործողությունների շարան է տեսել և պատմել կողքը նստած աղջկան, մյուսը թափանցել է կինոնկարի հերոսների ու ստեղծողների ներաշխարհը: Մեկը ուրախացել է, որ հերոսն ու հերոսուհին ֆիլմի վերջում իրար գտան, մյուսի համար դա կարևոր չէ: Մեկը կինոդահլիճից իր հետ տանում է օգտակարության սնանկ գործակից, մյուսը ֆիլմի մթնոլորտի մեջ է և շարունակում է ստեղծագործել:
Կինոդահլիճից դուրս են գալիս միայն ու միայն երկու տեսակի հանդիսատես. դիտող-ստեղծագործող և ժամանակ սպառող: Երբ կինոդիտողը զուրկ է երևակայելու ընդունակությունից կամ խնայում է իր ստեղծագործական ճիգերը, հենց այդ ակնթարթից էլ կինոն որպես ստեղծագործական բջիջ դադարում է արվեստ լինելուց և լավագույն դեպքում դառնում է հաճույքի թամաշա, որն ընկալելու համար շատ բան պետք չէ:

ՀԵՆՐԻԿ ՄԱԼՅԱՆ

22 Հնվ

ԱՅՍ ՕՐԵՐԻՆ ԵՍ ԼՍԵՑԻ ԻՄ ԱԶԳԻ ՃԻՉԸ

Երբ ողջ ազգն է ճչում, դա ողբ չէ, խնդրանք ու աղերսանք չէ:
Դա նախ և առաջ պահանջ է:
Պահանջ է հինավուրց մի ժողովրդի, որ դարերի ընթացքում բազմիցս ու անդադար կողոպտվել է:
Կողոպտվել է իր մերձակա բոլոր հարևաններից, հարավից ու հյուսիսից, արևելքից ու արևմուտքից:
Կողոպտվել է իր թշնամիներից ու նաև՝ իր բարեկամներից, իր փոքր ու մեծ եղբայրներից:
Կողոպտել են մեր մագաղաթյա ու քարե հուշարձանները, մեր լեռներն ու արոտավարերը, մեր Արարատներն ու Վանա լիճը, մեր մշակույթը, մեր պատմությունը, մեր անցյալը, մեր երեկը և նաև՝ այսօրն ու վաղը:
Հայաստանի տարածքը արդեն վաղուց դարձել է տարբեր պետությունների բազմատեսակ դաշինքների առուծախի առարկա: Մեր հողերը շռայլորեն բաշխել են իրար՝ համբերություն ու խաղաղասիրություն քարոզելով մեզ: Եվ մենք հաշտվել ենք, հաշվել ենք՝ վիրավորված, խեղդված կոկորդներով ու բռունցքներս սեղմած, բայց միշտ հույսի հավատով ու հավատով աստծո:
Վայ թե աստված էլ է մեզ խաբել:
Եվ հիմա ցուրտ ու տաքի այս փետրվարյան օրերին հայությունն անսպասելիորեն միավորվեց, ձուլվեց ու ճչաց:
Մինչև հիմա մենք գիտեինք, որ մեր ազգը զարմանալիորեն գիտե և կորողանում է միայն անջատվել, մասնատվել: Հիմա մենք իմացանք, որ մենք հրաշալիորեն գիտենք և միավորվել: Միավորվել համընդհանուր մի գաղափարի շուրջ: Լեռնային Ղարաբաղ:
20-ական թվականների շփոթ տարիներին, անօրեն, առանց որևէ տրամաբանության հանձնվեց նորաստեղծ ադրբեջանական հանրապետությանը… Նորի՞ց կողոպուտ, նոր ու արդար կյանքի հենց առաջին հևքի հետ:
20-ական թվականների այն շփոթ տարիներին, երբ հայը լոկ իր ֆիզիկականն էր մի կերպ փրկում, երբ նոր-նոր ստեղծվում էին եղբայրական հանրապետություններ, մենք եղբայրաբար էլ չխորացանք այդ անօրեն փաստի հետևանքների մեջ` համոզված լինելով, որ դա լոկ օրերի ու ամիսների ուժ կարող է ունենալ… Այդպես էին հավաստիացնում մեզ նաև մեծ կոմունիստները՝ Կիրովը, Օրջոնիկիձեն, Նարիման Նարիմանովը… Բայց 20-ական թվականների արհավիրքը եղավ: Ահա Հայրենական մեծ պատերազմը, հետո՝ ետպատերազմյան փորձությունները, և այդպես 70 տարի… Եվ բոլոր այդ տասնամյակների ընթացքում փոքրիկ Հայաստանը ներդրվեց լիուլիորեն՝ զոհասեղանի վրա դնելով նորից ու նորից իր ֆիզիկական ու հոգևոր բոլոր կարողությունները:
Իսկ մեր ինտերնացիոնալ հարևաննների մտքովն էլ չէր անցնում, որ լռելյայան յուրացրել է իր հարևան եղբոր տարածքը:
Եվ մեր կուսակցական ու հոգևոր հայրերը համրացել էին, կուսական անմեղությամբ ամաչում էին բերան բացել այդ հարցի շուրջը, չնայած այն հանգամանքին, որ նույնիսկ դժվարագույն այդ տարիներին կար, այնուամենայնիվ, ինչ-որ օրենք, ինչ-որ սահմանադրություն:
Բոլոր այդ տարիներին Ղարաբաղը, ղարաբաղցին ապրում էին խորթ զավակի կյանքով:
Եվ մի՞թե Խորհրդային Ադրբեջանում վերացել է մեծ լենինյաններ Ազիզբեկովի ու Նարիմանովի շունչը և ոգին, և մինչև օրս իշխում է Բաղիրով- Ալիև շովինիստական տրամադրությունը:
Այնինչ մեզնից բոլորը պահանջում են եղբայրություն ու ինտերնացիոնալիզմ:
Եղբայր, այո, իհարկե, մեծագույն սիրով և ոգևորությամբ, բայց, եղբայր իմ, նախ ձեռքդ հանիր գրպանիցդ: Եղբայրների ձեռքերը դրվում են ուսերի վրա:
Մի՞թե ադրբեջանցի կոմունիստն այսօր միայն ու միայն ադրբեջանցի է և երբեք ու երբեք՝ ոչ կոմունիստ:
Մի՞թե դեմոկրատիայի ու վերակառուցման այս մեծ օրերում անհնար է մեր երկրում իրականացնել մեր իսկ երկրի իմաստուն սահմանադրությունը:
Իմ Ղարաբաղ, իմ եղբայր ու քույրեր, զավակներ ու ծնողներ:
Դուք հավերժորեն անբաժան եք ինձանից, մեզանից:
Պատմական մեծագույն իրադարձությունները մեծագույն քննություն են ազգի համար: Հայությունն այս օրերին պատվով ու ճշմարտությամբ կրեց այդ քննությունը: Բոլորը, բոլորը՝ առանց բացառության:
Մենք հաղթանակեցինք, որովհետև միացած էինք, մենք հաղթանակեցինք, քանզի վերջապես, հենց այս տասը օրերի ընթացքում ճանաչեցինք ինքներս մեզ:

1988 թ., մարտ

ՀԵՆՐԻԿ ՄԱԼՅԱՆ

20 Նյմ

«Երկխոսությունը երրորդի համար»

Ֆիզիկայի, քիմիայի, հանրահաշվի, երկրաչափության բարդ ու բարդ հարցերից մինչև կենցաղային, ամենապարզ հարցերը ես գլուխ չեմ հանում: Այսպես, երբեք չընկալեցի տասնորդական կոտորակները, գլուխ չհանեցի սինուսից ու կոսինուսից, Մենդելեևի աղյուսակից, էլեկտրականությունից, Նյուտոնի օրենքից, ինչպես նաև հայերենի քերականական շատ ու շատ օրենքներից, հեռուստացույցի անտենայից, շրջսովետի ու քաղսովետի տարբերությունից, բողոքականներից ու գրիգորյանականներից, ուղեցույցից օգտվելու եղանակից, լոգարիթմների աղյուսակից, խակ ու հասուն ձմերուկից և այլն, և այլն…
Այսքան համեստ նախաբանից հետո թույլ տուր հայտարարել հավանաբար ամենաանհամեստ իմ համոզմունքը.
Ես գիտեմ մարդուն:
Ես գիտեմ մարդու բոլոր թուլությունները և նրա ուժը նույնպես:
Գիտեմ նրա բոլոր ձգտումները:
Գիտեմ այդ ձգտումների բոլոր շարժառիթները:
Գիտեմ նրա խոսքը ու խոսքի տակ թաքնված լռությունը:
Գիտեմ նրա լռությունը և լռության տակ թաքնված խոսքը:
Գիտեմ նրա բոլոր, բոլոր գաղտնիքները:
Գիտեմ, և գուցե, հենց այդ պատճառով էլ սիրում եմ, հարգում եմ, աստվածացնում եմ նրան և խոնարհվում նրա առջև:
Ես արվեստում ոչնչով չեմ ուզում զբաղվել, բացի մարդուց:
Ես ոչ ոքի համար չեմ ստեղծագործում, բացի մարդուց:
Եվ եթե կինոյում կամ թատրոնում ինձ հաջողվել է հուզել թեկուզ մի մարդու, միմիայն մի հանդիսատեսի, եթե ես իսկապես բարկացրել եմ մեկին, իսկապես ուրախացրել եմ, իսկապես մաքրել ու ազնվացրել եմ ՄԻՄԻԱՅՆ ՄԵԿԻՆ, ուրեմն հանգիստ խղճով իրավունք ունեմ ինձ անվանելու արվեստի գործիչ:
Ինձ համար մեկ հանդիսատեսը հավասար է, ՉԱՓԱԶԱՆՑ ՀԱՎԱՍԱՐ Է միլիոնին: Աշխարհը, լիքը դահլիճները, որոտընդոստ ծափահարությունները, պատվո երկաթեղենները ուրիշներին…
Ինձ` միմիայն մի հոգի, մի մարդ, մի հանդիսատես…

%d bloggers like this: