Tag Archives: հեղաշրջում

Մամուլի անդրադարձ

26 Դկտ

Ի՞նչ արժե մարդը Հայաստանումtimthumb

NewsBook.am–ի զրուցակիցն է գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը.
– Ի՞նչ կորուստներով ու ձեռքբերումներով է Հայաստանը մտնում նոր 2014 թիվ։
– Ձեռքբերումներ հազիվ կարողանամ նշել, իսկ կորուստներն այնքան շատ են, որ թվարկելու համար շատ ժամանակ կպահանջի։ Ցավալի իրավիճակում հայտնված երկիր ունենք, և չեմ կարողանում գտնել մի բան, որի համար կարելի է ոգևորվել, ուրախանալ։ Այս պահին հիշում եմ իմ ճանաչած մարդկանց, փորձում եմ կռահել, թե նրանք այս տարվա ո՞ր իրադարձության համար կուրախանային, և հավատացեք, որ չեմ գտնում ոչ մի այդպիսի դեպք կամ իրադարձություն։
– Պարոն Չարխչյան, ի՞նչ արժե մարդը Հայաստանում։
– Մարդը Հայաստանում արժե ճիշտ այնքան, որքան մարդն ինքն իրեն գնահատում է։ Շատ կարևոր է, որ մինչև ուրիշի գնահատելը դու գնահատես քեզ. Խոսքն այն մասին չէ, թե որքանով ես ծախվում, որովհետև, գաղտնիք չէ, այդ առքուվաճառքն էլ կա Հայաստանում։ Հարցն այն է, թե դու որքան ես կարևորում քո անձը. արդյոք գիտե՞ս քո արժանիքները, քո առանձնահատկությունը։ Եվ ես     Ձեզ հավաստիացնում եմ՝ ոչ միայն Հայաստանում, այլև ամբողջ աշխարհում մարդն արժե այնքան, որքան գնահատում է ինքն իրեն։
– Միջին վիճակագրական հայը որքա՞ն է իրեն գնահատում։
– Յուրաքանչյուր գնահատվում է իր շատ–շատ տառապանքի ու չնչին երջանկության չափով։
– Ինչո՞ւ է հայի երջանկությունը չնչին, կյանքից շա՞տ բան է պահանջում, ինքն իրենից՝ ք՞իչ։
– Երջանկությունը պայմանավորված է նրանով, թե ինչ ունենք մենք։ Իսկ այն, ինչ մենք ունենք, բավարար չէ երջանիկ լինելու համար։ Անգամ մեկ ժպիտի համար բավարար չէ։
– Տարեվերջին արձանագրած խոշոր տապալումները, գուցե, իսկապես, վե՞րջն է և պատճա՞ռը նոր Հայաստանի սկզբի։
– Գիտե՞ք, վերջին օրերին անընդհատ հիշում եմ անցած քսանամյակի պատմությունը։ Եվ ինձ բռնացրել եմ նրանում, որ հաճախ, շատ հաճախ եմ համոզված եղել, որ վերջն է, որ ամենածայրահեղ կետն է, որ դրանից այն կողմ էլ հնարավոր չէ որևէ լավ բան հուսալ։ Բայց անցնում էր որոշ ժամանակ, և ավելի մեծ ողբերգություն էր պատահում։ Եվ այդպես, ցավալի կորուստների մի հսկայական շղթա ընկավ մի սերնդի ուսերին։ Ես քաղաքագետ չեմ, տնտեսագետ չեմ և սխալ կլինի, եթե ես հիմա այդ հարցերի շուրջ դատողություններ անեմ։ Բայց, ամեն դեպքում, ակնհայտ է, որ իշխանություն կոչվածը, որը պետության մարմնավորումն է, պարզապես չի ճանաչում իր ժողովրդին և միտք էլ չունի հաշվի նստել իր ժողովրդի հետ։ Որևէ իշխանություն չի կարող կայանալ, եթե նա խզել է իր կապերը իր ժողովրդի հետ։ Ցանկացած այդ կարգի իշխանություն դատապարտված է. Ընդամենը ժամանակի խնդիր է։ Այլ բան է, թե նրանց գնալուց հետո ի՞նչ ենք անելու, ինչպե՞ս ենք մաքրելու նրանց թողած աղբը։
– Ամեն դեպքում, չենք կարող ասել, թե ջախջախված, ցածր ինքնագնահատականով ու քնած ժողովուրդ է, ում գլխին անվերջ կարելի է երկանք աղալ։
– Իհարկե, այդպես չէ։ Մենք բավական ակտիվ հասարակություն ունենք՝ իր իրավունքների, սկզբունքների համար պայքարող, արթուն։ Եվ ակտիվ հասարակությունը փողոց դուրս եկած մարդկանց թվով չէ միայն չափվում։ Եթե մի մասը իր պայքարը ծավալում է հրապարակներում ու փողոցներում, ապա մի մասն իր պայքարն անում է իր գրասեղանի մոտ, իր հողը մշակելով։ Եթե բոլորը փողոց դուրս գան, արդեն հեղաշրջում կլինի։ Եվ գուցե զարմանաք, բայց ես չեմ ուզում, որ հեղափոխություն լինի։ Ես գիտեմ, թե ինչ է հեղաշրջումը. այն անպայման ուղեկցվում է արյամբ, կոտորածներով, դաժանությամբ։ Ես կարծում եմ, որ դեռևս բոլոր միջոցները սպառված չեն, որ դեռ կան այլ միջոցներ, որոնցով հասարակությունը կարող է հասնել իր ուզած վիճակին։

– Եթե ոչ հեղաշրջում, ապա ի՞նչ միջոցներ եք առաջարկում։

– Գուցե պարզունակ թվա, բայց հասարակությունը հաղթում է իր կրթվածությամբ։ Հասարակության կրթվածության աստիճանով է որոշվում նրա կեցությունը, վիճակը։ Ձեր ասած հեղափոխությունը պետք է գիտակցության մեջ լինի։ Կարո՞ղ եք ասել, թե Հայաստանի բնակչության մեջ քանի հոգի է նյութական արժեք ստեղծում։ Հավատացնում եմ Ձեզ՝ չնչին մասը։ Ինչպե՞ս պետք է առաջընթաց արձանագրվի մի երկրում, որտեղ մարդիկ ոչինչ չեն արտադրում։
– Պարոն Չարխչյան, ինչպե՞ս արտադրեն, եթե երկրում գործարանները չեն գործում։
– Հենց դա է՝ երկրում ոչինչ չի արտադրվում, գրեթե ոչինչ չի արտադրվում։ Մենք միայն սպառում ենք։ Իմ հույսը հողագործներն ու սակավաթիվ բանվորներն են։
– Ի՞նչ եք մաղթում հողագործներին, բանվորներին և սպառողների դասին։
– Չեմ ասի՝ երջանկություն, հաջողություն, առողջություն։ Կուզեի, որ եկող տարում մարդիկ ավելի լավ ճանաչեին իրենց։ Ավելի հաճախ զրույցի նստեին իրենք իրենց հետ, հստակեցնեին՝ ի՞նչ են ուզում վերջապես և արդյո՞ք քայլեր անում են իրենց փնտրածին մոտենալու համար։ Ինքներս մեզ հետ անկեղծ լինենք և դրանից հետո կարողանանք նաև հաշտվել ինքներս մեզ հետ։

Հարցազրույցը՝ Մարինա Բաղդագյուլյանի

NewsBook.am

Պարտվածները հեռանում են, հաղթողներ չկան

1 Օգս

Թուրքիայում հետընտրական ցնցումների թիվն ավելացավ ևս մեկով` հրաժարական տվեց այդ երկրի ողջ ռազմական ղեկավարությունը: Իրենց պաշտոնները լքեցին Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետը, ցամաքային զորքերի, օդուժի և նավատորմի հրամանատարները: Նման բան Թուրքիայի Հանրապետության պատմության մեջ արձանագրվում էր առաջին անգամ։ Բայց ասել, թե պատահածն անսպասելի էր ու անակնկալի բերեց երկրի քաղաքական իշխանություններին, ճիշտ չի լինի: Իրավիճակը վաղուց ի վեր հասունացած էր: Ոչ մեկի համար գաղտնիք չէր, որ բանակային ղեկավարությունը լուրջ տարաձայնություններ ուներ վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ: Եվ եթե համբերության բաժակը լցնող վերջին կաթիլի համար առիթ դարձան այն տարաձայնությունները, որոնք ի հայտ եկան բանակային բարձրագույն պաշտոնների նոր նշանակումների շուրջ, ապա դրանից շատ առաջ էլ զինուժի նկատմամբ թուրքական կառավարության հետևողական քաղաքականությունը հուշում էր, որ դա վաղ թե ուշ պիտի հանգեցներ խզման, և նախագահ Աբդուլլահ Գյուլն ու վարչապետ Էրդողանը սա նախատեսել էին:
Թուրք հանրությանն առավելապես ցնցեց երկրի ազդեցիկ անձանցից մեկի՝ Թուրքիայի Գլխավոր շտաբի պետ Սեբահաթթին Իսիկ Կոշաների հրաժարականը։ Վերջինս այդ պաշտոնում նշանակվել էր ընդամենը մեկ տարի առաջ, այն բանից հետո, երբ Թուրքիայում հայտարարվեց, թե բացահայտվել էր զինվորականների կողմից պատրաստվող դավադրությունը: Իսկ այսօր արդեն Կոշաները հայտարարում է, որ իրենց հեռանալը պայմանավորված է բանակային սպաների մեծաթիվ ձերբակալություններով. «Այս պահի դրությամբ ձերբակալված զինվորականների թիվը կազմում է 250, որոնցից 77-ը պաշտոնաթող են։ Դրանց թվում են հայտնվել բազմաթիվ գեներալներ, ծովակալներ, սպաներ ու ենթասպաներ։ Այլևս անհնար էր հաշտվել այդ ապօրինությունների հետ։ Մամուլում ամեն տիպի կեղծիքների ու ստերի տարածման միջոցով հասարակական կարծիք են ձևավորում՝ զինված ուժերի ղեկավարությանը ներկայացնելով որպես հանցախումբ»,- ասում է նախկին շտաբի պետը: Միայն թե նրա խոսքերը իրական կացության սոսկ մի դրվագն են ներկայացնում: Ճշմարտությունն այն է, որ հակասությունները պայմանավորված են ոչ միայն 2003 թվականին զինվորական հեղաշրջման նախապատրաստման գործի հետաքննությամբ, այլև այն լարվածությամբ, որ տարիներ շարունակ եղել է աշխարհիկ պետության օգտին հանդես եկող բանակի ղեկավարության ու չափավոր իսլամիստական գաղափարներ դավանող քաղաքական թևի, մասնավորապես Էրդողանի ղեկավարած «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության միջև: Ու բոլորովին պատահական չէր, որ հունիսի 12-ին Թուրքիայում տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրություններից շատ օրեր առաջ Taraf պարբերականն արդեն գրում էր, թե ընտրություններում Էրդողանի կուսակցության հաղթանակի դեպքում հրաժարական է տալու Թուրքիայի ԶՈՒ Գլխավոր շտաբի պետ, բանակի գեներալ Կոշաները: Նման բան կանխագուշակելու համար հարկ չկար պայծառատես լինել:
Կոշաները, որն ի դեպ, այնքան էլ բարի պտուղը չէ ու այս տարվա մայիսին կայացած մի միջոցառման ժամանակ հայրենասերներ էր անվանել հայերին ցեղասպանության ենթարկած երիտթուրքական պաշտոնյաներին ու դրա հետ մեկտեղ ակտիվ դերակատարություն ուներ Ադրբեջանին ռազմական օգնություն ցուցաբերելու գործում, իր պաշտոնավարման ընթացքում ամեն գնով պայքարում էր զինվորականների ազդեցության նվազեցում թույլ չտալու ուղղությամբ` այդ նպատակին ծառայեցնելով նույնիսկ Եվրամիության կողմից պահանջվող արևմտյան բարեփոխումների պատրվակը: Սակայն Անկարայում լավ են հիշում, թե ինչ է պատահում, երբ բանակը սկսում է դուրս գալ վերահսկողությունից, իրեն ավելի բարձր դասել ժողովրդավարությունից ու խորհրդարանից: Վկան` Թուրքիայի նորագույն պատմության բոլոր ռազմական հեղաշրջումները 1960, 1971 և 1980 թվականներին ու դեռ դրանց էլ գումարված 1997 թվականի ռազմական միջամտությունը, որն անվանում են հետմոդեռնիստական: Ու հիմա հրամկազմի հրաժարականը շատերը գնահատում են որպես քաղաքական լիցքաթափում: Սակայն նրանք կարծես թե շտապում են:
Միամտություն կլինի կարծելը, որ մի քանի զինվորականների հեռանալը պիտի նշանակի ճգնաժամի ավարտ: Նույնիսկ իշխանական վերնախավում այսօր կա այն տագնապը, թե բանակը դեռ կասի իր խոսքը։ Թուրքիայում բանակը միշտ էլ դիտվել է իբրև երկրի մարտնչող թևը, եթե չասենք, որ շատ դեպքերում հենց նա է կանխորոշել երկրի քաղաքականությունը։ Ու եթե այժմ նախագահ Գյուլն իր քաղաքացիներին հանգստացնում է` հավաստիացնելով, որ Թուրքիայում արտակարգ իրադարձություններ են տեղի ունեցել, սակայն ճգնաժամ չկա, նա լիովին անկեղծ չէ: Անկեղծ չէ նաև այն դեպքում, երբ պնդում է, թե հրաժարականն արտակարգ իրավիճակ է, սակայն ոչ իշխանության վակուում առաջ բերելու պայման։ Շատ ավելի արժանահավատ է փորձագետների այն տեսակետը, որ այս իրադարձությունները Թուրքիայի համար կստեղծեն մեծ խնդիրներ: Բանն այն է, որ զինված ուժեր ասվածը սոսկ անհնազանդ մարդկանց մի խմբակ չէ, որին զրկեցին իշխանությունից և այսուհետ ամեն բան կլինի այլ կերպ: Ոմանց կարծիքով, ներկայումս խոսքն ավելի շուտ զինված ուժերում կադրերի շրջափոխության, բարձրաստիճան զինվորականների մի խումբը մեկ ուրիշով փոխարինելու մասին է, քանի որ, ամեն բանից անկախ, Թուրքիայի քաղաքական վերնախավը մեծ հաշվով շահագրգռված է զինված ուժերի որոշակի ազդեցության ու հեղինակության պահպանմամբ: Բանակը հսկայական կարևորություն ունեցող գործոն է այդ երկրում, և խելահեղությանը հավասարազոր մի բան պիտի լինի ջախջախել այն կառույցը, որը երկրի նեսում անվտանգության ու հավասարակշռության կարևոր երաշխիք է: Այդ իսկ պատճառով էլ թե Էրդողանը և թե նրա համախոհները ոչ թե բանակին կզրկեն իր դիրքերից, այլ հոգ կտանեն, որպեսզի այդ ուժը առավելագույնս ենթակա լինի իրենց ու ծառայեցվի ընդհանուր շահերին: Ահա նման համատեքստում անհիմն են բոլոր այն պնդումները, թե իբր սպայակազմի հրաժարականներից հետո Թուրքիայում սկսվեց ժողովրդավարությունը։
Արդեն հայտնի է, որ Թուրքիայի Ժանդարմերիայի հրամանատար, բանակի գեներալ Նեջդեթ Օզելը նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի հրամանով նշանակվել է Թուրքիայի ցամաքային զորքերի հրամանատար: Իսկ այսօր տեղի է ունենալու Բարձրագույն ռազմական խորհրդի նիստը, որը կոչված է լուծելու Գլխավոր շտաբի պետի և մյուս առանցքային պաշտոնների հավակնորդների հարցը։ Մինչ այդ Էրդողանն ասել էր, թե ինքը դեմ է լինելու այն սպաների պաշտոնները բարձրացնելուն, որոնց ինքը կասկածում է իր կառավարությունը տապալելու փորձերին մասնակցելու մեջ։ Կարծիք կա, որ հենց Նեջդեթ Օզելն էլ կդառնա Գլխավոր շտաբի պետ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: