Tag Archives: Հասմիկ Պողոսյան

Մոռացված բանի մայրաքաղաքը

23 Հնվ

Հավանաբար աշխարհում քիչ քաղաքներ կգտնվեն, որոնց գրքի մայրաքաղաք հռչակելու պատիվը շնորհելիս ուրախությունն այդքան քիչ կլինի, մտահոգությունն` այդքան շատ: Երևանը հենց այդ եզակիներից մեկն է: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որոշմամբ 2012 թ. Համաշխարհային գրքի մայրաքաղաք կոչված մեր քաղաքում ապրիլի 23-ից մինչև 2013թ. նույն օրը կտիրի տոնական էյֆորիան: Անհանգստանալու կարիք չկա. ավելի ծանր փորձություններ ենք հաղթահարել, այս մեկին էլ կդիմանանք:
Գրքի մայրաքաղաք հռչակվելը ՀՀ մշակույթի նախարարությունը շտապեց ներկայացնել իբրև իր ամենամեծ ձեռքբերում, համարյա Սարդարապատի հաղթանակ: Մակդիրներ չխնայեցին՝ պատմելու, թե որքան դժվարին ու անզիջում է եղել պայքարը, բայց մերոնք ի վերջո նվաճեցին այդ իրավունքը, և այժմ ազգը պիտի ցնծա ու տոչորվի խնդությունից:
Սակայն ու՞մ համար է այս տոնը: Հաստատ ոչ հայաստանցիների: Դա նույնն է, եթե կույրին ասես. «Քեզ տանում եմ պատկերասրահ»: Փոխարենը բոլորին վաղօրոք հայտնի է, թե ամեն բան ինչպես է արվելու. մի երկու ավտոբուս օտարերկրացի կբերեն, կտանեն Մատենադարան, Օշական, հետո տառերի արձանները ցույց կտան, կոնֆրանսներ ու քննարկումներ կկազմակերպեն իշխանահաճո մտավորականների մասնակցությամբ, ջան կասեն-ջան կլսեն, կենացներ կարտասանեն հայ տպագրության 500-ամյակի առիթով, սրտաճմլիկ ելույթներ կունենան, իսկ վերջում մրցանակներ կբաժանեն աջուձախ: Այսքանը: Երևակայությունը դրանից այն կողմ դեռ չի գիշերել…
Միայն թե, ի՞նչ իմանաս, այդ օտարների մեջ գուցե գտնվի՞ մեկը, որ կհարցնի. «Լավ, ձեր փառավոր անցյալը հիացմունք է պատճառում, իսկ որտե՞ղ է նույնքան փառավոր ներկան»: Եվ այդ ժամանակ, որպես ներկայի ակնառու օրինակ ու առհավատչյա, առաջ կհրեն մշակույթի նախարարին, որպեսզի նա (ոչ իբրև միֆական կերպար, այլ որպես նյութեղեն գոյություն) նույն թոզը փչի հյուրերի աչքին, ինչով արդեն մի քանի տարի կերակրում է հայաստանցիներիս: Վերջին շրջանում՝ հատկապես: Ի դեպ, այդ «թոզերից» մի քանիսն արժե վերհիշել: Օրինակ, լսե՞լ եք, որ նախատեսված է Երևանում բացել 12 նոր գրախանութ: Կամ մեկ ուրիշ հեքիաթ այն մասին, որ մեր հանրապետության 40 քաղաքներում կստեղծվեն գրավաճառ կետեր, միջոցառումները կլինեն բազամաբնույթ, որոնց հիմքը գիրքն ու գրականությունն է լինելու: Չե՞ք լսել: Ափսոս: Հաճելի է հնչում: Բայց գոնե կվերհիշեք, որ դեռ անցյալ տարվա ապրիլին նախարարուհի Հասմիկ Պողոսյանը հայտարարեց, թե Երևանը 2012 թ. գրքի մայրաքաղաք հռչակելու առթիվ, քաղաքի տարբեր անկյուններում և մարզերի բոլոր քաղաքներում կտեղադրվեն գրքի կրպակներ: Ինչպես վստահեցրեց նա, նախագիծը արդեն մշակվում էր Երևանի քաղաքապետարանում և շատ շուտով քաղաքը գրքի տուն էր դառնալու: Եվ՞… Եվ այն, որ այս հավաստիացումներն արտասանելու օրից անցել է շուրջ 10 ամիս: Որևէ մեկը որևէ կրպակ տեսե՞լ է: Իհարկե, ոչ: Բայց փոխարենը տեսել ու լսել ենք այլ բաներ՝ փակվող գրախանութներ, փակվող գրադարաններ, չարդարացված սպասումներ…
Միայն 2009-ին հանրապետությունում փակվել են 5 տասնյակից ավել գրադարաններ, որոնց մեծ մասը` գյուղերում: Բայց դուք կարող եք այս պաշտոնական թվերը վերջնական և ստույգ չհամարել, քանի որ իրականում դրանք ավելին են: Եթե ընտրենք ընդամենը Հայաստանի հյուսիս-արևմտյան հատվածը, ապա պատկերը այսպիսին է. Թումանյանի տարածաշրջանի 31 համայնքում չի գործում 12 գրադարան: Գուգարքի տարածաշրջանում չեն գործում 15 գրադարաններ, Ստեփանավանի տարածաշրջանում փակ են 13 գրադարան, Տաշիրի 13 համայնքներից ընդամենը 2-ում գրադարան կա… 50-ն արդեն լրացավ, այնպես չէ՞…
Խի՞ստ ենք դատում: Թերևս: Բայց վստահեցնում ենք, որ խիստ լինելու համար բոլոր հիմքերը կան: Համեմատեք ինքներդ: 1970-ական թթ. «Հայկոոպի» և «Հայգրքի» ցանցում գործել են 165 գրախանութ, 130 գրքի կրպակ և յուրաքանչյուր 100 մարդուն բաժին է հասել 370 օրինակ գիրք, 20 անուն ամսագիր, 40 օրինակ թերթ: Այն ժամանակներից անցել է 40 տարի: 40 տարում եղածը եթե նույնիսկ պիտի չքառապատկվեր, ապա ծայրահեղ դեպքում պիտի մնար նույնը: Մնացե՞լ է:
Ասում են՝ մարդիկ այլևս չեն կարդում: Այսօր հանրապետությունում գործում են մոտ 60-70 հրատարակչություններ: Դրանք տարեկան հրատարակում են շուրջ 2000 անուն գիրք: Եթե հայաստանցիները գիրք չեն կարդում ու չեն գնում, ապա 2000 անուն գրքերն՝ իր հարյուր հազարավոր տպաքանակով ի՞նչ է արվում: Չլինի՞ հրատարկիչները միահամուռ կերպով խելքները գցել են ու տպագրում են ոչ մեկի համար…
Ոչ, խելքը գցածներին պետք է որոնել այլ հաստատություններում: Իսկ հրատարակիչները շատերի պես գիտեն, որ 2008 թ. հետո Հայաստանում գիրք գնողների քանակը աճել է 30-40 տոկոսով: Սակայն ի՞նչ արեց կառավարությունը (որի մի անդամն էլ Հասմիկ Պողոսյանն է) այդ աճի տեմպերը խթանելու համար: Շատ բնորոշ մի քայլ. վերցրեց ու գրահրատարակության վրա դրված հարկերը բարձրացրեց 10 տոկոսով: Իսկ սա նշանակում էր, որ նվազագույնը 15-20 տոկոսով պիտի թանկանար ներմուծվող և Հայաստանում տպագրվող գրքի գինը: Ահա և ձեզ գրքի հանդեպ սիրո ու հետաքրքրության խթանիչը:
Հաջորդ պատճառաբանությունն էլ այն է, թե գրադարանային-գրախանութային գործը դոփում է իր տեղում միջոցների բացակայության պատճառով: Նման հիմնավորումը նույնպես կարելի էր հալած յուղի տեղ ընդունել, եթե հայտնի չդառնար, որ Գրքի մայրաքաղաք դառնալու տոնահանդեսային ծրագրերի համար կառավարությունը հատկացրել է 1 միլիարդ դրամ: Ուրեմն միջոցներ այնուամենայնիվ կային և եթե դրանք չխնայվեին ուտուշ-խմուշների համար, այլ հատկացվեին ճիշտ հասցեատերերին, գուցե թե մենք այսօր մի քանի գրադարան ավել ունենայինք, մի քանի դատարկ խոստում՝ պակաս:
Չէ, ինչ կուզեք՝ ասեք, մեր քաղաքն ու գիրքը առայժմ ընդհանուր ոչինչ չունեն: Այստեղ գրքերի համար դեռ ուժը չի կորցրել «անցանկալի իր» կարգավիճակը, իսկ նրանց գտնվելու իրական վայրը հստակեցրեց Հասմիկ Պողոսյանը՝ հանրային հեռուստատեսության «Հարցազրույց» ծրագրին հյուրընկալվելիս: Այդ մասին նա բառացիորեն հետևյալն ասաց. «Մենք ինքներս գրախանութներից գիրք չենք գնում, հետո զարմանում ենք, որ գրախանութները փակվում են: Եվ ես չեմ կիսում այն տեսակետը, որ գիրքը պետք է վաճառվի միայն գրախանութներում: Բնական և ճիշտ է անցումներում վաճառել գիրքը, ուր այն ավելի մոտ է մարդկանց»։ Տիկին նախարարի կարծիքով, ընթերցող մարդիկ ապրում են գետնահարկերում ու գետանցումնեում, այդ պատճառով գիրքը նրանց պիտի մոտ լինի ներքևում: Իսկ ինքն ու իր նմանները վերևներում են սավառնում, ընթերցող մարդկանցից շատ ու շատ բարձր և իրենց կոչումն է հենց այդ բարձունքից քամահրանքով նայել ցածրադիր իրարանցմանը՝ տոնը մատուցելով միայն ընտրյալների սեղանին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Կերակրատաշտի հացկատակները

10 Հնվ

Յուրաքանչյուր քաղաքացու համար հաճելի է, երբ իր վաստակն ու աշխատանքը գնահատվում է: Կան գնահատման մի քանի եղանակներ: Եթե պետության գրպանները դատարկ են, նա բավարարվում է պարգևներ բաժանելով: Այդ պարգևներ ստացողներն էլ իրենց հերթին են ըմբռնումով վերաբերվում ստեղծված իրավիճակին և վերցնում են այն, ինչ տալիս են իրենց: Սակայն նույնիսկ այս պարագայում գործում է երկու կարևոր սկզբունք՝ առաջինը պարգևատրվողի բարոյականությունն է, իսկ երկրորդը հասարակության վերաբերմունքը: Նա, ով ստանում է, հաշվի է առնում, թե ումից է ստանում, ինչի համար և արդյո՞ք իր անձն ու գործը արժանի են այդպիսի վերաբերմունքի: Երկրի քաղաքացիներն էլ իրենց հերթին դիրքորոշում հանդես բերում՝ քաջալերելով կամ դատապարտելով այս կամ այն անհատին բարձր կոչման, խրախուսման ներկայացնելու փաստը: Բոլորս հրաշալի հիշում ենք դեպքեր, երբ ոմանք ետ են վերադարձրել կամ չեն ընդունել իրենց պարգևները՝ դա հիմնավորելով ինչ-ինչ հանգամանքներով: Էլ ավելի լավ ենք հիշում այն դեպքերը, երբ պարգևատումը վերածվել է ծաղրանքի ու զավեշտի թեմայի: Ինչպես նախորդ, այնպես էլ հաջորդ իրավիճակում խիստ ակնառու է եղել, թե հանուն ինչի են մարդիկ դիմել այդ քայլին և որտեղ է թաղված շան գլուխը:
Մեր հանրապետությունում պարգևատրման գործառույթը արդեն վաղուց ձեռք է բերել այնպիսի խեղված ու այլասերված նկարագիր, որ շատերի համար վերածվել է ծանր վիրավորանքի կամ անեծքի պես մի բանի: Բազմաթիվ դեպքերում դա պարզապես վարկաբեկման տանող ամենակարճ ճանապարհն է, ճիշտ այնպես, եթե մարդուն մեղադրես կաշառք վերցնելու կամ տալու համար: Այսինքն ստանալ պարգև՝ նույնն է, թե անձդ ու հոգիդ վաճառես կասկածելի ու քամահրելի նպատակի համար: Իսկ քանի որ երկիրը փոքր է, և համարյա բոլորն իրար ճանաչում են, ապա շատ հեշտ և արագ հայտնի է դառնում, թե ով, ինչի համար և որքանով ծախեց իր արժանապատվությունը:
Նրանք, ովքեր դեռ բավարար խելք ու շրջահայացություն ունեն, նախընտրում են չարիքի փոքրագույնը՝ այսպես կոչված «ստվերային» պարգևատրումը, ինչը ենթադրում է, որ ծեսը չի կայանա հրապարակավ, բայց նա իր մատուցած ծառայությունների համար ծածուկ կարգով կստանա որևէ քաղցր պատառ: Սակայն մեծամասամբ դա կատարվում է բոլորի աչքի առաջ երկու հիմնական պատճառով՝ նախ, այդպես է ցանկանում նա, ով տալիս է պարգևը, քանի որ սույն փաստը հավատարմության երդման պես մի բան է ու դրա դրժումը վաղը կարել է օգտագործել որպես ծանրակշիռ «կոմպրոմատ», և երկրորդ, մարդկային փառասիրությունը հաղթում է առողջ բանականությանը, իսկ այդ թույլ լարերի վրա նվագելը մեծ դժվարություն չի ներկայացնում: Ու թերևս այս երկու հանգամանքներով է բացատրվում նաև պարգևների ու պարգևատրվողների այսչափ առատությունը: Հիմա ով ասես, որ մրցանակներ չի սահմանում: Տալիս են՝ ինչ պատահի՝ էլ «Տարվա մարդ», «Ամսվա մարդ», «Օրվա մարդ» կոչումներ, էլ պատվոգրեր, գովասանագրեր ու դիպլոմներ, էլ դրամական պարգևներ ու նվերներ, վաստակավորի ու վաստակաշատի պիտակներ, մրցույթային անվանակարգերի դափնիներ, 13-րդ աշխատավարձ, ուղեգիր… Փոխարենը դրանք վերցնում են դարձյալ՝ ով ասես: Ինչպես ասում են՝ պահանջարկը առաջարկ է ծնում: Եվ պտտվում է մեր ուրախ կարուսելը վիճակախաղի թմբուկի նման, որտեղից պիտի դուրս գան մեծ-մեծ շահումները…
Կա այսպիսի պատմություն՝ կապված Վիլյամ Սարոյանի կյանքի մի դրվագի հետ: Ասում են, որ երբ ԱՄՆ-ու նրան ներկայացնում են բարձր մրցանակի, ինչը նաև ենթադրում էր պատկառելի գումարային պարգևատրում, Սարոյանը կտրականապես հրաժարվում է թե մեկից, թե մյուսից: Գրողի հիմնավորումը հետևյալն էր. «Ո՞վ է պետությունը, որ ինչ գնահատի ու վճարի, ես գրող եմ, ստեղծագործող, ազատ քաղաքացի»: Ինչ խոսք, Սարոյանը կարող էր իր մեծության բաձրունքներից թույլ տալ նման զոհաբերություն: Իսկ ի՞նչ սպասել այն գաճաճներից, ովքեր մի օր արթնանում են և ճուռ հայելու մեջ տեսնում են իրենց խղճուկ պատկերի ուռճացված տարբերակը և… հավատում են հայելուն, ոչ թե սեփական արժեքի իրական չափերին…
Այս ամենի մասին կրկին ու վերստին խոսելու անհրաժեշտությունը երևի չլիներ, եթե համբերության բաժակը չլցվեր վերջին կաթիլից: Օրերս Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման համակարգում երկարամյա և արդյունավետ աշխատանքի համար պարգևների արժանացան մի խումբ պաշտոնյաներ: Այդ ցանկի թվարկումն արդեն իսկ բավական է պատկերացնելու այն ողջ ծաղրն ու ողբերգությունը, որին ենթարկվում է մեր երկրի արժեհամակարգը…
Եվ այսպես, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով է պարգևատրվել ՀՀ վերահսկիչ պալատի նախագահ Իշխան Զաքարյանը, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով`ՀՀ գյուղատնտեսության նախարար Սերգո Կարապետյանը, Մխիթար Գոշի մեդալով` ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանը, Անանիա Շիրակացու մեդալով` ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահ Արթուր Ջավադյանը, ՀՀ քաղաքաշինության նախարար Վարդան Վարդանյանը, Մովսես Խորենացու մեդալով` ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը…
Շարունակե՞նք: Հավատացնում եմ ձեզ, շարունակության մեջ ևս չեք հանդիպի որևէ արժանավորի անվան: Չեք հանդիպի, քանի որ Հայրենիքին միայն սրանք են ծառայություն մատուցում, քրտինք թափում, գիշերներ լուսացնում, քաղցած ու թշվառ գոյություն քարշ տալիս հանուն այն բանի, որ Հայաստան երկիրը ծլի ու ծաղկի: Մյուսները (մյուսներս) սոսկ սպառողներ ենք, անշնորհակալ, երախտամոռ արարածներ, որ անընդունակ ենք գնահատելու մեծերի վաստակը, ըստ հարկի նրանց մեծարելու և փառաբանելու: Ու այսպես էլ դեռ ապրելու ենք՝ բաժան-բաժան: Վաստակավորները՝ մի ափին, անվաստակները՝ մյուս:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: