Tag Archives: ՀԱՊԿ

ՀԱՊԿ-ի կոսմետիկ փոխակերպումը

14 Սպտ

Երեկ, այն բանից հետո, երբ Ազգային ժողովում վավերացման ներկայացվեց անցյալ տարվա դեկտեմբերին Մոսկվայում ստորագրված «ՀԱՊԿ ռազմական նշանակության արտադրանքի թողարկման միջպետական գիտարտադրական միավորումներ ստեղծելու ընդհանուր սկզբունքների մասին» և «ՀԱՊՀ անվտանգության հավաքական ուժերի ու միջոցների կազմավորման և գործունեության կարգի մասին» համաձայնագրերը, սա առիթ տվեց, որպեսզի ՀԱՊԿ-ի անհրաժեշտության, գործառույթների և անդամակցության խնդիրները վերստին դառնան ակտիվ քննարկման նյութ: Ներկայացված երկու փաստաթղթերի էությունը կայանում էր նրանում, որ Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագրի կազմակերպությունը հավակնում է մասնակից պետությունների ուժերի ու միջոցների հաշվին պայքար ծավալել զինված հարձակման, ագրեսայի և այլ մարտահրավերների ու սպառնալիքների դեմ, ինչպիսիք կարող են համարվել նաև միջազգային ահաբեկչությունը, հանցագործությունները, արտակարգ իրավիճակները և այլն: Սակայն այս բարի ցանկությունների ու մտադրությունների թվարկումը դեռևս փաստարկը չէր, որ կարող էր համոզիչ լինել թերահավատների համար: Քիչ չէ նրանց թիվը, ովքեր այսօր համոզված են, թե ՀԱՊԿ-ն օր-օրի հաստատում է իր «ռազմաքաղաքական անկարողությունը»։ Իսկ այդպես պնդելու համար օրինակների պակաս չի զգացվում: Հայաստանի համար դա նախ և առաջ նշանակում է ստանալ հստակ և աներկմիտ հավաստիացումներ, որ մեր երկիրը կարող է անհրաժեշտության դեպքում հույսը դնել վերջինիս օժանդակության վրա: Իսկ երեկ նախկին պահանջներին գումարվեց ևս մեկը: Բանը հասավ նրան, որ պատգամավորներից ոմանք հայտարարեցին, որ եթե ՀԱՊԿ շրջանակներում պաշտպանական միությունը դատարկ ձևականություն չէ, ապա ՀԱՊԿ անդամ երկրները պետք է հայտարարեն Ադրբեջանի ու Թուրքիայի շրջափակման մասին: Նման պահանջը բխում էր այն դատողությունից, որ եթե կազմակերպության շրջանակներում համագործակցությունը ենթադրում է արտաքին ագրեսիայի և այլ մարտահրավերների դեմ համատեղ դիմակայության դրսևորում, ապա պետության արտաքին շրջափակումը նույնպես կարող է որակվել որպես ագրեսիա:
Սակայն ՀԱՊԿ արձագանքն ու օգնությունը վերջին շրջանում ստանում են նոր նրբերանգներ, ինչն իր հերթին կարող է այդ կառույցի անմիջական ներկայությունը դիտարկել ոչ այնքան ցանկալի: Եվ նրանք, ովքեր այսօր պահանջում են ռազմական դաշինքի արագ արձագանքը, հենց իրենք կարող են հայտնվել նույն արձագանքի հարվածի տակ: Խոսքն այն նոր մտայնության մասին է, համաձայն որի ՀԱՊԿ օպերատիվ արձագանքման ուժերը անդամ երկրներում կարող են օգտագործվել սահմանադրական կարգը պաշտպանելու համար: Գաղափարն առաջինը շրջանառու դարձրեց Բելառուսի նախագահը, նրան մերժեցին, բայց կարծես թե այն հրապուրիչ թվաց, և այժմ դիտարկվում է նույնը շատ ավելի մեղմ, ոչ այնքան թափանցիկ շղարշի ներքո ներկայացնելու հարցը: Ճիշտ է, ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Նիկոլայ Բորդյուժան շտապեց հրապարակավ հայտարարել, թե «ՀԱՊԿ-ն իր վրա չի վերցնի ժանդարմի գործառույթներ» և որ կտրականապես դեմ են դրան, միայն թե նույն պահին էլ հավելեց, որ, այո, ակնկալվում են որոշ վերաձևումներ, սակայն դրանք «կրելու են ոչ թե խորքային, այլ կոսմետիկ բնույթ, իսկ անդամ որևէ երկրի ներսում անկարգությունների պարագայում ընդունող երկրի համաձայնությամբ կուղարկվեն ոչ թե արագ արձագանքման, այլ ՀԱՊԿ խաղաղապահ ուժեր` դիմակայությունը թուլացնելու ու կայունություն հաստատելու նպատակով»:
Հասկանալի է, որ սա խնդրի էությունը չի փոխում և միևնույն խաղն է՝ այլ դերակատարներով ու դեկորացիայով: Իբրև ասվածի լրացում օրերս շրջանառվեց ևս մի տեղեկություն, համաձայն որի այսուհետ ՀԱՊԿ-ն վերահսկելու է սոցիալական ցանցերը` արաբական հեղափոխությունների սցենարով իր ներսում անկարգությունների կրկնությունը կանխելու համար: Ըստ որոշ աղբյուրների, այդ նպատակով կկիրառվեն բջջային կապը, սոցիալական ցանցերը, հնարավոր է նաև` ոչ կառավարական կազմակերպությունները: Եվ դեռ այսքանից հետո էլ հնչում են հավաստիացումներն այն մասին, թե խոսքը գրաքննության, այլակարծության դեմ պայքարի մասին չէ:
Մի խոսքով, կառույցը հետզհետե ձեռք է բերում բոլորովին նոր գործառույթներ՝ այդպես էլ անհայտության մեջ թողնելով իր նախկին պարտավորությունների կատարման հաստատակամությունը: Իսկ եթե անկեղծ ասենք, ապա ՀԱՊԿ-ում շատ բաներ կան, որոնք տարակուսանք ու մտահոգություն են ծնում: Օրինակ, վերհիշենք կազմակերպության կանոնադրության առաջին հոդվածը, ուր ասվում է, որ մասնակից երկրները պարտավորվում են չմասնակցել «այլ մասնակից պետության դեմ ուղղված գործողություններին»: Սակայն արի ու տես, որ նույն ՀԱՊԿ որոշ անդամ պետությունների կողմից Ադրբեջանին վաճառվում է մեծ քանակությամբ սպառազինություն և ռազմական տեխնիկա, այդ թվում` հարձակողական բնույթի (ռազմական ինքնաթիռներ, տանկեր, հրետանային և հրթիռային համակարգեր): Վաճառողները հրաշալի հասկանում են, որ դա ուղղակի ռազմական սպառնալիք է Հայաստանի նկատմամբ և հակասում է նրանց իսկ պարտավորություններին: Բայց այդ բանի գիտակցումը որևէ կերպ չի կաշկանդում «առևտրականներին»:
Եվ ի՞նչ է ստացվում: Մի կողմից մենք դժգոհ ենք, մյուս կողմից ստիպված ենք ղարաբաղյան հակամարտության առկայության, Թուրքիայի վարած քաղաքականության պայմաններում ԱՊՀ-ի ու ՀԱՊԿ-ի միջոցով հավասարակշռություն պահպանել: Ասվածին կարելի է հավելել նաև այն փաստը, որ Հայաստանն այսօր դեռ չի տեսնում մեկ այլ համակարգ, որը այլընտրանքային դիտվեր ու համեմատության մեջ դրվեր եղածի հետ: Նույնիսկ ըմբռնելով, որ ԼՂՀ-ն ճանաչված չէ որպես պետություն, այդ թվում` Հայաստանի կողմից, հետևաբար, ՀԱՊԿ-ի պատասխանատվության տիրույթում չէ, մենք վերստին շարունակում ենք հույսեր փայփայել, թե անհրաժեշտության պարագայում մեզ մենակ չեն թողնի, քանի որ Ադրբեջանի և Ղարաբաղի հակամարտությունը հեշտությամբ կարող է դառնալ հայ-ադրբեջանական, իսկ սա դաշնակիցներին կհիշեցնի իրենց պարտավորությունների մասին:
Դեկտեմբերին կանցկացվի ՀԱՊԿ գագաթնաժողովը, որի շրջանակներում կառաջարկվի լիազորությունների ընդլայնման հաշվին հզորացնել կազմակերպությունը: Հայաստանը հաստատապես դեռ կշարունակի իր անդամակցությունն այդ շրջանակներում, քանի որ, ամեն բանից անկախ, ՀԱՊԿ-ն առայժմ հույսեր է ներշնչում, թե ինքը կայացող ու խոստումնալից ռազմաքաղաքական միավոր է: Բացի դա էլ կառույցում ընդգրկված են երկրներ, որոնք թեև հակասական շահեր ունեն, սակայն նրանց բոլորին ինչ-որ բան միավորել է, եթե նրանք հայտնվել են այդ տանիքի տակ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Կպաշտպանի, թե՞ չի պաշտպանի

20 Հլս

Մի առ ժամանակ լռություն պահպանելուց հետո Ադրբեջանը վերստին խոսեց Հայաստանում տեղակայված ռուսական ռազմակայանի մասին: Պարզվեց, որ մեր հարևանները անհանգստացած են Հայաստանում ռուս զինվորականների ներկայությամբ: Այդ մասին անկեղծացավ ղարաբաղյան հակամարտության հարցերով Ադրբեջանի նախագահի անձնական ներկայացուցիչ, փոխարտգործնախարար Արազ Ազիմովը: Նա ռուսներին խորհուդ տվեց ռազմականից անցնել տնտեսական հայեցակարգին և նույն պահին էլ հուսահատված խոստովանեց, որ, ի ցավ սրտի, Ռուսաստանը անհրաժեշտ է համարում զինված ուժեր պահել Հայաստանի տարածքում: «Ցավոք, Ռուսաստանը համարում է, որ տարածաշրջանում իր ռազմական ներկայությունը բխում է իր շահերից: Բայց, հաշվի առնելով վերջին շրջանում ռուս-թուրքական հարաբերությունների սերտացումը, Հարավային Կովկասում ռազմական ներկայության այսպիսի հայեցակարգի համար մենք ավելի ու ավելի քիչ հիմքեր ենք տեսնում: Եկել է ժամանակը տանկերը փոխարինել լցանավերով, այսինքն՝ ներկայության ռազմական ձևը՝ տնտեսական ձևով»,- հայտարարեց նա:
Պետք է միանգամից ասենք, որ սա անսովոր ելույթ էր: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, կարծես Բաքվում հենց նոր տեղեկացան Գյումրիի ռազմակայանի գոյության մասին: Եվ հետո այդ հիշատակումը` ռուս-թուրքական կապերի առնչությամբ, որ առաջին հայացքից ոչ մի ընդհանուր բան չունի արծարծվող թեմայի հետ, սակայն օգտագործվում է իբրև լեյտմոտիվ խոսքն առաջ մղելու համար: Նման հակակշիռների մատուցման պարագայում ադրբեջանցիները տխրությամբ են ընկալում այն իրողությունը, որ կան գործոններ, որոնք հնարավոր չէ թաքցնել որևէ դիվանագիտական ժեստով կամ ֆրազով: Այդ գործոններից են մեր երկրի և ՌԴ-ի դաշնակցային հարաբերությունները, ռազմական համագործակցությունը, Հայաստանի անդամակցությունը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը, և, իհարկե, Ռուսաստանի ռազմական ներկայությունը: Հենց այս կապերի մասին է, որ Բաքվում ասում են. «Ավելի սերտ երևի թե չի լինում»:
Երևի: Սակայն Ազիմովի անակնկալ ելույթն իրականում այլ դրդապատճառներ ուներ: Բավական է միայն արձանագրել, թե ինչ պահի է նա այս ամենն ասում, և որոշակի պատկեր արդեն իսկ կգծագրվի: Մոսկվայից հակամարտող կողմերին է առաքվել Ղարաբաղյան խնդրի հանգուցալուծման ռուսական տարբերակը` նախագահ Դ. Մեդվեդևի հեղինակմամբ: Ադրբեջանի պատասխանը Ռուսաստան է տանում Ազիմովի անմիջական շեֆը` ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովը, և հենց այդ ընթացքում էլ նրա տեղակալը հարկ է համարում հրապարակավ գանգատվել ռուսներից: Սա կարող է նշանակել մի բան` ռուսաստանյան միջնորդությունից ադրբեջանցիները դժգոհ են:
Պատկերն էլ ավելի ամբողջական կդառնա, եթե հիշենք, որ հաշված օրեր առաջ ռազմակայանի մասին հիշեց նաև Մամեդյարովը: «Интерфакс» գործակալությանը տված հարցազրույցի ժամանակ նա հույս հայտնեց, որ Գյումրիի ռուսական ռազմաբազան չի կիրառվի հակաադրբեջանական նպատակներով: «Մենք նույնպես Ռուսաստանի Դաշնության հետ ունենք բավական բարձր մակարդակի ռազմա-քաղաքական համագործակցություն։ Չեմ կարծում, թե Գյումրիի ռազմաբազան կձեռնարկի որևէ հակաադրբեջանական գործողություն, ինչը կհակասի Ադրբեջանի ու Ռուսաստանի փոխհարաբերությունների մակարդակին»,- ասաց Մամեդյարովը։
Սա կրկնակի տարօրինակ վերաբերմունք է: Ամիսներ առաջ Բաքուն համոզված պնդում էր, որ ռուսների ներկայությունը Հայաստանում որևէ խնդիր հարուցել չի կարող, քանի որ հնարավոր ռազմական գործողությունների դեպքում ռուսական զինուժը միջամտելու իրավունք և լիազորություններ չունի: Իսկ բոլորովին վերջերս նույն Մամեդյարովը, վերստին խոսելով ռազմակայանի և այնտեղի սպառազինության մի մասը Հայաստանին տրամադրելու փաստի շուրջ, իր հայրենակիցներին վստահեցնում էր, որ Ադրբեջանը չի միջամտում Հայաստանի ու Ռուսաստանի հարաբերություններին, դա Ռուսաստանի գործն է` ինչպես ամրացնել և պահպանել իր ամրակետը։
Ուրեմն այդ ի՞նչ փոխվեց այսքան կարճ ժամանակահատվածում, որ հարևան երկրում սկսեցին մտահոգվել ու սպառնալիքներ տեսնել ռուսական ներկայությունից: Իբրև հնարավոր վարկած, մենք կարող ենք ենթադրել, որ ադրբեջանցիները տեղեկություններ են ստացել այն մասին, որ Ռուսաստանը պատերազմի վերսկսման պարագայում չի պատրաստվում ձեռքերը ծալած նստել: Բայց սա սոսկ ենթադրություն է և ապացուցման կարիք ունի:
Գալով ռազմակայանի նշանակությանը, ավելորդ չէ վերհիշել թուրքական Միջազգային ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի փորձագետների կարծիքը, ըստ որոնց Գյումրիի ռազմաբազան հանդիսանում է «Կովկասում ռուսական ամրոց», և նրա օգնությամբ Ռուսաստանը վերահսկում է Կովկասը, Հյուսիսային Իրանն ու Կասպից ծովի ավազանը։ Այդ բազայի ներկայությունը պայմանավորել ընդամենը Հայաստանի խնդիրներով` իսկապես անիրատեսական է: Բայց Ադրբեջանում առայժմ միայն դա է տեսանելին, և նրանց համար թե ռազմակայանը, թե համաձայնագիրը, որ երկարաձգեց այդ հենակետի կենսագործունեությունը Հայաստանում, հանգեցնում է տարածաշրջանում ռազմաքաղաքական հավասարակշռության կտրուկ խախտման` ի վնաս Բաքվի: Իսկ որպես դրա հետևանք, լուրջ կասկածներ է առաջ բերում, որ ՌԴ-ն ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում կանխակալ միջնորդական առաքելություն է իրականացնում:
Գուցե իրավացի են նաև մեր պաշտոնյաները, երբ հավաստիացնում են, թե ռազմակայանի ներկայիս կարգավիճակն ու գործառույթները չեզոքացնում են մտահոգություններն այն առումով, թե ռուսները ստանձնում են Հայաստանի սահմանների անվտանգության ապահովումը միայն Իրանի ու Թուրքիայի կողմից: Բայց քիչ չեն նաև նրանք, ովքեր գտնում են, որ թե ռազմակայանը, թե ՀԱՊԿ-ն մեր երկրի ապահովության երաշխիքը լինել չեն կարող: Ըստ վերջիններիս տրամաբանության, ՀԱՊԿ-ն ընդամենը ԱՊՀ-ի լրացուցիչ տարրն է, որը կարող է և չլինել: Ու դեռևս պարզ չէ, թե այն որտեղ կգործի, քանի որ նախադեպը չկա: Սրան էլ հավելենք այն հանգամանքը, որ ՀԱՊԿ-ը ոչ մի կապ չունի ղարաբաղյան հակամարտության հետ, քանի որ ՀԱՊԿ-ը պայմանագիր է ԱՊՀ-ի արտաքին սահմանների պաշտպանության մասին: Այսինքն, եթե հանկարծ Ղարաբաղում պատերազմ սկսվի, Ռուսաստանը պարտավոր չէ պաշտպանել հայկական կողմին:
Ստացվում է, որ կան կարևորագույն հարցեր, որոնց լիարժեք պատասխանը հնարավոր է ստանալ միայն տվյալ իրավիճակում, կամ ընդհանրապես չստանալ: Ադրբեջանը, ժամանակից առաջ անցնելով, ջանում է ապահովագրել իրեն տհաճ անակնկալներից: Իսկ մեզ համար ինչպես նախկինում, այնպես էլ այսօր մոտեցումը մեկն է` ապավինել միայն սեփական ուժին: Կօգնեն` լավ, չեն օգնի` ինքներս կտեսնենք մեր գլխի ճարը և չենք սնվի վնասակար պատրանքներով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ռուսաստանը շտապում է, մյուսները` ոչ այնքան

7 Հլս

Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը երեկ ավետեց բանակցային գործընթացի շարունակման հնարավորության մասին: Նրանք, ովքեր այս ընթացքում շտապել էին հողին հանձնել դրա հույսը, այժմ արդեն գիտեն, որ շատ մոտ ապագայում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման աշխատանքը կշարունակվի: «Այսօր այդ գործընթացը եզրափակիչ փուլ է հասել, և, ըստ էության, որոշումներ ընդունելու ժամանակն է»,- ասաց Ռուսաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարը` սահմանելով պահի կարևորությունը և թողնելով այն տպավորությունը, որ այս պարագայում այլընտրանքները բացառվում են:
Իհարկե, կարիք չկա ամեն խոսք բառացի ընկալել, առավել ևս, որ թիկունքում արդեն ունենք Կազանի դառը փորձը, երբ բոլորը նույն համառությամբ պնդում էին մոտալուտ ձեռքբերումների մասին: Բայց նաև անհրաժեշտ չէ լիովին թերագնահատել ստեղծված կացության առանձնահատկությունը, ինչն այս անգամ կարծես թե տարբերվում է իր նախորդներից: Իսկ գլխավոր տարբերությունը կայանում է նրանում, որ ներկա պահին իրավիճակի շարժիչ ուժը ոչ թե հակամարտող երկրներն են, այլ միջնորդ կողմը: Առաջին հայացքից սա կարող է նույնիսկ աբսուրդի տպավորություն թողնել, սակայն փաստերը այս պարագայում ավելի համառ են: Մի բան անժխտելի է. Ռուսաստանը ոչ միայն չի նահանջում, այլև շտապում է: Եվ այդ փութաջանությունն ունի իր լուրջ պատճառները:
Նույն Լավրովը Մոսկվայում Հայաստանի ԱԳ նախարար էդվարդ Նալբանդյանի հետ հանդիպումից հետո հայտարարեց, որ Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը շատ մոտ ապագայում որոշում կընդունի ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման շուրջ հետագա քայլերի վերաբերյալ: Նրա խոսքերով, Մեդվեդևը որպես միջնորդ, ով գործում է` ունենալով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ մյուս երկրների` ԱՄՆ-ի ու Ֆրանսիայի աջակցությունը, արդեն վերլուծել է Կազանում կայացած հանդիպումից հետո ստեղծված իրավիճակը և կտեղեկացնի, թե ինչ է պետք անել: Այստեղ հարկ է հիշել, որ մի քանի օր առաջ ՀՀ նախագահ Ս. Սարգսյանն իր հերթին հայտնեց, որ Մեդվեդևը իրեն հեռախոսով ասել է, թե արդեն ուղարկել է խնդրի իր տեսլականը՝ գրավոր ձևով: «Ես կարծում եմ, որ մենք շուտով կստանանք, կտեսնենք՝ ինչպես այսուհետ առաջ շարժվել»,- ասաց Սարգսյանը:
Կասկածից վեր է, որ ՌԴ նախագահն իր նոր նախաձեռնությունը համաձայնեցրել է Սարկոզիի և Օբամայի հետ: Այս մասին էր վկայում Ֆրանսիայի ԱԳ նախարար Ալեն Ժյուպենի հայտարարությունը, որ վերջինս արեց` առաջ ընկնելով մյուսներին: Այն ժամանակ Ժյուպենը տեղեկացրեց, որ Ղարաբաղյան հակամարտության կողմերին լրացուցիչ առաջարկներ են արվելու՝ այդ հարցում համաձայնության հասնելու համար: «Ես, իհարկե, ողջունում եմ Ռուսաստանի, ՌԴ նախագահի ջանքերը, նա շատ ճիգեր է գործադրել այդ ուղղությամբ և Սոչիում, և Կազանում: Բայց, այդուհանդերձ, այն, որ դա չի հանգեցրել որևէ արդյունքի, ցավալի է: Որքան ես գիտեմ, այժմ լրացուցիչ առաջարկներ են արվելու, որպեսզի ինչ-ինչ համաձայնության հասնեն»,- ասաց նա:
Եվ այսպես, նոր փաստաթուղթն իսկապես կա ու այն կներկայացվի առանց ուշացման: Ինչ վերաբերում է բանակցությունների ձեւաչափին, ապա այստեղ էլ Ռուսաստանը գտնում է, որ դրա փոփոխումը արդյունավետ չի լինի: Այս իմաստով ռուսներն իրականում արտահայտում են նաև հակամարտող կողմերի համոզմունքը: Որքան էլ վերջիններս երբեմն-երբեմն խոսում են միջնորդական խմբում նոր դերակատարներ ընդգրկելու մասին, այնուամենայնիվ կա ներքին համոզմունքը, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը կայացած ձևաչափ է, իսկ դրա շրջանակներից դուրս հանդիպումները այլ բան չեն, քան ինչ-ինչ մանր ու մեծ դժգոհություններ արտահայտելու կամակորություն:
Իսկ մինչ վրա կհասնի վճռորոշ պահը, կատարվում են նախապատրաստական ու բաղկացուցիչ քայլերը: Սովորության համաձայն հայտարարությամբ հանդես եկան ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները` կողմերին կոչ անելով հնարավորինս արագ համաձայնության հասնել կարգավորման հիմնարար սկզբունքների շուրջ և անցնել բանակցությունների փուլին, որի ընթացքում մշակվելու է խաղաղ պայմանագրի նախագիծը: Առաջիկա օրերին նրանք Մոսկվայում խորհրդակցություններ կանցկացնեն և ապա կժամանեն տարածաշրջան: Սրան զուգահեռ ընթանում են ԱԳ նախարարների փոխայցերը: Նալբանդյանը եղավ Մոսկվայում: Պատրաստվում է այնտեղ մեկնել Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Մամեդյարովը, իսկ այսօր արդեն Բաքու կժամանի Լավրովը, որն ամենայն հավանականությամբ կգա նաև Երևան:
Ռուսաստանի ամառային ակտիվությունը ոչ միայն համընդհանուր է, այլև գերարագ ռիթմի մեջ: Դա նկատելի է նույնիսկ օվկիանոսից այն կողմ, և երբ ամերիկյան «Ստրատֆոր» վերլուծական կենտրոնը եզրակացնում է, թե գլխավոր դերակատարը ոչ Ադրբեջանն է, ոչ էլ Հայաստանը, այլ Ռուսաստանը, սա այնքան էլ չափազանցված դիտարկում չէ: Եվ Վաշինգտոնում, և Եվրոպայում այսօր Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ շոշափելի տեղաշարժի հասնելու հեռանկարը նույնացվում է Ռուսաստանի դիրքորոշման հետ, իսկ որպես եզրահանգում անպայման արձանագրվում է, որ ռուսներն այդ բանը հենց այնպես չեն անում, այլ ծանրակշիռ շահեր ունեն ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Ադրբեջանում:
Բայց նույնիսկ այդ պարագայում դարձյալ քիչ չեն նրանք, ովքեր շարունակում են մռայլ կանխատեսումներ անել և պնդել, որ ինչպես Մեդվեդևը, այնպես էլ նախագահներ Օբաման ու Սարկոզին սիզիփոսյան ջանք են գործադրում: Համաշխարհային լրատվամիջոցները խոսում են դիվանագիտության ձախողման ու Կովկասում նոր պատերազմի ստվերի մասին: Վերջիններս իրենց տեսակետը հիմնավորում են հետևյալ փաստարկներով. «Նախագահ Մեդվեդևը նախորդ մի քանի տարիների ընթացքում շատ կարևոր դեր էր խաղում: Բայց Ռուսաստանի նախընտրական փուլում նրա գործնական մասնակցությունը դրվում է հարցականի տակ: Նույն տրամադրվածությունն ունեն նաև ֆրանսիացիներն ու ամերիկացիները, որոնք նույնպես պատրաստվում են ընտրությունների: Այնպես որ, եթե առաջիկա ամիսներին համաձայնություն չլինի, ապա բանակցությունները կմղվեն հետին պլան: Ակտիվ բանակցային գործընթացի բացակայությունը երկու կողմերին էլ կխթանի ավելի շատ մտածել ռազմական հակամարտության մասին»:
Սակայն մինչ պատերազմի մասին կանխատեսումներ անելը հարկ է նկատել, որ Մոսկվան կարևոր քայլ կատարելուց առաջ հնչեցրեց իր նախանվագի վերջին ակորդը: Եվ դա այս անգամ արեց ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Նիկոլայ Բորդյուժան: Պատասխանելով Բաքվի ագրեսիայի և Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների վերսկսման դեպքում Ռուսաստանի ու ՀԱՊԿ-ի դիրքորոշման մասին հարցին` նա ասաց հետևյալը. «Ցանկանում եմ կրկնել Ռուսաստանի նախագահի խոսքերը, որոնք նա մեկ տարի առաջ Հայաստանում ասել է նախագահների ոչ պաշտոնական գագաթնաժողովի ժամանակ, թե Հայաստանը Ռուսաստանի ռազմավարական դաշնակիցն է՝ դրանից բխող բոլոր հետևանքներով: Այլ մեկնաբանություններ չեմ ցանկանում անել՝ հաշվի առնելով հարցի զգայունությունը»:
Սրանք Հայաստանի համար նշանակալի և պատասխանատու բառեր են: Ակնառու է, որ վերջին օրերին Հայաստանի կեցվածքը նկատելիորեն կոշտացել է: Ընդամենը երեկ փոխզիջումների հնարավորության մասին խոսող Երևանն այսօր արդեն ասում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդի ինքնորոշման իրավունքը պետք է կյանքի կոչվի և ԼՂ խնդիրն այլ լուծում չունի: Ու եթե նույնիսկ ընդունենք, որ այս պահի դրությամբ յուրաքանչյուր պայմանավորվածություն կրելու է միջանկյալ բնույթ և ընդունված ցանկացած փաստաթուղթը դեռ չի նշանակելու վերջնագիր, սրանցով հանդերձ միջնորդները չեն կարող մոռանալ Հայաստանի նախագահի օրերս արտասանած հռետորական հարցը. «Պե ՞տք է, որ մենք զիջման գնանք մի պետության հետ, որը պատրաստ է մեր վրա զենք ուղղել»:
Բանակցությունների սեղանի շուրջ նստելուց առաջ այս հարցը կպահանջի իր լիարժեք պատասխանը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՀԱՊԿ-ն մեզ կօգնի, եթե….

20 Մյս

Հավաքական Անվտանգության Պայմանագրի Կազմակերպության (ՀԱՊԿ) պատասխանատվության գոտում Անդրկովկասի անվտանգության ապահովման հարցերով «Տարածաշրջանում խաղաղության և անվտանգության հեռանկարներ» միջազգային երկօրյա խորհրդաժողովը Երևան էր բերել ինչպես ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Նիկոլայ Բորդյուժային, այնպես էլ դաշնակից պետությունների հետազոտական, քաղաքական-վերլուծական կենտրոնների ղեկավարների ու փորձագետների: Ու թեև քննարկման թեման առավել քան տարողունակ և բազմաճյուղ էր, այն գերազանցապես առնչվեց Ղարաբաղի հիմնահարցին: Դրան հակված էին ինչպես տանտերերը, այնպես էլ հյուրերը: Հայկական կողմն ամեն գնով ցանկանում էր լսել հավաստիացումներ, որ պատերազմի վերսկսման դեպքում իրեն մենակ չեն թողնի, ՀԱՊԿ-ն ( կամ ավելի ճիշտ կլինի ասել` Ռուսաստանը) աշխատում էր հեռու մնալ ուղղակի պատասխաններից:
Սակայն պետք է ասել, որ այնուամենայնիվ որոշ բաներ հնչեցին: Հայաստանի դիրքորոշումը հնչեցրեց պաշտպանության նախարար Ս. Օհանյանը` հայտարարելով, թե Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիայի դեպքում Հայաստանն իրավունք ունի հույս դնել ՀԱՊԿ–ի համապատասխան արձագանքի վրա։ «Հաշվի առնելով ՀԱՊԿ–ում Հայաստանի անդամությունը, մենք կարծում ենք, որ իրավունք ունենք հույս դնել ՀԱՊԿ–ի մեր դաշնակիցների համապատասխան արձագանքի ու աջակցության վրա, որոնք առաջին հերթին պարտավորություններ ունեն միմյանց նկատմամբ, երկրորդ՝ հստակ հնարավորություններ ագրեսիային օպերատիվ արձագանքելու համար»,- ասաց նա: Փոքր-ինչ անհասկանալի է, թե Օհանյանն ի՞նչ իրավունքների մասին էր ակնարկում: Պարզ է, իհարկե, որ Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագրի համաձայն, կազմակերպության որևէ անդամ պետության դեմ ագրեսիան դիտարկվում է որպես ՀԱՊԿ բոլոր անդամների դեմ ուղղված ագրեսիա: Սակայն ԼՂՀ-ն ՀԱՊԿ անդամ չէ, և այդ հանգամանքը միշտ էլ կարող է արդարացնող փաստարկի դեր խաղալ մյուս երկրների ձեռքին, ովքեր պարտավորություն են ստանձնել օգնել Երևանին, բայց ոչ Ստեփանակերտին:
Առայժմ հստակ է միայն այն, որ տարածաշրջանում իրավիճակի սրման դեպքում դաշնակիցներն անտարբեր չեն մնա: Իսկ թե ինչպե՞ս ու ի՞նչ ձևերով կդրսևորվի վերջիններիս միջամտությունը, այս հարցի պատասխանը դեռևս խիստ մշուշոտ է: Բորդյուժան ինքն էլ խուսափեց բացատրությունից և ասաց, թե որոշել է հապճեպ հայտարարություններ չանել` նշելով, որ Հայաստանի և Ռուսաստանի նախագահները ջանքեր են գործադրում այդ շատ բարդ հարցը խաղաղ ճանապարհով լուծելու և ղարաբաղյան հակամարտության մեջ ներքաշված բոլոր կողմերի միջև համաձայնություն ձեռք բերելու համար: Ընդ որում` հատուկ ընդգծվեց, որ ՀԱՊԿ-ն դեմ է հակամարտությունը ռազմական եղանակով լուծելու ցանկացած փորձի, ինչպես նաև անթույլատրելի է համարում պետության մեկուսացումը, քանի որ այդ դեպքում խախտվում է հավասար անվտանգության սկզբունքը:
Ռուսներն այս ընթացքում երկու մտահոգիչ միտում են արձանագրել: Առաջինը նրանց համար ճգնաժամերն ուժային տարբերակով լուծելու միտումն է և նման մոտեցումներն այլոց վզին փաթաթելու փորձերը, իսկ երկրորդը` այլ պետությունների գործերում ոչ ուժային միջամտության աճը քաղաքական ու տեղեկատվական ազդեցության միջոցով: Պետք է նկատել, որ հիշյալ դիտողությունը կարող էր հավասարապես հասցեագրված լինել նաև Հայաստանին: Սակայն սրանով հանդերձ Մոսկվան չի պատրաստվում անտեսել իր դերը որպես կայունության և անվտանգության ապահովման գործոնի:
Ի տարբերություն պաշտոնական անձանց, խորհրդաժողովի մյուս մասնակիցները շատ ավելի անմիջական և բացահայտ էին իրենց կարծիքներում: Մեծամասնությունը տոգորված էր այն լավատեսությամբ, թե հնարավոր պատերազմի վերսկսման դեպքում Ռուսաստանը դրան անտարբեր չի վերաբերվի և անհապաղ միջոցառումներ կձեռնարկի: Հակառակ դեպքում կխափանվի Ռուսաստանի միջնորդ դերը խաղաղ կարգավորման գործընթացում: Պետք է ենթադրել, որ ամեն դեպքում Հայաստանի մտահոգություններն այստեղ որոշ չափով արժանացան ըմբռնումի: Մասնավորապես հիշեցումն այն մասին, որ աշխարհագրական դիրքի թելադրանքով Հայաստանը ՀԱՊԿ–ի դաշնակիցների հետ սահմաններ չունի, հյուրերի համար միանգամայն բնական էր դարձնում մեր ձգտումը` իրավիճակը շուտափույթ կերպով հաղթահարել: Բայց միևնույն ժամանակ կռահելի էր, որ ԼՂՀ դեմ Ադրբեջանի կողմից ռազմական գործողութունների վերսկսման դեպքում հանրապետությունը ստիպված կլինի ամբողջովին ներգրավվել ռազմական գործընթացի մեջ, քանի որ Հայաստանը Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության երաշխավորն է։
Առանձնակի հնչեղություն ստացավ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ռուսաստանցի նախկին համանախագահ Վլադիմիր Կազիմիրովի խոսքը, որը հնչեց կոչի պես. «Ռևանշիստներին զիջել չի կարելի, պետք է հասնել նրանց գաղափարական պարտությանը»: Իսկ հետո նա նշեց, որ բոլորի ուշադրությունը հակամարտության լուծման միայն երեք սկզբունքների վրա է կենտրոնացած, սակայն կա նաև չորրորդ սկզբունքը` «հակամարտության խաղաղ կարգավորումը»:
Երևանյան հավաքին ուշի ուշով հետևող Բաքուն այս ամբողջ «հակաադրբեջանական» կամպանիան անտեսել չէր կարող: Մեկնաբանելով խորհրդաժողովի ժամանակ հնչած ելույթները, Ադրբեջանի ԱԳ նախարարության մամուլի ծառայությունը դրանք «նոնսենս» որակեց: «Ադրբեջանը չի հավակնում ոչ մի պետության տարածքին և չի սպառնում որևէ պետության անվտանգությանը: Սակայն Ադրբեջանը իրեն իրավունք է վերապահում օգտագործել միջազգային իրավունքով նախատեսված բոլոր մեխանիզմները իր տարածքային ամբողջականությունը վերականգնելու համար»,-ասված էր նրան տարածած հայտարարության մեջ: Իր հերթին Ադրբեջանի ՊՆ մամուլի ծառայությունը՝ մեկնաբանելով Նիկոլայ Բորդյուժայի այն միտքը, թե «ղարաբաղյան հակամարտության տարածաշրջանում տիրող իրավիճակը հղի է սրմամբ՝ պայմանավորված վերջին շրջանում Ադրբեջանի կողմից ավելացած ռազմական հռետորաբանությամբ», հարց էր տալիս. «Բորդյուժան պատկերացում ու՞նի արդյոք, թե ով է հանդիսանում օկուպանտ կողմը։ Չենք ուզում հավատալ, որ նա այդքան միամիտ է։ Նա շատ լավ տեղեկացված է։ Սակայն նրա ելույթի ենթատեքստից Ադրբեջանն ըմբռնում է, թե նա ինչ է ուզում ասել»:
Անկասկած, Բորդյուժան միամիտ չէ: Եվ լավ է, որ Բաքվում հասկացել էին, թե նա ի՞նչ էր ասում: Մնում է հուսալ, որ յուրաքանչյուր արտասանված խոսքի թիկունքում կա նաև գործը ու դրա պտուղները կտեսնենք նաև մենք: Ամեն դեպքում, ՀԱՊԿ ղեկավարությունը հավաստիացնում է, որ 2011 թվականը դառնալու է ՀԱՊԿ համախմբման ու արդեն ընդունված որոշումների գործնական իրականացման տարի, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվելու ճգնաժամային արձագանքման, արագ արձագանքման համատեղ ուժերի և խաղաղարար ուժերի կիրառման մեխանիզմների մշակմանը: Իսկ իբրև լրացում նշենք, որ այս տարվա հոկտեմբերին Հայաստանում նախատեսված են ՀԱՊԿ արագ արձագանքման ուժերի զորավարժությունները:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: