Tag Archives: հանձնաժողով

Հրեաների հայկական հարցը. եթե, ապա…

28 Դկտ

Երեկ Իսրայելի խորհրդարանի՝ Կնեսետի Կրթության հարցերի հանձնաժողովը քննարկեց Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման հարցը, իսկ այնուհետև որոշեց, որ բանաձևերի ընդունումը հետաձգվում է անորոշ ժամանակով։ Այս առաջարկը խորհրդարանին ներկայացվել էր դեռևս ութ ամիս առաջ, սակայն քննարկումը տարբեր պատճառաբանություններով անընդմեջ հետաձգվում էր:
Նիստին մասնակցում էր Կնեսետի նախագահ Ռուվեն Ռիվլինը, ինչն աննախադեպ երևույթ է Իսրայելի խորհրդարանական պրակտիկայում: Իր ելույթում նա նշեց, որ Իսրայելը պատմական և բարոյական պարտավորություն ունի ընդունելու Հայոց Ցեղասպանությունն՝ անկախ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ ունեցած հարաբերություններից: Ընդհանուր առմամբ քննարկման ընթացքում ներկաների ճնշող մեծամասնությունը կողմ արտահայտվեց ցեղասպանության ճանաչմանը, բացառությամբ Արտաքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչներից: ԱԳՆ-ի հիմնավորումը հստակ էր՝ Իսրայելի հարաբերությունները Թուրքիայի հետ ճգնաժամի մեջ են և պետք չէ, որ չափը անցնեն: «Հաշվի առնելով Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունները` կարծում ենք, որ նման բանաձև պետք չէ ընդունել»,- ասացին նրանք: Նշենք, որ Ազգային անվտանգության խորհրդատու Յաակով Ամիդրորը դեռևս մինչև նիստն էր առաջարկել Կնեսետի խոսնակ Ռիվլինին հետաձգել քննարկումը, բայց Ռիվլինը մերժել էր` նշելով. «Որպես Հոլոքոստ ապրած ազգ` մենք չենք կարող արհամարհել այս հարցը, և արդյունքում լսումները տեղի կունենան նախատեսվածի պես»:
Գաղտնիք չէ, որ առաջներում հրեական կազմակերպությունները միջազգային հարթակներում և այլ հարաբերություններում երբեք էլ աչքի չեն ընկել հայկական խնդիրների շուրջ ընդգծված հետևողականությամբ: Նրանք կամ եղել են իներտ, կամ դրսևորել են բացասական վերաբերմունք: Ու եթե վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում իրավիճակը կտրուկ փոխվել է, ապա դա ոչ թե արդյունքն է այն բանի, որ Իսրայելը հանկարծ հատուկ ջերմ վերաբերմունք է որդեգրել Հայաստանի նկատմամբ, այլ միակ պատճառը իսրայելա- թուրքական խորացող գժտությունն է: Եվ նաև սա է պատճառը, որ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ խորհրդարանում չկա միասնական դիրքորոշում: Նույնիսկ Կնեսետում կոալիցիոն գլխավոր դաշնակիցներ «Լիկուդ» և «Մեր տուն Իսրայելը» կուսակցությունները հայերի ցեղասպանության ճանաչման անհրաժեշտության շուրջ տարաձայնություններ ունեն. իշխող կուսակցության անդամների զգալի մասը կողմ են ճանաչմանը, իսկ «Մեր տուն Իսրայելը» կուսակցության անդամները դեմ են: Նրանք կարծում են, որ Կնեսետի կողմից այդ հարցի անգամ քննարկումն արդեն վնասում է Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ ռազմավարական գործընկերությանը: Այդ իսկ պատճառով էլ վերլուծաբանները այսօր շատ ավելի հավանական են համարում, որ ճանաչում, այդուհանդերձ, չի լինի: Կնեսետում քվեարկելու դեպքում իշխող կուսակցության մեծամասնությունը ճանաչմանը դեմ կլինի, քանի որ նրանց այդպես կասի վարչապետը:
Հատկանշական է այն փաստը, որ երեկվա քննարկման ժամանակ շատերը վկայակոչում էին Ֆրանսիայի կողմից ընդունված օրինագիծը՝ նշելով, որ՝ տեսեք, ֆրանսիացիները չվախեցան հակամարտության մեջ մտնել Թուրքիայի հետ: Սակայն այդ կարծիքներին դեմ հանդես եկավ հանձնաժողովի նախագահ Ալեքս Միլլերը՝ բացատրելով, թե կարևոր է հասկանալ, որ ամեն երկիր ունի իր կանոններն ու առաջնահերթությունները, ու այս պարագայում Ֆրանսիան կարող է իրեն թույլ տալ այն, ինչն իրեն չի կարող թույլ տալ Իսրայելը: «Բացի այդ, նրանք Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու ավելի շատ պատճառներ ունեն»,-ասաց Միլլերը՝ պարզաբանելով, որ նկատի ունի 600 հազարանոց ֆրանսահայ համայնքի առկայությունը, ինչը լուրջ ձայներ կապահովի Սարկոզիի համար:
Եթե խոսքը միայն լիներ այն մասին, թե հարկ չկա պատճենել Ֆրանսիացի պատգամավորների գործողությունները, դա թերևս հասկանալի լիներ: Սակայն հրեաները հարցի էությունը շեղում են ոչ այնքան ցանկալի ուղղությումբ՝ նշելով, թե կարիք չկա ակադեմիական ու պատմական խնդիրը վերածել քաղաքականի, այսինքն՝ կարելի է սովորել ու դասեր քաղել պատմությունից, որպեսզի ողբերգությունները չկրկնվեն, բայց դրա հետ մեկտեղ իմաստ չունի փչացնել հարաբերությունները դաշնակիցների հետ: Այս մասին հատկապես բացահայտ արտահայտվեց «Ադրբեջան-Իսրայել» միջազգային ասոցիացիայի վարչության անդամ Յանա Սալմանը. «Հայերը գրեթե հարյուր տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձություններն օգտագործում են քաղաքական նպատակներով: Իսրայելը չպետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը»,- հայտարարեց նա:
Դառնալով Իսրայելի քաղաքական շրջանակներում տիրող տրամադրություններին, հարկ է նկատել, որ այնտեղ ևս համակիրների թիվը մեծ չէ, իսկ ազդեցիկ դեմքերի անմիջական միջամտությունները անում են իրենց սև գործը: Այդ հակամետ դեմքերի շարքում այս օրերին հատկապես հաճախակի է հիշատակվում վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի անունը: Նրա դերակատարության և կառավարության ներսում տիրող մթնոլորտի մասին բավականին զավեշտական պատկեր է ներկայացրել IzRus.co.il կայքէջը՝ մասնավորապես գրելով. «Պատճառը պարզ է, եթե հիմա պետք լիներ քվեարկել այդ հարցով, ապա Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի մոտ կգային խորհրդականներ, ովքեր նրան կբացատրեին, որ մենք Ֆրանսիա չենք, եւ մեզ համար թուրքական թշնամանքը շատ ավելի կարևոր է, քան Ֆրանսիայի պարագայում: Նրա մոտ կգար Իսրայելի ԱԳՆ ղեկավար Ավիգդոր Լիբերմանը, ով լավ հարաբերություններ ունի ինչպես իր ադրբեջանցի գործընկեր Մամեդյարովի, այնպես էլ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ: Նա կբացատրի վարչապետին, որ թեկուզ Ադրբեջանը կապ չունի 1915-ի իրադարձությունների հետ, սակայն այնքան էլ սերտ հարաբերությունները չունի Հայաստանի հետ: Եվ Բաքվում կարող են օժանդակություն ցույց տալ եղբայրական Թուրքիային, թեկուզ և այնքան էլ չեն սիրում Էրդողանի կառավարությանը: Ու հետո բոլորը միասին կհարցնեին մեր վարչապետին. իսկ դա Ձեզ պե՞տք է»:
Այս հնչեցված հարցի պատասխանը, կարծում ենք, ակնհայտ է: Ներկա պահին չափազանց փոքր է հավանականությունն այն բանի, որ Կնեսետն ինչ-որ պահի կանաչ լույս կվառի այդ բանաձևի առաջ: Իսկ եթե հանկարծ հրաշք կատարվի և դա իրողություն դառնա, այդ դեպքում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացում մենք կունենանք հերթական և շատ նշանակալից հաջողությունը: Սա անվիճելի փաստ է, քանի որ հանրահայտ է, թե հրեական համաշխարհային կազմակերպություններն ինչպիսի մեծ ազդեցություն և դերակատարում ունեն միջազգային քաղաքական գործընթացներում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ինչպես են սայթաքում ֆրանսիացիները

21 Նյմ

Հայաստանը տարակուսելու հերթական առիթն ունեցավ: Իսկ այդ առիթն այս անգամ մեզ տվեց Ֆրանսիայի արտգործնախարար Ալեն Ժյուպեն, ով աշխատանքային այցով մեկնել էր Անկարա և այնտեղ խոսել Հայոց Ցեղասպանության մասին: Վերջինս «մարտահրավեր» էր անվանել 1915 թվականի իրադարձությունների թեման և ապա իր երկրի անունից պատրաստակամություն հայտնել՝ Փարիզում անցկացնելու դրա շուրջ հայ-թուրքական քննարկումներ։ Համաձայն թուրքական ԶԼՄ-ների, Թուրքիայի արտգործնախարար Ահմեթ Դավութօղլուի հետ համատեղ ասուլիսի ժամանակ Ժյուպեն նշել էր, թե բոլոր մեծ երկրները աշխատանք են տանում իրենց պատմությունն ուսումնասիրելու ուղղությամբ և նման աշխատանք կարող է կատարվել նաև պատմական հանձնաժողովում, քանի որ հիշյալ ժամանակաշրջանը «դժվարին է թե Թուրքիայի և թե Հայաստանի համար»: Հասկանալի է, որ այսպիսի առաջարկը գրկաբաց պիտի ընդունվեր թուրքերի կողմից, ինչն էլ անմիջապես արել էր Դավութօղլուն՝ հայտարարելով, որ Թուրքիան պատրաստ է համատեղ հանձնաժողովի ստեղծմանը՝ տվյալ խնդրի պատմական ուսումնասիրման համար: «Մենք պատրաստ ենք քննարկել պատմությունը։ Սակայն ցանկանում եմ նշել, որ մենք դեմ ենք այնպիսի օրենքների առկայությանը, ինչպիսին, օրինակ, Ֆրանսիայի Սենատում առկա օրինագիծն է, որոնք անհնար են դարձնելու այդ քննարկումների ժամանակ մեզ պաշտպանելու հնարավորությունը»,- հավելել էր թուրք նախարարը:
Ունենալ այնպիսի խաղաքարտ, ինչպիսին կամա թե ակամա մատուցել էր ֆրանսիացի հյուրը, իսկական պարգև էր Անկարայի համար, որպեսզի հերթական անգամ աշխարհին ցուցադրեր իր բարի կամքի դրսևորումները, հավաստիացումներ շռայլեր, թե իբր այդ քննարկումները կարող են դրական ազդեցություն ունենալ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման վրա, և նաև հիշեցնել, որ դեռևս մի քանի տարի առաջ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը նամակ էր հղել Հայաստանի ղեկավարությանը` կոչ անելով Հայոց ցեղասպանության հարցի ուսումնասիրման համար համատեղ հանձնաժողով ստեղծել: Անշուշտ, ոչ մի խոսք այն մասին, թե Երևանն ինչ հիմնավորմամբ մերժեց այդ առաջարկը, քանի որ ներկա պահին դա էական չէ, եթե կա ռևանշ վերցնելու հնարավորություն և այն էլ` հայերի բարեկամ ֆրանսիացիների օգնությամբ: Ահա թե ինչն էր տարակուսանքի մատնել Հայաստանին, որտեղ բոլորովին վերջերս նույն Ֆրանսիայի նախագահը միանգամայն այլ կոչեր ու պահանջներ էր հնչեցնում և պատրաստվում էր այլ մեթոդներով պայքարել թուրքական ժխտողականության դեմ:
Սակայն եկեք չշտապենք հետևությունների հարցում և փորձենք հասկանալ՝ իսկապե՞ս Փարիզը հրաժարվում է իր խոստումներից, թե՞ Ալեն Ժյուպեն անզգուշաբար սայթաքել է թուրքական դիվանագիտության լպրծուն զարտուղիների վրա: Բանն այն է, որ նույն օրերին որոշ լրատվական գործակալություններ միանգամայն այլ տեղեկատվություն հաղորդեցին հիշյալ ասուլիսի մասին: Համաձայն այդ աղբյուրների, երբ Թուրքիայի արտգործնախարարը հերթական անգամ ակնարկել է Ցեղասպանության հարցը պատմաբանների հանձնաժողովում քննարկելու մտադրության մասին, Ժյուպեն հակադարձել է նրան՝ նշելով, որ «1915 թ. իրադարձությունները շատ զգայուն հարց են, այդ իսկ պատճառով չէի գնա հարցը համատեղ հանձնաժողովում քննարկելու այդ անհաջող մտքին»:
Եթե նույնիսկ մի կողմ թողնենք ֆրանսիացի նախարարի այս խոսքերի նպատակահարմարությունը մեզ համար և առաջնորդվենք սոսկ փաստերով ու տրամաբանությամբ, ապա Ֆրանսիան իրոք պիտի հրաժարվի հանձնաժողով ստեղծելու գաղափարից հենց թեկուզ այն պատճառով, որ այդ երկիրը ոչ միայն վաղուց ճանաչել է Հայոց Ցեղասպանության փաստը, այլև, նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի խոստման համաձայն, պատրաստվում է մինչ այս տարեվերջ խորհրդարանում ընդունել Ցեղասպանության մերժումը քրեականացնող օրինագիծը: Այլ կերպ ասած՝ Ֆրանսիայի ԱԳ նախարարի Թուրքիայում արած հայտարարությունը հակասում է Հայոց Ցեղասպանության հարցում այդ երկրի պաշտոնական քաղաքականությանը: Այս ամենից հետո Փարիզի ինչի՞ն է պետք մեկ անգամ ևս համոզվել այն ճշմարտության մեջ, որում համոզված է օրենքի ամբողջ ուժով:
Թուրքերին, իհարկե, սա ներկա պահին քիչ է հետաքրքրում, քանի որ նրանք վարպետորեն խաղում են իրենց խաղը և ջանում են հնարավորինս մեծ հնչեղություն հաղորդել դրան: Դեռ չէր լռել Դավութօղլուի բառերի արձագանքը, երբ «Սուլթան Աբդուլմեջիդի մահվան 150-ամյա տարելիցը և ժամանակաշրջանը» միջազգային սիմպոզիումի ժամանակ Թուրքիայի Ազգային Մեծ ժողովի նախագահ Ջեմիլ Չիչեքը հայտարարեց, թե իր երկիրը պատրաստ է առերեսվել սեփական անցյալի ու պատմության հետ: «Մենք առնչվում ենք միջազգային մակարդակի մեղադրանքների, հատկապես 1915 թվականի հետ կապված: 1915թ. իրադարձությունների առնչությամբ մենք պատրաստ ենք առերեսվել մեր պատմության հետ։ Մենք բացել ենք մեր արխիվներն ու պատրաստ ենք քննարկել պատմաբանների աշխատությունները։ Վստահ եմ՝ սխալ տեղեկությունների հիման վրա դատողություններ անելու փոխարեն ավելի ճիշտ կլինի քննարկել մեր գիտնականների կողմից ներկայացվող իրողությունները»,- ասել էր Չիչեքը: Իսկ տեղական մամուլն այս օրերին այդ մտքերը շեփորում է հնարավոր բոլոր միջոցներով ու ելևեջներով:
Փոխարենը լռում է Փարիզը: Այո, ֆրանսիական ոչ մի պաշտոնական աղբյուր դեռ չի հաստատել կամ չի հերքել իր ԱԳ նախարարի արած հայտարարությունը: Իսկ այդ լռությունն իր հերթին առիթ է տալիս հակասական ենթադրությունների: Եվ ահա այս անորոշության պայմաններում Հայաստանի իշխանություններին ոչինչ չի մնում անելու, քան հայտարարել, որ եթե նույնիսկ նման բան է ասվել, ապա իրենք կրկին հաստատում են հայկական կողմի դեռ 2005թ. արտահայտած դիրքորոշումը, համաձայն որի Հայաստանը 1915թ. դեպքերը քննելու համար հրաժարվում է պատմաբաններից կազմված հանձնաժողով ստեղծել` փոխարենն առաջարկելով ստեղծել միջկառավարական հանձնաժողով: Հարկ է հիշել, որ այս նույն միտումն առկա էր նաև Ցյուրիխյան արձանագրություններում, որտեղ պատմաբանների հանձնաժողով ստեղծելու կետ չկար, սակայն կար միջկառավարական հանձնաժողով ստեղծելը նախատեսող կետ: Հետևաբար կամ Թուրքիան ստիպված պիտի լինի կատարել Ցյուրիխյան արձանագրություններով նախատեսված պարտականությունները, կամ հարկադրված է մեկ անգամ ևս իմանալ այն մասին, որ Հայաստանը մտադիր չէ քննարկել Հայոց ցեղասպանությունը, քանի որ այն անվիճելի փաստ է: Իսկ պատմաբաններն անելիք չունեն այնտեղ, որտեղ գործում է քաղաքական հարցերի տրամաբանությունը:
Առայժմ դժվար է կռահել, թե ինչ ավարտ կունենա այս միջադեպը: Ամեն դեպքում շատերն են այն կարծիքին, որ Հայաստանի ԱԳ նախարարը եթե ոչ բացատրություն, ապա գոնե որոշ հստակեցում պիտի պահանջի ֆրանսիացի իր գործընկերոջից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: