Tag Archives: հայտարարություն

Գեղեցիկ հայտարարություն անորոշ ապագայի համար

8 Դկտ

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների պատվիրակությունների ղեկավարների և Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարների համատեղ հայտարարությունը, որն ընդունվեց Վիլնյուսում, կարող է բավականություն պատճառել միայն դրա հեղինակներին: Ամեն դեպքում, այսպիսին է ընդհանուր տրամադրվածությունը, իսկ անտարբերության գլխավոր պատճառն այն է, որ հայտարարության մեջ որևէ նոր բան չէր ասում: Բացառություն կարող է կազմել միայն այն հատվածը, ուր նշվում էր, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարները տեղեկացրել են իրենց երկրների նախագահների պատրաստակամության մասին՝ անցկացնել հերթական համատեղ հանդիպումը մոտ ապագայում` համանախագահ երկրների հովանու ներքո, «հիմնվելով վերջին շրջանի փորձի վրա, շարունակելու ուղիղ երկխոսությունը` իրենց ժողովուրդներին խաղաղություն, կայունություն և բարգավաճում բերելու ուղղությամբ»: Եղածին կարելի է հավելել նաև այն, որ ԵԱՀԿ Գործող նախագահ, Լիտվայի արտգործնախարար Աժուբալիսը հայտարարեց, թե հուսադրված է այդ հայտարարությամբ և հույս ունի, որ այն կնպաստի ղարաբաղյան հակամարտության գործընթացում առաջընթացին: Նա կողմերին կոչ արեց անհապաղ լրացուցիչ քայլեր ձեռնարկել հրադադարի պահպանման համար, համաձայնեցնել շփման գոծում միջադեպերի հետաքննության անցկացման մեխանիզմները և հեռացնել դիպուկահարներին:
Եթե անկեղծ լինենք, ապա սրանք նման են այն մարդու խոսքերին, ով պատրաստվում է հանձնել էստաֆետը մեկ ուրիշին և հրաժեշտից առաջ ասում է. «Ճիշտ է, ինձ ոչինչ չհաջողվեց անել, բայց որևէ վատ բան էլ չի կատարվել»: Այս առումով հասկանալի է դառնում, թե ինչու էր շեշտված ոգևորություն հանդես բերում Իռլանդիայի փոխվարչապետ, ԱԳ նախարար Իմոն Գիլմորը՝ ԵԱՀԿ ԱԳ նախարարների խորհրդի նիստում տեղեկացնելով, որ Իռլանդիան մտադիր է սեփական փորձը կիրառել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանն աջակցելու հարցում: Հիշեցնենք, որ 2012թ. Իռլանդիան է լինելու ԵԱՀԿ-ն նախագահող երկիրը, և այսօրվանից նրանք արդեն մտադիր են իրենց նախագահության ընթացքում ավանդ ներդնել կարգավորման գործում` հիմնվելով Հյուսիսային Իռլանդիայի հակամարտության կարգավորման սեփական փորձի վրա: Այս հեռանկարային խոստումը հազիվ թե որևէ լավ բան ենթադրի թեկուզ այն պարզ պատճառով, որ իռլանդական և ղարաբաղյան հարցերը ընդհանուր քիչ բան ունեն, իսկ նույն մեխանիզմի կիրառումը իրարից արմատապես տարբեր իրավիճակներում որևէ դրական արդյունքի չի կարող հանգեցնել:
Այսպիսով, եթե փորձելու լինենք գնահատել վիլնյուսյան ձեռբերումները, ապա կարող ենք առայժմ արձանագրել միայն այն, որ հնգյակի՝ հայտարարությամբ հանդես գալու հիմնական նպատակը քաղաքական անդրադարձն էր ղարաբաղյան հակամարտությանն այն պայմաններում, երբ իրական գործընթաց չկա: Բացի այդ, հիշյալ փաստաթուղթը չի պարունակում կողմերի որևէ պարտավորություն: Եզակի «սրբագրում» կարելի է համարել ստստուս-քվոյի պահպանման անընդունելի լինելու մասին դրույթը, սակայն դա էլ նորություն չէ, եթե հիշենք, որ նույն միտքը միջնորդները կրկնում են իրենց բոլոր հրապարակային ելույթների ժամանակ: Եվ ստացվում է, որ իրականության մեջ կողմերը խնդիր ունեն սոսկ ֆիքսել ներկա վիճակը և թույլ չտալ որևէ լարվածություն:
Վերադառնալով ԵԱՀԿ ոչ հրապարակային, այլ իրական մտադրություններին, հարկ է ուշադրություն դարձնել Եվրամիության խորհրդի գլխավոր քարտուղարության քաղաքական բաժնի ղեկավար Հելգա Շմիդտի այն մտքերի վրա, ըստ որի ԼՂ կարգավորման գործում առաջընթացի բացակայության պատճառով իրավիճակի հետագա լարումը կարող է դրամատիկ հետևանքներ ունենալ ողջ տարածաշրջանի համար, ուստի Եվրամիությունն ակտիվացնում է իր ներկայությունը այդ գոտում: Վերջին շրջանում ԵՄ-ի զանազան պաշտոնյաներ սկսել են հաճախ ակնարկել մեր տարածաշրջանում իրենց ներկայության ու ակտիվության մասին, սակայն առայժմ այնքան էլ պարզ չէ, թե ինչպես դա պիտի արտահայտվի: Հիմա նրանք խոսում են ԼՂ շփման գծում միջադեպերի ուսումնասիրման մեխանիզմների գործադրման մասին: Իսկ դա ոչ միայն չափազանց բարդ գործ է, այլև կարող է կյանքի կոչվել մի քանի եղանակներով: Բանն այն է, որ վերահսկիչ այդ կառույցը կարելի է ստեղծել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում, ՄԱԿ-ի դրոշի ներքո կամ խաղաղարար ուժերի միջոցով: Առաջին դեպքում դա կավելացնի Մինսկի խմբի կշիռը, քանի որ վերջին շրջանում հաճախ են լսվում քննադատական գնահատականներ նրա հասցեին: Ինչ վերաբերում է խաղաղարարների տեղակայման հնարավորությանը, դա գործնականում անհնար է: Ոչ Երևանում, ոչ Բաքվում դրան չեն համաձայնվի:
Առաջին հայացքից կարող էր անակնկալ դիտվել նաև ադրբեջանական կողմի բառապաշարում նոր եզրույթների օգտագործումը: Օրինակ, Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովը Վիլնյուսում հայտարարեց, թե Ադրբեջանը պատրաստ է միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան անհրաժեշտ զիջումների գնալ ինքնորոշման շրջանակներում: Զիջումների մասին Բաքվի ակնարկը կարող էր նույնիսկ սենսացիա համարվել, եթե դրանից անմիջապես հետո Մամեդյարովը չհավելեր, թե ստատուս-քվոյի պահպանումը սպառնալիք է տարածաշրջանի անվտանգության համար, իսկ այնուհետև Հայաստանին չմեղադրեր մադրիդյան նորացված սկզբունքները չընդունելու մեջ: Այս պարագայում ակնհայտ է դառնում, որ զիջում ասվածը բոլորովին էլ այն զիջումը չի, ինչը կարելի է ընկալել իր բառացի իմաստով: Շատ ավելի ակնհայտ է այն փաստը, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև իրական մերձեցում չկա, ինչը թույլ կտար գոնե հույս փայփայել կարգավորման գործընթացում առաջընթացի հեռանկարների մասին: Այս առումով միանգամայն իրավացի է քաղաքագետ Ալեքսանդր Կարավաևը, ով հնգյակի հայտարարության մասին ասում է. «Դրանք հերթապահ խոսքեր են` ուղղված Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների նոր հանդիպման համար մեդիա-տարածություն նախապատրաստելուն: Եղած փորձն ապացուցում է, որ նման արտահայտությունները տարիներ շարունակ արվել են հենց այդ նպատակով: Այս խոսքերը կողմերի իրական մերձեցում չեն արտացոլում»:
Վերջին իրադարձությունները հիմք տվեցին մի շարք դիտորդների հանգելու այն եզրակացությանը, որ առ այսօր Երևանի ու Բաքվի վրա բացահայտ, լուրջ ճնշում չի ցուցաբերվել, քանի որ միջնորդները չեն ցանկանում դրանով ավելորդ անգամ բորբոքել հասարակական կարծիքը: Նրանց գլխավոր նպատակն է պահպանել ստատուս-քվոն: Եվ ըստ այդմ, ամենայն հավանականությամբ մոտակա երկու տարիներին միջնորդների գործունեությունը կուղղվի ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման գործընթացում կայունության պահպանմանը: Նույն կերպ ոչ ոք լրջորեն չի վերաբերում առաջիկա երկու տարիներին Լեռնային Ղարաբաղի հարցի ռազմական ճանապարհով լուծման հավանականությանը, քանի որ դա կարող է աղետ դառնալ բոլորի համար։ Ինչ վերաբերում է Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների առաջիկա հանդիպմանը, ապա դա էլ կլինի հերթականը և որևէ որոշիչ դեր չի խաղա հակամարտության կարգավորման գործընթացում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

G8-ը, Ղարաբաղը և հույսը

27 Մյս

Ֆրանսիայի առողջարանային Դովիլ քաղաքում գումարված աշխարհի ութ խոշորագույն երկրների ղեկավարների` «Մեծ ութնյակի» կամ, ինչպես ընդունված է ասել, G8-ի երկօրյա գագաթաժողովը քիչ բանով էր տարբերվում նախորդ հանդիպումներից, որոնք առավել հաճախ աչքի են ընկնել մեծ հավակնություններով, այլ ոչ թե գործնականում դրանք կիրառելու հետևողականությամբ: Նույն պատկերն էր նաև այս անգամ: Քննարկաման գլխավոր թեմաներն էին Մերձավոր Արեելքում առկա իրավիճակը, Հյուսիսային Աֆրիկայի հեղափոխությունները, ահաբեկչության դեմ պայքարը, միջուկային անվտանգությունը և նույնիսկ ինտերնետի ապագային առնչվող հարցեր։ Սակայն, այս ամենով հանդերձ, երեկ մինչև ուշ երեկո Հայաստանում և հարևան երկրներում բոլորը Դովիլից սպասում էին այլ լուրերի: Գագաթաժողովի նախօրեին ՌԴ նախագահի օգնական Սերգեյ Պրիխոդկոն տեղեկացրել էր, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների ղեկավարները` ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը, ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման և Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլայ Սարկոզին հանդես են գալու ԼՂ հակամարտության մասին համատեղ հայտարարությամբ:
Երեքի համատեղ հայտարարությունները լսելու առիթներ եղել էին նաև նախկինում: Այն, որը հրապարակվեց երեկ, Ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ վերջիններիս ընդունած երրորդ հայտարարությունն էր։ Նախորդները ընդունվել էին 2009 թվականի հուլիսի 10-ին` Ակվիլիայում և 2010 թվականի հունիսի 26-ին` Մուսկոկայում: Հիշեցնենք, որ կանադական Մուսկոկա քաղաքում հրապարակված տեքստում հակամարտության կողմերին կոչ էր արվել Խաղաղության համաձայնագրի մշակմանն անցնելու համար արագացնել կարգավորման Հիմնարար սկբունքների համաձայնեցման գործընթացը: Բայց, ինչպես տեսնում ենք, անցած մեկ տարին որևէ նոր բան իր հետ չբերեց և չստեղծեց իրական հիմքեր տեղաշարժերի համար: Այնպես որ, երեկվա հայտարարության սպասելիքները որքան էլ մեծ լինեին, այնուհանդերձ կար արդարացված թերահավատությունը: Եվ այս իմաստով չափազանց հատկանշական էր այն, որ երեկ հրապարակված շարադրանքը իր շատ հատվածներում համարյա բառացի կրկնում էր այն, ինչն արդեն եղել էր:
Դովիլյան հայտարարությունը Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահներին կոչ էր անում քաղաքական կամք ցուցաբերել և հունիսին կայանալիք իրենց գագաթնաժողովի ընթացքում ավարտին հասցնել կարգավորման հիմնարար սկզբունքների շուրջ աշխատանքը։ «Ուժի կիրառումը հանգեցրել է առճակատման և անկայունության այսօրվա իրավիճակին, որի կրկնությունը կբերի միայն նոր տառապանքներ ու ավերածություններ և կդատապարտվի միջազգային հանրության կողմից: Մենք կոչ ենք անում կողմերի առաջնորդներին իրենց երկրների բնակչությանը նախապատրաստել խաղաղության, այլ ոչ թե պատերազմի: Հետագա ձգձգումը միայն հարցականի տակ կդնի կողմերի հանձնառությունը՝ հասնելու համաձայնության»,- ասված էր Օբամայի, Մեդվեդևի ու Սարկոզիի համատեղ հորդորում։ Գերտերությունների առաջնորդները նաև պարտավորություն էին ստանձնում. «Երբ համաձայնությունը ձեռք բերվի, մենք պատրաստ ենք վկա լինելու դրանց պաշտոնական ընդունմանը, աջակցել խաղաղ համաձայնագրի մշակմանը և հետագայում մեր միջազգային գործընկերների հետ միասին սատարել դրա կատարմանը»:
Անմիջապես ասենք, որ արդեն ծանոթ ու հայտնի ձևակերպումների հետ մեկտեղ այս նոր հայտարարությունն առանձնանում է մի շարք էական տարբերություններով, որոնք առաջին հերթին պիտի հայտնվեն ուշադրության կենտրոնում: Դրանց շարքում հատկապես կարելի է կարևորել այն փաստը, որ երեք նախագահները իբրև հակամարտության կարգավորման հիմք դիտարկում են հիմնարար սկզբունքների վերջին տարբերակը, որը քննարկվել էր այս տարվա մարտի 5-ին՝ Սոչիում: Ավելորդ չէ վերհիշել, թե հիշյալ փաստաթուղթն ինչպես սրերով ընդունվեց Ադրբեջանի կողմից և ինչպիսի ցավալի իրադարձություններ դրան հաջորդեցին սահմանային գոտում: Այժմ, երբ համանախագահող երկրները վերադառնում են այդ նույն պայմաններին, սա կարող է խիստ նախազգուշացում համարվել Բաքվի համար, և այս պարագայում ադրբեջանցիներն իսկապես մտահոգվելու պատճառներ կունենան:
Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա մեր արձագանքը ոչ մի վայրկյան իրեն սպասեցնել չտվեց: Հայտարարության հրապարակումից անմիջապես հետո լրատվամիջոցները տարածեցին ՀՀ ԱԳ նախարար Է. Նալբանդյանի խոսքը: «Այսօր Դովիլում, Մեծ Ութնյակի գագաթաժողովի շրջանակներում, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների ղեկավարների ընդունած հայտարարությունը կարևոր ուղերձներ է պարունակում և կարող է խթան հանդիսանալ հիմնախնդրի հանգուցալուծման համար», — ասված էր արտգործնախարարության պաշտոնական տեսակետում: Միևնույն ժամանակ Երևանը վերահաստատում էր իր հավատարմությունը Սոչիի պայմանավորվածությունների նկատմամբ և հավելում, որ եթե Ադրբեջանը տա իր միանշանակ համաձայնությունը, ապա հնարավոր կլինի առաջընթաց արձանագրել կարգավորման գործընթացում: Հայաստանում այն կարծիքին են, որ իրենց համար չափազանց ակնհայտ է, թե ում էր հասցեագրված հայտարարության մեջ այս կապակցությամբ հնչեցված ուղերձը:
Արտգործնախարարի խոսքին հաջորդեց երկրի իշխող կուսակցության` Հանրապետականի դիրքորոշումը: Այստեղ նույնպես ասվում էր, որ Դովիլի պայմանները համահունչ են հայկական կողմի արտահայտած դիրքորոշումների հետ և բացահայտ նախազգուշացումներ են պարունակում` ուղղված Ադրբեջանի ղեկավարությանը:
Այս բոլորից հետո դժվար չէ կռահել, որ առաջիկա երկու-երեք շաբաթները կարող են լինել չափազանց թեժ ինչպես քաղաքական հարթության վրա, այնպես էլ շփման գոտում: Հունիսին Ռուսաստանի Կազան քաղաքում կայանալիք Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հերթական հանդիպումից առաջ կողմերից յուրաքանչյուրը կձգտի ամեն գնով ամրապնդել իր դիրքերը, իսկ նրանց պահվածքը վկայությունը կդառնա այն բանի, թե ինչ ուղեբեռով է յուրաքանչյուրը պատրաստվում մեկնել բանակցությունների: Օբամայի, Մեդվեդևի և Սարկոզիի երեկվա հայտարարությունն ընդամենը սրեց զգայարանները` սառը դատողության ու շրջահայաց լինելու համար կարճ ժամանակ հատկացնելով Հայաստանին ու Ադրբեջանին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: