Tag Archives: կրկես

ԿՐԿԵՍԻ ԹՄԲԿԱՀԱՐԸ

6 Հկտ

Լավ երեխա լինեի` կրկես գնալիս բոլոր երեխաների նման ապշած աչքերով կնայեի խելացի կենդանիներին, աղմկոտ ծաղրածուներին, հնարամիտ ակրոբատներին: Բայց ես նայում էի վերին օթյակին, այնտեղ, որտեղ նվագախումբն էր: Ավելի ճիշտ, ես ամբողջ ընթացքում նայում էի այդ նվագախմբի թմբկահարին: Երբ լարախաղացը պատրաստվում էր վտանգավոր ցատկ կատարել, թմբկահարն իր փայտիկներով սկսում էր արագ հարվածել և մեր սպասման տագնապը կրկնապատկվում էր: Երբ ծաղրածուն պիտի գլուխկոնծի տար, թմբկահարն ուժգին հարվածում էր ծնծղաներին և ծաղրածուի անհաջող անկումը դառնում էր ավելի զավեշտալի: Երբ հսկա փիղը կանգնում էր երկու ոտքերի վրա ու կնճիթը պարզում էր վեր, թմբկահարը հաղթական քայլերգ էր հնչեցնում և մեր զարմանքը լցվում էր հիացմունքով:
Ես սիրում էի թմբկահարին, քանի որ նա կրկեսի աշխարհը ներկում էր ամենակարևոր գույնով:

Հովիկ Չարխչյան29102011024

ԱՐՋԸ ՂԵԿԻ ՄՈՏ

9 Հկտ

Հայտնի է մի դեպք, երբ կրկեսային արջին պաշտոնապես վարորդական իրավունք են շնորհել: Խոսքը Վալենտին Ֆիլատովի կրկեսի վարժեցրած կենդանու մասին է: Երբ նրանք հյուրախաղերով գտնվում էին Շտուտգարտում, գերմանացիները` տպավորված Դևոչկա անունով արջի մոտոցիկլետ վարելու վարպետությամբ, նրան հանձնեցին վարորդական իրավունք: 10 տարի անց կրկեսային խումբը նորից այդ քաղաք այցելեց: Եվ այդ ժամանակ տեղի ադմինիստրատորը որոշեց գովազդային ակցիա կազմակերպել` ցուցադրել արջի հմտությունը քաղաքի փողոցներում: Արջը հեշտությամբ անցավ մի քանի թաղամաս, նույնիսկ արգելակեց կարմիր լույսի տակ, միայն թե վերջում այնուամենայնիվ հարվածեց հենց ադմինիստրատորի «Մերսեդեսին»: Բայց հետո ոստիկանները պարզեցին, որ վթարի մեղավորը ոչ թե արջն էր, այլ մի «Ֆոլքսվագենի» վարորդ:

1441_640

ՀԻԱՑՄՈՒՆՔԻ ՕՂԱԿԸ

15 Սպտ

Կրկեսում ինձ ամենաշատը հիացնում էր երկու փակ օղակներն իրար միացնող ձեռնածուն: Մարդիկ պատերի միջով են անցնում, աչքիդ առաջ գնացքներ են անհետացնում, նայում, զարմանում ես, բայց ես հիացմունքս միշտ պահում էի օղակներով ձեռնածուի համար: Բանիմացներն ասում էին. «Ախր դա դատարկ հնարք է, ով ասես` կարող է անել», միայն թե իրենց ճշմարտությունն իմ հափշտակության ափերին չէր մոտենում, իրենց իմացությունն իմ անգիտության հետ հաշտություն չէր գտնում:
Երկու փակ օղակների կապը, երկու ամփոփ, պարփակ շրջանների միակցումը, մի թեթև հպումով անդրդվելին տրոհելու և մեկուսին ագուցելու շնորհը ես թողնում էի բոլորից առանձին`շարունակելով հավատ ընծայել այն ընտրությանս, որ հրաշագործը նա չէ, ով զարմանք է պատճառում, այլ նա, ով հիացնում է:

Հովիկ ՉարխչյանChinese-font-b-Linking-b-font-font-b-Rings-b-font-4-font-b-Rings-b

ՊԱՏԱՌՈՏՎԱԾ ԶՍՊԱՇԱՊԻԿ

22 Սպտ

Ժամանակների ու բարքերի մասին այնքան շատ ու այնքան դիպուկ են գրել, որ նույնը կրկնելն այս պահին անիմաստ պիտի լինի: Այդ պատճառով էլ ընդամենը կփորձեմ հիշեցնել այն ճշմարտությունը, որ ոչ թե ժամանակն է վերափոխում բարքերը, այլ այդ ժամանակի մեջ ապրող մարդը՝ իր համար թիրախներ ընտրելով: Եվ քանի որ ընտրությունն այնպիսի բան է, ինչը չի կարող միշտ անսխալ ու արդար լինել, թիրախների պարագայում նույնպես մարդը հակված է սխալվել, երբեմն նույնիսկ շատ չարաչար ու անհեթեթ: Նման օրինակներ դուք ավելի շատ կիմանաք, ես ընդամենը երկուսի մասին պատմեմ:
Եղել է ժամանակ (ի դեպ, ոչ այնքան հեռավոր անցյալում), երբ մեզ մոտ արգելվել է տներում տոնածառ զարդարել: Դա համարվել է քաղքենիական դրսևորում, հղփացած բարքերի մնացուկ: Խաղալիքներով եղևնին ներկայացվել է որպես հին կյանքի խորհրդանիշ: Թե ինչով պիտի եղևնին խանգարեր նոր մտայնությունների հաղթարշավին, մեզ համար հիմա դժվար կլինի հասկանալ, բայց փաստը մնում է փաստ, որ եղել են «գիտակից» մարդիկ, ովքեր դա «հասկացել են» և դուրս են եկել կռվի զարդարուն ծառերի դեմ:
Իսկ հետո հերթը հասավ կրկեսին: Վերստին գտնվեցին մարդիկ, ովքեր սկսեցին պնդել, թե կրկեսը գաղափարական տեսանկյունից անհարիր երևույթ է, պետք է վերջ դնել այդ անպտուղ ժամավաճառությանը, որը ընդամենը մեկ նպատակ է հետապնդում՝ մոլորեցնել մարդկանց և փչացնել նրանց ճաշակը: Անմիջապես ձևավորվեցին մարտնչող խմբերը (ներկայիս բնորոշմամբ՝ քաղհասարակությունը): Սրանք պատերից պոկում էին կրկեսային ազդագրերը և հանդիմանում այն քաղաքացիներին, ովքեր հերթական ներկայացման տոմս էին գնում, մամուլում հանդես էին գալիս ծաղրական հրապարակումներով:
Ամեն ինչ ավարտվեց նրանով, որ մի գեղեցիկ օր Երևանը զրկվեց իր կրկեսից: Պահպանվել է այդ ցավալի փաստն արձանագրող վավերագիրը: Այնտեղ ասված է. «1924 թվականի մարտի 2-ին, առավոտյան ժամը 10-ին Երևանի հրապարակում, քաղաքային կշեռքի վրա կկատարվի հրապարակային աճուրդ նախկին կրկեսի տեր, քաղաքացի Ալեքսանդր Պետրովիչ Ալեքսին պատկանյալ շարժական գույքը՝ որպիսին և ցուցակագրված է 1924 թ հունվարի 22-ին, կրկեսի շենքը, որը գտնվում է Նազարյան և Տեր-Ղուկասյան փողոցների անկյունում, և նրան պատկանող զարդերը, այսինքն ոսկեղեն, բռլյանտեղեն և այլն, և գնահատվում է 3150 չերվ. ռ., ի հատուցում նույն կրկեսի 13 բանվորների…»:
Այս երկար պատմությունն անելու անհրաժեշտությունը չէր լինի, եթե հիշատակված դեպքերն իրենց նորագույն դրսևորումները չունենային նաև մեր օրերում: Միայն թե դրանք հիմա բոլորովին այլ անուն ունեն, իսկ գործողությունը կոչվում է՝ «փշրել կարծրատիպերը»:
Կարծրատիպ բառը հորինողները հնարավոր ամեն բան արել են, որ այն բացասական ենթատեքստ ձեռք բերի: Բայց բավական է ընդամենը մի կողմ թողնել բառաձևն ու հասկանալ դրա իմաստային-բովանդակային տարողությունը, և պատկերն անմիջապես կփոխվի: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում կարծրատիպ ասվածը: Դա նույն սովորույթն է կամ ավանդականը: Ոչ ավելին: Իսկ ավանդույթի և սովորույթի մեջ վտանգավորության աստիճանն այնքան բարձր չէ, որքան հակված են ներկայացնել: Եվ ուրեմն ինչու՞ փշրել, կործանել, ավերակների վերածել մի բան, ինչն իր գոյությամբ որևէ մեկին վնաս չի պատճառում ու բոլորովին էլ այնքան կարծր չէ, որքան ցանկություն կա տեսնելու: Ի վերջո, ժամանակն իր բնական ընթացքի մեջ առանց ավելորդ ցնցումների մի օր դուրս է մղելու հինն ու հնացածը և ճանապարհ է բացելու նորի համար: Բոլորովին հարկ չկա անիմաստ ու հորինովի ճակատամարտեր հրահրել՝ նորարար ու ազատամիտ երևալու համար: Ամեն ինչ՝ իր հունով: Ամեն ինչ՝ իր հունով:

* * *
Հիմա՝ մի քանի խոսք ազատամիտների մասին:
Մեր ժամանակակից գրողներից մեկը մի պատմվածք էր գրել՝ համեմված հայհոյախառն երկխոսություններով ու գռեհիկ պատկերներով, և տարել էր ընթերցելու մի հավաքույթում, որտեղ լինելու էին իր նման «անկաշկանդ» մտածողության տեր ունկնդիրներ: Լսել էին, քննարկումից հետո ամսագրերից մեկի խմբագիրն առաջարկել էր դա տպագրել իրենց հանդեսում: Հեղինակն ուրախացել էր, բայց հետո մոտեցել էր խմբագրին ու ասել էր, որ հրապարակման դեպքում ստիպված է պատմվածքից ջնջել բոլոր «անբարո» հատվածները:
— Ինչու՞,- զարմացած հարցրել էր խմբագիրը:
— Դե, ամսագիրը կարող է մեր ընտանիքի անդամների ձեռքն ընկնել,- բացատրել էր գրողը:
Այսինքն մարդն ազատ ու անկաշկանդ էր մինչև իրենց տան դուռը: Ներսը պաշտպանված է ու մաքուր, իսկ դրսում կարելի է աղբ ներտել ու բարձրաձայն հայհոյել, որովհետև ազատությունը դա արտոնում է: Ու քանի որ այդ կարգի ազատությունը միշտ աղմկոտ է, այնտեղ գրեթե լսելի չեն այս հորդորները. ազատ, ոչ թե սանձարձակ, ազատ, ոչ թե անպարկեշտ, ազատ, ոչ թե անհարգալից:
Ազատամտությունը ենթադրում է ազատ մտքի առկայություն: Մտքի, ոչ թե մտայնության: Եվ ազատությունն էլ այդ միտքը օժտում է այնպիսի լուծումներ ու ելքեր գտնելու ունակությամբ, որը ինքնահաստատվում է ոչ թե ոչնչացման գնով, այլ ներդաշնակ համակեցությամբ:
Համակեցությունն իր հերթին պահանջում է անձեռնմխելիություն այն ամենի համար, ինչը քոնը չէ՝ ներառյալ սեփական կեցության ձևն ընտրելու ինքնավարություն: Ու երբ հայտնվում է մեկը՝ վստահ, որ ավելի լավ գիտի քո պատշաճ ապրելու եղանակը, կյանքդ վերածվում է միջամտված անազատության: Եվ հենց այդ չափը կորցրած ազատությունից փրկվելու համար է, որ օգնության է հասնում հին զսպաշապիկը, որին շատերն անվանում են կարծրատիպ, իսկ ես դրան կկոչեմ չափի զգացում:
Պետք չէ պատառոտել զսպաշապիկը: Այդպես ոչ թե ազատ եք դառնում, այլ ցնցոտիավոր:

* * *
Մի պատմություն էլ դրա մասին պատմեմ: Մի փոխնախարարից եմ լսել: Իրենց գերատեսչություն է գալիս միջազգային ինչ-որ կառույցի ներկայացուցիչ և հայտարարում է, որ պատրաստ են Հայաստանում պայքարել գենդերային անհավասարության դեմ, մեր երկրում արմատախիլ անել կնոջ շահագործումը, նվաստացումը, բռնությունները: Զարմացած փոխնախարարը փորձում է հակաճառել՝ բացատրելով, որ դա չափազանցված պատկերացում է, մեր ընտանիքներում մեծարում ու աստվածացնում են կնոջը: «Ասացի՝ չեմ բացառում, բռնության դեպքեր լինում են, բայց կարո՞ղ եք աշխարհում գոնե մի երկիր ցույց տալ, որտեղ նման բան չի պատահում: Բայց տեսնեմ՝ չէ, սա իրենն է պնդում, անընդհատ կրկնում է, թե պետք է վերացնել գենդերային կարծրատիպը, իսկ հետո տեղեկացրեց, որ այդ նպատակի համար պատրաստ են Հայաստանին խոշոր դրամաշնորհ տրամադրել: Ու այդ ժամանակ մտածեցի, որ միևնույն է, սրանց հակառակը չեմ ապացուցի, ավելի լավ է վերցնենք այդ դրամաշնորհի գումարները, գոնե մի քանի տասնյակ մարդ երկրում աշխատանք կունենա, աշխատավարձ կստանա: Հիմա նրանք ու մենք համատեղ պայքարում ենք ազատագրվող կնոջ իրավունքների համար: Նրանք նոր բարքեր են ներմուծում, իսկ մենք շարունակում ենք սիրել մեր կանանց առաջվա պես՝ առանց դրամաշնորհի»:

* * *
Արդեն 30 տարի է՝ ես օգտվում եմ միևնույն մոխրամանից: Փայտե փորագրված մոխրաման է, մի անկյունն էլ ճաքած ու վնասված: Այս ընթացքում աստված գիտի, թե քանի-քանի ուրիշ մոխրամաններ են մտել մեր տուն ու անհետացել՝ ավելի գեղեցիկ, ինքնատիպ, թանկարժեք: Բայց իմը մնում է անփոփոխ և որևէ մեկի մտքով երբևէ չի անեցել կոտրել իմ կաղապարված կապվածությունը:
Կասեք՝ եղածը չնչին բան է: Համաձայն եմ: Բայց դա իմ չնչին բանն է, ոչ թե ձերը:

Հովիկ Չարխչյան1935583_961845640517435_3740883757439545041_n

Ենգիբարյանի մեկ օրը (լուսանկարներ)

2 Օգս

Ռուս լուսանկարիչ Վիկտոր Ախլոմովը հանրահայտ կրկեսային դերասան Լեոնիդ Ենգիբարյանի լուսանկարների այս բացառիկ շարքը նկարել է 1969 թ. ապրիլի 4-ին, Մոսկվայում:
1374666406,468

1374666403,2664

1374666398,4833dd4289d788197b23222b6d0b0051f486

0_28e11_46d8415b_L

596861f3fb9a5781a9bd90d398f24874

a14a2864b2e4ab550e2d2ca14bb3ef81

1374666425,6072

c6258e62f2b99041aa77697067dc0502

ԿՐԿԵՍԻ 100 ՏԱՐՎԱ ԵՐԱԶԸ

9 Սպտ

Այսօր պայթեցրին կրկեսի շենքը: Հիմա երևանցիները երազում են նորի մասին: Ճիշտ այսպես շուրջ մեկ դար առաջ մեր քաղաքում կային մարդիկ, ովքեր ցանկանում էին, որ Երևանն ունենար իր կրկեսը: Բարեբախտաբար, վավերագրերի մեջ պահպանվել են գծագրեր, որոնք թույլ են տալիս պատկերացում կազմել այն մասին, թե ինչպիսին էր մեր պապերի երազը 100 տարի առաջ:

ԼԵՈՆԻԴ ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

7 Փտր

ԻՆՉՊԵ՞Ս ԴԱՌՆԱԼ ԾԱՂՐԱԾՈՒ

Վերջին ժամանակներս այս մասնագիտությունը հատուկ ժողովրդականություն է ձեռք բերել:
Նախ` այն մեդալների արտասովոր առատ բերք է բերում, բայց գլխավորը դափնու տերևն է (որն այնքան քիչ է մեր շուկաներում): Վստահ եմ, որ Կարանդաշի, Պոպովի, Նիկուլինի կանայք այդ մթերքի ետևից շուկա չեն վազում, իսկ դա արդեն ինչ-որ բան է:
Երկրորդ` բոլորին գրավում է այդ մասնագիտության մատչելիությունը, դրա համար էլ հեղինակը, ով որոշ չափով նախկինում առնչվել է կրկեսի հետ, ուզում է մի քանի օգտակար խորհուրդ տալ այն բազմաթիվ երիտասարդներին, որոնք որոշել են իրենց նվիրել կլոունադայի հին արվեստին: Ահա այն հատկանիշները, որոնք պետք է ունենա մարդը, ով մեծ կոշիկներ ու վանդակավոր տաբատ է հագել:

Հումորը
պետք է իսպառ բացակայի, քանի որ հումորով օժտված մարդը ոչ միայն ծաղրածու չի դառնա, այլև նույնիսկ գրիմավորվել չի կարող: Ծիծաղը կսկսի քննել, խեղդել նրան. ինչպե՞ս է նա` միանգամայն նորմալ մարդը, քթին ներսից վառվող հսկայական կարմիր տանձ կպցնում: Նա չի դիմանա` իրեն տեսնելով հայելու մեջ կանաչ-կարմրավուն կեղծամով: Ծաղրածուն պետք է միանգամայն լուրջ մարդ լինի:

Կյանքի փորձը
պետք է հնարավորինս մեծ լինի: Դուք պետք է տասնյակ մասնագիտություններ փոխեք` համոզվելու համար, որ պիտանի չեք ցանկացած այլ աշխատանքի և ծառայության համար… Եվ այդժամ ելքը մեկն է` արենան:

Առողջությունը
պետք է կատարյալ լինի, դյուցազնական, ինչպես Ժաբոտինսկունը, քանի որ կրկեսում ձեզ բազում անակնկալներ են սպասում: Դուք համազգեստավորների ավելներից բարձրացած փոշին եք շնչելու:
Ձեր գլխին գմբեթից տրապեցիաներ են ընկնելու, աղյուսներ, պտուտակներ և այլ առարկաներ` վատ ամրացված օդային սարքերից: Կուլիսների ետևում ձեզ կկծեն ելույթի պատրաստվող, ուստի և շատ զգայուն ու ջղային շներն ու արջերը: Կրկեսի բուֆետում ձեզ այնպես կկերակրեն… Ավելի լավ է` նախապես գրանցվես թերապևտի մոտ:

Ընտանեկան դրությունը
Ծաղրածուն անպայման պետք է ամուսնացած լինի: Այդ ժամանակ նա դժբախտ սեր չի ունենա, և նրա ստեղծագործության մեջ չի լինի «Ծիծաղիր, խեղկատակ, կործանված սիրո վրա» թեման, իսկ դա նշանակում է` նրա համար արդեն ապահովված է բարեհաճ քննադատությունը:

Ստեղծագործելու կարողություն
պարտադիր չէ, որ ծաղրածուն ունենա, նույնիսկ հակառակը` ծաղրածուն պետք է յուրային լինի, հասարակ (առանց ամեն տեսակ «իզմերի», հակումների ու տատանումների) տղա: Նա պետք է հաճախ կրկնի «Կրկեսը կրկես է», «Մենք օպերա չենք, մենք կրկես ենք», «Ձեռքերիդ վրա կանգնես` հաց կուտես» և այլ ճշմարտություններ: Ու միայն դրանից հետո ծաղրածուն կհռչակվի կրկեսի իսկական նվիրյալ և գործընկերների մեջ շատ բարեկամներ ձեռք կբերի:

Խաղացանկը
էական չէ և պարզ է: Դեռ ոչ մի ծաղրածու սեփական խաղացանկ չի ունեցել:

Մամուլին
ծաղրածուն պետք է վերաբերվի խստությամբ, մարդասիրաբար, հիացական, խոժոռ և աստվածավախ: Լրագրողները դա սիրում են, հատկապես վերջինը: Լրագրողի աչքում նորմալ ծաղրածուն պետք է գետակինճի նման լինի (տե՛ս Брема, том А, стр.73, с 4 строки сверху до 21 снизу, изд. С.-Петербург, 1911г.), այսինքն` շատ արտասովոր: Եվ այստեղ վրա է հասնում ամենանրբանկատ պահը. արդյո՞ք ինքներդ պետք է հոդվածներ, էսսեներ և այլ բաներ գրեք: Կտրականապես պատասխանում եմ. «Ոչ», ինչը նշանակում է` «Այո»: Պարզաբանում եմ, որ դուք չպետք է գրեք, այլ ձեզ պետք է գրի առնեն և խմբագրեն: Դուք հեղինակն եք, բայց ձեր անվան կողքին համեստորեն տեղ է գտել. «Գրի առավ այսինչը…»: Եվ այդ ժամանակ ձեր առջև կանաչ ճանապարհ է բացված:
Մի տարի անց ի հայտ է գալիս ձեր առաջին գիրքը: Ահա, ըստ իս, մի քանի օրինակ այն բանի, թե ինչպես կարելի է անվանել կրկեսի մասին գիրքը. «37 տարի գլխիվայր», եթե այդ դիրքում եղել եք, կամ` «Բռնիր ձեռքս», «Միշտ քո ատամներում» (նկատի ունեմ կաշվե լեզվակը), և, իհարկե, եթե հիմնավորումներ ունեք` «Այո, ես ծաղրածու եմ»: Անպայման սև տառեր` արծաթավուն ֆոնին… Ինչպես հասկացավ իմ թանկագին ընթերցողը, խորհուրդների այս բաժինը ամենադժվարն է: Փոխարենը դուք անմիջապես մի շարքում եք հայտնվում այնպիսի մարդկանց հետ, ինչպիսիք են Վ.Շեքսպիրը, Է.Հեմինգուեյը, Լ.Տոլստոյը և Ե.Սազոնովը:

Որպես ամփոփում
պետք է ասեմ, որ եթե երիտասարդն ունի այս բոլոր անհրաժեշտ հատկանիշները, ապա` բարի երթ:
Նրա կյանքն անամպ կլինի, առանց հիմար տառապանքների` ի՞նչ, ինչո՞ւ և ինչպե՞ս:
Երիտասարդ ծաղրածուն պրեմիերաներից առաջ անքուն գիշերներ և սրտի սպազմ չի ունենա: Եվ մենք բոլորս (ես դա ասում եմ ամենայն լրջությամբ) միայն կնախանձենք նրան:

ԼԵՈՆԻԴ ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

17 Նյմ

ՎԵՐՋԻՆ ՌԱՈՒՆԴԸ

ԿԱՐՃ` ԻՄ ՄԱՍԻՆ
1961 թվականի ապրիլի 22, երեկո:
Երջանիկ երեկո: Այն ընդմիշտ կմնա հիշողությանս մեջ: Թվում է` այսօր էլ այն հիշում եմ ամենափոքր մանրամասնություններով հանդերձ:
Հիշում եմ, որ ցերեկը սարսափելի տրամադրություն ունեի, ինչ-որ ընկճվածություն: Նախորդ օրը հուզմունքից վատ էի քնել: Երեկոյան, վաղեմի սովորությանս համաձայն, ոտքով կրկես գնացի: Մոսկվան ողողված էր կինոթատրոնների և խանութների լույսերով: Թաց ձյուն էր գալիս: Փողոցի բանուկ մասը լիքն էր տեղում պտտվող մեքենաներով: Նրանք շփոթահար չռել էին դեղին աչքերը զզվելի եղանակի վրա, նրանց հենց քթի առջևով արագ անցնում էին ուշացած, շտապող անցորդները: Օձիքս բարձրացրած` ոտքերս քարշ էի տալիս մայթով, և ժամանակ առ ժամանակ գլուխս թափահարելով մաքրում էի կեպկայիս հովարին հավաքված ջրի կաթիլները:
Երբ կրկեսի ճակատին տեսա հսկայական, ջրից ներկը թափված ազդագիրը, որը ծանուցում էր իմ հյուրախաղերի մասին, լրիվ տրտմեցի: Հանդերձարանում մեխանիկորեն գրիմ արեցի և այդ ժամանակ միայն հասկացա, որ այսօր բեմելս է, առաջին ելույթս մոսկովյան կրկեսում, որն, իրավամբ, համարվում է լավագույնն աշխարհում: Ես հանկարծ պատկերացրի, թե ինչ կլինի, եթե ձախողվեմ:
Կարկամեցի, բայց ինչ-որ տեղ` խորքում, այլ զգացում կար, սպորտային ազարտի, սպորտային չարության զգացում, ճկուն, ուժեղ, ցանկացած մտքի հնազանդ մարմին կար, և կար այն, ինչը փայփայվում էր հինգ տարի շարունակ, և հենց այնպես զիջել ես չէի ուզում:
Այդ երեկոն հիշում եմ ամենայն մանրամասնությամբ: Ես հիշում եմ, թե ինչպես ինձ մոտ ներկայացման ավարտից մի փոքր առաջ կուլիսներ վազեց կրկեսի հայտնի մի դերասան և աղաչում էր ինձ «դիմանալ, որովհետև առայժմ ամեն ինչ հիասքանչ է…», իսկ ես ավելի էի հանդարտվում. գլխավորը թողնվել էր վերջում:
Հիշում եմ ճչացող դահլիճը վերջին` «Բռնցքամարտ» կլոունադայից հետո և, ինչն ամենաանհավանականն է, այն, որ ինձ կանչում էին հեռանալուցս հետո, կանչում էին, կարծես դա թատրոն էր, այլ ոչ թե կրկես: Հանդիսատեսների ծիծաղող դեմքեր, որ շարք առ շարք վեր էին բարձրանում մանեժի արգելապատից, և միայն մեկի դեմքն էր արցունքների մեջ, աջից չորրորդ շարքում, մորս դեմքը:
Այդ ամենը ես հիշում եմ, ասես երեկ էր, չեմ հիշում միայն ինչպես եմ ինձ պահել, ինչ եմ զգացել մանեժում, հիշողությանս մեջ միայն ազատության և երջանկության զգացողությունն է մնացել: 1961թ. լրիվ սկսնակ չէի. այդ ընթացքում արդեն մեկ տարի աշխատել էի մանեժում և 1956-ից, իհարկե, ոչ կանոնավորապես, որպես մնջկատակ աշխատում էի հեռուստատեսությունում և էստրադայում: Գլխավորը, որ հաջողվեց անել, եթե կարելի է այդպես արտահայտվել, կրկեսի և էստրադայի համար երկացանկի ընդհանուր ուրվագծերն էին, իսկ ծաղրածուի երկացանկը, նոր ռեպրիզը, նոր մնջախաղն այնքան թանկ են նստում հեղինակի վրա, որ, թվում է` չկա այնպիսի հոնորար, որը կարողանար փոխհատուցել նրա տառապանքը, եթե նույնիսկ այդ փոքր ստեղծագործությունը ծնվում է հընթացս:
Ինքնախարազանման, ինքնատվայտանքի քանի ժամ է պահանջվել, հուսալքության քանի ժամ է անցկացվել այն մտքից, որ դու բացարձակապես անտաղանդ ես և վերջին բանը, որ արել ես, այդպես էլ վերջինը կմնա: Բայց չհոգնեցնենք ընթերցողին հեղինակային դժոխքի սարսափներով, ավելի լավ է հիշել լուսավորն ու հաջողվածը:
Մի անգամ, դա 60 թվականին էր, ինձ կրկեսում ծրագրի համար հարկավոր էր գոնե մեկ նոր ռեպրիզ, այլապես կկործանվեի…
Ողջ առավոտ թափառեցի քաղաքում, և Լուի Արմսթրոնգի հիանալի երաժշտությունն ինձ հանգիստ չէր տալիս: Ես մենակ էի. երբ կամացուկ դնդնում եմ, չգիտես ինչու ընկերներս ինձ մենակ են թողնում` այսուայն կողմ փախչելով ու չխրախուսելով երաժշտական ունակություններս: Օ՜, նախանձ:
Երեկոյան, ներկայացումից առաջ, ասիստենտներիս, նրանք երկուսն են, պատմեցի նոր ռեպրիզիս մասին: Նրանք ծիծաղեցին և ասացին, որ կրկեսում դա չեն հասկանա: Հոգուս խորքում նրանց հետ արդեն համաձայն էի, բայց հակառակվելու զգացումից ջղագրգիռ ասացի, որ նրանք սխալվում են և այդ ռեպրիզի մասին դեռ առանձին գրախոսականներ կգրվեն:
Այդ երեկո խնդրեցի նվագախմբի շեփորահարին մի ինչ-որ բան նվագել Արմսթրոնգի բլյուզ ոճով և կատարեցի այդ ռեպրիզը:

ԵՍ ՃԻՇՏ ԷԻ
Դա աշխարհի պես հին մի պատմություն է այն մասին, որ չնայած իր ակնառու հաջողություններին` մարդիկ չեն ուզում ընդունել արվեստագետին, տվյալ պարագայում` ընդամենը ակրոբատին: Բայց երբ նրա տեխնիկան հասնում է կատարելության, իսկ դա ակնհայտ է, դահլիճը նրան պատշաճն է մատուցում… Ուշ է. նրա մեջ սպանել են հաջողության հավատը: Նա չի վերադառնա, իսկ եթե վերադառնա…
Իսկ թե ինչ կլինի, եթե նա վերադառնա, ես չգիտեմ, ես չեմ կարող իմանալ, թե ինչպես կվարվեն իմ հերոսներն ապագայում, ես մարգարե չեմ, ես սոսկ նրանց հեղինակն եմ, ես եմ նրանց ծնել, իսկ թե ինչպես կապրեն երեխաները հետո, միշտ չէ, որ միայն ծնողներից է կախված:
Հաճախ ասում են, թե հեղինակը պետք է «դիտի կյանքը», «ուսումնասիրի»: Ազնիվ խոսք, ես չգիտեմ ինչ է դա:
Իմ աշխատանքի ընթացքում ես մոտ քառասուն մնջախաղ և հիսուն ռեպրիզ ու կլոունադա եմ գրել ինձ և ուրիշ դերասանների համար, բայց ոչ մի դեպք չի եղել, որ սյուժեներից գոնե մեկը «տեսած» լինեմ:
Իմ կարծիքով` սյուժեն «տեսնելը» նույնն է, թե նատուրալիստական, ասես շուկայական գույնզգույն լուսանկար, կտավ նկարես և չավելացնես քո «ես»-ը. «ամեն ինչ ինչպես կյանքում է», և ամեն ինչ կեղծ է: Դե, չի կարող, իմ կարծիքով (այն, ինչ ասում եմ, իհարկե, սուբյեկտիվ է), մնջախաղի կամ ռեպրիզի սյուժեն կյանքում գոյություն ունենալ «մաքուր ձևով», ինչպես բնության մեջ մաքուր ձևով գոյություն չունեն թանկարժեք մետաղները:
Ես հիշում էի, թե որքան երկար եմ տառապել «Նրա ծննդյան օրը» մնջախաղը պատրաստելիս, և երբ այն պատրաստ էր, սովորականի նման այն ցույց տվեցի ընկերներիս: Նրանք միաբերան ասացին. «Այո՛»: Եվ անասելիորեն զարմացան, որ հետո մի քանի տարի ես այն չէի խաղում: Ահա թե ինչի մասին է:
Տղային հրավիրել են ծնունդի: Նա երկար մտածեց և որոշեց աղջկան ծաղիկներ նվիրել, ո՛չ, ծաղիկ. միայն մի ծաղկի խնայողություն ուներ: Ճանապարհին և հանդիսության մեղավորի տանը տեղի ունեցած բազմաթիվ արկածներից հետո տղան վերջապես հասնում ու Նրան է մեկնում իր նվերը: Իսկ աղջիկը պատասխանում է «Իսկ ո՞վ է ձեզ հրավիրել»-ի տիպի մի ինչ-որ բանով: Տղան հեռանում է:
Ես երկար ժամանակ չէի կատարում այս պանտոմիմը բեմում, երկար ժամանակ, մինչև որ ցավը մոռացա…

%d bloggers like this: