Tag Archives: Կոկտո

ՁԵՌԱԳԻՐ ՆԱՄԱԿՆԵՐ ԳՐԵԼՈՒ ՄՈՌԱՑՎԱԾ ԱՐՎԵՍՏԸ

6 Ապր

Հայրս միշտ բողոքել է իմ ձեռագրից: Նրա գեղագիտական բարձրագույն նմուշի հաշվետվությունները չափված-ձեւված էին, խնամքով գրված: Իր լիվերպուլյան զորագնդի 12-րդ գումարտակի պատերազմական գրառումները` նույնպես:
Իմ ձեռագիրը եղել է չափազանց անփույթ, փնթի: Ժամանակի ընթացքում ավելի է վատացել: 1976-77 թթ. գրած լիբանանյան քաղաքացիական պատերազմի իմ գրառումները դեռեւս ընթեռնելի են, բայց մեր օրերում ես կարող եմ մի հարցազրույցից վերադառնալ և նոթատետրիս մեջ գտնել ոչ թե բառեր, այլ բառերի նմանակները կամ փոխակերպումները` միահյուսված սղագրության որոշակի նշաններով: Ես, իհարկե, մեղքը բարդում եմ համակարգչի վրա: Աներեւակայելի արագությամբ աշխատող նման սարքի առկայության պայմաններում ձեռագրին վերադառնալն ուղղակի կատաղեցնում է ինձ:
Փարիզում ձեռագրերի թանգարանն այցելելը մեծապես թեթևացրեց ձեռագրիս հանդեպ ունեցած իմ վերաբերմունքը: Պարզեցի, որ մեծ մարդիկ ևս գրել են անընթեռնելի ձեռագրով: Ինձ զարմացրեց Նապոլեոն`ՙ այդ համառ զինվորի ձեռագիրը, որը երբեմն սոսկ «Նապ» էր ստորագրել իր գրությունների տակ: Չերչիլը երբեմն խոզեր է նկարել իր կնոջը ուղղված նամակների վրա:
Մեծ արվեստագետներն իրենց նամակները հաճախ են նկարներով զարդարել: Նկատեցի օրինակ, որ Ժան Կոկտոն իր նամակները գունազարդում էր զարմացած մարդկանց դեմքեր նկարելով: Մատիսը Մարտին Ֆաբիանիին 1943 թվի մարտ ամսին գրած նամակում նկարել էր թերթ կարդացող մի աղջկա դիմանկարը: Գոգենը նամակներից մեկի էջատակում նկարել էր մի հսկայական ներկապարկուճ: Ասում են` ձեռագրերը մարդու բնավորությունն են մատնանշում: Իմ ձեռագիրը անհավասար է, ինչպես նշեցի, կցկտուր և շտապողական: Բայց նկատեցի, որ Եկատերինա Մեդիչիի եւ Ռոբեսպիերի ձեռագրերը նույնպես գրեթե անընթեռնելի էին:
Ցավալիորեն մարդկային բան եմ տեսնում անցած-գնացած հերոսների նամակներում, և դրանցում առկա հումորի կամ ծաղրի նուրբ շերտերում:
Ֆրանսիական այս թանգարանում այժմ գործում է «Տիտանիկին» նվիրված մի ցուցահանդես: Այն խորտակվեց 1912 թվի ապրիլի 14-ին: Ցուցափեղկերից մեկի տակ մի ահավոր հեռագիր գուժում էր այդ ժամանակների խոշորագույն լրագրողներից մեկի` Թոմաս Սթիդի մահը: Կարճ, պաշտոնական ձեռագիր հաղորդագրությունը «խոր վշտով» տեղեկացնում էր, որ «բոլորովին անհույս էր» նրան վերապրողների մեջ գտնելը: «Անհույսը» ինքնին սպանիչ է, բայց «բոլորովին» բառի հետ, իրոք դաժանորեն ճակատագրական է դառնում և պատկերացնում եմ, թե ինչ ազդեցություն պետք է թողած լինի ստացողի վրա:
Կողքին` մեկ ուրիշ գրառում պատկանում էր Հելեն Չերչիլ Քոնդի անունով 12-ամյա մի փոքրիկ աղջկա գրչին: Նա փրկվածների մեջ է եղել և հավանաբար գրի է առել ընդմիջումներով ողբերգության անմիջական ազդեցության տակ: «Ես բաղնիքում էի, տաք լոգանք էի ընդունում: Շարժիչների երաժշտությունն էր լսվում, ռիթմիկ զարկերով: Հետո մի ցնցում զգացի, բախման մի ցնցում: Մտքումս անմիջապես պատկերացրի Տապանը` Արարատի գագաթին ամուր խրվելիս: Հարվածը ինձանից ներքև կատարվեց ու ինձ վայր գցեց: Մենք բախվել էինք ծովում գտնվող մի լեռան` մինչ այդ անհայտ մի լեռան գագաթին: Այդպես պետք է եղած լիներ: Նավախցիս դուռը շրխկոցով բացվեց և 2-3 չարագուշակ բաներ պարզվեցին աչքիս առաջ` բացարձակ լռություն, պարահանդեսային դահլիճի նմանողությամբ պայծառ լույսի առկայություն և մարդկային շնչի բացակայություն»:
Փրկարար նավում գրիչով հապճեպ գրված Քոնդիի գրառումների վերջին էջերում ձեռագիրը սայթաքուն է, առկա են ուղղումներ. «… Նավի կողերին հավաքված ամբոխը վերջին երկու ժամերին իրենց համակած վշտի ու խիզախության զգացումներով սպասում է իր մահվան: Ես էլ եմ սպասում վճռված ավարտին: Դա անխուսափելի է: Թող աստված հետաձգի այն: Ոչ, թող նա իր գթությամբ արագացնի այն: Աշխարհի Վերջն է: Ջրերում լսվում է մի ծանր հառաչանք, նման հոգեվարքի վերջնակետում գտնվող մեկի, որը փորձում է մի հնչյուն արտաբերել»: Քոնդին «վերջում» բառը «վերջնակետում» բառով էր փոխարինել: Նա այդ ժամանակ հորիցս մեկ տարով փոքր էր: Բայց նրանց ձեռագրերը զարմանալիորեն նման էին իրար:
Լեփթոփը (դյուրակիր համակարգիչը) այդ ամենին վերջ է տվել: Ես հիմա հազվադեպ եմ ստանում ձեռագիր կամ նույնիսկ մեքենագիր նամակներ: Մեր երևակայությունը ինտերնետային կայքի արագությամբ է թռչում: Եվ լավ է, որ հայրս այլ ևս չի կարող տեսնել իմ ձեռագիրը:

ՌՈԲԵՐՏ ՖԻՔՍ

Թարգմ. Հ. Ծուլիկյան

%d bloggers like this: