Tag Archives: կաթողիկոս

ՎԱԶԳԵՆ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆ ՈՒ ԵՐԵՎԱՆԻ ՌԱԴԻՈՆ

15 Հնվ

Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի հովվապետական այցելությունը Հնդկաստան տեղի է ունեցել 1963 թվականի նոյեմբերին: Այդ այցելության հետ կապված կա առաջին հայացքից գրեթե անհավանական թվացող մի պատմություն: Սակայն, ըստ վկայությունների, ստորև ներկայացվող դեպքը ժամանակին պատմել է թարգմանիչ Ա. Կյուզելյանը, որն անձամբ ներկա է եղել Վեհափառի և Հնդկաստանի նախագահի հանդիպմանը:
Իսկ ամեն բան կատարվել է այսպես: Հանդիպման նախորդ օրը կաթողիկոսին է այցելում նախագահական նստավայրի արարողապետը: Սա սկսում է մանրամասն բացատրել, որ հանդիպումը նախատեսված է ժամը 3-ին, մեր շքախումբը պիտի տեղում լինի 3-ին 10 պակաս: Հետո դռները կբացվեն, նախագահ Սարվեպալի Ռադհակրիշնանը դուրս կգա, որից հետ երկու ղեկավար անձինք համաչափ քայլով պիտի ընդառաջ գնան, ողջագուրվեն և այլն, և այլն:
Հաջորդ օրը Հայոց հոգևոր առաջնորդը ճիշտ ժամանակին հասնում է նախագահական պալատ: Բացվում են դռները, երևում է Հնդկաստանի նախագահը, բոլորը սպասում են, որ նա արարողակարգի տառին հավատարիմ հանդարտ քայլով պիտի շարժվի դեպի Վազգեն Առաջինը, բայց հանկարծ կատարվում է զարմանալի մի բան: Նախագահը մի կողմ է թողնում ամեն կարգի ձևական պատշաճություն, ձեռքերը լայն բացած հասնում է կաթողիկոսին՝ բացականչելով. «Բարի եք եկել, Ձերդ Սրբություն», իսկ այնուհետև դառնալով դեպի թարգմանիչը՝ մի այնպիսի բառ է ասում, որից ոչ միայն սա է ապշում, այլև նրա կողքին կանգնած պատվո պահակախմբի պետը: Ռադհակրիշնանը ասում է. «Հարցրեք խնդրեմ, արդյո՞ք հայերի հոգևոր առաջնորդը իր հետ բերել է նաև Երևանի ռադիոյի անեկդոտներից»:
Երբ հարցը թարգմանում են, մյուսներից պակաս չի շփոթվում ու չի զարմանում նաև Վազգեն Վեհափառը: Նրան այլ բան չի մնում, քան դիմել թարգմանիչին ու ասել. «Հարցրեք Նորին Գերազանցությանը, թե նա Երևանի ռադիոյի ո՞ր անեկդոտներն է լսել…»:
Հայկական ռադիոյի անեկդոտների համբավը, որ հասել էր մինչև հեռավոր Հնդկաստան, դարձավ ջերմ բարեկամության հիմնաքար: Մեկ տարի անց՝ 1964-ին, երբ Հնդկաստանի նախագահը պաշտոնական այցով գտնվում էր Մոսկվայում, ցանկություն հայտնեց լինել նաև Երևանում և տեղեկացրեց, որ ինքը հրավեր է ստացել Ամենայն Հայոց կաթողիկոսից: Այդ օրը Վեհափառ հայրապետը գտնվում էր Արագած լեռան լանջին գտնվող իր ամառանոցում, երբ նրան հայտնեցին, որ Սարվեպալի Ռադհակրիշնանի ինքնաթիռն արդեն օդում է: Վազգեն Առաջինն անմիջապես շտապեց օդանավակայան՝ թանկագին հյուրին դիմավորելու: Իսկ թե նա հնդիկ նախագահի համար նոր անեկդոտ ունե՞ր մտքում պահած, դա մենք երբեք չենք իմանա:

Հովիկ Չարխչյանpizap.com14528148956721

ՀԵՐՈՍԻ ՄԱՏՆ ՈՒ ՎԵՀԱՓԱՌԻ ԱՋԸ

15 Նյմ

Մի անգամ Փարիզում տեղի հայկական համայնքը հանդիպում էր կազմակերպել, որին մասնակցում էին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինն ու Սողոմոն Թեհլերյանը: Եվրոպայի տարբեր ծայրերից բազմաթիվ հայեր էին եկել՝ տեսնելու երկու մեծ հայերին: Բոլորն անխտիր ցանկանում էին համբուրել Թեհլերյանի մատը, որով սեղմել էր Թալեաթին սպանող ատրճանակի ձգանը: Իսկ հետո ներկաները ծունկի էին գալիս ու համբուրում էին վեհափառի աջը:
Երբ վերջապես հուզված բազմությունը փոքր-ինչ հանդարտվում է, Վազգեն Առաջինը մոտենում է Թեհլերյանին, համբուրում է նրա ճակատը և ասում. «Ժողովուրդը քո մատն ավելի շատ համբուրեց, քան իմ աջը: Եվ դա է ճշմարիտը: Պետք է, որ մենք այդպես հարգենք մեր հերոսին, ինչն ամեն բանից վեր է: Ազգը, որ հերոս չունի, պատմություն չունի»:

Հովիկ Չարխչյանpizap.com14474611964211

ԱՄԵՆ ՄԵԿՆ՝ ԻՐ ՍԻՐԱԾԸ

7 Մյս

Այսպիսի մի պատմություն կա. Երևանի պարսիկ խանը Հայոց կաթողիկոսին վիրավորելու նպատակով մի խուրձ առվույտ է ուղարկում Էջմիածին: Կաթողիկոսն ընդունում է «նվերը» և պատվիրում վանքի ոչխարների հոտից ընտրել մի լավ խնամված ոչխար ու փոխադարձաբար ուղարկել խանին:
Խանը զարմանում է, որ կաթողիկոսն իր վիրավորանքին նման պատվով է պատասխանել: Հասկանալու համար, թե բանն ինչ է, նա իր մարդկանցից մեկին ուղարկում է կաթողիկոսի մոտ: Ընդունելով խանի պատվիրակին՝ կաթողիկոսն ասում է.
— Խանը իր սիրած կերակուրն էր ուղարկել ինձ, ես էլ՝ իմ:1355747996_45

Երջանիկ որդի և բախտավոր մայր

27 Դկտ

vazgen arajin 1955 «Էջմիածին» ամսագիր1955 թվականին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս ընտրվեց Վազգեն Առաջինը: Նրա նստավայրն այդուհետ պիտի լիներ Սբ. Էջմիածինը: Իսկ վեհափառի մայրը բնակվում էր Ռումինիայում: Նա դեռ չէր տեսել իր օծյալ որդուն: Վերջապես վրա է հասնում պահը: Իսկ թե ինչպես նրանք հանդիպեցին, այդ մասին փոքրիկ տեղեկատվություն է պահպանվել «Էջմիածին» ամսագրի էջերում. «Դեկտեմբերի 27-ին Ս. Էջմիածին ժամնեց Նորին Ս. Օծության Վեհափառ Հայրապետի մայրը` տիկին Սիրանուշ Պալճյանը, ընկերակցությամբ ռումինահայ թեմի քարտուղար պ. Հովհաննես Գայփաքճյանի:
Վեհափառի մորը դիմավորելու համար Մոսկվա էր մեկնել Մայր Աթոռի տնտեսաֆինանսական գործերի վարիչ պ. Հմայակ Սեդգարյանը: Երևանի կայարանում իր սիրելի մորը դիմավորեց անձամբ Վեհափառ Հայրապետը: Հուզիչ ու սրտագրավ էր մոր և որդու հանդիպումը…
Երջանիկ որդի և բախտավոր մայր»:images

ԱՐՅՈՒՆ ԵՐԵՎԱՆԻ ՄԱՐԶԱԴԱՇՏՈՒՄ

29 Հկտ

1955 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Երևանի հանրապետական մարզադաշտը լեփ-լեցուն էր: Մրցում էին տեղի «Սպարտակը» և Սվերդլովսկի մարզային սպայի տան ֆուտբոլային ակումբը` ОДО-ն: Սպասվում էր լարված ու վճռորոշ պայքար. 25 հազար հանդիսատեսներ հետևում էին, թե երկու թիմերից որի՞ն բախտ կվիճակվեր դուրս գալ ԽՍՀՄ առաջնության Ա խումբ: Ստացվել էր այնպես, որ մարզադաշտում հավաքվել էր բավականին ներկայանալի երկրպագուների կազմ. այնտեղ էր ոչ միայն հանրապետության ողջ կուսակցական վերնախավը, այլև բազմաթիվ օտարերկրացի լրագրողներ: Վերջինն, ինչ խոսք, այդ ժամանակների համար աննախադեպ երևույթ էր: Սակայն սա էլ իր բացատրությունն ուներ: Հայաստանում հենց նոր ավարտվել էին կաթողիկոսական ընտրությունները: Օտար լրագրողները ժամանել էին լուսաբանելու այդ իրադարձությունը, իսկ ֆուտբոլային խաղին ներկա լինելու հնարավորությունը որոշել էին նույնպես ձեռքից բաց չթողնել:63971500

Մարզադաշտում տիրող ընդհանուր տրամադրությունը ոչինչ չէր մատնում սպասվող զարգացումների մասին: Մինչդեռ դրա համար ի սկզբանե կային ծանրակշիռ հիմքեր: Ինչպես ավելի ուշ պիտի նշվեր իշխանական օղակներին ներկայացվող զեկուցագրերում, հանդիսատեսների մեծ մասն այդ օրը խաղի էր եկել` նախապես զինված քարերով և այլ առարկաներով: Այդ քարերը նրանք իրենց գրպանն էին դրել հենց ստադիոնում: Բանն այն է, որ հանրապետական մարզադաշտում ընթանում էին վերանորոգման աշխատանքներ, և այնքան էլ դժվար չէր տարածքում լցված շինարարական աղբը «թեթևացնել»: Բայց այս անգամ մարզասերների «քարեդարյան զինանոցը» ամենևին նախատեսված չէր հյուրերի համար: Ճիշտ հակառակը. հայ ֆուտբոլասերները վերջին շրջանում խիստ չարացած էին իրենց սիրելի թիմի մարզիկների նկատմամբ: Երևանի «Սպարտակը» երկու խաղ անընդմեջ պարտություն էր կրել ու մրցաշարային աղյուսակում հայտնվել էր բավականին անմխիթար դիրքում: Երրորդ պարտությունը չէին հանդուրժելու: Բոլորն էլ կիսում էին այն կարծիքը, որ Ա խմբում չհայտնվելն ուղղակի աղետալի հետևանքներ կունենար ոչ միայն «Սպարտակի», այլև հայ ֆուտբոլի համար:spartak-1955

Սկզբում խաղն ընթանում էր խիստ բարենպաստ հունով: Երբ հայերը առաջի գոլը խփեցին, տրիբունաներում չէր դադարում հաղթական օվացիան: Սակայն շատ չանցած` սվերդլովցիները հավասարեցրին խաղի հաշիվը: Իսկ երբ հյուրերը նաև երկրորդ գնդակն ուղարկեցին երևանցիների դարպասը, կատարվեց այն, ինչն ամենից անցանկալին էր: Հարյուրավոր քարեր սկսեցին թռչել մեր ֆուտբոլիստների ուղղությամբ: Մարզադաշտում ներկա միլիցիոներները գործի անցան: Պահանջվեց բավականին ժամանակ, մինչև հնարավոր եղավ խաղաղեցնել անկարգապահ ֆուտբոլասերներին: Խաղը շարունակվեց: Յուրայինների արարքից ազդված հայ մարզիկները կարծես թե սթափվեցին, և նրանց հաջողվեց երկրորդ գնդակը խփել: Հաշիվը հավասար էր` 2-2: Մրցամարտը մոտենում էր ավարտին: Մնացել էր ընդամենը 7 րոպե եզրափակիչ սուլիչի ձայնին, երբ հայերը հերթական անգամ նետվեցին հակագրոհի և Հարություն Քարաջյանը երրորդ գնդակն ուղարկեց մրցակցի դարպասը: Մազադաշտը ցնցվեց: Դա հաղթանակ էր նշանակում: Դա այն էր, ինչ նրանք ցանկանում ու պահանջում էին…

Բայց  հազարավոր ներկաների ուրախությանը վիճակված էր մնալ կիսատ: Մոսկովյան մրցավարական խումբը ներկայացնող Նիկոլայ Շևցովը որոշում կայացրեց չհաշվել գոլը: Սա ինքնազսպումի վերջին կաթիլն էր: Հիմա արդեն ոչ մի ուժ ի զորու չէր կասեցնել փոթորկված բազմության զայրույթը: Եվ քարերի ու ծանր առարկաների հեղեղը ուղղվեց մարզադաշտ: Այս անգամ թիրախը մեկն էր` մրցավարը:Безымянный

Ալիքն այնքան ուժգին էր, որ նույնիսկ սարսափած իրավապահները խուսափեցին միջամտել: Րոպեներ անց կոտրված գլխով ու արնաշաղախ դեմքով խոտերի վրա ընկավ եզրային մրցավար Վիկտոր Սամոլազովը: Բայց նույնիսկ նրան օգնության հասան ոչ թե միլիցոներներն ու բժիշկները, այլ հայ ֆուտբոլիստները: Վերջիններս իրենց մարմնով ծածկեցին մրցավարին ու տեղափոխեցին դաշտից դուրս: Կատաղած ամբոխը գնաց նրանց հետևեց: Ֆուտբոլիստները մտան հանդերձասրահ ու փակեցին դուռը: Ժողովուրդը պաշարեց տարածքը: Փշրվում էին ապակիները, կոտրվում էին լամպերը, շրջապատի ողջ գույքը ջարդուփշուր էր արվում, կրակի էր տրվել այն ամենը, ինչը կարելի էր այրել: Հաշվեհարդար տեսնելու մոլուցքն այնքան ուժգին ու անսանձ էր, որ երբ քաղաքից իրավապահների և հրշեջների օգնական ուժեր ժամանեցին, հազարավոր մարդիկ հարձակվեցին նրանց վրա: Քիչ անց արդեն վառվում էին շրջապատի մեքենաները, միլիցիոներների մոտոցիկլետները: Դաժան ճակատագիր էր վիճակված շտապօգնության մեքենային, որով ցանկանում էին վիրավոր մրցավարին տեղափոխել հիվանդանոց: Ավելի ուշ ֆուտբոլի ֆեդերացիայի պատասխանատուներից մեկը պիտի զեկուցեր, որ մեքենան վերածեցին պահածոյի տուփի:

Բայց սա էլ դեռ վերջը չէր: Քաոսային վիճակը շարունակվեց մի քանի ժամ: Գնալով բազմապատկվում էր վիրավորների թիվը երկու կողմերից: Սկսեցին խոսել առաջին զոհերի մասին, որոնց հապշտապ հեռացնում էին բախման վայրից: Հրշեջները գործի դրեցին ջրցան խողովակները: Միայն թե շիկացած կրքերը մարելու համար ջուրն ամենաազդեցիկ միջոցը չէր…Безымянный3

Բացվող առավոտը ոչ մի լավ բան չէր խոտանում: Իրար հաջորդեցին բազմաթիվ ձերբակալությունները: Մոսկվայից Երևան ժամանեցին հատուկ այդ նպատակով ստեղծված հանձնաժողովի անդամները, որոնք հայ գործընկերների հետ պիտի հետաքննեին կատարվածը և միջոցներ ձեռնարկեին հետագայում նման իրավիճակները բացառելու ուղղությամբ:

Այստեղ հարկ է անդրադառնալ մի էական խնդրի: Ինչպես ավելի ուշ պարզվեց, ֆուտբոլասերների զգալի մասը եկել էին գյուղերից: Այս հանգամանքը հաշվի առնելով, այն օրերին ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար Սուրեն Թովմասյանը առաջարկեց մայրաքաղաքին մերձակա շրջաների վրա տարածել անձնագրային ռեժիմ: Այս առաջարկը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ 1950-ականներին գյուղական բնակչության զգալի մասն ընդհանրապես անձնագիր չուներ: Իսկ միլիցիայի համար դա ստեղծում էր լրացուցիչ դժվարություն` խժդժությունների մասնակիցների անձը պարզելու համար:

Իշխանությունների համար հաջորդ անհետաձգելի քայլը ցավալի իրողությունը թաքցնելն էր: Տեղական լրատվամիջոցները պահպանեցին քար լռություն: Ոչ մի տող չգրվեց ոչ միայն արյունալի միջադեպի, այլև նույնիսկ ֆուտբոլային հանդիպման մասին: Փոխարենը չլռեցին օտարերկրացի լրագրողները: Տեղ հասնելուն պես նրանք իրենց թերթերում պատմեցին այն ամենը, ինչին ականատես էին եղել Երևանում:

Երևանյան պատահարի հետ կապված բոլոր գրավոր տեղեկությունները փակի տակ դրվեցին: Դրանց մի զգալի մասն այսօր էլ գտնվում է Մոսկվայի պետական արխիվում: Մասնավորապես, այնտեղ են պահվում նույն թվի հոկտեմբերի 25-ին կայացած Համամիութենական ֆուտբոլային սեկցիայի հատուկ նիստի սղագրությունները, որոնք նոր լույս են սփռում դրամատիկ դեպքերի ընթացքի վրա: Ահա մի հատված Հայաստանի ներկայացուցիչ Մելիք-Օսիպյանի ելույթից. «Խաղը պիտի դատեր Սամոլազովը, իսկ հետո հեռագիր ստացվեց, որ մրցավարը կլինի Շևցովը: Դուք դատավարությունը վատ անցկացրեցիք: Չէ որ բանն ավարտվեց մարդկանց մահով, իսկ մարդիկ այսօր գտնվում են վատ վիճակում: Անկախ այն բանից, թե այսօր ինչ կորոշի Համամիութենական սեկցիան, մենք դիմել ենք ՍՄԿԿ Կենտկոմին, որպեսզի Ձեր հարցը, ընկեր Շևցով, այնտեղ վճռեն: Հասկացեք, երբ հաղորդավարը բեմից սխալ բառ է արտասանում, նրան պատասխանատվության են ենթարկում, իսկ դուք ծաղրում էիք այդքան մեծ թվով հանդիսատեսների…»:

Հնչեցին կարծիքներ վերախաղարկման մասին: Ոմանք այն կարծիքին էին, որ եթե մրցման վայրը տեղափոխվի, դա անհարգալից վերաբերմունք կդիտվի Հայաստանի նկատմամբ, մյուս կողմից էլ` անուղղակիորեն կվկայի, որ իշխանություններն անզոր են վերահսկել իրավիճակը: Կար նաև մտավախություն, որ Երևանում խաղի կրկնությունը կարող էր առիթ տալ ոմանց մտածելու, թե անկարգությունները «մարսեցին», ինչն էլ իր հերթին պարարտ հող կդառնար նոր խժդժություններ հրահրելու համար:

Ամեն դեպքում, ինչպես ցույց են տալիս հետագա տարներին հրապարակված ֆուտբոլային ամփոփագրերը, նոյեմբերի 22-ին վերախաղարկումը կայացել է Օդեսա քաղաքում: Ձյունաշատ դաշտում Սվերդլովսկի թիմը 2-0 հաշվով հաղթել է Երևանի «Սպարտակին»:

Ինչ վերաբեում է մրցավարին, նրան որակազրկեցին: Պարզվեց, որ վերջինս իսկապես կոպիտ սխալ էր թույլ տվել: Եզրային մրցավարները և խաղի տեուչը հաստատեցին, որ հայերի երրորդ գոլը ճիշտ էր ու ազնիվ:

Իբրև հավելում նշենք, որ սրանով ֆուտբոլային մեծ բախումների պատմությունը չավարտվեց: Ֆուտբոլի տարեց երկրպագուները հավանաբար դեռ հիշում են, թե 1961 թվականին ինչ կատարվեց Թբիլիսիում, երբ հայերը հաղթեցին վրացիներին: Կհիշեն նաև, թե ինչ պատահեց Երևանում, որից հետո ԲԿՄԱ-ի ֆուտբոլիտներին հարկ եղավ զրահամեքենաներով էվակուացնել օդանավակայան: Բայց սրանք արդեն բոլորովին այլ պատմություններ են:

 

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆpostcardusedin1948ofthefs2

Սահակաշվիլիի, խաչապուրիի և այլ խնդիրների շուրջ

18 Հնվ

Հաստատվեց տեղեկությունն այն մասին, որ Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին հունվարի 22-ին երկօրյա պաշտոնական այցով կժամանի Հայաստան: Նրա ժամանման լուրը ցնծության աղաղակներով չընդունվեց: Վրացական կողմն էլ իր հերթին չկարողացավ այցն արժևորելու համար ավելի խելամիտ փաստարկ գտնել, քան միտքն այն մասին, թե դա կարևոր է, որովհետև 2011-ի իր առաջին այցը նախագահը կատարում է Հայաստան, ուրեմն դրանով ընդգծվում են երկու երկրների բարեկամական հարաբերությունները: Նկատենք, որ բառացիորեն նույն միտքը օրերս գործածվեց վրացի արտգործնախարար Գրիգոլ Վաշաձեի` Բաքու կատարած այցելության ժամանակ: Թե այդ պատրաստի դեղատոմսն ու ժամանակի ընտրության առանձնահատկությունները որքանով են նպաստելու մեր կապերի բերելավմանը, սա թողնենք վրացական պատվիրակության խղճին, որի կազմում լինելու է նույն Վաշաձեն, այլ պաշտոնական անձիք: Ոչինչ չասելու պես ասվում է նաև, որ Երևանում Սահակաշվիլիի հանդիպումների ընթացքում քննարկվելու են կողմերի միջև հարաբերությունների խորացման հարցերը, այդ թվում՝ տնտեսական ու քաղաքական ոլորտներում: Բայց ամեն կարգի բառային կուտակումներից այն կողմ գոյություն ունեն իրական մտադրությունները, ինչի շուրջ էլ հարկ է, որ Հայաստանը մտահոգվի: Այդօրինակ նպատակների թվում կարելի է դասել վրացիների համարյա բոլոր տարածաշրջանային ծրագրերը, որոնք սովորաբար կյանքի են կոչվում առանց Հայաստանի մասնակցության, թեև Թբիլիսիիում սիրում են անընդհատ խոսել հարավկովկասյան երեք պետությունների համատեղ հնարավորություններն ի մի բերելու մասին: Ճիշտ նույն կերպ Վրաստանի ԱԳ նախարարը Բաքվում հեռակա դասեր էր տալիս առ այն, թե իբր մենք շատ ժամանակ ենք կորցրել, և այժմ պետք է ըմբռնենք, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը հարկավոր է լուծել միջազգային նորմերի հիման վրա: Իսկ հետո պարզվեց, որ, ըստ նրա, Վրաստանը միշտ կարևոր դեր է խաղացել հայ-ադրբեջանական երկխոսության մեջ: «Հարավային Կովկասի երեք պետությունները պետք է միասնականորեն հանդես գան, տնտեսական ակտիվություն ցուցաբերեն, որպեսզի կարողանան ինտեգրվել եվրոպական կառույցներին: Ես նույնիսկ կարող եմ խոսել վրաց ժողովրդի անունից, որ մենք հույս ունենք, Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կամ որևէ այլ միջազգային կազմակերպության միջնորդությամբ հակամարտությունը կստանա իր լուծումը», — ասել էր Վաշաձեն` հավելելով, թե Վրաստանը միշտ պատրաստ է միջնորդի դեր ստանձնել ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծման համար:
Ու հենց այս կետից էլ սկսվեց ամենահետաքրքիրը: Մինչ շատերը ջանում էին ընկալել վրացական նորարարության գաղտնիքները, այդ երկրի ԱԳ փոխնախարար Նինո Կալանդաձեն շտապեց արագ
սրբագրել իր շեֆի ճակատագրական վրիպումը` հայտարարելով, որ Վաշաձեն հայտարարություններ չի արել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործում Վրաստանի՝ որպես միջնորդի, հանդես գալու մասին, թեև Թբիլիսիի համար շատ կարևոր է այդ հիմնախնդրի լուծումը: Իսկույն հասկանալի դարձավ, որ Թբիլիսին ոչ միայն չի պատրաստվում գեղեցիկ խոսքերից այն կողմ անցնել, այլև, մեծ հաշվով, նրա շահերից չի բխում մեր և ադրբեջանցիների հաշտությունը, քանի որ այս պարագայում հարևանների գժտության պտուղները ճաշակելու հնարավորությունը կհավասարվի զրոյի, իսկ Վրաստանի համար նման հեռանկարը ոչ մի լավ բան խոստանալ չի կարող:
Այստեղ խիստ տեղին կլինի վերհիշել, որ երբ չարաբաստիկ WikiLeaks-ի կողմից հրապարակվեցին 2008 թ. վրաց-օսական պատերազմի մանրամասների հետ կապված դիվանագիտական փաստաթղթերը, ինչպիսի մանրամասներ հայտնի դարձան մեր դրացի բարեկամի մասին: Այն օրերին նույնիսկ ԱՄՆ դեսպանատունը չէր թաքցրել իր զարմանքը, երբ Վաշինգտոն առաքած հեռագրում գրում էր. «Հայաստանի արտգործնախարարը Վրաստանի վերաբերմունքը որակել է որպես «թշնամական»: Համաձայն նույն հեռագրի` ԱԳ ղեկավարը ամերիկացի դիվանագետին հայտնել էր, որ Երևանը փորձում էր օգնել Վրաստանին և մտադիր էր 4000 փախստական ընդունել, միջանցք ստեղծել միջազգային մարդասիրական օգնության համար: «Էլ ի՞նչ են ուզում մեզանից»,- Հայաստանի ԱԳ ղեկավարի խոսքերն էր մեջբերում WikiLeaks-ի հրապարակած փաստաթուղթը:
Իսկ վրացիները միշտ էլ առավելագույնն են ուզում: Ահա այժմ էլ, Սահակաշվիլու ժամանումից օրեր առաջ վրացական մամուլը հեղեղվեց նյութերվ այն մասին, թե Երևանում քննարկվելիք հարցերի թվում Վրաստանի ղեկավարը մտադիր է բարձրացնել հայկական արտադրողների կողմից «սեփականացված» վրացական բրենդների արտասահմանում իրացման խնդիրը: Վկայակոչելով Ֆրանսիայում ապրող վրացիներին, նրանց թերթերը գրում էին, որ Ֆրանսիայի մանրածախ ցանցերում վրացական բրենդները վաճառվում են հայկական արտադրանքի անվան տակ: Մասնավորապես, «Սապերավի» գինին իրացվում է որպես հայկական ըմպելիք: Ւբրև «հայկական հրաշք» են վաճառվում վրացական չուրչխելին, վրացական ազգային վառարանի «տոնե» հացը, ավանդական վրացական խաչապուրին ու այսպես շարունակ: Նշվում էր նաև, որ նմանօրինակ վիճակ է ԱՄՆ-ում ևս, որտեղ, օրինակ, վրացական հանքային «Բորժոմի» ջուրը վաճառվում է որպես Հայաստանի արտադրանք: Ճիշտ է, հայկական կողմն անմիջապես հերքեց այդ մեղադրանքները` հայտարարելով, որ հայերն այլոց բրենդների կարիքը չունեն, իսկ Հայաստանի հայրենական ապրանք արտադրողների միության նախագահ Վազգեն Սաֆարյանը վիրավորված վրա բերեց, թե «մեզ մերն էլ հերիք է, դրանք բավական ճանաչված են միջազգային շուկաներում ու չեն զիջում վրացականներին», սակայն Թբիլիսիի համար այս հերքումները որևէ արժեք չունեն, քանի որ գլխավոր նպատակն ամեն անգամ միշտ նույնն է. Հայաստանի համար ստեղծել արհեստածին խնդիրներ և դրանց կարգավորման անվան տակ հավելյալ միավորներ հավաքել:
Ինչ խոսք, Սահակաշվիլին նաև գիտի, որ Երևանում իրեն սպասվում է ոչ այնքան հաճելի զրույց Ջավախքին ու Վրաստանում ապրող հայերին առնչվող թեմաների շուրջ: Նկատենք, որ մեր ԱԳՆ 2010 թվականի գործունեության վերաբերյալ հաշվետվության մեջ կար հավաստիացում այն մասին, թե հայ-վրացական բանակցությունների ընթացքում մշտապես քննարկվել են վիրահայությանը հուզող խնդիրները: Կնշանակի` սպասվող հանդիպման օրակարգը նույնպես բովանդակային իմաստով փոփոխությունների չի ենթարկվի` վրացական պատվիրակությանը ստիպելով պատասխան գտնել մի շարք ցավոտ հարցերի առթիվ: Եվ հավանաբար նման լարված զրույցի հեռանկարն էր պատճառը, որ Հայաստան գալուց առաջ Սահակաշվիլին փորձ արեց պարպել ավելորդ լիցքերը, այցելեց հայկական եկեղեցի ու այնտեղ` դիմելով հավաքվածներին ասաց, թե «վիրահայերը Վրաստանի ազգային ամբողջության անբաժան մասն են ու մեծ դեր ունեն Վրաստանի պետականության զարգացման գործում»: Իր նախագահի օրինակով էլ Համայն Վրաստանի կաթողիկոս-պատրիարք Իլիա Երկրորդը հանկարծ որոշեց ընդունել տեղի հայ համայնքի ներկայացուցիչները և հույս հայտնել, որ բազում անգամներ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի այցը ձախողելուց հետո նա այս տարի պատրաստ է ջերմորեն ընդունել Գարեգին Երկրորդին:
Ահա այսպես եղբայրաբար, անկաշառ ու ազնիվ պահվածքով են հարևան երկրում ընդունում մեզ և կամ հյուր գալիս:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Միջպետական վատառողջություն

18 Նյմ

Հայ-վրացական հարաբերություններում զանազան խնդիրների ի հայտ գալն ու դրանց արծարծումն այնպիսի մշտական ու պարբերական բնույթ է կրում, որ այլևս անհնար է դարձել որևէ մեկին հավաստիացնելը, թե երկու երկրների միջև պահպանվում է փոխըմբռնման ու բարիդրացիական մթնոլորտը: Մի սկանդալին հաջորդելու է գալիս մյուսը, մի անախորժությունն անմիջապես իր տեղը զիջում է հերթականին: Եվ եթե վերջին զարգացումներն արտաքուստ ներառում են կրոնական բնույթի անհամաձայնությունները, ապա դրանք նույնպես նույն շղթայի մասն են կազմում` սերված այն հետևողական քաղաքականությունից, որն այսօր իրականացնում են վրացական իշխանությունները:
Այլ կերպ դժվար է բնորոշել Վրաստանի ռեինտեգրացիայի և իրավունքների պաշտպանության փոխնախարար Ելենա Թևդորաձեի պահվածքն ու խոսքերը, որոնք լիարժեքորեն դրսևորվեցին ,,Թբիլիսիի հայ համայնքը. խնդիրներ և հեռանկարներ,, խորագրով կոնֆերանսի ժամանակ: Թևդորաձեն այնտեղ բացակայտորեն հայտարարեց, որ Հայ առաքելական եկեղեցին Վրաստանում կարգավիճակ չի ստանա։ Երբ նույն հարցը բարձրացրեց Վատիկանի ներկայացուցիչ Կլաուդիո Գուգերոտտին, տիկին փոխնախարարն այնմիջապես փրփրեց, ասաց, որ Հայ առաքելական եկեղեցին Վրաստանում, այսպես կոչված, մասնաճյուղ է, մեկ անգամ ևս կրկնեց, թե Էջմիածնի եկեղեցին Վրաստանում չի ճանաչվի և դրանից հետո լքեց կոնֆերանսի դահլիճը։ Վրաստանում Վատիկանի դեսպանին այլ բան չէր մնում, քան ի լուր ներկաների հայտարարել. ,,Աշխարհում որևէ տեղ նման պրակտիկայի չեք հանդիպի, երբ պետությունը ավանդական եկեղեցուն առաջարկում է գրանցվել որպես ակումբ կամ հասարակական կազմակերպություն,,:
Այն, ինչը կարող է զարմանք պատճառել Վատիկանի ներկայացուցչին, մեզ համար վաղուց այլևս զարմանալի չէ: Եվ խոսքը տվյալ դեպքում սոսկ այն պատմական անժխտելի փաստերի մասին չէ, որ Վրաստանում Հայ Առաքելական եկեղեցին գործել է դեռևս 4-րդ դարի 1-ին կեսից, երբ Վրաստանում քրիստոնեությունն ընդունվեց իբրև պետական կրոն, ոչ էլ նրա մասին, որ հետագա բոլոր դարերի և իշխանությունների օրոք Վիրահայոց թեմը պահպանել է իրեն հարիր կարգավիճակը:
Հարցն այս դեպքում նախ և առաջ վերաբերում է նրան, որ Թևդորաձեի խոսքերից առաջ բազմաթիվ անգամներ տեղի իշխանությունները հավաստիացրել էին, թե փոփոխություն է կատարվելու Քաղաքացիական օրենսդրության մեջ, ավանդական կրոնական համայնքներին Վրաստանում տրվելու է հանրային իրավունքի սուբյեկտի կարգավիճակ: Նույն միտքը հնչել է նաև Վրաց Ուղղափառ եկեղեցու Հովվապետ Իլիա Բ Պատրիարքի շուրթերից իբրև պաշտոնական դիրքորոշում, և վերջինս հավաստել է, թե կողմ է Վրաստանում Հայ Առաքելական եկեղեցուն ու մյուս ավանդական կրոնական համայնքներին նույն կարգավիճակը տալուն: Սակայն հիշողության կորուստը հետզհետե ձեռք է բերում ոչ միայն ախտաբանական, այլև քաղաքական նկարագիր:
Այսօր Վիրահայոց թեմը, պահպանելով կացության թելադրանքով գործելու կարգը, իր բողոքն արտահայտող հայտարարություն է տարածում, հասարակական կազմակերպություններն ու հանրությունը վրդովված է: Պիտի որ դժվար լինի հաշվել այն բոլոր համանման հայտարությունների ու կոչերի քանակը, որոնք շրջանառվել են վերջին տարիների ընթացքում: Միայն թե դրանք առայժմ որևէ կերպ էական արդյունքի չեն հանգեցրել և հազիվ թե կարողանան լինել արդյունավետ, երբ չկա համարժեք պատասխանը, սեպը սեպով հանելու համարձակությունը:
Մի՞թե նույնատիպ մի կացություն էլ այն չէր, որ հերթական անգամ հետաձգվեց Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին երկրորդի այցը Վրաստան: Մի քանի օր առաջ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գերագույն հոգևոր խորհուրդը, ընդառաջելով վրացական կողմի խնդրանքին, ու նկատի առնելով Համայն Վրաստանի Պատրիարք-Կաթողիկոս Իլիա Երկրորդի արտասահմանում բուժումից հետո վերականգնողական շրջանի անհրաժեշտությունը, հարկ համարեց հետաձգել Վեհափառի` նոյեմբերի երկրորդ կեսին նախատեսված այցը: Հրաշալի պաշտոնական վարկած է` վատառողջություն: Եվ սա այս տարվա մեջ արդեն երրորդ անգամն է: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ Իլիա Երկրորդն այժմ պատրաստ է անվերջ հիվանդանալ ու բուժվել, միայն թե իր հայ գործընկերը ոտք չդնի Վրաստանի հողի վրա: Եվ ու՞մ հոգսն է, թե նրա հիվանդությունը միայն ֆիզիկական չէ, այլ վաղուց ի վեր ձեռք է բերել դիվանագիտական բնույթ: Էջմիածինն ասում է, թե կատարվածի մեջ որևէ միտում չի տեսնում: Տարօրինակ է, իսկ ինչու՞ չի տեսնում: Եվ արդյո՞ք այդ կարճատեսությունը ներկա պահին լիովին չի ներդաշնակում վրացական ամնեզիայի հետ:
Էջմիածնում ու Երևանում միտում չեն տեսնում այն բանում, որ ավերվում են հայկական մշակույթի հուշարձանները, որ փակվում են հայկական դասարանները, որ անօրինական կարգով ձերբակալվում են հայազգի քաղաքացիներ, որ սահմանի վրա արգելվում է հայերեն գրքերի մուտքը Վրաստան, իսկ նույն սահմանի առանձին հատվածների նկատմամբ լուրջ հավակնություններ կան: Սակայն փոխարենը աշխարհով մեկ են լինում, երբ իմանում են, որ նախագահ Սահակաշվիլին Ախալքալաքի կենտրոնական հրապարակում հավաքված բնակիչներին դիմում է հայերեն բառերով կամ մի քանի կիլոմետր ճանապարհ է վերանորոգում նրանց համար: Ահա հենց այսպես էլ ձևավորվում են միջպետական այն հարաբերությունները, որոնք այսօր տառապում են լուրջ խրոնիկական հիվանդություններով ու մշտապես բուժման կարիք են զգալու Իլիա Պատրիարքի օրինակով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: