Tag Archives: Լուկաշենկո

Ինչպես դառնալ շան լակոտ

12 Մրտ

Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլու հասցեին մեկ անգամ չէ, որ ծաղրական կամ վիրավորական արտահայտություններ են հնչել: Սովորաբար այդպիսի որակումները կարելի է լսել կամ Ռուսաստանի քաղաքական դեմքերից կամ Վրաստանի ընդդիմության ներկայացուցիչներից: Երկու դեպքում էլ դրդապատճառները հայտնի են, հետևանքները` կանխատեսելի: Սակայն այս անգամ այդ շարքը լրացվեց մի նոր մասնակցով: Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն որոշեց գերազանցել մյուսներին: Խոսելով այն մասին, որ Արևմուտքը երկակի ստանդարտներ է գործադրում այս կամ այն երկրի նկատմամբ, Լուկաշենկոն իր խոսքերի իսկությունը հաստատող ավելի հարմար օրինակ չգտավ, քավ Վրաստանի նախագահին դեպքը: «Սահակաշվիլին դաժանաբար կասեցնում է ընդդիմության հանրահավաքները, իսկ ԱՄՆ-ը շարունակում է նրա հետ հարաբերությունները: Ինչո՞ւ: Որովհետև Սահակաշվիլին նրանց շան լակոտն է»,- ասաց նա ամերիկյան Washington Post պարբերականի լրագրողին` հիշեցնելով իր երկրի նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցները և սպառնալով, որ Բելառուսը երբեք չի դառնա Վաշինգտոնի հինգերորդ գաղութը:
Հատկանշական է, որ Լուկաշենկոն նման խոսքեր է արտասանում այն պահին, երբ Սահակաշվիլին մեկշաբաթյա այցելության է մեկնում Միացյալ Նահանգներ։ Այստեղ նրան սպասվում է ոչ միայն գրկաբաց ընդունելություն, այլև մեծ ու հաճելի անակնկալներ: Այցելության հիմնական նպատակը Վրաստանում ներդումներ խրախուսելն է։ Ամենից զատ Սահակաշվիլին Նյու Յորքում հանդիպելու է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի ներկայացուցիչների և անշարժ գույքի մագնատ, միլիարդատեր Դոնալդ Թրամփի հետ։ Վերջինիս հետ պայմանագիր է ստորագրվելու Վրաստանում խոշոր ներդրում կատարելու վերաբերյալ։ Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Բաթումի տարածաշրջանը զբոսաշրջային ու հանգստյան նշանավոր կենտրոնի վերածելու հեռանկարին, ինչի մասին մշտապես խոստանում էր Վրաստանի նախագահը:
Այդ աննախադեպ աջակցությանն ու հատկացումներին նախանձով նայողների համար սա այլ բան չէ, քան ամերիկացիներին մատուցած ծառայությունների գինը: Եվ այս պարագայում Սպիտակ Տան ղեկավարներին քիչ է հետաքրքրելու դաշնակից երկրում ժողովրդավարական արժեքների, մարդու իրավունքների վիճակը, քանի որ գերխնդիրը միշտ էլ իր ստվերում է թողնելու վերացական գործոնները: Նույն այս օրերին International News-ը, ոչ առանց թափանցիկ ակնարկների, հարկ համարեց մեկ անգամ էլ հիշեցնել Սահակաշվիլու անցած քաղաքական ուղին` նշելով, որ վերջինս հենց ամերիկացիների դրդմամբ սկսեց քաոսային պատերազմը Ռուսաստանի դեմ, ինչը շատ շուտով վերածվեց բռնապետական ուժի: «Պատերազմից հետո Սահակաշվիլիի հրեա խորհրդատուները փախան իրենց տուն, իսկ Վրաստանի գործընկեր ԱՄՆ-ն սկսեց ծրագիր մշակել` Ռուսաստանի դեմ պատերազմը շարունակելու համար»,- գրել էր International News-ը:
Ճշմարտության առաջ չմեղանչելու համար պետք է արձանագրել, որ« իսկապես, այսօր աշխարհին ներկայացվող Վրաստանը ունի երկու դեմք: Մի կողմից մենք լսում ու տեսնում ենք տնտեսության առանձին ճյուղերում լուրջ հաջողություններ արձանագրող երկիր, իմանում ենք այն մասին, որ մեր հարևանը հրաշալի ցուցանիշ է գրանցել` ընդգրկված լինելով կոռուպցիան հաղթահարած երկրների առաջին տասնյակում, սակայն մյուս կողմից ոչ այնքան վարպետությամբ նա քողարկում է մեկ ուրիշ պատկեր, ինչը հազիվ թե հնարավոր լինի մխիթարական կամ սփոփիչ անվանել: Վրաստանում ներկայումս սոցիալական ամենակարևոր խնդիրը շարունակում է մնալ գործազրկությունը, ինչն էլ իր հերթին խոշոր չափերի հասնող արտագաղթի հիմք է հանդիսանում: Եթե վստահելու լինենք վրացական Journalist գործակալության հրապարակած տվյալներին, ապա միայն վերջին մի քանի տարիների ընթացքում մոտ 2 միլիոն մարդ լքել Վրաստանը, ովքեր աշխատանք են փնտրում Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Իտալիայում, Թուրքիայում և այլ երկրներում:
Այլևս ոչ միայն Վրաստանի ընդդիմության ներկայացուցիչները, այլ նույնիսկ նրա բարեկամներն են հասկանում, որ այդ երկիրը իր մեծ նպատակներին հասնելու համար ավելի հաճախ չափազանց թանկ գին է վճարվում «խնամակալ» տերություններին: Արևմուտքի վերլուծաբանները ժամանակ առ ժամանակ ստիպված են լինում նկատել, որ հետզհետե խորացող կախյալ վիճակը սպառնում է երկրի ինքնիշխանության վերջնական կորստի, իսկ մինչ այդ Սահակաշվիլին ստորադասության նորանոր թելեր է գտնում և «իր զորքին ստրուկի նման ուղարկում է պատերազմող երկրներ, որպեսզի կարողանա մտնել ՆԱՏՕ»: Հենց այս վիճակն է, որ Լուկաշենկոյի կոպիտ արտահայտությամբ այլ բնորոշում չունի, քան ինչ-որ մեկի շան լակոտ լինելը:
Ամենամռայլ ենթադրությունների շարքում հաճախ կարելի է լսել, որ այժմ Վրաստանում Սահակաշվիլիի իշխանությունը գոյություն ունի Ամերիկայի ու Ռուսաստանի համաձայնությամբ և եթե այդ համաձայնությունը չեղյալ համարվի, Վրաստանը 6 ամսում կվերանա: Գուցե թե նմանատիպ աղետալի վերջաբանի հեռանկար սահմանելը վաղաժամ է ու չափազանցված, բայց ինչպես իրավացիորեն նկատում է ԱՄՆ-ի միջազգային պետական ինստիտուտի (IRI) ղեկավար Լորն Քրեյները, «Երբ ժողովրդավարությունը ստեղծվում է այն երկրներում, որոնք սովոր չեն դրան ու առաջին անգամ են բախվում ժողովրդավարությանը, հետևանքները միշտ էլ անկանխատեսելի են լինում»:

Հովիկ Չարխչյան

Ամեն բան այնպես, ինչպես պիտի լիներ

21 Դկտ

Ընդամենը հաշված օրեր առաջ էր, երբ Բելառուսի ղեկավար Ա. Լուկաշենկոն, խոսելով առաջիկա նախագահական ընտրությունների մասին, գանգատվում էր իր երկրին բաժին հասած ճակատագրից: «Ամբողջ աշխարհը ամանորին է նախապատրաստվում, իսկ մենք ամեն անգամվա պես պիտի ընդդիմության անկարգությունները սաստենք»,- ասում էր նա` գերազանց հասկանալով, որ եթե Բելառուսի բացառիկությունը սոսկ նախատոնական տրամադրությունների փոփոխության մեջ է, ապա հետընտրական զարգացումների իմաստով այդ երկիրը քիչ բանով էր տարբերվելու մյուսներից: Ամեն կարգի խռովությունները, բողոքի ակցիաները, ընդդիմադիրների հալածանքները, քաղաքական շահարկումները վաղուց են դարձել յուրաքանչյուր իրեն հարգող ու ժողովրդավար համարվող երկրի իրադարձային բաղկացուցիչը ընտրությունից ընտրություն: Իսկ եթե վաղօրոք է հայտնի, թե ինչ է կատարվելու, այդ դեպքում շատ ավելի դյուրին է դառնում հակազդելը: Այնպես որ Լուկաշենկոն նույնպես դա գիտեր, ինչպես գիտեր նաև այն մասին, որ ճգնաժամը հաղթահարելիս ուժային լուծումները մինչ օրս ամենաարդյունավետն են հավարվել Բելառուսում:
Եվ ահա, 1994 թվականից երկիրը չորրորդ անգամ անընդմեջ ղեկավարել ցանկացող Ալեքսանդր Լուկաշենկոն դեկտեմբերի 19-ին ի կատար ածեց երազանքը` հավաքելով ընտրողների ձայների 79.67 տոկոսը: Նույն օրվա գիշերը բելառուս ընդդիմադիրները դուրս եկան փողոց «Նոր ընտրություններ առանց Լուկաշենկոյի» կարգախոսով: Նրանք գրոհի մի քանի փորձեր իրականցրեցին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի ու կառավարության շենքերի վրա, սակայն զինվորական ստորաբաժանումներին ու ոստիկաններին հաջողվեց հրապարակից դուրս մղել մի քանի հազար ցուցարարների: Ձերբակալվեցին մոտ հազար մարդ, այդ թվում`գրեթե բոլոր նախագահի թեկնածուները: Ընդդիմության առաջնորդը դաժան ծեծի ենթարկվեց: Այժմ նրան նկատմամբ մեղադրանք է առաջադրվել «Զանգվածային անկարգություններ» հոդվածով: Չի բացառվում, որ կներկայացվեն նաև պետական հեղաշրժման մեղադրանքներ: «Բոլորն, ըստ օրենքի, նստելու են բանտ: Բանտ ես չեմ նստեցնում, ես ունեմ միայն մեկ իրավունք` համաներում»,- երեկ հայտարարեց Լուկաշենկոն: Հատուկ ծառայությունները խուզարկություններ են անցկացրել թեկնածուների շտաբներում, իրավապաշտպանների գրասենյակներում, թերթերի խմբագրություններում: Բելառուսում շրջափակվել է մի շարք ընդդիմադիր կայքերի, ինչպես նաև LiveJournal բլոգհոսթինգի, Twitter միկրոբլոգի, Facebook սոցիալական ցանցի հասանելիությունը:
Հասկանալի է, որ նման կտրուկ պահվածքն անպատասխան չէր մնա: Եվրոպական խորհրդարանի նախագահ Եժի Բուզեկն առաջիններից մեկն էր, որ վրդովված հայտարարեց. «Այդ վախկոտ հարձակումը նախագահի անպաշտպան թեկնածուի վրա վրդովեցուցիչ ու ամոթալի է: Ես ապշած եմ այդ փաստից: Նման վարքը անթույլատրելի է միջազգային հանրության համար: Ես պահանջում եմ նախագահ Լուկաշենկոյից, որ նա անհապաղ դադարեցնի այդ բռնությունն ու պատժի նրանց, ովքեր մեղսակից են դրան»: Կոշտ էր նաև Լեհաստանի նախագահ Բրոնիսլավ Կոմորովսկու արձագանքը: Վերջինս ոչ միայն` քննադատեց իշխանությունների կողմից բիրտ ուժի կիրառումը, այլև կարծիք հայտնեց, որ ԵՄ-ն պետք է վերանայի իր հարաբերությունները Մինսկի հետ:
Միացյալ Նահանգների վերաբերմունքը զուրկ էր ավելորդ հուզականությունից և միանշանակ էր. «ԱՄՆ վարչակարգը չի կարող ճանաչել ընտրությունների արդյունքները,- հայտարարեց Վաշինգտոնը: Այնպես որ Լուկլաշենկոյի ակնկալիքները, թե դեկտեմբերի 19-ից հետո ԱՄՆ- Բելառուս հարաբերությունները «կլինեն նվազագույնը լավ», չարդարացան:
Իրենց եզրակացությունը հրապարակեցին ԵԱՀԿ դիտորդները, համաձայն որի նախագահական ընտրությունները Բելառուսում չեն համապատասխանում ժողովրդավարական չափանիշներին և դրանք լեգիտիմ կոչվել չեն կարող: «Այս ընտրությունները ձախողվեցին և Բելառուսին այդքան անհրաժեշտ նոր սկիզբը չապահովվեց: Բելառուսի ժողովուրդն արժանի էր լավին», -ասաց ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի պատվիրակության ղեկավար Թոնի Լլոյդը:
Իսկ այժմ անդրադառնանք ամենահետաքրքրականին: Բանն այն է, որ նույն ԵԱՀԿ-ն, նախքան հիշատակված եզրակացությունը, ժամեր առաջ մեկ այլ հայտարարությամբ էլ էր հանդես եկել, որով դեկտեմբերի 19-ին կայացած Բելառուսի նախագահական ընտրությունները ճանաչել էր ժողովրդավարական: Սակայն քիչ անց պատկերն ամբողջովին փոխվեց: Եվ արդյո՞ք միայն ընդդիմադիրների հանդեպ բռնություններ կիրառելու պատճառով: Ի վերջո ընտրություններն արդեն ավարտվել էին, և եթե հետո իշխանությունները օրինազանցություն էին հանդես բերել, ապա դա առանձին խնդիր էր ու չէր կարող անդրադառնալ նախորդի վրա: Բայց անդրադարձավ: Իսկ թե ինչու` պատասխանն անուղղակիորեն տվեցին մյուսները:
Այն ժամանակ, երբ Արևմուտքը որակումների մեջ ընտրություն չդնելով փնովում էր Լուկաշենկոյին, Ռուսաստանի և ԱՊՀ-ի ներկայացուցիչներն ընտրությունները գնահատեցին կայացած ու ժողովրդավարական: Ռուսական դիտորդական առաքելության ղեկավար Սերգեյ Լեբեդևը նշեց, որ առաքելությունը չի արձանագրել այնպիսի փաստեր, որոնք կարող էին կասկածի տակ դնել արդյունքների լեգիտիմությունը: Համարյա միաժամանակ Լուկաշենկոն ասուլիս հրավիրեց ու տեղեկացրեց, թե խոստանում է հրապարակել փաստաթղթեր, որով կապացուցվի ընդդիմության առաջնորդների կապը Արևմուտքի հետ: «Ես կարգադրել եմ, որպեսզի հրապարակվեն այդ փաստաթղթերը, որպեսզի ժողովուրդը տեսնի թե մեր արևմտյան գործընկերներին և թե մեր ընդդիմությանը»,- ասաց Բելառուսի նախագահը` ավելացնելով, որ խոսքն այնպիսի փաստաթղթերի մասին է, որոնք պետք է լինեն պահոցում` «գաղտնի» նիշի տակ:
Ահա և պատասխանը: Մինսկը, որ ամիսներ շարունակ գժտված էր Մոսկվայի հետ և ամենածանր մեղադրանքներն էր վերագրում Կրեմլին, վերջին պահին կողմնորոշվեց` նետերն ուղղելով հակառակ կողմը: Դեկտեմբերի 20-ի մամուլի ասուլիսում Լուկաշենկոն արդեն հայտարարում էր, որ «պատրաստ է հանդուրժել ամեն բան, որպեսզի Բելառուսն ու Ռուսաստանը չբաժանվեն», և որ ինքը երբեք Ռուսաստանի թշնամին չի եղել:
Երկու հակադիր բևեռների ճամփաբաժանի վրա գտնվող երկիրը հրաշալի հասկանում է իր դիրքի առավելությունը և գիտի, որ իրեն ամեն դեպքում ներելի է աններելին, եթե վրա հասնի ընտրության պահը: Իսկ Արևմուտքը, որ դեռ երեկ Մոսկվա- Մինսկ լարված հարաբերությունների կրակի վրա հաճույքով իր ձեռքերն էր տաքացնում, այսօր ստիպված է նոր մարտավարություն ընտրել: Սկզբի համար վատ չէ խոսել քաղաքացիների ոտնահարված իրավունքների մասին, թեև քաղաքակիրթ աշխարհին քիչ է հետաքրքրում` ժողովրդավարությունը Բելառուսում կհաղթանակի, թե՞ ոչ: Նրա համար կարևոր խնդիրն այն է, թե ինչպե՞ս անհնազանդին դարձնել հնազանդ:

Հովիկ Չարխչյան

%d bloggers like this: