Tag Archives: Իրավունք

ՄԱՐԿ ՏՎԵՆ

28 Փտր

ԿԱՆԱՆՑ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Հարգելի խմբագրություն,
Ես կարդացի իրավահավասարություն պահանջող հանրագիրը ստորագրած կանանց երկար ցուցակը (200 անուն) և, ինչպես ընտանիքի ամուսին ու հայր, պիտի վճռական բողոք արտահայտեմ ընդդեմ այդ գործի: Միանգամայն աննպատակահարմար է կանանց ձայնի իրավունք տալը, և դժվար թե լավ բան ստացվի, եթե նրանց թույլատրվի զբաղեցնել պետական պաշտոններ: Դուք, ինչպես և ես, հասկանում եք, որ եթե նրանց իրավունք տրվի, ապա անդորրի մի սպասեք: Նրանք երկիրը կհասցնեն անկման: Կանայք սիրում են կրքոտությամբ զբաղեցնել ամեն կարգի պաշտոններ: Նրանց դուր է գալիս կոչվել «Միսիս Սմիթ` բարեգործական ընկերության նախագահ», կամ` «Միսիս Ջոունս` սովյալ հնդկացիներին օգնող միջազգային ասոցիացիայի քարտուղար», կամ թե` միսիս այսինչ` այսինչ միության գանձապահ: Նրանց ամենից շատ գայթակղում է մեծարանքը, և այսպես ուղղակի արբենում են մեծաշուք կոչումների դյութիչ հնչյուններով: Նրանք հավերժ ձևավորում են ամեն տեսակի բարեպաշտական ընկերություններ ու միություններ, որպեսզի հետո ծեծկռտուք սարքեն նախագահական տեղի համար: Նրանք այնքան են սիրում զբաղեցնել պատվավոր պաշտոններ, որ պատրաստ են նույնիսկ անվճար ծառայել: Իսկ տվեք նրանց ձայնի իրավունք և թեկուզ մեկ անգամ բաց թողեք օրենսդիր մարմնում, այնժամ կտեսնեք` ինչ կկատարվի: Նրանք կտարվեն իրենց նոր գործունեությամբ, ձեզ համար կհիմնեն հազարավոր նոր ընկերություններ, և հարկատուներին կներկայացնեն այնպիսի հաշիվ, որ կցնցի ձեր զգացմունքները մինչև ձեր գրպանի խորքը: Պետական բյուջեի առաջին իսկ նախագիծը ձեզ կհասցնի սպիտակ տենդի: Հաստիքների սովորական կարգացուցակի փոխարեն (դատավորներ, պետքարտուղար, նախարարներ, գերագույն դատարանի գրագիր),- դուք կստանաք ահա մոտավորապես այսպիսի տարեկան նախահաշիվ.
Բարեգործական ընկերության նախագահուհի- 4 հազ. դոլար,
Նախագահուհու տեղակալներ (յուրաքանչյուրին)- 2 հազ. դոլար,
Կանանց համատեղ աղոթքների միության նախագահուհի- 3 հազ. դոլար,
Պոունի ցեղի մոտ անգրագիտության վերացման ընկերության նախագահուհի- 4 հազ. դոլար,
Էսկիմոսների շրջանում գեղեցիկ գրականության տարածման կանանց ընկերության նախագահուհի- 5 հազ. դոլար,
Կրինոլինների դեպարտամենտում նորաձևության գլխավոր օրենսդրուհի- 10 հազ. դոլար,
Կեղծամների դեպարտամենտում նորաձևության գլխավոր օրենսդրուհի- 10 հազ. դոլար,
Կանանց սանրվածքի համար երիժնակի յուղի գծով գլխավոր տեսչուհի- 10 հազ. դոլար,
Կապագլխարկների և գլխարկների դեպարտամենտում գլխավոր օրենսդիր- 50 հազ. դոլար:
Անիշխանություն ու քաոս` ահա թե ինչ կբերի այդպիսի նախահաշիվը: Միսսուրի նահանգում չի մնա ոչ մի կին, որ դեն չնետի ամեն ինչ հանուն Կապագլխարկների և գլխարկների դեպարտամենտում օրենսդրուհու պաշտոնի: Եվ, ի տարբերություն տղամարդկանց, որոնք եթե քննադատում են, ապա միայն իրենց նախորդների քաղաքական սխալները, կանայք կնետվեն քրքրելու հակառակորդի ողջ անձնական կյանքի պատմությունը: Ես գոնե գիտեմ նրանց ցեղը: Իմ կինը ճիշտ այդպիսին է:
Երեք օր չի անցնի նախընտրական արշավի սկզբից, և արդեն որոտաձայն կհայտարարեն, որ մեր ողջ նահանգում գոյություն չունի մի կին, որը կարող է «տիպար» հանդիսանալ: Իսկ դուք կարծում եք հաճելի՞ է ինձ համար լսել այդպիսի ակնարկ, եթե դա պիտի վերաբերի նաև իմ կնոջը: Իսկ ընդդիմության թեկնածուհիների՞, դե նաև ուրիշների համա՞ր: Անկեղծ ասած, ես ինքս էլ գիտեմ, որ իմ կյանքի ընկերուհին բոլորովին էլ տիպար չէ, հատկապես կրոնի հարցերում, բայց ես ամենևին չեմ ցանկանում, որ քաղաքական արշավի ժամանակ այդ մասին բոլորն իմանան: Ազնվորեն ասած, ես չգիտեմ, որ այդպիսի կինը, ինչպիսին իմն է, կարող է ապագայում տաղանդներ հանդես բերել, թեև, ով գիտե, եթե նա զբաղվի ինքնակատարելագործմամբ, ապա գուցե նաև ապագայում դառնա այլոց համար կանթեղ, բայց ես միայն վախենում եմ, որ այդ կանթեղը բավականին շատ է ծխահարելու: Ոչ, ես մնում եմ իմ կարծիքին: Կանանց մասնակցությամբ ընտրարշավը մեզ սպառնում է աղետով:
Ահա, պատկերացրեք, պերճաշուք ջահերով երթ` այսպիսի ցուցապաստառներով ու կարգախոսներով.
«Ոչ ոք, ինչպես Ռոբբինսը: Քվեարկեք Սալլի Ռոբբինսի օգտին` միակ բարեգործ թեկնածուն այդ պաշտոնում»:
«Առաքինություն, համեստություն, հայրենասիրություն: Թող մեծ ազգը պաշտպանի Մերի Սենդերսին` բարոյականության և առաջադիմության ջատագովին, անբասիր վարկի տեր միակ թեկնածուին»:
«Քվեարկեք Ջուդի ՄաքԳիննիսի` անկաշառի օգտին: Ինը երեխաների մայր: Իններորդը` կրծքի երեխա»:
Ընտրության օրը ամուսինը կհարցնի դայակին.
— Ի՞նչ է պատահել փոքրիկին:
Իսկ սա կպատասխանի.
— Փոքրիկի՞ն: Դե նա առավոտից այնպես տկար է:
— Իսկ ու՞ր է չքվել մայրը:
— Գնացել է Սալլի Ռոբբինսի համար քարոզչության:
Կամ էլ ահա թե ինչպես կզրուցեն տիկնայք` աղախին վարձելիս.
— Ճաշ եփել կարողանու՞մ ես:
— Կարողանում եմ:
— Իսկ լվացք անե՞լ:
— Կարող եմ:
— Իսկ տուն հավաքե՞լ:
— Դա էլ եմ կարողանում:
— Լավ, իսկ ու՞մ ես ձայնդ տալու գլխարկների գծով ամենագլխավորի ընտրություններին:
— Ջուդի ՄաքԳիննիսին:
— Ի՞նչ: Դուրս իմ տնից…
Կանայք խառնվում են քաղաքական քննարկումներին, փոխանակ քննարկեն տարազները, թողնում են տնային գործերը, որպեսզի գնան ու խմեն թեկնածուների հետ: Ամուսինները ստիպված են դայակություն անել նորածիններին, մինչ իրենց կանայք վազվզում են ընտրական տեղամասերում: Իսկ գլխավորը, նահանգապետի ընտրություններում գեղեցիկ, շքեղ բեղերով թեկնածուն առանց դժվարության կհաղթի անբարետես, թեև ավելի խելացի մրցակցին: Իսկ պատանյակը, որ կարողանում է գեղեցիկ վալս պարել, ավելի շուտ կդառնա ոստիկանապետ, քան խելացի, էներգիայի ու կամքի տեր տղամարդը:
Ըստ երևույթին յուրաքանչյուրը, ով թերթում գրքում է «ժողովրդի բարօրության» մասին, առաջին հերթին նկատի ունի անձնական հետաքրքրությունները, և ես այստեղ բացառություն չեմ: Այո, ես չեմ ցանկանում ընդլայնել կանանց իրավունքները: Իմ կինն առանց այդ էլ զբաղեցնում է 19 պաշտոն բոլոր այդ գրողի տարած կանանց ընկերություններում` ինձ վրա բարդելով իր ողջ գրասենյակային հոգսը: Իսկ եթե մենք դեռ նրա համար քաղաքականություն ներթափանցելու հնարավորություն էլ ստեղծենք, այն ժամանակ կինս այնտեղ էլ անկասկած կցանկանա ինչ-որ պաշտոն ստանալ, թեկուզ և հիմարագույնը: Այն դեպքում ես կորած եմ: Նա ի վերջո գլուխը կկորցնի, և նույնիսկ այն միակ պարտավորությունը, որից ես մինչև այժմ խույս եմ տվել, նույնպես կընկնի ինձ վրա, և դա արդեն իմ ընտանիքի համար կործանում կլինի: Ախր ես որպես կերակրող բոլորովին բանի պետք չեմ:
Անկեղծորեն Ձեր` Մարկ Տվեն:

Մեր և նրանց կռվախնձորները

9 Դկտ

Երկու օր առաջ ռուսական օդանավերը փաստացի ձախողեցին ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի ու Ճապոնիայի զորամիավորումների համատեղ լայնամասշտաբ վարժանքները: Ռուսական երկու «ԻԼ-38» օդանավ, որոնք նախատեսված են սուզանավեր հայտնաբերելու համար, տարբեր ուղղություններից հայտնվեցին զորավարժությունների անցկացման տարածքում (Հոնսյու կղզու վրա) ու մի քանի ժամ շարունակ սավառնում էին օդում: Ի պատասխան դրա, վեր բարձրացան ամերիկյան և ճապոնական F-15 ինքնաթիռները, իսկ վարժանքները դադարեցվեցին գաղտնիությունն ապահովելու նկատառումներով:
Մեկ այլ, ոչ պակաս էական միջադեպ էլ արձանագրվեց մոտ մեկ շաբաթ առաջ, երբ Ճապոնիայի ԱԳ նախարար Սեյձի Մաեհարան իրականացրեց Հարավային Կուրիլների շուրջ վաղօրոք խոստացած իր թռիչքը։ Թեև ասվում էր, որ Մաեհարան ուսումնասիրել է կղզիները Ճապոնիայի օդային տարածքից, սակայն որոշ աղբյուրների վկայությամբ, նախարարի ուղղաթիռը պտույտներ է գործել անմիջապես կղզիների վրա, որից հետո Մաեհարան ճապոնական Հոկայդո կղզուց դրանք զննել է հեռադիտակով։
Մոսկվայում անմիջապես հասկացան, որ կատարվածը Տոկիոյի ռևանշն էր` պատասխանն այն բանի, որ նոյեմբերի սկզբին ՌԴ նախագահ Դ. Մեդվեդևն այցելել էր Կուրիլներ: Այն ժամանակ դա վերածվեց դիվանագիտական սկանդալի, կողմերը կոշտ հայտարարություններ փոխանակեցին ու ետ կանչեցին դեսպաններին: Հետո կարծես թե կրքերը մի փոքր հանդարտվեցին: Բայց սա ընդամենը ժամանակավոր դադար էր հաջորդ քայլերը ձեռնարկելուց առաջ:
Ճապոնիան ու Ռուսաստանը Կուրիլյան կղզիների համար վիճում են դեռևս 1855 թվականից: Ժամանակ առ ժամանակ դրանք ձեռքից ձեռք էին անցնում, մինչև որ Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտը վճռեց ելքը: Միայն թե Ճապոնիան, առաջվա պես շարունակում է Կուրիլները համարել իր տարածքը և հայտարարում է, որ ռուսները օկուպացրել են դրանք: «Մեր դիրքորոշումը հյուսիսային տարածքների վերաբերյալ մնացել է անփոփոխ: Ճապոնիան երբեք չի ճանաչել այդ կղզիների պատկանելիությունը Ռուսաստանին, և այս խնդիրը խոչընդոտում է, որ երկու պետությունները պաշտոնապես հայտարարեն պատերազմի ավարտի մասին»,- ահա սա է պաշտոնական Տոկիոյի դիրքորոշումը, որը ոչ մի նահանջ չի հանդուրժում: 2005-ին նախագահ Պուտինը ջանում էր հարցը լուծել 1956 թ. սովետա-ճապոնական հռչակագրի շրջանակներում, սակայն դա չհաջողվեց: 2009-ի ամռանը ճանոպանական Կոկկայի` պառլամենտի վերին պալատը միաձայն ընդունել Կուրիլները Ճապոնիայի անբաժան մաս ճանաչող օրենքը` կոչ անելով քայլեր ձեռնարկել դրանց վերադարձի համար: Աս օրենքն ավելի վաղ ընդունել էր նաև խորհրդարանի ստորին պալատը: Նույն թվի աշնանը Ճապոնիայի կառավարությունը դարձյալ տարածքային պահանջ ներկայացրեց Ռուսաստանին` հայտարարելով, որ ռուսներն ապօրինաբար բռնազավթել են իրենց պատմական հայրենիքը:
Ինչ խոսք, ծանոթ պատկեր է: Միայն այն տարբերությամբ, որ այս դեպքում կողմերի մտքով չի էլ անցնում հիշատակել միջազգային ընդունված սկզբունքները կամ նման բաներ: Գոնե ռուսների համար խնդիրը մեկ հիմնավորում ունի. եղել է պատերազմ, եղել է այդ պատերազմի արդյունքը և հաղթող կողմն իրեն է պահել այն, ինչ նվաճել է արյամբ: Ճիշտ նույն կերպ բոլորովին վերջերս արտահայտվեց ՌԴ ԱԳ նախարար Ս. Լավրովը Վրաստանի առնչությամբ` ուղղակի ասելով, որ խոսք անգամ լինել չի կարող տարածքային ամբողջականության մասին: Իսկ ահա Կուրիլների դեպքում, երբ ճապոնացիները փորձում են մատնանշել այն նախադեպը, որով Ռուսաստանը Չինաստանին փոխանցեց Ամուր գետի մի քանի կղզիներ, Մոսկվան նրանց պատասխանում է, որ զուգահեռները տեղին չեն, քանի որ այդ փոխանցումն իրականացվել է սահմանային վեճի կարգավորման շրջանակում: Իսկ վեճի պատճառը պետական սահմանի սխալ դելիմիտացիան էր: Մի խոսքով, ամեն հարց իր բացատրությունն ունի: Իսկ կռվով նվաճված տարածքների համար նման հիմնավորումն առավել քան ուղղակի է:
Մեծ հաշվով անծայրածիր Ռուսաստանի համար մի քանի աննշան կղզիների լինել-չլինելու խնդիրը գուցե թե բնավ էլ էական չլիներ, առավել ևս Կուրիլյան այդ 4 կղզիները, որոնք որևէ բանով աչքի չեն ընկնում: Սակայն ռուսական պետության համար շատ ավելի կարևոր է ազգային արժանապատվության գործոնը, և պահպանելով տարածքը` նա պահպանում է հենց այդ արժանիքը:
ԱՄՆ-ը (և այլ երկրներ` նույնպես) կոչ են անում Ռուսաստանին ու Ճապոնիային կարգավորել տարածքային վեճերը, կնքել խաղաղության համաձայնագիր: Այս պատկերը ևս մեզ համար խորթ չէ: Սակայն ոչ ոք երբեք Ղարաբաղի դեպքում չի ցանկացել հիշել նրա մասին, որ թե բուն երկրամաստ, թե հարակից տարածքները ձեռք ենք բերել պատերազմի գնով, ճիշտ այնպես, ինչպես ռուսները: Եվ ինչու՞ միայն նրանք: Անգլիան Ֆոլկլենդյան կղզիները զավթեց Արգենտինայից պատերազմով, և մի՞թե որևէ մեկը փորձեց համոզել Լոնդոնին` գնալ փոխզիջման, տարածքներ հանձնել: Իհարկե, ոչ: Նույն խաղաղասեր Ամերիկայի մտքով երբեք չի անցնի մի օր բարի կամք դրսևորել ու Ռուսաստանին վերադարձնել Ալյասկան: Իսպանիան բասկերի երկիրը չի նվիրաբերի բնիկներին, Ֆրանսիան չի հրաժարվի Կորսիկայից, Թուրքիան չի լքի Կիպրոսը: Այդ տարածքների վրա չի տարածվում այն միջազգային իրավունքը, որ եկել, ծանրորեն չոքել է Ղարաբաղի սահմանի վրա և մեզնից քաղաքակիրթ մոտեցում է պահանջում: Իսկ մենք մոռացել ենք ամենակարևորը` հաղթողների իրավունքը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԹՈՄԱՍ ՀՈԲՍ

9 Դկտ

ՎԱՍՆ ՄԱՐԴՈՒ

ԻՆՉ Է ԲՆԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ: Բնական իրավունքը, որը գրողների կողմից սովորաբար անվանվում է jus naturale, ցանկացած մարդու` սեփական բնության (իմա` սեփական կյանքի) պահպանման համար սեփական ուժերն իր հայեցողությամբ օգտագործելու ազատությունն է, եւ, հետեւաբար, այն ամենն անելու ազատությունը, ինչն իր դատողությամբ` դրա համար ամենահարմարն է:

ԻՆՉ Է ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ: Ազատություն ասելով, ըստ բառի բուն իմաստի, ենթադրվում է արտաքին խոչընդոտների բացակայությունը, որոնք ոչ հազվադեպ կարող են մարդուն զրկել ուզածն անելու իր իշխանության մի մասից, բայց չեն կարող խանգարել իրեն թողնված իշխանության մնացյալ մասն օգտագործելու իր բանականության ու խոկման թելադրանքին համապատասխան:

ԻՆՉ Է ԲՆԱԿԱՆ ՕՐԵՆՔԸ: Բնական օրենքը (lex naturalis) կարգադրագիր է կամ բանականությամբ (reason) գտնված ընդհանուր կարգ է, համաձայն որի` մարդուն արգելվում է անել այն, ինչը կործանարար է իր կյանքի համար, ինչը զրկում է այն պահպանելու միջոցներից, ինչը զանցառում է կյանքի պահպանման` իր կողմից ամենալավը համարված միջոցը:

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ԵՎ ՕՐԵՆՔԻ ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ: Հարկ է տարբերել իրավունքն ու օրենքը (jus եւ lex), թեեւ նա, ով գրում է այդ թեմայով, սովորաբար խառնում է այդ հասկացությունները, զի իրավունքն անելու կամ չանելու ազատության մեջ է, մինչդեռ օրենքը սահմանում եւ պարտավորեցնում է այդ այլընտրանքի այս կամ այն անդամը. հետեւաբար, օրենքը եւ իրավունքը միմյանցից տարբերվում են այնպես, ինչպես պարտավորությունն ու ազատությունը, որոնք միեւնույն բանի նկատմամբ անհամատեղելի են:

ԲՆԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿՈՒՄ ՅՈՒՐԱՔԱՆՉՅՈՒՐ ՄԱՐԴ ԱՄԵՆ ԻՆՉԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՈՒՆԻ: Քանի որ մարդու վիճակը բոլորը բոլորի դեմ պատերազմական վիճակ է, երբ յուրաքանչյուրն առաջնորդվում է սեփական բանականությամբ, եւ չկա ոչինչ, որ նա չկարողանա օգտագործել որպես թշնամիներից փրկվելու միջոց, ապա սրանից հետեւում է, որ այդպիսի վիճակում յուրաքանչյուր մարդ ամեն ինչի իրավունք ունի, նույնիսկ ցանկացած ուրիշ մարդու կյանքի վրա: Ուստի քանի դեռ պահպանվում է բոլորի` ամեն ինչի իրավունքը, ոչ մի մարդ (որքան էլ նա ուժեղ կամ իմաստուն լինի) չի կարող վստահ լինել, որ կկարողանա ապրել այն ամբողջ ժամանակը, որը բնությունը սովորաբար հատկացնում է մարդկային կյանքին: Հետեւաբար, բանականության կարգադրագիրը կամ ընդհանուր կարգն ասում է, որ ցանկացած մարդ, եթե ունի խաղաղության հասնելու հույս, պետք է ձգտի դրան. իսկ եթե չի կարող հասնել դրան, ապա նա կարող է օգտագործել պատերազմում առավելություն տվող ցանկացած միջոց:

ԵՐԿՐՈՐԴ ԲՆԱԿԱՆ ՕՐԵՆՔԸ: Այս հիմնական բնական օրենքից, ըստ որի մարդիկ պետք է ձգտեն խաղաղության, բխում է մյուս օրենքը` այլոց հետ այդ համաձայնությունն ունենալու դեպքում մարդը պետք է համաձայնի հրաժարվել ամեն ինչի նկատմամբ իրավունքից այն չափով, որչափ այն անհրաժեշտ է խաղաղության եւ ինքնապաշտպանության շահերից ելնելով, եւ բավարարվել մյուս մարդկանց նկատմամբ ազատության այն աստիճանով, որն ինքը կթույլատրեր ուրիշներին իր նկատմամբ: Զի այնքան ժամանակ, քանի դեռ յուրաքանչյուր մարդ կառչած է իր ցանկությամբ ամեն ինչ անելու իրավունքից, բոլոր մարդիկ կգտնվեն պատերազմական վիճակում: Սակայն եթե ուրիշները չեն ցանկանում հետեւել իր օրինակին եւ հրաժարվել այդ իրավունքից, ապա ոչ մի հիմք չկա որեւէ մեկի համար (ով էլ լինի) զրկվել դրանից, զի դա ավելի շուտ կնշանակեր ինքն իրեն հանձնել ավարառման (որը որեւէ մեկը պարտավոր չէ ցանկանալ), քան ցուցադրել խաղաղության իր պատրաստակամությունը: Հենց այդպիսին է Ավետարանի օրենքը` Վարվիր ուրիշների հետ այնպես, ինչպես կկամենայիր, որ ուրիշները քեզ հետ վարվեին: Եվ դա բոլոր մարդկանց օրենքն է` quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris:

ՉԻ ԿԱՐՈՂ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆ ԼԻՆԵԼ ԱՅՆ ԲԱՆԻ ՇՈՒՐՋ, ԻՆՉՆ ԱՊԱԳԱՅՈՒՄ ԱՆՀՆԱՐԻՆ Է: Միշտ համաձայնության առարկան կամ էությունը խորհելու ինչ-որ օբյեկտ է (զի համաձայնությունը կամքի գործողություն է, այսինքն` խորհելու գործողություն, եւ` վերջին գործողություն), եւ այդու` մշտապես ընկալվում է որպես մի բան, որ ապագայում է լինելու, եւ որը հնարավոր կատարելի է ճանաչվում նրա կողմից, ով կնքում է համաձայնությունը:
Ուստի ակնհայտորեն անհնարինի խոստումը համաձայնություն չէ: Սակայն, եթե միայն արդյունքում է հայտնաբերվել անհնարինությունն այն բանի, որ նախկինում հնարավոր է համարվել, համաձայնությունը գործող է եւ պարտավորեցնում է, թեեւ ոչ անմիջական պարտավորության կատարման, բայց գոնե դրա դրամական համարժեքի փոխհատուցման կամ, եթե դա անհնար է, ապա ձգտելու բարեխիղճ կատարման այնքանով, որքանով հնարավոր է, զի ավելիին անհնար է մարդուն պարտավորեցնել:

ՈՉ ՈՔ ՊԱՐՏԱՎՈՐ ՉԷ ԻՐ ՎՐԱ ՎԵՐՑՆԵԼ ՈՐԵՎԷ ՄԵՂՔ:Համաձայնությունը, որը պարտավորեցնում է իր վրա մեղք վերցնել, առանց ներում գտնելու վստահությունն ունենալու, զուրկ է պարտադիր լինելու ուժից: Զի բնական վիճակում, երբ յուրաքանչյուր մարդ դատավոր է, մեղադրանքի համար տեղ չկա, իսկ քաղաքացիականության վիճակում, երբ մեղադրանքին հետեւում է բռնություն հանդիսացող պատիժը, պարտավոր չէ չպաշտպանվել:
Նույնն է նաեւ մերձավորների մեղադրման պարագայում, որոնց դատապարտումը դժբախտություն է մարդու համար, ինչպես, օրինակ, հորը, կնոջը եւ բարերարին մեղադրելը: Զի այն դեպքում, երբ մարդու ցուցմունքները հոժարակամ չեն տրվում, բնականաբար, համարվում են զգացմունքային, ուստի եւ` չեն կարող ուշադրության առնվել. իսկ այնտեղ, ուր իր ցուցմունքները հավատ չեն ներշնչում, մարդը պարտավոր չէ տալու: Ճիշտ նույն կերպ` պետք է վճռորոշ չհամարվեն այն ցուցմունքները, որոնք խոշտանգումների արդյունքում են տրվել, զի խոշտանգումը պետք է որ կիրառված լինի որպես բացահայտման, քննության հետագա ընթացքի լուսաբանման ու ճշմարտության բացահայտման միջոց, բայց քանի որ նա, ում խոշտանգում են, այդ դեպքում խոստովանությունն անում է իր տանջանքները թեթեւացնելու համար, այլ ոչ թե նրանց տեղեկություններ տալու համար, ովքեր իրեն խոշտանգում են, հետեւաբար այդ ցուցմունքները վստահություն չեն ներշնչում` չդառնալով վկայի արժանահավատ ցուցմունքներ. մարդը ճիշտ կամ կեղծ ցուցմունքներով իրեն ապահովագրում է խոշտանգումներից` դա անելով սեփական կյանքը պաշտպանելու իրավունքով:

ԵՐԴՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ: Քանի որ բառերը, ինչպես ես արդեն իսկ նշել եմ, բավականին անզոր են, որ ստիպեն մարդկանց կատարելու իրենց համաձայնությունները, ուստի նրանց վրա հարկադիր ուժի տարածման համար` մարդկային բնույթը լոկ երկու միջոց ունի: Այդ միջոցներն են` կա՛մ սեփական խոսքը դրժելու հետեւանքներից վախը, կա՛մ փառքի տենչն ու հպարտության զգացումը, որոնք մարդուն հրահրում են ցույց տալ, թե ինքը սեփական խոսքը չդրժելու ունակ է: Այս վերջինը շատ հազվադեպ հանդիպող ազնվաբարոյություն է, որպեսզի հնարավոր լինի հենվել դրա վրա. հատկապես նրանց մոտ, ովքեր հարստության, իշխանության կամ զգայական հաճույքների նպատակ են հետապնդում, իսկ մարդկության մեծամասնությունը հենց այդ մասին է պատկանում: Այն կիրքը, որի վրա կարելի է հենվել, վախն է. ընդ որում` այդ վախը երկու քիչ թե շատ ընդհանուր օբյեկտ ունի: Առաջին օբյեկտն անտեսանելի ոգիներն են, երկրորդը` այն մարդկանց ուժն է, ում վնաս կպատճառի խոստման դրժումը: Ու թեեւ առաջինների ուժն ավելին է, քան երկրորդներինը, այնուհանդերձ վերջինների ուժի հանդեպ վախը սովորաբար ավելի զորավոր է, քան առաջինների: Առաջինների հանդեպ վախն ամեն մարդու մեջ սեփական կրոնն է, որը մարդու բնության մեջ տեղ ուներ քաղաքացիական հասարակության ծագումից առաջ: Մյուս վախը մարդուն ներհատուկ չէր մինչեւ քաղաքացիական հասարակության ծնունդը, կամ առնվազն ոչ այն աստիճանի էր հատուկ, որ մարդուն ստիպեր իր խոստումը կատարել, զի բնական վիճակում ուժերի անհավասարությունը որոշվում էր միայն մարտի արդյունքում: Այսու` մինչ քաղաքացիական հասարակության ծագումը կամ երբ քաղաքացիական հասարակության գոյությունն ընդհատվել է պատերազմով, ոչինչ չի կարող ամրապնդել խաղաղության պայմանագրի ուժը շահամոլության, փառամոլության, հեշտասիրության եւ այլ զորեղ կրքերի գայթակղության հանդիման, բացի այն անտեսանելի ուժի հանդեպ վախից, որին ամեն մարդ Աստված է համարում ու վախենում նրանից` որպես հավատուրացության վրիժառուից: Ուստի այն ամենը, ինչ կարող են անել քաղաքացիական հասարակության չպատկանող երկու անհատ, դա այն է, որ ստիպեն միմյանց` երդվել այն Աստծո անունով, որից երկուսն էլ վախենում են:

ԵՐԴՈՒՄԸ ԿԱՐՈՂ Է ՄԻԱՅՆ ԱՍՏԾՈ ԱՆՈՒՆՈՎ ԼԻՆԵԼ: Ձեւով կամ ծեսով ամրապնդված խոստումը տարբերվում է նրանցից, որոնք սովորաբար կիրառվում են երդումների ժամանակ եւ դատարկ հնչյուն են ու չեն կարող երդում համարվել. ինչպես նաեւ` չի կարելի երդվել այնպիսի առարկայի անունով, որին երդվողն Աստված չի համարում: Ու թեեւ մարդիկ երբեմն սովորություն ունեին վախից կամ քծնանքից երդվել իրենց արքաների անունով, սակայն դա նշանակում էր, որ ուզում էին ցույց տալ, թե նրանց աստվածային պատիվներ են մատուցում: Պարզ է նաեւ, որ Աստծո անունով անհարկի երդվելը` Նրա անվան սոսկ սրբապղծում է նշանակում, իսկ ինչ-որ այլ բանով երդվելը, ինչպես մարդիկ վարվում են առօրյա խոսակցություններում, երդում չէ, այլ սոսկ անազնիվ սովորություն` պայմանավորված խոսակցության չափազանց մեծ զգացմունքայնությամբ:

ԵՐԴՈՒՄԸ ՈՉԻՆՉ ՉԻ ՀԱՎԵԼՈՒՄ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆԸ: Պարզ է նաեւ, որ երդումը ոչինչ չի ավելացնում պարտավորությանը: Զի օրինական համաձայնությունն առանց երդման էլ պարտավորեցնում է Աստծո առջեւ. ապօրինի համաձայնությունը ոչնչի չի պարտավորեցնում, նույնիսկ եթե ամրագրված է երդմամբ:

ՔԱՂՎԱԾՔ ՄԱՄՈՒԼԻՑ

25 Նյմ

ՉԱՐԵՆՑԻ ՏՈՒՆԸ՚ ՉԱՐԵՆՑԻ ՏՈՒՆԸ ՉԷ,
ՆԱԽԱՐԱՐՆ ԷԼ ՆԱԽԱՐԱՐ ՉԷ

Վերջին օրերին լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել Կարսում գտնվող, ըստ որոշ հրապարակումների, այն տունը, որտեղ ապրել է Եղիշե Չարենցը: Մեր թերթը եւս անդրադարձել է այդ թեմային:
Իսկ գրականագետ ՀՈՎԻԿ ՉԱՐԽՉՅԱՆԸ համոզված է, որ դա Չարենցի տունը չէ, իսկ թուրքերին էլ մոտ 15 տարի առաջ ապակողմնորոշել է հայ վարորդը: Բայց գրականագետին ավելի շատ վրդովեցրել է այն հանգամանքը, որ Հայաստանից մարդիկ, նույնիսկ պատվիրակություններ են գնացել ու լուսանկարվել այդ փլատակների առաջ` կարծելով, թե դա Չարենցի տունն է: Չարխչյանը, մատնանշելով Չարենցի քրոջ, եղբոր, ինչպես նաեւ դասընկերների ու խաղընկերների հուշերը, ասում է, որ դրանցում հստակ նկարագրված է, թե ինչպիսին է եղել Չարենցի տունը, որը բոլորովին տարբերվում է թուրքական կառավարության կողմից վաճառքի հանված տնից: Ընդ որում, Չարենցի տունը երկհարկանի է. ՙՉարենցի ընտանիքը Կարսում 3-4 տուն է փոխել: Նրանք ապրել են եւ Ալեքսանդրիա, եւ Լոռիս-Մելիքովի փողոցներում գտնվող տներում եւ Բերդի տակ: Բերդի տակի տունը համարվում է Չարենցի հայրական բնակարանը, այն տեղը, որտեղ ինքը ծնվել է: Եթե մենք կոնկրետ որոնում ենք հատկապես այն տունը, որտեղ ինքը ծնվել է, ապա դա գտնվում է Բերդի տակ՚: Իսկ որպես դրա վառ ապացույց գրականագետը ՙԵրկիր Նաիրի՚-ից ներկայացրեց հետեւյալ մեջբերումը. ՙՄենք ապրում ենք Վարդանի կամրջի մոտերքը, Բերդի տակ, մեր տնից դեպի հիշյալ փողոցը հիշում եմ ծուռումուռ մի արահետ՚:
Եվ զարմանալին այն է, որ մշակույթի նախարարությունում երեք օրերի ընթացքում այդպես էլ մեկը չգտնվեց, որ հստակ մեկնաբանություն ներկայացնի, թուրքական մամուլում հրապարակված նյութերի կապակցությամբ դիրքորոշում արտահայտի: Եթե ոմանք դեռեւս զարմանում են մշակույթի նախարարության լռությունից, ապա մենք վաղուց դադարել ենք զարմանալուց: Թուրքական ֆիլմերի փառատոն է, նախարարությունը լռում է, ադրբեջանական ֆիլմերի փառատոն է, հերթապահ պատասխաններ է տալիս: Դե, ինչ գործ ունի մշակույթի նախարարը Չարենցի կամ նրան վերագրվող քանդված տան հետ. նրան Իտալիաներն ու Ֆրանսիաներն են հետաքրքրում: Չէ, մոռացանք, մեկ-մեկ էլ հանճարեղ մտքեր է արտահայտում, ինչպես վերջերս է արել: Ասուլիսի ժամանակ նա ներկաներին հարցրել է, թե արդյոք գիտե±ն, թե այնտեղ գտնվող երեխան ինչ գործիքի վրա (պետք է լինի` ինչ գործիք) է նվագում: Ներկաներից մեկը պատասխանել է` ջութակի: Կենսաբան նախարարուհին, իբր, հումորով շարունակել է. ՙԱվելի վատ… թավջութակի՚:
Դե ինչ, երեւի ավելի վատ մշակույթի նախարար չենք ունեցել:
ՌՈՒՍԼԱՆ ԹԱԹՈՅԱՆ

%d bloggers like this: